Taittiriya

Verse 1.1.1

ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्...

ഓം। മിത്രൻ ഞങ്ങൾക്ക് ശുഭകരനായിരിക്കട്ടെ; വരുണനും ശുഭകരനായിരിക്കട്ടെ। അര്യമാവും ഞങ്ങൾക്ക് ശുഭകരനായിരിക്കട്ടെ। ഇന്ദ്രനും ബൃഹസ്പതിയും ഞങ്ങൾക്ക് ശുഭകരരാകട്ടെ। വിശാലപാദങ്ങളുള്ള ഉരുക്രമ വിഷ്ണുവും ഞങ്ങൾക്ക് ശുഭകരനായിരിക്കട്ടെ। ബ്രഹ്മനു നമസ്കാരം। ഹേ വായോ, നിനക്കു നമസ്കാരം। നീ തന്നെയാണ് പ്രത്യക്ഷ ബ്രഹ്മം। പ്രത്യക്ഷ ബ്രഹ്മമായി നിന്നെയേ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും। ഞാൻ ഋതം പറയും; ഞാൻ സത്യം പറയും। അത് എന്നെ കാക്കട്ടെ; വക്താവിനെയും കാക്കട്ടെ। എന്നെ കാക്കട്ടെ; വക്താവിനെയും കാക്കട്ടെ। ഓം ശാന്തിഃ ശാന്തിഃ ശാന്തിഃ॥

Verse 1.2.1

ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥१॥

ഓം। ഇനി ഞങ്ങൾ ശിക്ഷ (ഉച്ചാരണശാസ്ത്രം) വ്യാഖ്യാനിക്കും। അതിന്റെ വിഷയങ്ങൾ: വർണം, സ്വരം, മാത്ര, ബലം, സാമം (സമത്വം), സന്താനം (അവിച്ഛിന്ന പ്രവാഹം)। ഇങ്ങനെ ശിക്ഷാധ്യായം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു॥

Verse 1.3.1

सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहिताया उपनिषदम् व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकरणेषु । अधिलोकम् अधिज्यौतिषम् अधिविद्यम् अधिप्रजम् अध्यात्मम् । ता महासंहिता इत्याचक्षते ॥१॥

നാം ഇരുവരും ചേർന്ന് യശസ് നേടട്ടെ; നാം ഇരുവരും ചേർന്ന് ബ്രഹ്മവർചസ് (വൈദിക തേജസ്) നേടട്ടെ। ഇനി സംഹിതയുടെ ഉപനിഷത്ത്—അന്തരാർഥബോധനം—അഞ്ചു അധികരണങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ വ്യാഖ്യാനിക്കും: അധിലോകം, അധിജ്യോതിഷം, അധിവിദ്യ, അധിപ്രജ, അധ്യാത്മം। ഇവയെ ‘മഹാസംഹിത’ എന്നു വിളിക്കുന്നു॥

Verse 1.3.2

अथाधिलोकम् । पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः । वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् ॥२॥

ഇപ്പോൾ അധിലോകത്തെ സംബന്ധിച്ച്: പൃഥിവി മുൻരൂപം; ദ്യൗഃ (സ്വർഗ്ഗം) ഉത്തരരൂപം; ആകാശം സന്ധി; വായു സന്ധാനം—ചേർക്കുന്ന മാധ്യമം. ഇങ്ങനെ അധിലോകധ്യാനം.

Verse 1.3.3

अथाधिज्यौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् ॥३॥

ഇപ്പോൾ അധിജ്യൗതിഷത്തെ സംബന്ധിച്ച്: അഗ്നി മുൻരൂപം; ആദിത്യൻ (സൂര്യൻ) ഉത്തരരൂപം; ആപഃ (ജലം) സന്ധി; വൈദ്യുതം (മിന്നൽ) സന്ധാനം—ചേർക്കുന്ന ഉപായം. ഇങ്ങനെ അധിജ്യൗതിഷധ്യാനം.

Verse 1.3.4

अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् । अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनं सन्धानम् । इत्यधिविद्यम् ॥४॥

ഇപ്പോൾ അധിവിദ്യയെ സംബന്ധിച്ച്: ആചാര്യൻ മുൻരൂപം; അന്തേവാസി (ആശ്രമവാസി ശിഷ്യൻ) ഉത്തരരൂപം; വിദ്യ സന്ധി; പ്രവചനം (ഉപദേശം/പാഠം) സന്ധാനം—ചേർക്കുന്ന മാർഗം. ഇങ്ങനെ അധിവിദ്യാധ്യാനം.

Verse 1.3.5

अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननं सन्धानम् । इत्यधिप्रजम् ॥५॥

ഇനി സന്തതി സംബന്ധിച്ച്: മാതാവ് പൂർവരൂപം; പിതാവ് ഉത്തരരൂപം; സന്താനം സന്ധി; പ്രജനനം സന്ധാനം—ചേർക്കുന്ന കര്‍മ്മം. ഇങ്ങനെ സന്തതി സംബന്ധിച്ച ധ്യാനം (ഉപാസന).

