Adhyaya 28

Verse 1

देव्युवाच । इत्याश्चर्यमिदं देव त्वत्तः सर्वं मया श्रुतम् । महिमानं महेशस्य विस्तरेण समुद्भवम् । सांप्रतं सोमनाथस्य यथावद्वक्तुमर्हसि

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! നിനക്കിൽ നിന്നു ഞാൻ ഈ അത്ഭുതവൃത്താന്തം മുഴുവനും ശ്രവിച്ചു; മഹേശ്വരന്റെ മഹിമ വിശദമായി ഉദ്ഭവിച്ചു. ഇനി സോമനാഥന്റെ യഥാർത്ഥ മഹാത്മ്യവും വിധിയും എനിക്ക് യഥാവിധി പറഞ്ഞു തരിക.

Verse 2

विधिना केन दृश्योसौ यात्रा कार्या कथं नृभिः । कस्मिन्काले महादेव नियमाश्चैव कीदृशाः

ഏതു വിധിപ്രകാരം അവനെ (സോമനാഥനെ) ദർശിക്കണം? മനുഷ്യർ യാത്ര എങ്ങനെ നടത്തണം? ഹേ മഹാദേവാ! ഏതു കാലത്ത്, ഏതു തരത്തിലുള്ള നിയമങ്ങൾ പാലിക്കണം?

Verse 3

ईश्वर उवाच । हेमन्ते शिशिरे वापि वसन्ते वाथ भामिनि । यदा च जायते चित्तं वित्तं वा पर्व वा भवेत्

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാമിനി! ഹേമന്തത്തിൽ, ശിശിരത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ വസന്തത്തിൽ—എപ്പോൾ മനസ്സിൽ സംकल्पം ഉദിക്കുകയോ, ധനസാമർത്ഥ്യം ലഭിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ശുഭപർവ്വം വരുകയോ ചെയ്‌താൽ—

Verse 4

तदैव यात्रा कर्त्तव्या भावस्तत्रैव कारणम् । कृत्वा तु नियमं कंचित्स्वगृहे वरवर्णिनि

അപ്പോഴുതന്നെ യാത്ര നടത്തണം; കാരണം ഇവിടെ മുഖ്യകാരണം ഭക്തിഭാവം തന്നെയാണ്. ഹേ വരവർണിനി! സ്വന്തം വീട്ടിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു നിയമം സ്വീകരിച്ച്—

Verse 5

प्रणम्य मनसा रुद्रं कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । स्थानं प्रदक्षिणं कृत्वा वाग्यतः सुसमाहितः

മനസ്സാൽ രുദ്രനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, യഥാവിധി ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചു, പുണ്യസ്ഥാനത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, വാക്കിൽ സംയമം പാലിച്ച് സുസമാഹിതചിത്തനായി—

Verse 6

नियतो नियताहारो गच्छेच्चैव ततः पथि । कामक्रोधौ परित्यज्य लोभमोहौ तथैव च

നിയമനിഷ്ഠനായി, നിയന്ത്രിതാഹാരത്തോടെ മനുഷ്യൻ പിന്നെ പഥത്തിൽ മുന്നേറണം; കാമവും ക്രോധവും, അതുപോലെ ലോഭവും മോഹവും ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 7

ईर्ष्यामत्सरलौल्यं च यात्रा कार्या ततो नृभिः । तीर्थानुगमनं पुण्यं यज्ञेभ्योऽपि विशिष्यते

അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യർ ഈർഷ്യ, മത്‌സരം, ലൗല്യം (ലോഭം) എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച് തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യണം. തീർത്ഥാനുഗമനമെന്ന പുണ്യം യജ്ഞങ്ങളേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 8

अग्निष्टोमादियज्ञैश्च इष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । तत्तत्फलमवाप्नोति तीर्थानुगमनेन यत्

അഗ്നിഷ്ടോമാദി യജ്ഞങ്ങൾ വിപുല ദക്ഷിണകളോടെ അനുഷ്ഠിച്ച് ലഭിക്കുന്ന ഏത് ഏത് ഫലങ്ങളോ, അവയൊക്കെയും തീർത്ഥാനുഗമനത്തിലൂടെയും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 9

कलेर्युगं महाघोरं प्राप्य पापसमन्वितम् । नान्येनाऽस्मिन्नुपायेन धर्म्मः स्वर्गश्च लभ्यते । विना यात्रां महादेवि सोमेशस्य न संशयः

പാപസമന്വിതമായ ഈ മഹാഘോര കലിയുഗം വന്നപ്പോൾ ഇവിടെ മറ്റേതൊരു ഉപായത്താലും ധർമ്മവും സ്വർഗ്ഗവും ലഭ്യമല്ല. മഹാദേവീ, സോമേശ്വരയാത്രയില്ലാതെ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 10

ये कुर्वंति नरा यात्रां शुचिश्रद्धासमन्विताः । कलौ युगे कृतार्थास्ते ये त्वन्ये ते निरर्थकाः

ശുചിത്വവും ശ്രദ്ധയും സഹിതം യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ കലിയുഗത്തിൽ കൃതാർത്ഥരാണ്; മറ്റുവഴി നടക്കുന്നവർ നിർർത്ഥകരായി ശേഷിക്കുന്നു.

