Aitreya

Verse 1.1.1

आत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीन्नान्यत्किंचन मिषत् । स ईक्षत लोकान्नु सृजा इति ॥१॥

ആദിയിൽ, ഈ [പ്രപഞ്ചം] തീർച്ചയായും ആത്മാവ് മാത്രമായിരുന്നു — മറ്റൊന്നും നിലവിലുണ്ടായിരുന്നില്ല। അത് ചിന്തിച്ചു: 'ഞാൻ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കട്ടെ।'

Verse 1.1.2

स इमाँल्लोकानसृजत । अम्भो मरीचीर्मापोऽदोऽम्भः परेण दिवं द्यौः प्रतिष्ठाऽन्तरिक्षं मरीचयः । पृथिवी मरो या अधस्तात्त आपः ॥२॥

അത് ഈ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു: അംഭഃ (ദിവ്യ ജലം), മരീചയഃ (കിരണങ്ങൾ), മരഃ (മർത്യ ലോകം)। ഇവയിൽ, ദ്യുലോകം മുകളിൽ അംഭഃദേശ്വരനാണ്; അന്തരിക്ഷം മരീചയഃ; പൃഥ്വി മരഃ। അതിന് താഴെ ആപഃ (ജലം) ആണ്।

Verse 1.1.3

ताभ्यः पुरुषमानयत्त। ता अब्रुवन्—सुकृतं बतेति। पुरुषो वाव सुकृतम्। ता अब्रवीत्—यथायतनं प्रविशतेति॥३॥

അദ്ദേഹം ആ പുരുഷനെ അവരുടെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. അവർ പറഞ്ഞു: "നന്നായി, തീർച്ചയായും നന്നായി!" പുരുഷൻ തന്നെയാണ് സുകൃതം. അദ്ദേഹം അവരോട് പറഞ്ഞു: "നിങ്ങളുടെ ഉചിതമായ വാസസ്ഥലത്തിൽ ഓരോരുത്തരും പ്രവേശിക്കൂ."

Verse 1.1.4

अग्निर्वाग्भूत्वा मुखं प्राविशत्। वायुः प्राणो भूत्वा नासिके प्राविशत्। आदित्यश्चक्षुर्भूत्वाऽक्षिणी प्राविशत्। दिशः श्रोत्रं भूत्वा कर्णौ प्राविशन्। ओषधिवनस्पतयो लोमानि भूत्वा त्वचं प्राविशन्। चन्द्र...

അഗ്നി വാക്കായി മാറി വായിൽ പ്രവേശിച്ചു. വായു പ്രാണനായി മാറി നാസാദ്വാരങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു. ആദിത്യൻ കാഴ്ചയായി മാറി കണ്ണുകളിൽ പ്രവേശിച്ചു. ദിശകൾ കേൾവിയായി മാറി ചെവികളിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഓഷധികളും വൃക്ഷങ്ങളും രോമങ്ങളായി മാറി ത്വക്കിൽ പ്രവേശിച്ചു. ചന്ദ്രൻ മനസ്സായി മാറി ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. മൃത്യു അപാനനായി മാറി നാഭിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ജലങ്ങൾ ശുക്ലമായി മാറി ലിംഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 1.2.1

ता एता देवताः सृष्टा अस्मिन्महत्यर्णवे प्रापतन्। तमशनापिपासाभ्यामन्ववार्जत्। ता एनमब्रुवन्नायतनं नः प्रजानीहि यस्मिन्प्रतिष्ठिता अन्नमदामेति॥१॥

ഈ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ദേവതകൾ ഈ മഹത്തായ സാഗരത്തിൽ [ലോകത്തിൽ] വീണു. വിശപ്പും ദാഹവും അവനെ പിടികൂടി. അവർ അവനോടു പറഞ്ഞു, 'ഞങ്ങൾക്ക് ഒരു ആശ്രയസ്ഥാനം കണ്ടെത്തുക, അതിൽ ഞങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്ത് അന്നം ഭുജിക്കാം.'