Verse 1.3.6

अथाध्यात्मम् । अधराहनुः पूर्वरूपम् । उत्तराहनूत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वासन्धानम् । इत्यध्यात्मम् ॥६॥

ഇനി അധ്യാത്മം (ദേഹം) സംബന്ധിച്ച്: അധരാഹ്നു—താഴത്തെ താടി പൂർവരൂപം; ഉത്തരാഹ്നു—മുകളത്തെ താടി ഉത്തരരൂപം; വാക് സന്ധി; ജിഹ്വാ സന്ധാനം—ചേർക്കുന്ന കര്‍മ്മം. ഇങ്ങനെ അധ്യാത്മധ്യാനം.

Verse 1.3.7

इतीमामहासंहिताः । य एवमेता महासंहिता व्याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः । ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्ग्येण लोकेन ॥७॥

ഇങ്ങനെ ഇവ മഹാസന്ധികളാകുന്നു. ഇവയെ ഇപ്രകാരം വ്യാഖ്യാനിച്ച് അറിയുന്നവൻ സന്തതിയോടും പശുക്കളോടും, ബ്രഹ്മവർചസ്സ് (ആധ്യാത്മിക തേജസ്) സഹിതം, അന്നാദ്യത്തോടും, സ്വർഗ്യലോകത്തോടും സംയുക്തനാകുന്നു.

Verse 1.4.1

यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽध्यमृतात्सम्बभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरिविश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि म...

ഛന്ദസ്സുകളുടെ ഋഷഭനും വിശ്വരൂപനും ആയ അവൻ, ഛന്ദസ്സുകളെക്കാൾ മീതെ അമൃതത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു. ആ ഇന്ദ്രൻ എന്നെ മേധയാൽ നിറയ്ക്കട്ടെ. ഹേ ദേവാ, ഞാൻ അമൃതത്തിന്റെ ധാരകനാകട്ടെ. എന്റെ ശരീരം തേജസ്സും ബലവും ഉള്ളതാകട്ടെ; എന്റെ ജിഹ്വ അത്യന്തം മധുരമാകട്ടെ; എന്റെ രണ്ടു കാതുകളാൽ ഞാൻ ധാരാളം ശ്രവിക്കട്ടെ. നീ ബ്രഹ്മന്റെ കോശം; മേധയാൽ ആവൃതനായിരിക്കുന്നവനേ—ഞാൻ ശ്രുതമായതു (വേദവാണി) സംരക്ഷിക്കണമേ.

Verse 1.4.2

आवहन्ती वितन्वाना । कुर्वाणाऽचीरमात्मनः । वासांसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह । लोमशां पशुभिः सह स्वाहा ॥२॥

ആവാഹനം ചെയ്‌തുകൊണ്ട്, വ്യാപിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, എനിക്കായി വേഗത്തിൽ സിദ്ധിപ്പിക്കുന്നവളേ—എനിക്ക് വസ്ത്രങ്ങളും പശുക്കളും, അന്നവും പാനവും എപ്പോഴും ഉണ്ടാകട്ടെ. തുടർന്ന് എനിക്കു ശ്രീ (സമൃദ്ധി) കൊണ്ടുവരിക—രോമശമായ പശുക്കളോടുകൂടെ—സ്വാഹാ.

Verse 1.4.3

आमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । विमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । दमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । शमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ॥३॥

ബ്രഹ്മചാരികൾ എന്റെ അടുക്കൽ വരട്ടെ—സ്വാഹാ. വിവിധ മാർഗങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മചാരികൾ എന്റെ അടുക്കൽ വരട്ടെ—സ്വാഹാ. ധാരാളമായി ബ്രഹ്മചാരികൾ എന്റെ അടുക്കൽ വരട്ടെ—സ്വാഹാ. ദമം (ഇന്ദ്രിയസംയമം) ഉള്ള ബ്രഹ്മചാരികൾ എന്റെ അടുക്കൽ വരട്ടെ—സ്വാഹാ. ശമം (മനശ്ശാന്തി) ഉള്ള ബ്രഹ്മചാരികൾ എന്റെ അടുക്കൽ വരട്ടെ—സ്വാഹാ.

Verse 1.4.4

यशो जनेऽसानि स्वाहा । श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा । तस्मिन् सहस्रशाखे । निभगाऽहं त्वयि मृजे स्वाहा ॥४॥

ജനങ്ങളിൽ എന്റെ യശസ് പ്രസിദ്ധമാകട്ടെ—സ്വാഹാ। ധനവാന്മാരിലും ഞാൻ ശ്രേഷ്ഠനാകട്ടെ—സ്വാഹാ। ഹേ ഭഗ (സൗഭാഗ്യാധിപതേ), ഞാൻ നിനക്കുള്ളിൽ പ്രവേശിക്കട്ടെ—സ്വാഹാ। ഹേ ഭഗ, നീ എന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രവേശിക്ക—സ്വാഹാ। ആ സഹസ്രശാഖയുള്ള ആശ്രയത്തിൽ, നിർഭാഗൻ (അഥവാ: ഭാഗവാൻ) ആയി, നിനക്കുള്ളിൽ ഞാൻ എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു—സ്വാഹാ।

Verse 1.4.5

यथाऽऽपः प्रवताऽऽयन्ति । यथा मासा अहर्जरम् । एवं मां ब्रह्मचारिणः । धातरायन्तु सर्वतः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्रमाभाहि प्रमापद्यस्व ॥५॥