Verse 11

यथामहोदधेस्तुल्यो न चान्योऽस्ति जलाशयः । तथा प्राभासिकात्क्षेत्रात्समं तीर्थं न विद्यते

മഹാസമുദ്രത്തോട് തുല്യമായ മറ്റൊരു ജലാശയം ഇല്ലാത്തതുപോലെ, പ്രാഭാസിക ക്ഷേത്രം (പ്രഭാസ-ക്ഷേത്രം) തുല്യമായ മറ്റൊരു തീർത്ഥവും ഇല്ല।

Verse 12

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा कांचनं गाश्च दरिद्रोनाम जायते

മൂന്നു രാത്രികളുടെ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കാതെയും, തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിക്കാതെയും, സ്വർണ്ണവും പശുക്കളും ദാനം ചെയ്യാതെയും ഇരിക്കുന്നവൻ പുണ്യഹീനനായി ‘ദരിദ്രൻ’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 13

यन्यगम्यानि तीर्थानि दुर्गाणि विषमाणि च । मनसा तानि गम्यानि सर्वतीर्थगतीप्सुना

ദുര്‍ഗമവും വിഷമവുമായ തീർത്ഥങ്ങളെയും, സർവ്വതീർത്ഥഗതിയുടെ ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ മനസ്സിൽ എങ്കിലും നിർബന്ധമായി സമീപിക്കണം।

Verse 14

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും സുസംയമിതമായും, വിദ്യ, തപസ്, സുകീർത്തി എന്നിവയാൽ സമ്പന്നനായവൻ—അവൻ തന്നെയാണ് തീർത്ഥഫലം യഥാർത്ഥത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്നത്।

Verse 15

नियतो नियताहारः स्नान ।जाप्यपरायणः । व्रतोपवासनिरतः स तीर्थफलमश्नुते

നിയമനിഷ്ഠനായി, ആഹാരത്തിൽ സംയമം പാലിച്ച്, സ്നാനവും ജപവും ആചരിച്ച്, വ്രത-ഉപവാസങ്ങളിൽ നിരതനായവൻ തീർത്ഥഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 16

अक्रोधनश्च देवेशि सत्यशीलो दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते

ഹേ ദേവേശി! ക്രോധരഹിതനും സത്യനിഷ്ഠനും ദൃഢവ്രതനും ആയി, സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും ആത്മസമമായി കാണുന്നവൻ—തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 17

कुरुक्षेत्रादितीर्थानि रथगम्यानि यानि तु । तान्येव ब्राह्मणो यायादानदोषो न तेषु वै

കുരുക്ഷേത്രാദി രഥഗമ്യമായ തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു ബ്രാഹ്മണൻ പോകട്ടെ; അവിടെ രഥയാത്രയിൽ വാസ്തവത്തിൽ ദോഷമൊന്നുമില്ല.

Verse 18

ये साधवो धनोपेतास्तीर्थानां स्मरणे रताः । तीर्थे दानाच्च योगाच्च तेषामभ्यधिकं फलम्

ധനസമ്പന്നരായ സദ്ജനങ്ങൾ തീർത്ഥസ്മരണയിൽ രതരായാൽ—തീർത്ഥത്തിൽ ദാനവും യോഗസാധനയും വഴി അവർക്ക് അതിലധികം ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 19

ये दरिद्रा धनैर्हीनास्तीर्थानुगमनेरताः । तेषां यज्ञफलावाप्तिर्विनापि धनसंचयैः

ദരിദ്രരും ധനഹീനരുമായിട്ടും തീർത്ഥാനുഗമനത്തിൽ രതരായവർ—ധനസഞ്ചയം ഇല്ലാതെയും യജ്ഞഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 20

सर्वेषामेव वर्णानां सर्वाश्रमनिवासिनाम् । तीर्थं तु फलदं ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा

സകല വർണ്ണങ്ങളിലുമുള്ളവർക്കും സകല ആശ്രമനിവാസികൾക്കും തീർത്ഥം ഫലദായകമാണെന്ന് അറിയണം; ഇവിടെ കൂടുതൽ വിചാരണ വേണ്ട.