Verse 1.2.2

ताभ्यो गामानयत्ता अब्रुवन्न वै नोऽयमलमिति। ताभ्योऽश्वमानयत्ता अब्रुवन्न वै नोऽयमलमिति॥२॥

അവർക്ക് അദ്ദേഹം ഒരു പശുവിനെ കൊണ്ടുവന്നു. അവർ പറഞ്ഞു, 'ഇത് ഞങ്ങൾക്ക് മതിയാകുന്നില്ല.' അവർക്ക് അദ്ദേഹം ഒരു അശ്വത്തെ കൊണ്ടുവന്നു. അവർ പറഞ്ഞു, 'ഇത് ഞങ്ങൾക്ക് മതിയാകുന്നില്ല.'

Verse 1.2.3

ताभ्यः पुरुषमानयत्ता अब्रुवन्सुकृतं बतेति पुरुषो वाव सुकृतम् । ता अब्रवीद्यथायतनं प्रविशतेति ॥३॥

ആ ലോകങ്ങളിൽ നിന്ന് അവൻ പുരുഷനെ ഉണ്ടാക്കി। അവ പറഞ്ഞു: 'തീർച്ചയായും, ഇത് ഉത്തമ സൃഷ്ടിയാണ്।' പുരുഷൻ തീർച്ചയായും ഉത്തമ സൃഷ്ടിയാണ്। അവൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുക।'

Verse 1.2.4

अग्निर्वाग्भूत्वा मुखं प्राविशद्वायुः प्राणो भूत्वा नासिके प्राविशदादित्यश्चक्षुर्भूत्वाऽक्षिणी प्राविशद्दिशः श्रोत्रं भूत्वा कर्णौ प्राविशन्नोषधिवनस्पतयो लोमानि भूत्वा त्वचं प्राविशंश्चन्द्रमा मनो भू...

അഗ്നി വാക്കായി വായിൽ പ്രവേശിച്ചു. വായു പ്രാണനായി നാസികയിൽ പ്രവേശിച്ചു. സൂര്യൻ ദൃഷ്ടിയായി കണ്ണുകളിൽ പ്രവേശിച്ചു. ദിശകൾ ശ്രവണമായി ചെവികളിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഓഷധികളും വൃക്ഷങ്ങളും രോമങ്ങളായി ത്വച്ചിൽ പ്രവേശിച്ചു. ചന്ദ്രൻ മനസ്സായി ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. മൃത്യു അപാനനായി നാഭിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ജലം രേതസ്സായി ജനനേന്ദ്രിയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 1.2.5

तमशनायापिपासे अब्रूताम्—आवाभ्यामभिप्रजानीहीति। ते अब्रवीत्—एतास्वेव वां देवतास्वाभजामि, एतासु भागिन्यौ करोमीति। तस्माद्यस्यै कस्यै च देवतायै हविर्गृह्यते, भागिन्यावेवास्यामशनायापिपासे भवतः॥५॥

വിശപ്പും ദാഹവും അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: "ഞങ്ങളെയും അറിയിക്കൂ, ഞങ്ങൾക്കും സ്ഥാനം നൽകൂ." അദ്ദേഹം അവരോട് പറഞ്ഞു: "ഈ ദേവതകളിൽ തന്നെ ഞാൻ നിങ്ങളെ വിഭജിക്കുന്നു; ഇവയിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ പങ്കാളികളാക്കുന്നു." അതിനാൽ, ഏത് ദേവതയ്ക്ക് ഹവിസ്സ് സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവോ, ആ ദേവതയിൽ വിശപ്പും ദാഹവും പങ്കാളികളായിത്തീരുന്നു.

Verse 1.3.1

स ईक्षतेमे नु लोकाश्च लोकपालाश्चान्नमेभ्यः सृजा इति ॥१॥

അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു: 'ഈ ലോകങ്ങളും ഈ ലോകപാലകരും - അവർക്കായി ഞാൻ അന്നം സൃഷ്ടിക്കട്ടെ.'

Verse 1.3.2

सोऽपोऽभ्यतपत्ताभ्योऽभितप्ताभ्यो मूर्तिरजायत । या वै सा मूर्तिरजायतान्नं वै तत् ॥२॥

അദ്ദേഹം ജലത്തിൽ തപിച്ചു. തപിപ്പിച്ച ജലത്തിൽ നിന്ന് ഒരു മൂർത്തി ജനിച്ചു. മൂർത്തിയായി ജനിച്ചത് തീർച്ചയായും അന്നമായിരുന്നു.