എങ്ങനെ ചരിവിലൂടെ ജലം ഒഴുകിവരുന്നു, എങ്ങനെ മാസങ്ങൾ അഹർജര (ദിവസങ്ങളെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന കാലം)ത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു, അതുപോലെ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള ബ്രഹ്മചാരികൾ ധാതാവിനായി—എന്റെ അടുക്കൽ—വരട്ടെ—സ്വാഹാ। നീ വാസസ്ഥലം (അഥവാ: അതിഥിഗൃഹം/അയൽവാസം) ആകുന്നു; എനിക്കായി പ്രകാശിക്ക; പ്രമാ (പ്രമാണം/അധികാരം) ആയി എന്നെ പ്രാപിക്ക।

Verse 1.5.1

भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामुहस्मै तां चतुर्थीम् । माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति । तद्ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः ॥१॥

‘ഭൂഃ, ഭുവഃ, സുവഃ’—ഇവ തന്നെയാണ് മൂന്നു വ്യാഹൃതികൾ. അവയിൽ നിന്നു മഹാചമസ്യൻ ശിഷ്യനോട് നാലാമത്തേതു വെളിപ്പെടുത്തി: ‘മഹഃ’. അതുതന്നെ ബ്രഹ്മം. അതുതന്നെ ആത്മാവ്. മറ്റു ദേവതകൾ അതിന്റെ അംഗങ്ങളാണ്।

Verse 1.5.2

भूरिति वा अयं लोकः । भुव इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः । मह इत्यादित्यः । आदित्येन वाव सर्वे लोकाः महीयन्ते ॥२॥

‘ഭൂഃ’ എന്നത് നിശ്ചയമായി ഈ ലോകം (പൃഥ്വി) ആകുന്നു; ‘ഭുവഃ’ അന്തരിക്ഷം; ‘സുവഃ’ ആ ലോകം (സ്വർഗ്ഗം); ‘മഹഃ’ ആദിത്യൻ (സൂര്യൻ). സૂર്യനാൽ തന്നേ സർവ്വ ലോകങ്ങളും മഹിമയാർജ്ജിച്ച് മഹത്തായി നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 1.5.3

भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः । मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतीꣳषि महीयन्ते ॥३॥

‘ഭൂഃ’ നിശ്ചയമായി അഗ്നി; ‘ഭുവഃ’ വായു; ‘സുവഃ’ ആദിത്യൻ (സൂര്യൻ); ‘മഹഃ’ ചന്ദ്രൻ. ചന്ദ്രനാൽ തന്നേ സർവ്വ ജ്യോതിസ്സുകളും മഹിമയാർജ്ജിക്കുന്നു.

Verse 1.5.4

भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूꣳषि । मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते ॥४॥

‘ഭൂഃ’ നിശ്ചയമായി ഋചഃ (ഋഗ്വേദമന്ത്രങ്ങൾ); ‘ഭുവഃ’ സാമാനി (സാമവേദഗാനങ്ങൾ); ‘സുവഃ’ യജൂംഷി (യജുര്‍വേദ യാഗമന്ത്രങ്ങൾ); ‘മഹഃ’ ബ്രഹ്മം. ബ്രഹ്മത്താൽ തന്നേ സർവ്വ വേദങ്ങളും മഹിമയാർജ്ജിക്കുന്നു.

Verse 1.5.5

भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् । अन्नेन वाव सर्वे प्राणाः महीयन्ते ॥५॥

‘ഭൂഃ’ നിശ്ചയമായും പ്രാണൻ; ‘ഭുവഃ’ അപാനൻ; ‘സുവഃ’ വ്യാനൻ. ‘മഹഃ’ അന്നം. അന്നം കൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാ പ്രാണവൃത്തികളും പോഷിതമായി ബലവത്താകുന്നു.

Verse 1.5.6

ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥६॥

ഇവ നാലുവിധമായി നിലകൊള്ളുന്ന നാലു വ്യാഹൃതികളാണ്. ഇവയെ അറിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നു. എല്ലാ ദേവതകളും അവനു ബലി—അർപ്പണം—കൊണ്ടുവന്ന് സമർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 1.6.1

स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः ॥१॥

ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ ഈ ആകാശത്തിൽ, അതിനകത്ത് ഈ പുരുഷൻ വസിക്കുന്നു—മനോമയൻ, അമൃതസ്വരൂപൻ, ഹിരണ്മയൻ (സ്വർണ്ണപ്രഭ).

Verse 1.6.2

अन्तरेण तालुके । य एष स्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले ॥२॥

രണ്ടു താലുക്കളുടെ ഇടയിൽ മുലപോലെ തൂങ്ങി നിൽക്കുന്നതു—അതുതന്നെ ഇന്ദ്രന്റെ യോനി (മൂലസ്രോതസ്) ആകുന്നു; അവിടെ ആ ശിഖ (കേശഗുച്ചം) തിരിയുന്നു; ശിരസ്സിലെ കപാലകുടം വേർപെടുത്തിയതുപോലെ.

Verse 1.6.3

भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति । भुव इति वायौ । सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि ॥३॥

‘ഭൂഃ’ അഗ്നിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്; ‘ഭുവഃ’ വായുവിൽ; ‘സുവഃ’ ആദിത്യനിൽ; ‘മഹഃ’ ബ്രഹ്മത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.

