Akshamalika
ShaivaAtharva16 Verses

Akshamalika

ShaivaAtharva

അക്ഷമാലിക ഉപനിഷത്ത് അതർവവേദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംക്ഷിപ്തമായെങ്കിലും സാധനാപ്രധാനമായ ശൈവ ഉപനിഷത്താണ്. ജപത്തിനുള്ള ഉപകരണമായ അക്ഷമാല (പ്രത്യേകിച്ച് രുദ്രാക്ഷമാല)യുടെ പവിത്രത, ഉപയോഗവിധി, അതിന്റെ പ്രതീകാത്മക അർത്ഥം എന്നിവ ഇതിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു. ജപം വെറും എണ്ണൽമാത്രമല്ല; മനസ്സിന്റെ ഏകാഗ്രതയും വാക്ശുദ്ധിയും ശിവസ്മരണയും ഉറപ്പിക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ അഭ്യാസമാണെന്ന് ഉപനിഷത്ത് ഊന്നുന്നു. ചരിത്രപരമായി ഇത് ഉത്തരകാല ഉപനിഷത്തുകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വരുന്നു; അവിടെ ഉപനിഷദീയ മോക്ഷചിന്ത, ഭക്തി, മന്ത്രയോഗം എന്നിവ സംയോജിക്കുന്നു. അതർവവേദത്തിലെ മന്ത്രപ്രാധാന്യം ഇവിടെ ശിവകേന്ദ്രിത അന്തർമുഖ സാധനയായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. തത്ത്വചിന്തയിൽ മാലയെ ഒരു സൂക്ഷ്മ ബ്രഹ്മാണ്ഡരൂപകമായി കാണുന്നു: മാലയുടെ വൃത്തം സംസാരചക്രത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; നൂലിന്റെ തുടർച്ച ചൈതന്യധാരയുടെ അഖണ്ഡതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘മേരു’ മണി എണ്ണലിന് അതീതമായ പരതത്ത്വത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. അതിനാൽ ബാഹ്യ ഉപകരണം അന്തഃകരണശുദ്ധിക്കും ശിവതത്ത്വസ്ഥിതിക്കും സഹായകമാകുന്നു.

Start Reading

Key Teachings

• Akṣamālikā (rosary) as a sacred support (ālambana) for japa and meditation in Śaiva sādhanā

• Japa as disciplined attention: repetition transforms mind and speech

not merely counts syllables

• Symbolism of beads

thread

and meru bead as a microcosm of tattvas and the ascent to transcendence

• Integration of devotion (bhakti) and yogic concentration (dhāraṇā/dhyāna) toward Śiva-realization

• Correct method and ethics of practice: steadiness

purity of intention

restraint

and humility

• Movement from external ritual to internalization: the mālā guides inward recollection (smaraṇa)

• Liberation-oriented mantra practice: japa as a means to purification and stabilizing non-dual insight centered on Śiva

Verses of the Akshamalika

16 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.

Verse 1

हरिः ॐ । अथ प्रजापतिर्गुहं पप्रच्छ— भो ब्रह्मन्, अक्ष-माला-भेद-विधिं ब्रूहि इति । सा किंलक्षणा, कति भेदाः अस्याः, कति सूत्राणि, कथं घटनाप्रकारः, के वर्णाः, का प्रतिष्ठा, कस्याः अधिदेवता, किं फलं च इति...

ഹരിഃ ॐ। തുടർന്ന് പ്രജാപതി ഗുഹനോട് ചോദിച്ചു— “ഹേ ബ്രഹ്മൻ, അക്ഷമാലയുടെ ഭേദങ്ങളും വിധിയും പറയുക. അതിന്റെ ലക്ഷണം എന്ത്, എത്ര തരങ്ങൾ, എത്ര സൂത്രങ്ങൾ, എങ്ങനെ കോർക്കണം, ഏത് വർണങ്ങൾ, പ്രതിഷ്ഠ എന്ത്, അധിദേവത ആരാണ്, ഫലം എന്ത്?”॥१॥

Upāsanā (saguṇa-brahma worship) as an aid toward purification (citta-śuddhi) and liberation-oriented practice

Verse 2

तं गुहः प्रत्युवाच— प्रवाल-मौक्तिक-स्फटिक-शङ्ख-रजत-अष्टापद-चन्दन-पुत्रजीविका-अब्जे रुद्राक्षा इति । आदिक्षान्तमूर्तिः सावधानभावा । सौवर्णं राजतं ताम्रं तन्मुखे मुखं तत्पुच्छे पुच्छं तदन्तरावर्तनक्रमेण...