Verse 1.3.3

तदेनत्सृष्टं पराङ्त्यजिघांसत्तद्वाचाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोद्वाचा ग्रहीतुम् । स यद्धैनद्वाचाऽग्रहैष्यदभिव्याहृत्य हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥३॥

ആ (പുരുഷൻ) ഈ സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിച്ച് മുൻഭാഗത്തുകൂടി അവയെ ഗ്രഹിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. വാക്കുകൊണ്ട് അവയെ ഗ്രഹിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. വാക്കുകൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വാക്കുകൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ, പേര് ഉച്ചരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഇവിടെ അന്നം ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 1.3.4

तत्प्राणेनाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोत्प्राणेन ग्रहीतुं स यद्धैनत्प्राणेनाग्रहैष्यदभिप्राण्य हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥४॥

പ്രാണനെക്കൊണ്ട് അവയെ ഗ്രഹിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. പ്രാണനെക്കൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. പ്രാണനെക്കൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ, മണപിടിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഇവിടെ അന്നം ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 1.3.5

तच्चक्षुषाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्चक्षुषा ग्रहीतुन् स यद्धैनच्चक्षुषाऽग्रहैष्यद्दृष्ट्वा हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥५॥

കണ്ണുകൊണ്ട് അവയെ ഗ്രഹിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. കണ്ണുകൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. കണ്ണുകൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ, കാണുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഇവിടെ അന്നം ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 1.3.6

तच्छ्रोत्रेणाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्छ्रोत्रेण ग्रहीतुं स यद्धैनच्छ्रोतेणाग्रहैष्यच्छ्रुत्वा हैवान्नमत्रप्स्यत्॥६॥

അദ്ദേഹം ശ്രവണേന്ദ്രിയം കൊണ്ട് അതിനെ പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ശ്രവണേന്ദ്രിയം കൊണ്ട് അതിനെ പിടിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞില്ല. ആരെങ്കിലും ശ്രവണേന്ദ്രിയം കൊണ്ട് അതിനെ പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, കേട്ടതിനുശേഷം അന്നത്തിൽ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 1.3.7

तत्त्वचाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोत्त्वचा ग्रहीतुं स यद्धैनत्त्वचाऽग्रहैष्यत् स्पृष्ट्वा हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥७॥

അദ്ദേഹം ത്വക്ക് കൊണ്ട് അതിനെ [ആത്മാവിനെ] പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ത്വക്ക് കൊണ്ട് അതിനെ പിടിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞില്ല. ത്വക്ക് കൊണ്ട് അതിനെ പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് മാത്രം അന്നത്തിൽ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 1.3.8

तन्मनसाऽजिघृक्षत् तन्नाशक्नोन्मनसा ग्रहीतुं स यद्धैनन्मनसाऽग्रहैष्यद्ध्यात्वा हैवान्नमत्रप्स्यत् ॥८॥

അദ്ദേഹം മനസ്സ് കൊണ്ട് അതിനെ പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മനസ്സ് കൊണ്ട് അതിനെ പിടിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞില്ല. മനസ്സ് കൊണ്ട് അതിനെ പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്/ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് മാത്രം അന്നത്തിൽ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 1.3.9

तच्छिश्नेनाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्छिश्नेन ग्रहीतुं स यद्धैनच्छिश्नेनाग्रहैष्यद्वित्सृज्य हैवानमत्रप्स्यत् ॥९॥

അദ്ദേഹം ഉത്പാദനേന്ദ്രിയം കൊണ്ട് അതിനെ പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ഉത്പാദനേന്ദ്രിയം കൊണ്ട് അതിനെ പിടിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞില്ല. ഉത്പാദനേന്ദ്രിയം കൊണ്ട് അതിനെ പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, കേവലം വീർപ്പുതള്ളലിലൂടെ അന്നത്തിൽ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 1.3.10

तदपानेनाजिघृक्षत्। तदावयत्। सैषोऽन्नस्य ग्रहो यद्वायुरनायुर्वा एष यद्वायुः॥१०॥

ആ ആത്മാവ് അപാനം കൊണ്ട് അന്നത്തെ പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. അപാനം അതിനെ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചു. ഇത് തന്നെയാണ് അന്നത്തിന്റെ ഗ്രഹണം, അതായത് വായു എന്നതിനാൽ അറിയപ്പെടുന്നത്; വായു ഇല്ലെങ്കിൽ ഇത് അനായുവാണ്.