Verse 1.6.4

आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः । श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत्ततो भवति ॥४॥

അവൻ സ്വരാജ്യം (ആത്മസ്വാധീനത) പ്രാപിക്കുന്നു; മനസ്സിന്റെ അധിപത്യം പ്രാപിക്കുന്നു—വാക്കിന്റെ അധിപതി, ദർശനത്തിന്റെ അധിപതി, ശ്രവണത്തിന്റെ അധിപതി, വിജ്ഞാനത്തിന്റെ (ബോധത്തിന്റെ) അധിപതി ആകുന്നു. അതിൽ നിന്നാണ് ഈ അവസ്ഥ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

Verse 1.6.5

आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्तिसमृद्धममृतम् । इति प्राचीनयोग्योपास्व ॥५॥

ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ശരീരം ആകാശം; അതിന്റെ ആത്മസ്വരൂപം സത്യം; പ്രാണത്തിൽ അതിന്റെ രമണം; അതിന്റെ മനസ്സ് ആനന്ദമയമാണ്; ശാന്തിയാൽ സമൃദ്ധം; അത് അമൃതം, അജരാമരം. ഇങ്ങനെ, പ്രാചീനർക്കു യോജ്യമായ വിധത്തിൽ അതിനെ ഉപാസിക്കുവിൻ।

Verse 1.7.1

पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् ॥१॥

പൃഥ്വി, അന്തരിക്ഷം, ദ്യൗലോകം, ദിക്കുകളും ഉപദിക്കുകളും; അഗ്നി, വായു, ആദിത്യൻ, ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ; ജലം, ഔഷധികൾ, വനസ്പതികൾ; ആകാശം; ആത്മാവ്—ഇത് അധിഭൂതം, അഥവാ ഭൗതതത്ത്വങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച വിവരണം।

Verse 1.7.2

अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म मांसं स्नावास्थि मज्जा ॥२॥

ഇപ്പോൾ അധ്യാത്മമായി: പ്രാണൻ, വ്യാനൻ, അപാനൻ, ഉദാനൻ, സമാനൻ; കണ്ണ്, ചെവി, മനസ്, വാക്ക്, ത്വക്ക്; ചർമ്മം, മാംസം, സ്നായു, അസ്ഥി, മജ്ജ।

Verse 1.7.3

एतदधिविधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदं सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तं स्पृणोतीति ॥३॥

ഇങ്ങനെ ക്രമം നിശ്ചയിച്ച ശേഷം ഋഷി പറഞ്ഞു: “ഇതെല്ലാം പാങ്ക്തം—പഞ്ചവിധം. പഞ്ചവിധത്താൽ തന്നേ പഞ്ചവിധത്തെ സ്പർശിച്ച് പരിപൂർത്തിയിലേക്കെത്തുന്നു.”

Verse 1.8.1

ॐ इति ब्रह्म । ॐ इति इदं सर्वम् । ॐ इति एतद् अनुकृतिः । ह स्म वा अपि योऽश्रावयेत् इति आश्रावयन्ति । ॐ इति सामानि गायन्ति । ॐ शोम् इति शस्त्राणि शंसन्ति । ॐ इति अध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ॐ इति ब...

‘ഓം’—അതേ ബ്രഹ്മം. ‘ഓം’—ഇതെല്ലാം അതേ. ‘ഓം’—അതിന്റെ അനുകൃതി, സമ്മത-പ്രതിധ്വനി. ‘അവൻ അറിയിക്കട്ടെ’ എന്നു പറയുമ്പോഴും ‘ഓം’ കൊണ്ടുതന്നെ അറിയിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഓം’ കൊണ്ട് സാമഗാനങ്ങൾ പാടുന്നു; ‘ഓം ശോം’ കൊണ്ട് ശസ്ത്രപാഠം ചൊല്ലുന്നു; ‘ഓം’ കൊണ്ട് അധ്വര്യു പ്രതിഗരത്തിന് പ്രതിഗാനം ചെയ്യുന്നു; ‘ഓം’ കൊണ്ട് ബ്രഹ്മാ-പുരോഹിതൻ അനുമതി നൽകുന്നു; ‘ഓം’ കൊണ്ട് അഗ്നിഹോത്രത്തിന് അനുവാദം നൽകുന്നു. ‘ഓം’ എന്നു പറഞ്ഞ് ഉപദേശിക്കാൻ പോകുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ പറയുന്നു—‘ബ്രഹ്മത്തെ ഞാൻ പ്രാപിക്കട്ടെ.’ അവൻ തീർച്ചയായും ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 1.9.1

ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च ...