ഗുഹ മറുപടി പറഞ്ഞു— “മാലയിലെ മണികൾ പ്രവാളം, മുത്ത്, സ്ഫടികം, ശംഖ്, വെള്ളി, അഷ്ടാപദ, ചന്ദനം, പുത്രജീവിക, താമരവിത്ത്, രുദ്രാക്ഷ— ഇവയായിരിക്കാം. അതിന്റെ രൂപം ‘അ’ മുതൽ ‘ക്ഷ’ വരെ എന്നായി ധ്യാനിച്ച്, ഭാവം ജാഗ്രതയോടെ വേണം. സ്വർണം/വെള്ളി/ചെമ്പ് ഘടകങ്ങളാൽ, മുഖത്ത് ‘മുഖം’യും വാലിൽ ‘പുച്ഛം’യും വെച്ച്, അന്തർമുഖ ആവർത്തനക്രമത്തിൽ കോർക്കണം।”॥२॥

Ritual supports (upakaraṇa) for mantra-upāsanā; purity of means (sādhana-śuddhi)

Verse 3

यदस्याऽन्तरं सूत्रं तद्ब्रह्म । यद्दक्षपार्श्वे तच्छैवम् । यद्वामे तद्वैष्णवम् । यन्मुखं सा सरस्वती । यत्पुच्छं सा गायत्री । यत्सुषिरं सा विद्या । या ग्रन्थिः सा प्रकृतिः । ये स्वरास्ते धवलाः । ये स्प...

ഇതിന്റെ അന്തർസൂത്രം ബ്രഹ്മം. വലതുവശം ശൈവം; ഇടതുവശം വൈഷ്ണവം. ഇതിന്റെ ‘മുഖം’ സരസ്വതി; ‘പുച്ഛം’ ഗായത്രി. ഇതിന്റെ രന്ധ്രം വിദ്യ; ഇതിന്റെ കെട്ട് പ്രകൃതി. സ്വരങ്ങൾ ധവളം; സ്പർശവർണങ്ങൾ പീതം; ശേഷമുള്ളവർണങ്ങൾ രക്തം.॥३॥

Brahman and Prakṛti; nāda/śabda as vidyā; integration of sectarian deities within a Brahman-centered upāsanā

Verse 4

अथ तां पञ्चभिर्गन्धैरमृतैः पञ्चभिर्गव्यैस्तनुभिः शोधयित्वा, पञ्चभिर्गव्यैर्गन्धोदकेन संस्राप्य, तस्मात् सोङ्कारेण पत्रकूर्चेन स्नपयित्वा, अष्टभिर्गन्धैरालिप्य, सुमनःस्थले निवेश्य, अक्षतपुष्पैराराध्य, ...

പിന്നീട് അതിനെ അഞ്ചു അമൃതസമാന ഗന്ധങ്ങളാലും, ഗവ്യങ്ങളുടെ അഞ്ചു ദ്രവ്യങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മപ്രയോഗത്താലും ശുദ്ധീകരിച്ച്, ഗവ്യസഹിത സുഗന്ധജലത്തിൽ തളിച്ച്, ‘സ-ഓങ്കാരം’ ഉച്ചരിച്ച് ഇലക്കൂഞ്ച് കൊണ്ട് സ്നാനം കഴിപ്പിച്ച്, എട്ട് ഗന്ധങ്ങളാൽ ലേപനം ചെയ്ത്, മനോഹരസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ച്, അക്ഷതവും പുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് ആരാധിച്ച്— ‘അ’ മുതൽ ‘ക്ഷ’ വരെ വർണങ്ങളാൽ അതിനെ പ്രത്യക്ഷമായി ഭാവന (ധ്യാനം) ചെയ്യണം।॥४॥

Śabda (akṣara) as sacred power; saṃskāra (consecration) of instruments for upāsanā

Verse 5

ओमङ्कार मृत्युञ्जय सर्वव्यापक प्रथमेऽक्षे प्रतितिष्ठ । ओमाङ्काराकर्षणात्मकसर्वगत द्वितीयेऽक्षे प्रतितिष्ठ । ओमिङ्कारपुष्टिदाक्षोभकर तृतीयेऽक्षे प्रतितिष्ठ । ओमीङ्कार वाक्प्रसादकर निर्मल चतुर्थेऽक्षे प...