Verse 1.3.11

स ईक्षत—कथं न्विदं मदृते स्यादिति। स ईक्षत—कतरेण प्रपद्यै इति। स ईक्षत—यदि वाचा अभिव्याहृतं, यदि प्राणेनाभिप्राणितं, यदि चक्षुषा दृष्टं, यदि श्रोत्रेण श्रुतं, यदि त्वचा स्पृष्टं, यदि मनसा ध्यातं, यद्य...

അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു: 'എന്നെ കൂടാതെ ഇത് എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും?' അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു: 'ഞാൻ ഏത് മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പ്രവേശിക്കണം?' അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു: 'വാക്ക് വാക്കിനാൽ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു, പ്രാണൻ പ്രാണനാൽ ശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു, കാഴ്ച കണ്ണിനാൽ കാണുന്നു, കേൾവി ചെവിയാൽ കേൾക്കുന്നു, സ്പർശം ത്വക്കിനാൽ സ്പർശിക്കുന്നു, ചിന്ത മനസ്സിനാൽ ധ്യാനിക്കുന്നു, അപാനം അപാനത്താൽ നടക്കുന്നു, സ്ഖലനം ലിംഗത്താൽ നടക്കുന്നു, എങ്കിൽ ഞാൻ ആരാണ്?'

Verse 1.3.12

स एतमेव सीमानं विदर्यैतया द्वारा प्रापद्यत। सैषा विदृतिर्नाम द्वाः। तदेतन्नाऽन्दनम्। तस्य त्रय आवसथास्त्रयः स्वप्नाः—अयमावसथोऽयमावसथोऽयमावसथ इति॥१२॥

അദ്ദേഹം ഈ അതിർത്തി തന്നെ പിളർന്നു ഈ വാതിലിലൂടെ പ്രവേശിച്ചു. ഈ വാതിലാണ് 'വിദൃതി' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇത് തന്നെയാണ് 'ആനന്ദസ്ഥാനം'. അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് ആവാസങ്ങളുണ്ട്, മൂന്ന് സ്വപ്നങ്ങളുണ്ട്: 'ഇതൊരു ആവാസം, ഇതൊരു ആവാസം, ഇതൊരു ആവാസം' എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 1.3.13

स जातो भूतान्यभिव्यैख्यत्—किमिहान्यं वावदिषदिति। स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्। इदमदर्शनमिति॥१३॥

ജനിച്ച ശേഷം അദ്ദേഹം ഭൂതങ്ങളെ നിരീക്ഷിച്ചു: 'ഇവിടെ മറ്റെന്താണുള്ളത് ഞാൻ സംസാരിക്കേണ്ടത്?' അദ്ദേഹം ഈ പുരുഷനെ തന്നെ, സർവ്വവ്യാപിയായ ബ്രഹ്മത്തെ, കണ്ടു. 'ഇതാണ് ദർശനം' എന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി.

Verse 1.3.14

तस्मादिदन्द्रो नामेदन्द्रो ह वै नाम। तमिदन्द्रं सन्तमिन्द्र इत्याचक्षते परोक्षेण। परोक्षप्रिया इव हि देवाः, परोक्षप्रिया इव हि देवाः॥१४॥

അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് 'ഇദന്ദ്ര' എന്നാണ്. അദ്ദേഹം 'ഇദന്ദ്ര' ആയിരുന്നിട്ടും, അവർ പരോക്ഷമായി അദ്ദേഹത്തെ 'ഇന്ദ്ര' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; കാരണം ദേവന്മാർ പരോക്ഷതയിൽ പ്രസന്നരാകുന്നു, അതെ, ദേവന്മാർ പരോക്ഷതയിൽ പ്രസന്നരാകുന്നു.