ഋതവും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; സത്യവും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; തപസ്സും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; ദമവും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; ശമവും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; പവിത്ര അഗ്നികളും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; അഗ്നിഹോത്രവും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; അതിഥികളും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; മാനുഷധർമ്മവും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; പ്രജയും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; പ്രജനനവും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും; പ്രജാതി-പരമ്പരയും സ്വാധ്യായ-പ്രവചനത്തിലും. “സത്യം,” എന്നു സത്യവചാ രാഥീതരൻ പറയുന്നു. “തപസ്,” എന്നു തപോനിത്യ പൗരുശിഷ്ടി പറയുന്നു. “സ്വാധ്യായ-പ്രവചനമേ,” എന്നു നാകോ മൗദ്ഗല്യൻ പറയുന്നു; കാരണം അതുതന്നെ തപസ്സാണ്—അതുതന്നെ തപസ്സാണ്।

Verse 1.10.1

अहं वृक्षस्य रेरिवा । कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीव स्वमृतमस्मि । द्रविणं सवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥१॥

ഞാൻ വൃക്ഷത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവനെപ്പോലെ ആകുന്നു; എന്റെ കീർത്തി പർവതത്തിന്റെ ശിഖരരേഖപോലെ. മേലോട്ടു ശുദ്ധനായ്, വേഗശാലിയായ അശ്വംപോലെ, ഞാൻ സ്വയം ഋതം—സത്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. തേജസ്സോടുകൂടിയ ദ്രവിണം (സമ്പത്ത്) എനിക്കു ലഭിക്കട്ടെ. ഞാൻ സുമേധാവാണ്, അമൃതം തളിക്കപ്പെട്ടവൻ. ഇതാണ് ത്രിശങ്കുവിന്റെ വേദാനുവചനം.

Verse 1.11.1

वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । सत्यान्न प्रमदितव्यम् । धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्...

വേദം പഠിപ്പിച്ച ശേഷം ആചാര്യൻ അന്തേവാസിയെ ഉപദേശിക്കുന്നു: സത്യം പറയുക. ധർമ്മം ആചരിക്കുക. സ്വാധ്യായത്തിൽ അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്. ആചാര്യന് പ്രിയമായ ധനം (ഗുരുദക്ഷിണ) കൊണ്ടുവന്ന് അർപ്പിച്ച്, സന്തതിപരമ്പര മുറിക്കരുത്. സത്യത്തിൽ അശ്രദ്ധയാകരുത്; ധർമ്മത്തിൽ അശ്രദ്ധയാകരുത്; കുശലത/സദാചാരത്തിൽ അശ്രദ്ധയാകരുത്; സമൃദ്ധിയിൽ അശ്രദ്ധയാകരുത്; സ്വാധ്യായവും പ്രവചനവും സംബന്ധിച്ച് അശ്രദ്ധയാകരുത്.

Verse 1.11.2

देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् । मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि । तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि । यान्यस्माकं सुचरितानि । तानि त्वयोपास्यानि ॥२॥

ദേവകാര്യങ്ങളിലും പിതൃകാര്യങ്ങളിലും അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്. മാതൃദേവോ ഭവ—അമ്മയെ ദൈവമായി കാണുക. പിതൃദേവോ ഭവ—അച്ഛനെ ദൈവമായി കാണുക. ആചാര്യദേവോ ഭവ—ഗുരുവിനെ ദൈവമായി കാണുക. അതിഥിദേവോ ഭവ—അതിഥിയെ ദൈവമായി കാണുക. കുറ്റമറ്റ കർമങ്ങൾ മാത്രം ആചരിക്കണം; മറ്റുള്ളവ അല്ല. ഞങ്ങളുടെ സുസ്വഭാവമായ സത്കർമങ്ങൾ നീ ഉപാസ്യമായി ആദരത്തോടെ അനുസരിക്കണം.

Verse 1.11.3

नो इतराणि। ये के चारुमच्छ्रेयांसो ब्राह्मणाः। तेषां त्वयाऽऽसनेन प्रश्वसितव्यम्। श्रद्धया देयम्। अश्रद्धयाऽदेयम्। श्रिया देयम्। ह्रिया देयम्। भिया देयम्। संविदा देयम्। अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्त...

മറ്റു വിധത്തിൽ അല്ല. നല്ല ഉപദേശമുള്ളതും പ്രവർത്തനത്തിലും വിദ്യയിലും ശ്രേഷ്ഠരുമായ ഏതൊരു ബ്രാഹ്മണരുണ്ടോ, അവർക്ക് നീ ആസനം നൽകി സൗഖ്യം പ്രദാനം ചെയ്യണം. ദാനം ശ്രദ്ധയോടെ നൽകണം; ശ്രദ്ധയില്ലാതെ നൽകരുത്. ഐശ്വര്യത്തോടെയും കരുണയോടെയും നൽകണം; ലജ്ജയോടെ നൽകണം; ഭക്തിഭാവത്തോടെ നൽകണം; ബോധത്തോടെയും വിവേകത്തോടെയും നൽകണം. ഒരു പക്ഷേ നിനക്ക് ഒരു കർമ്മത്തെക്കുറിച്ചോ വൃത്തത്തെക്കുറിച്ചോ സംശയം ഉണ്ടായാൽ...

Verse 1.11.4

ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः। युक्ता आयुक्ताः। अलूक्षा धर्मकामाः स्युः। यथा ते तत्र वर्तेरन् तथा तत्र वर्तेथाः। अथाभ्याख्यातेषु। ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः। युक्ता आयुक्ताः। अलूक्षा धर्मकामाः स्युः।...