Verse 21

कार्यांतरेण यो गत्वा स्नानं तीर्थे समाचरेत् । न च यात्राफलं तस्य स्नानमात्रं फलं भवेत्

മറ്റൊരു കാര്യത്തിനായി പോയി തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവന്‍ യാത്രാഫലം ലഭിക്കുകയില്ല; സ്നാനമാത്രഫലമേ ഉണ്ടാകൂ.

Verse 22

तीर्थानुगमनं पद्भ्यां तपःपरमिहोच्यते । तदेव कृत्वा यानेन स्नानमात्रफलं लभेत्

കാല്നടയായി തീർത്ഥമാർഗം പിന്തുടരുന്നതാണ് ഇവിടെ പരമതപസ്സെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അതേ യാത്ര വാഹനത്തിൽ ചെയ്താൽ സ്നാനമാത്രഫലമേ ലഭിക്കൂ.

Verse 23

यस्यान्यः कुरुते शक्त्या तीर्थयात्रां तथेश्वरि । स्वकीयद्रव्ययानाभ्यां फलं तस्य चतुर्गुणम्

ഹേ ഈശ്വരീ, ഒരാളുടെ വേണ്ടി മറ്റൊരാൾ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് തീർത്ഥയാത്ര നടത്തുമ്പോൾ, സ്വന്തം ധനവും യാത്രാസൗകര്യവും നൽകുന്നതാൽ ആ ഫലം നാലിരട്ടിയാകും.

Verse 24

तीर्थानुगमनं कृत्वा भिक्षाहारा जितेंद्रियाः । प्राप्नुवंति महादेवि तीर्थे दशगुणं फलम्

ഹേ മഹാദേവീ, തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്ത് ഭിക്ഷാഹാരത്തിൽ ജീവിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവർ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ പത്തിരട്ടിയുള്ള ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 25

छत्रोपानद्विहीनस्तु भिक्षाशी विजितेंद्रियः । महापातकजैर्घोरैर्विप्रः पापैः प्रमुच्यते

കുടയും പാദരക്ഷയും ഇല്ലാതെ ഭിക്ഷാഹാരത്തിൽ ജീവിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച ബ്രാഹ്മണൻ, മഹാപാതകങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന ഭീകരപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.

Verse 26

न भैक्षं परपाकं तु न च भैक्ष्यं प्रतिग्रहम् । सोमपानसमं भैक्ष्यं तस्माद्भैक्षं समाचरेत्

ഭിക്ഷയെ മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ പാചകം ചെയ്ത ഭക്ഷണംപോലെ ഭോഗത്തിനായി കരുതരുത്; അതിനെ ‘പ്രതിഗ്രഹം’ എന്ന നിലയിലും സ്വീകരിക്കരുത്. ഭിക്ഷാന്നം സോമപാനത്തോട് തുല്യമായ പവിത്രമെന്നു പറയുന്നു; അതിനാൽ ഭിക്ഷാവൃത്തി അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 27

लोकेऽस्मिन्द्विविधं तीर्थं स्वच्छ न्दैर्निर्म्मितं तथा । स्वयंभूतं प्रभासाद्यं निर्मितं दैवतैः कृतम्

ഈ ലോകത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ രണ്ടുവിധം—മനുഷ്യരുടെ സ്വേച്ഛാപ്രയത്‌നത്തിൽ സ്ഥാപിതമായവയും, സ്വയംഭൂതമായി സ്വയം പ്രത്യക്ഷമായവയും. അവയിൽ പ്രഭാസം മുതലായവ ശ്രേഷ്ഠം; ദേവന്മാർ സ്ഥാപിച്ച തീർത്ഥങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 28

स्वयंभूते महातीर्थे स्वभावे च महत्तरे । तस्मिंस्तीर्थे प्रतिगृह्य कृताः सर्वे प्रतिग्रहाः

സ്വഭാവതഃ അത്യന്തം മഹത്തായ ആ സ്വയംഭൂ മഹാതീർത്ഥത്തിൽ, അവിടെ ചെയ്യുന്ന ഏതു ‘പ്രതിഗ്രഹ’വും പൂർണ്ണ പ്രതിഗ്രഹമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്; അതിന്റെ ഫലം ഒഴിവാകില്ല.

Verse 29

प्रतिग्रहनिवृत्तस्य यात्रादशगुणं फलम् । तेन दत्तानि दानानि यज्ञैर्देवाः सुतर्पिताः

പ്രതിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവന് തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം പത്തിരട്ടിയാകും. അവൻ നൽകുന്ന ദാനങ്ങളാൽ ദേവന്മാർ യജ്ഞങ്ങളാൽ പോലെ തന്നെ നന്നായി തൃപ്തരാകുന്നു.