Verse 2.1

ॐ पुरुषे ह वा अयमादितो गर्भो भवति यदेतद्रेतः । तदेतत्सर्वेभ्योऽङ्गेभ्यस्तेजः संभूतमात्मन्येवात्मानं बिभर्ति । तद्यदा स्त्रियां सिञ्चत्यथैनज्जनयति । तदस्य प्रथमं जन्म ॥१॥

ॐ। പുരുഷനിൽ ഈ ഗർഭം ആദ്യം രേതസ് (വീര്യം) രൂപത്തിലായിരിക്കുന്നു. അത് എല്ലാ അവയവങ്ങളിൽ നിന്നുമുയർന്ന തേജസ്; അവൻ ആത്മനിൽ തന്നേ ആത്മാവിനെ ധരിക്കുന്നു. അവൻ അതിനെ സ്ത്രീയിൽ സിഞ്ചുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ അതിനെ ജനിപ്പിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെ അവന്റെ ആദ്യ ജന്മം॥१॥

Verse 2.2

तत्स्त्रिया आत्मभूयं गच्छति यथा स्वमङ्गं तथा । तस्मादेनां न हिनस्ति । साऽस्यैतमात्मानमत्र गतं भावयति ॥२॥

അത് (ബീജം/ഗർഭം) സ്ത്രീയിൽ അവളുടെ തന്നെ ആത്മഭാവമായി പ്രവേശിക്കുന്നു, സ്വന്തം അവയവംപോലെ. അതിനാൽ അവൻ അവളെ ഹിംസിക്കുന്നില്ല. ഇവിടെ എത്തിയ അവന്റെ ഈ ആത്മാവിനെ അവൾ പോഷിപ്പിക്കുന്നു॥२॥

Verse 2.3

सा भावयित्री भावयितव्या भवति। तं स्त्री गर्भं बिभर्ति। सोऽग्र एव कुमारं जन्मनोऽग्रेऽधिभावयति। स यत्कुमारं जन्मनोऽग्रेऽधिभावयत्यात्मानमेव तद्भावयत्येषां लोकानां सन्तत्या। एवं सन्तता हीमे लोकास्तदस्य द्...

അവൾ വളർത്തുന്നവളായും, പരിചരിക്കപ്പെടേണ്ടവളായും ആകുന്നു. സ്ത്രീ അവനെ ഗർഭമായി ധരിക്കുന്നു. പിതാവ് ജനനത്തിന് മുമ്പുതന്നെ പുത്രനെ ‘പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു’. ജനനത്തിന് മുമ്പേ പുത്രനെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ, ഈ ലോകങ്ങളുടെ സന്തതി-തുടർച്ചയാൽ അവൻ തന്റെ തന്നെ ആത്മാവിനെ വികസിപ്പിക്കുന്നു. തുടർച്ചയാൽ തന്നെയാണ് ഈ ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്; അതാണ് അവന്റെ രണ്ടാം ജന്മം॥३॥

Verse 2.4

सोऽस्यायमात्मा पुण्येभ्यः कर्मभ्यः प्रतिधीयते। अथास्यायामितर आत्मा कृतकृत्यो वयोगतः प्रैति। स इतः प्रयन्नेव पुनर्जायते तदस्य तृतीयं जन्म॥४॥

അവന്റെ ഈ ആത്മാവ് പുണ്യകർമ്മങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമാകുന്നു. പിന്നെ അവന്റെ മറ്റൊരു ആത്മഭാവം—ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്തു തീർത്ത്, വാർദ്ധക്യത്തിലെത്തി—പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടാൽ അവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; അതാണ് അവന്റെ മൂന്നാം ജന്മം॥४॥

Verse 2.5

तदुक्तमृषिणा— गर्भे नु सन्नन्वेषामवेदमहं देवानां जनिमानि विश्वा। शतं मा पुर आयसीररक्षन्नधः श्येनो जवसा निरदीयम् इति। गर्भ एवैतच्छयानो वामदेव एवमुवाच॥५॥

ഋഷി പറഞ്ഞു— ‘ഗർഭത്തിൽ തന്നെയിരിക്കെ ഞാൻ ദേവന്മാരുടെ എല്ലാ ജന്മങ്ങളെയും അറിഞ്ഞു. ഇരുമ്പിന്റെ നൂറ് കോട്ടകൾ എന്നെ കാത്തു; പിന്നെ ഞാൻ പരുന്തുപോലെ വേഗത്തിൽ താഴോട്ടു പൊട്ടിച്ചിറങ്ങി (പുറത്ത്) വന്നു.’ ഗർഭത്തിൽ ശയിച്ചിരുന്ന വാമദേവൻ ഇങ്ങനെ ഉച്ഛരിച്ചു॥५॥

Verse 2.6

स एवं विद्वानस्माच्छरीरभेदादूर्ध्व उत्क्रम्यामुष्मिन् स्वर्गे लोके सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत्॥६॥

ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ, ഈ ശരീരഭേദത്തിന് ശേഷം ഊർദ്ധ്വമായി ഉയർന്ന്, ആ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിച്ച് അമൃതൻ—അമരൻ—ആകുന്നു; തീർച്ചയായും അമരൻ ആകുന്നു॥६॥

Verse 3.1

ॐ कोऽयमात्मेति वयमुपास्महे। कतरः स आत्मा। येन वा पश्यति येन वा शृणोति येन वा गन्धानाजिघ्रति येन वा वाचं व्याकरोति येन वा स्वादु चास्वादु च विजानाति॥१॥

ഓം. ‘ഈ ആത്മാവ് ആര്?’—എന്ന് ഞങ്ങൾ ഉപാസനയോടെ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ആത്മാവ് ഏത്? ഏതുകൊണ്ട് കാണുന്നു, ഏതുകൊണ്ട് കേൾക്കുന്നു, ഏതുകൊണ്ട് ഗന്ധങ്ങളെ ഗ്രഹിക്കുന്നു, ഏതുകൊണ്ട് വാക്കിനെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു, ഏതുകൊണ്ട് മധുരവും അമധുരവും തിരിച്ചറിയുന്നു—അതേ ആത്മാവാണ്॥१॥

Verse 3.2

यदेतद्धृदयं मनश्चैतत् । संज्ञानमाज्ञानं विज्ञानं प्रज्ञानं मेधा दृष्टिर्धृतिमतिर्मनीषा जूतिः स्मृतिः संकल्पः क्रतुरसुः कामो वश इति । सर्वाण्येवैतानि प्रज्ञानस्य नामधेयानि भवन्ति ॥२॥

ഇത് ഹൃദയം, ഇത് മനസ്—ഇതുതന്നെ ചേതനയാണ്: സംജ്ഞാനം, ആജ്ഞാനം, വിജ്ഞാനം, പ്രജ്ഞാനം; മേധ, ദൃഷ്ടി, ധൃതി, മതി, മണീഷാ; ജൂതി, സ്മൃതി, സങ്കൽപം, ക്രതു, അസു, കാമം, വശം—ഇവയൊക്കെയും പ്രജ്ഞാനത്തിന്റെ നാമങ്ങളാണ്॥२॥

Verse 3.3

एष ब्रह्मैष इन्द्र एष प्रजापतिरेते सर्वे देवा इमानि च पञ्चमहाभूतानि पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतींषीत्येतानि । इमानि च क्षुद्रमिश्राणीव । बीजान्यितराणि चेतराणि चाण्डजानि च जारुजानि च स्वेदजानि चोद्भिज्ज...

ഇതുതന്നെ ബ്രഹ്മം, ഇതുതന്നെ ഇന്ദ്രൻ, ഇതുതന്നെ പ്രജാപതി; ഇതുതന്നെ എല്ലാ ദേവന്മാരും; ഇതുതന്നെ പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങൾ—ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ജലം, ജ്യോതികൾ. കൂടാതെ ഇവ ചെറുതായ മിശ്രരൂപങ്ങളെന്നപോലെ: വിത്തുകളും അവയുടെ ഭേദങ്ങളും; അണ്ഡജം, ജരായുജം, സ്വേദജം, ഉദ്ഭിജ്ജം; കുതിര, പശു, മനുഷ്യൻ, ആന—എന്തെല്ലാം ജീവിയുണ്ടോ, ചലിക്കുന്നതും പറക്കുന്നതും, കൂടാതെ സ്ഥാവരവും—എല്ലാറ്റിനും കണ്ണ് പ്രജ്ഞാനം; എല്ലാം പ്രജ്ഞാനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതം. ലോകത്തിന്റെ കണ്ണ് പ്രജ്ഞാനം; പ്രജ്ഞയാണ് ആധാരം; പ്രജ്ഞാനമേ ബ്രഹ്മം॥३॥

Verse 3.4

स एतेन प्राज्ञेनात्मनाऽस्माल्लोकादुत्क्रम्यामुष्मिन्स्वर्गे लोके सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत् ॥४॥

അവൻ ഈ പ്രാജ്ഞ ആത്മാവോടെ ഈ ലോകത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, ആ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിച്ച്, അമരനായി—നിശ്ചയമായും അമരനായി॥४॥