അവിടെ ഉള്ള ചിന്താശീലമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ—യോഗ്യരായാലും അയോഗ്യരായാലും, കഠിനരല്ലാത്തവർ, ധർമ്മകാമികൾ—അവർ അവിടെ എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നുവോ അതുപോലെ നീയും അവിടെ പെരുമാറണം. കുറ്റാരോപിതരായവരെ/നിന്ദിക്കപ്പെട്ടവരെ സംബന്ധിച്ചും: അവിടെ ഉള്ള ചിന്താശീലമുള്ള ബ്രാഹ്മണർ—യോഗ്യരായാലും അയോഗ്യരായാലും, കഠിനരല്ലാത്തവർ, ധർമ്മകാമികൾ—അവർ അവരോടു എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നുവോ അതുപോലെ നീയും അവരോടു പെരുമാറണം. ഇതാണ് ആദേശം; ഇതാണ് ഉപദേശം; ഇതാണ് വേദത്തിന്റെ ഉപനിഷത്ത് (ഗുഹ്യസാരം); ഇതാണ് അനുശാസനം. ഇങ്ങനെ തന്നെ ഉപാസിക്കണം/ആചരിക്കണം; ഇങ്ങനെ തന്നെയേ ഉപാസ്യം.

Verse 1.12.1

शं नो मित्रः शं वरुणः। शं नो भवत्वर्यमा। शं न इन्द्रो बृहस्पतिः। शं नो विष्णुरुरुक्रमः। नमो ब्रह्मणे। नमस्ते वायो। त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि। त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम्। ऋतमवादिषम्। सत्यमवादि...

ഞങ്ങൾക്ക് മിത്രൻ ശുഭകരനാകട്ടെ; വരുണനും ഞങ്ങൾക്ക് ശുഭകരനാകട്ടെ. അര്യമാവും ഞങ്ങൾക്ക് ശുഭകരനാകട്ടെ. ഇന്ദ്രനും ബൃഹസ്പതിയും ഞങ്ങൾക്ക് ശുഭകരരാകട്ടെ. വിശാലപദക്രമനായ വിഷ്ണുവും ഞങ്ങൾക്ക് ശുഭകരനാകട്ടെ. ബ്രഹ്മനു നമസ്കാരം. ഹേ വായു, നിനക്കു നമസ്കാരം. നീ തന്നെയാണ് പ്രത്യക്ഷ ബ്രഹ്മം. നിന്നെയേ ഞാൻ പ്രത്യക്ഷ ബ്രഹ്മമെന്നു പ്രസ്താവിച്ചു. ഞാൻ ഋതം (ധർമ്മ-ക്രമം) പറഞ്ഞു; ഞാൻ സത്യം പറഞ്ഞു. അത് എന്നെ കാക്കട്ടെ; അത് വക്താവിനെ കാക്കട്ടെ. അത് എന്നെ കാത്തു; അത് വക്താവിനെ കാത്തു. ഓം ശാന്തിഃ ശാന്തിഃ ശാന്തിഃ

Verse 2.1.1

ॐ ब्रह्मविद् आप्नोति परम् । तद् एषा अभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानम् अनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह । ब्रह्मणा विपश्चिता इति ॥१॥

ഓം ബ്രഹ്മവിദൻ പരമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അതിനെക്കുറിച്ച് ഈ പ്രസിദ്ധവാക്യം: “ബ്രഹ്മം സത്യം, ജ്ഞാനം, അനന്തം.” പരമവ്യോമത്തിൽ ഹൃദയഗുഹയിൽ നിഹിതമായിരിക്കുന്ന ആ ബ്രഹ്മത്തെ യാർ അറിയുന്നുവോ, അവൻ സർവ്വജ്ഞനായ ബ്രഹ്മനോടുകൂടെ സർവ്വകാമങ്ങളെയും അനുഭവിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു।

Verse 2.1.2

तस्माद् वा एतस्माद् आत्मन आकाशः सम्भूतः । आकाशाद् वायुः । वायोर् अग्निः । अग्नेर् आपः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्यः अन्नम् । अन्नात् पुरुषः । स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । ...

നിശ്ചയമായി ഈ ആത്മനിൽ നിന്നാണ് ആകാശം ഉദ്ഭവിച്ചത്; ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വായു, വായുവിൽ നിന്ന് അഗ്നി, അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ജലം, ജലത്തിൽ നിന്ന് പൃഥ്വി; പൃഥ്വിയിൽ നിന്ന് ഔഷധികൾ, ഔഷധികളിൽ നിന്ന് അന്നം, അന്നത്തിൽ നിന്ന് പുരുഷൻ. ഈ പുരുഷൻ അന്നരസമയൻ തന്നെയാണ്. ഇതാണ് അവന്റെ ശിരസ്; ഇത് ദക്ഷിണപക്ഷം; ഇത് ഉത്തരപക്ഷം; ഇത് ആത്മാവ് (മദ്ധ്യഭാഗം); ഇത് പുച്ഛം—പ്രതിഷ്ഠ (ആധാരം). ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഈ ശ്ലോകവും പ്രസിദ്ധമാകുന്നു।

Verse 2.2.1

अन्नाद् वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीं श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनद् अपि यन्त्यन्ततः । अन्नं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधम् उच्यते । सर्वं वै तेऽन्नम् आप्नुवन्ति । येऽन्न...