‘ഓം-അങ്കാരം, മൃത്യുഞ്ജയൻ, സർവ്വവ്യാപകൻ— ആദ്യ മണിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാകുക. ഓം-ആങ്കാരം, ആകർഷണസ്വഭാവം, സർവ്വഗതൻ— രണ്ടാം മണിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാകുക. ഓം-ഇങ്കാരം, പുഷ്ടിദായകൻ, ക്ഷോഭകരൻ— മൂന്നാം മണിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാകുക. ഓം-ഈങ്കാരം, വാക്‌പ്രസാദകൻ, നിർമ്മലം— നാലാം മണിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാകുക. ഓം-ഉങ്കാരം, സർവ്വബലപ്രദൻ, സാരതരം— അഞ്ചാം മണിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാകുക…’ ഇങ്ങനെ ‘ക’ മുതൽ ‘ക്ഷ’ വരെ ഓരോ വ്യഞ്ജനത്തിനും ‘ഓം’ മുൻനിർത്തി അതത് ശക്തി സ്മരിച്ചു ‘ആ മണിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാകുക’ എന്ന് നിയോഗിക്കണം; അവസാനം— ‘ഓം-ക്ഷങ്കാരം, പരാ-അപര തത്ത്വം വെളിപ്പെടുത്തുന്നവൻ, പരഞ്ജ്യോതി-രൂപൻ— ശിഖാമണി/മേരു-യിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാകുക’॥५॥

Śabda-brahman / mātṛkā-śakti as a support for upāsanā; movement from phonemic totality toward para-jyotis (supreme light)

Verse 6

अथोवाच ये देवाः पृथिवीपदास्तेभ्यो नमो भगवन्तोऽनुमदन्तु शोभायै । पितरोऽनुमदन्तु शोभायै ज्ञानमयीम् अक्षमालिकाम् ॥६॥

അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു—പൃഥ്വിയെ തങ്ങളുടെ പദമായി കരുതുന്ന ദേവന്മാർക്ക് നമസ്കാരം. ഭഗവന്മാരേ, ശോഭാ-മംഗളത്തിനായി അനുമതി നൽകുക; പിതൃഗണവും ശോഭാ-മംഗളത്തിനായി അനുമതി നൽകുക—ഈ ജ്ഞാനമയ അക്ഷമാലികയ്ക്ക്.

Upāsanā (sacralization of a ritual support) oriented to Jñāna and Mokṣa

Verse 7

अथोवाच ये देवा अन्तरिक्षसदस्तेभ्यो ॐ नमो भगवन्तोऽनुमदन्तु शोभायै । पितरोऽनुमदन्तु शोभायै ज्ञानमयीम् अक्षमालिकाम् ॥७॥

അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു—അന്തരിക്ഷത്തിൽ അധിവസിക്കുന്ന ദേവന്മാർക്ക് ‘ഓം’ സഹിതം നമസ്കാരം. ഭഗവന്മാരേ, ശോഭാ-മംഗളത്തിനായി അനുമതി നൽകുക; പിതൃഗണവും ശോഭാ-മംഗളത്തിനായി അനുമതി നൽകുക—ഈ ജ്ഞാനമയ അക്ഷമാലികയ്ക്ക്.

Upāsanā and Adhikāra (removal of obstacles for sādhana)

Verse 8

अथोवाच ये देवा दिविषदस्तेभ्यो नमो भगवन्तोऽनुमदन्तु शोभायै । पितरोऽनुमदन्तु शोभायै ज्ञानमयीम् अक्षमालिकाम् ॥८॥

അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു—സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അധിവസിക്കുന്ന ദേവന്മാർക്ക് നമസ്കാരം. ഭഗവന്മാരേ, ശോഭാ-മംഗളത്തിനായി അനുമതി നൽകുക; പിതൃഗണവും ശോഭാ-മംഗളത്തിനായി അനുമതി നൽകുക—ഈ ജ്ഞാനമയ അക്ഷമാലികയ്ക്ക്.