അന്നത്തിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രജകൾ ജനിക്കുന്നു—പൃഥ്വിയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ഏതു ജീവികളും. അന്നം കൊണ്ടുതന്നെ അവർ ജീവിക്കുന്നു; ഒടുവിൽ അതിലേക്കുതന്നെ ലയിക്കുന്നു. അന്നം ഭूतങ്ങളിൽ ജ്യേഷ്ഠം; അതുകൊണ്ട് അതിനെ സർവ്വൗഷധം (സർവ്വരോഗഹരം) എന്നു വിളിക്കുന്നു. അന്നത്തെ ബ്രഹ്മമായി ഉപാസിക്കുന്നവർ നിശ്ചയമായി സർവ്വ അന്നവും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 2.2.2

अन्नं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधम् उच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेऽत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति ॥२॥

അന്നം തന്നെയാണ് ഭൂതങ്ങളിൽ ജ്യേഷ്ഠം (അഗ്രം); അതുകൊണ്ട് അതിനെ സർവ്വൗഷധം—സകലത്തിനും ഔഷധം—എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ഭൂതങ്ങൾ ജനിക്കുന്നത്; ജനിച്ച ശേഷം അന്നം കൊണ്ടുതന്നെ വളരുന്നു. ഭൂതങ്ങൾ അന്നത്തെ ഭുജിക്കുന്നു; അന്നവും ഭൂതങ്ങളെ ഭുജിക്കുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ ‘അന്നം’ എന്നു പറയുന്നു—ഇതി.

Verse 2.2.3

तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आक...

ഈ അന്നരസമയ ആത്മാവിനകത്ത് മറ്റൊരു അന്തരാത്മാവ് ഉണ്ട്—പ്രാണമയൻ; അവനാൽ ഇതു (അന്നമയൻ) പൂർണ്ണമാകുന്നു. ആ പ്രാണമയൻ പുരുഷാകാരമാണ്. അവന്റെ പുരുഷരൂപത്തിന്റെ അന്വയം ഇങ്ങനെ: പ്രാണം തന്നെയാണ് ശിരസ്; വ്യാനം വലതുപക്ഷം; അപാനം ഇടതുപക്ഷം; ആകാശം അവന്റെ മദ്ധ്യം (ആത്മ/ധടം); ഭൂമി അവന്റെ പുച്ഛവും പ്രതിഷ്ഠയും. ഇതിനെക്കുറിച്ചും താഴെ പറയുന്ന ശ്ലോകമുണ്ട്.

Verse 2.3.1

प्राणं देवा अनु प्राणन्ति । मनुष्याः पशवश्च ये । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषम् उच्यते । सर्वमेव त आयुर्यन्ति । ये प्राणं ब्रह्मोपासते ॥१॥

ദേവന്മാർ പ്രാണത്തെ അനുഗമിച്ച് ശ്വസിക്കുന്നു; മനുഷ്യരും നിലനിൽക്കുന്ന മൃഗങ്ങളും അതുപോലെ. പ്രാണം തന്നെയാണ് ഭൂതങ്ങളുടെ ആയുസ്സ്; അതുകൊണ്ട് അതിനെ ‘സർവ്വായുസ്സ്’ എന്നു പറയുന്നു. പ്രാണത്തെ ബ്രഹ്മമായി ഉപാസിക്കുന്നവർ മുഴുവനായും അതിന്റെ ആയുസ്സിലേക്കു തന്നെ ലയിക്കുന്നു.

Verse 2.3.2

प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥२॥

പ്രാണൻ തന്നെയാണ് സകലഭൂതങ്ങളുടെയും ആയുസ്സ്; അതുകൊണ്ട് അതിനെ ‘സർവായുസ്’ എന്നു പറയുന്നു. ആ പ്രാണമയത്തിന്റെ ഇതുതന്നെ ശാരീര ആത്മാവാണ്—മുൻപുള്ള (പൂർവകോശ)ത്തിന്റേതു.

Verse 2.3.3

तस्माद्वा एतस्मात् प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग्दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा...

ഈ പ്രാണമയത്തിൽ നിന്നു തന്നെ അകത്ത് മറ്റൊരു അന്തരാത്മാവുണ്ട്—മനോമയൻ. അവനാൽ ഈ (പ്രാണമയ) പൂർണ്ണമാകുന്നു. അവൻ പുരുഷാകാരനാണ്. അവന്റെ പുരുഷരൂപം ഇങ്ങനെ: യജുസ് ശിരസ്സാണ്; ഋക് വലതുപക്ഷം; സാമൻ ഇടതുപക്ഷം; ആദേശ (ഉപദേശം) മദ്ധ്യഭാഗം/ആത്മ; അഥർവാങ്ഗിരസുകൾ പുഛ്ഛവും പ്രതിഷ്ഠയും. ഇതിനെക്കുറിച്ചും ഈ ശ്ലോകം പ്രസിദ്ധമാകുന്നു.

Verse 2.4.1

यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचनेति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥१॥

വാക്കുകൾ മനസ്സോടുകൂടെ മടങ്ങിപ്പോകുന്നതും, അതിനെ പ്രാപിക്കാതിരിക്കുന്നതുമായ അതിനെ—ബ്രഹ്മാനന്ദം അറിഞ്ഞവൻ ഒരിക്കലും ഭയപ്പെടുന്നില്ല: ഇങ്ങനെ. ആ ആനന്ദമയത്തിന്റെ ഇതുതന്നെ ശാരീര ആത്മാവാണ്—മുൻപുള്ള (പൂർവകോശ)ത്തിന്റേതു.

Verse 2.4.2

तस्माद्वा एतस्मान्मनोमयात् अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः। तेनैष पूर्णः। स वा एष पुरुषविध एव। तस्य पुरुषविधताम् अन्वयं पुरुषविधः। तस्य श्रद्धैव शिरः। ऋतं दक्षिणः पक्षः। सत्यमुत्तरः पक्षः। योग आत्मा। महः ...

ഈ മനോമയ ആത്മാവിൽ നിന്നു അകത്ത് മറ്റൊരു ആത്മാവുണ്ട്—വിജ്ഞാനമയൻ. അതിനാൽ ഇതു (മുൻപുള്ളത്) പൂർണ്ണമാകുന്നു. ഇതും പുരുഷാകാരമാണ്; അതിന്റെ പുരുഷരൂപം മനുഷ്യരൂപാനുസൃതം. ഇതിന് ശ്രദ്ധ തന്നെയാണ് ശിരസ്; ഋതം (വിശ്വക്രമം/ധർമ്മനിയമം) വലതുപക്ഷം; സത്യം ഇടതുപക്ഷം; യോഗം ആത്മാവ് (മധ്യഭാഗം); മഹഃ പുച്ഛം—പ്രതിഷ്ഠ, ആധാരം. ഇതിനെക്കുറിച്ചും ഈ ശ്ലോകം പറയുന്നു।

Verse 2.5.1

विज्ञानं यज्ञं तनुते। कर्माणि तनुतेऽपि च। विज्ञानं देवाः सर्वे ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते। विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति। शरीरे पाप्मनो हित्वा सर्वान्कामान् समश्नुते इति। तस्यैष एव शारीर ...

വിജ്ഞാനം യജ്ഞത്തെ വിപുലീകരിക്കുന്നു; കർമ്മങ്ങളെയും വിപുലീകരിക്കുന്നു. എല്ലാ ദേവന്മാരും വിജ്ഞാനത്തെ ജ്യേഷ്ഠബ്രഹ്മമായി ഉപാസിക്കുന്നു. വിജ്ഞാനത്തെ ബ്രഹ്മമായി അറിഞ്ഞ് അതിൽ അപ്രമാദമായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ശരീരത്തിലെ പാപത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു—എന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ (വിജ്ഞാനമയന്റെ) ഇതുതന്നെ ശാരീര ആത്മാവാണ്; അത് മുൻപുള്ള (കോഷത്തിന്റെ)താണ്।

Verse 2.5.2

तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयात् अन्योऽन्तर आत्माऽऽनन्दमयः। तेनैष पूर्णः। स वा एष पुरुषविध एव। तस्य पुरुषविधताम् अन्वयं पुरुषविधः। तस्य प्रियमेव शिरः। मोदो दक्षिणः पक्षः। प्रमोद उत्तरः पक्षः। आनन्द आत्म...

ഈ വിജ്ഞാനമയ ആത്മാവിൽ നിന്നു അകത്ത് മറ്റൊരു ആത്മാവുണ്ട്—ആനന്ദമയൻ. അതിനാൽ ഇതു (മുൻപുള്ളത്) പൂർണ്ണമാകുന്നു. ഇതും പുരുഷാകാരമാണ്; അതിന്റെ പുരുഷരൂപം മനുഷ്യരൂപാനുസൃതം. ഇതിന് പ്രിയം തന്നെയാണ് ശിരസ്; മോദം വലതുപക്ഷം; പ്രമോദം ഇടതുപക്ഷം; ആനന്ദം ആത്മാവ് (മധ്യഭാഗം); ബ്രഹ്മം പുച്ഛം—പ്രതിഷ്ഠ, ആധാരം. ഇതിനെക്കുറിച്ചും ഈ ശ്ലോകം പറയുന്നു।

Verse 2.6.1

असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥१॥

ബ്രഹ്മത്തെ ‘അസത്’ (അസ്തിത്വമില്ലാത്തത്) എന്നു അറിയുന്നവൻ, അസന്നായിത്തന്നെ ആകുന്നു. ‘ബ്രഹ്മം അസ്തി’ എന്നു അറിയുന്നവൻ, അതിനെ സത്‌രൂപമായി അറിയുന്നു. അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനികൾ അതിനെ സത്തായിത്തന്നെ അറിയുന്നു. ആ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഇതുതന്നെ ശാരീര ആത്മാവാണ്—മുൻ ഉപദേശത്തിൽ പറഞ്ഞത്.

Verse 2.6.2

अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य कश्चन गच्छति । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य कश्चित्समश्नुता उ ॥२॥

ഇപ്പോൾ അനുചോദ്യങ്ങൾ: അജ്ഞാനിയായ ഒരാൾ ദേഹത്യാഗം ചെയ്ത് ആ ലോകത്തിലേക്ക് എങ്ങനെയെങ്കിലും പോകുമോ? അല്ലെങ്കിൽ ജ്ഞാനിയായ ഒരാൾ ദേഹത്യാഗം ചെയ്ത് അതിനെ നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കുമോ?