Īśvara-anugraha (grace) supporting Jñāna-sādhana

Verse 9

अथोवाच ये मन्त्राः या विद्यास्तेभ्यो नमः । ताभ्यश्चोन्नमः । तच्छक्तिरस्याः प्रतिष्ठापयति ॥९॥

അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു—മന്ത്രങ്ങൾക്കും വിദ്യകൾക്കും നമസ്കാരം; അവയ്ക്കുതന്നെ ഉന്നത നമസ്കാരം. അവയുടെ ശക്തിയേ ഇതിനെ പ്രതിഷ്ഠാപിക്കുന്നു (സംസ്കരിക്കുന്നു).

Śakti of Mantra / Vidyā (mantra-śakti as efficacious power)

Verse 10

अथोवाच ये ब्रह्मविष्णुरुद्रास्तेभ्यः सगुणेभ्यः ॐ नमः । तद्वीर्यमस्याः प्रतिष्ठापयति ॥१०॥

അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ—സഗുണസ്വരൂപികളായ അവർക്കു ‘ഓം’ സഹിതം നമസ്കാരം. അവരുടെ വീര്യം (തേജസ്) തന്നെയാണ് ഇതിനെ പ്രതിഷ്ഠാപിക്കുന്നത്.

Saguṇa Brahman / Īśvara-upāsanā as support for sādhana

Verse 11

अथोवाच ये साङ्ख्यादितत्त्वभेदास्तेभ्यो नमो वर्तध्वं विरोधेऽनुवर्तध्वम्॥११॥

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—സാംഖ്യാദികൾപോലെ തത്ത്വഭേദം പ്രസ്താവിക്കുന്നവർക്കു നമസ്കാരം. നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ വഴികളിൽ നിലകൊള്ളുക; വിരോധത്തിലും അനുവർത്തിക്കുക, വാദം ചെയ്യരുത്॥১১॥

Samanvaya (reconciliation of doctrines) and non-contention in pursuit of Brahma-vidyā

Verse 12

अथोवाच ये शैवा वैष्णवाः शाक्ताः शतसहस्रशस्तेभ्यो नमो नमो भगवन्तोऽनुमदन्त्वनुगृह्णन्तु॥१२॥

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—ശൈവരും വൈഷ്ണവരും ശാക്തരും—ശതസഹസ്രമായി—അവർക്കു നമോ നമഃ. ആ ഭഗവന്മാർ അംഗീകരിക്കട്ടെ, അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ॥१२॥

Īṣṭa-devatā-samanvaya (sectarian harmony) in aid of sādhana; grace (anugraha)

Verse 13

अथोवाच याश्च मृत्योः प्राणवत्यस्ताभ्यो नमो नमस्तेनैतं मृडयत मृडयत॥१३॥

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—മൃത്യുവിന്റെ പ്രാണവതികളായ ശക്തികൾക്ക് നമോ നമഃ. അതിനാൽ അവനെ ശമിപ്പിക്കൂ, ശമിപ്പിക്കൂ॥१३॥

Mṛtyu-jaya (transcending death) through prāṇa-upāsanā and mantra; fearlessness (abhaya)

Verse 14

पुनरेतस्यां सर्वात्मकत्वं भावयित्वा भावेन पूर्वमालिकामुत्पाद्यारभ्य तन्मयीं महोपहारैरुपहृत्य आदिक्षान्तैरक्षरैरक्षमालामष्टोत्तरशतं स्पृशेत्॥१४॥

വീണ്ടും ഇതിലെ സർവാത്മകത്വം ധ്യാനിച്ച്, ഭാവത്തോടെ ആദ്യം പൂർവമാലിക സൃഷ്ടിച്ച് ആരംഭിക്കണം; അതേ തത്ത്വമയമായതിനെ മഹോപഹാരങ്ങളാൽ അർപ്പിച്ച്, ‘അ’ മുതൽ ‘ക്ഷ’ വരെ അക്ഷരങ്ങളാൽ അക്ഷമാലയെ 108 പ്രാവശ്യം സ്പർശിക്കണം॥१४॥

Sarvātmakatva (the all-self nature of Brahman/Ātman) expressed through mantra-mātṛkā and japa-sādhana

Verse 15

अथ पुनरुत्थाप्य प्रदक्षिणीकृत्यॊ नमस्ते भगवति मन्त्रमातृकेऽक्षमाले सर्ववशङ्कर्यै नमस्ते भगवति मन्त्रमातृकेऽक्षमालिके शेषस्तम्भिन्यै नमस्ते भगवति मन्त्रमातृकेऽक्षमाले उच्चाटन्यै नमस्ते भगवति मन्त्रमातृ...

പിന്നീട് വീണ്ടും അതിനെ ഉയർത്തി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് (ഇങ്ങനെ പറയുക)—ഹേ ഭഗവതി മന്ത്രമാതൃകേ, ഹേ അക്ഷമാലേ, സർവവശീകരണകാരിണീ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ഭഗവതി മന്ത്രമാതൃകേ, ഹേ അക്ഷമാലികേ, ശേഷത്തെ (അവശിഷ്ട ശക്തികളെ) സ്തംഭിപ്പിക്കുന്നവളേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ഭഗവതി മന്ത്രമാതൃകേ, ഹേ അക്ഷമാലേ, ഉച്ചാടനം ചെയ്യുന്നവളേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ഭഗവതി മന്ത്രമാതൃകേ, ഹേ അക്ഷമാലേ—വിശ്വത്തിന് അമൃത്യുരൂപിണീ, മൃത്യുഞ്ജയസ്വരൂപിണീ; സകല ലോകങ്ങളെയും ദീപ്തമാക്കുന്നവളേ; സകല ലോകരക്ഷയിൽ പരമാധികാരിണീ; സകല ലോകങ്ങളെ ഉജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നവളേ; സകല ലോകങ്ങളെ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നവളേ; ദിനപ്രവർത്തികേ; രാത്രി പ്രവർത്തികേ; നീ നദ്യന്തരത്തിലേക്കും, ദേശാന്തരത്തിലേക്കും, ദ്വീപാന്തരത്തിലേക്കും, ലോകാന്തരത്തിലേക്കും പോകുന്നു; സദാ സ്ഫുരിക്കുന്നു; എല്ലാ ഹൃദയങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു. പരാരൂപേ നമസ്കാരം, പശ്യന്തീരൂപേ നമസ്കാരം, മധ്യമാരൂപേ നമസ്കാരം, വൈഖരീരൂപേ നമസ്കാരം. സർവതത്ത്വാത്മികേ, സർവവിദ്യാത്മികേ, സർവശക്ത്യാത്മികേ, സർവദേവാത്മികേ; വസിഷ്ഠ മുനിയാൽ ആരാധിതേ, വിശ്വാമിത്ര മുനിയാൽ ആശ്രിതേ—നമസ്തേ നമസ്തേ॥१५॥

Śabda-brahman / mantra-mātṛkā as sarvātman; integration of upāsanā with Vedāntic all-inclusiveness

Verse 16

प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति। सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति। तत्सायंप्रातः प्रयुञ्जानः पापोऽपापो भवति। एवमक्षमालिकया जप्तो मन्त्रः सद्यः सिद्धिकरो भवतीत्याह भगवान् गुहः प्रजापतिमित्युपनिषत्॥१...

പ്രാതഃകാലത്ത് ഇതു അധ്യയനം ചെയ്യുന്നവൻ രാത്രിയിൽ ചെയ്ത പാപം നശിപ്പിക്കുന്നു. സായങ്കാലത്ത് അധ്യയനം ചെയ്യുന്നവൻ പകലിൽ ചെയ്ത പാപം നശിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ സായവും പ്രാതഃവും ഇതിനെ പ്രയോഗിക്കുന്നവൻ പാപിയായാലും അപാപനാകുന്നു. അക്ഷമാലിക (ജപമാല) ഉപയോഗിച്ച് ജപിച്ച ഈ മന്ത്രം തത്സമയം സിദ്ധി നൽകുന്നതാണെന്ന് ഭഗവാൻ ഗുഹ പ്രജാപതിയോട് അരുളിച്ചെയ്തു—ഇതി ഉപനിഷത്॥१६॥

Pāpa–puṇya-śuddhi (purification), Japa as sādhana, Siddhi (attainment) as fruit of disciplined practice