Verse 30

येन क्षेत्रं समासाद्य निवृत्तिः परमा कृता । वस्तुलौल्याद्धि यः क्षेत्रे प्रतिग्रहरुचिस्तथा

ഈ ക്ഷേത്രത്തെ പ്രാപിച്ച് സത്യമായി പരമ നിവൃത്തി (അഗ്രഹണം) അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ പരമ ശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ വസ്തുലോഭം മൂലം ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രതിഗ്രഹത്തിൽ രുചി വളർത്തുന്നവൻ ശോഭിക്കുകയില്ല.

Verse 31

नैव तस्य परोलोको नायं लोको दुरात्मनः । अथ चेत्प्रतिगृह्णाति ब्राह्मणो वृत्तिदुर्बलः । दशांशमर्जिताद्दद्यादेवं तत्र न हीयते

ആ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ളവന് പരലോകവും ഇല്ല; ഈ ലോകവും യഥാർത്ഥ മംഗളം നൽകുകയില്ല. എന്നാൽ ജീവികയിൽ ദുർബലനായ ബ്രാഹ്മണൻ ദാനം സ്വീകരിക്കേണ്ടിവന്നാൽ, സമ്പാദിച്ചതിൽ പത്തിലൊന്ന് ദാനമായി നൽകണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ആ തീർത്ഥത്തിൽ അവന് ധർമ്മഹാനി സംഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 32

विप्रवेषं समास्थाय शूद्रो भूत्वा प्रतिग्रहम् । तृणकाष्ठसमं वापि प्रतिगृह्य पतत्यधः

ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ചു ശൂദ്രൻ ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നവനാകുകയാണെങ്കിൽ, പുല്ലോ വിറകുപോലെയോ തുച്ഛമായതു പോലും സ്വീകരിച്ചാലും അവൻ അധോഗതിയിലേക്കു വീഴും.

Verse 33

कुम्भीपाकादिकेष्वेवं महानरककोटिषु । यावदिंद्रसहस्राणि चतुर्द्दश वरानने

ഇങ്ങനെ കുംഭീപാകം മുതലായ ഭയങ്കര നരകങ്ങളിലെ അനവധി മഹാനരകലോകങ്ങളിൽ, ഹേ സുന്ദരമുഖീ, അവൻ പതിനാലായിരം ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലംവരെ കഴിയുന്നു.

Verse 34

तस्मान्नैव प्रतिग्राह्यं किमन्यैर्ब्राह्मणैरपि । द्विप्रकारस्य तीर्थस्य कृतस्याप्यकृतस्य च

അതുകൊണ്ട് ദാനം സ്വീകരിക്കരുത്—മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാരെപ്പറ്റി പറയേണ്ടതില്ല—തീർത്ഥം കൃതമായാലും അകൃത/സ്വയംഭൂമായാലും, ഇരുവിധ തീർത്ഥങ്ങളിലും ഇതേ നിയമം.

Verse 35

स्वकीयभावसंयुक्तः संपूर्णं फलमश्नुते । लभते षोडशांशं स यः परान्नेन गच्छति

സ്വന്തമായ ഭാവത്തോടു ചേർന്ന (സ്വാവലംബിയായ)വൻ സമ്പൂർണ്ണ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവരുടെ അന്നത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവന് പതിനാറിലൊന്ന് മാത്രം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 36

अशक्तस्य तथांधस्य पंगोर्यायावरस्य च । विहितं कारणायानमच्छिद्रे ब्राह्मणे कुतः

അശക്തൻ, അന്ധൻ, മുടന്തൻ, യായാവര സന്ന്യാസി—ഇവർക്ക് യുക്തമായ കാരണത്താൽ ആശ്രയത്തോടെ യാത്ര ചെയ്യുന്നത് വിധിയാകുന്നു; എന്നാൽ നിർദോഷ ബ്രാഹ്മണന് അത്തരം ആശ്രയത്തിന് എന്ത് ന്യായം?

Verse 37

स्नानखादनपानैश्च वोढृभ्यस्तीर्थसेवकः । ददत्सकलमाप्नोति फलं तीर्थसमुद्भवम्

തീർത്ഥത്തിൽ തീർത്ഥസേവകൻ ചുമക്കുന്നവർക്കും യാത്രക്കാരർക്കും സ്നാനം, ആഹാരം, പാനം എന്നിവ നൽകി സേവിച്ചാൽ, തീർത്ഥത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന സമ്പൂർണ്ണ ഫലം അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 38

न षोडशांशं यत्नेन लब्धार्थं यदि यच्छति । पंचमांशमथो वापि दद्यात्तत्र द्विजातिषु

ശ്രമത്തോടെ സമ്പാദിച്ച ധനത്തിന്റെ പതിനാറിലൊന്നും നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവിടെ ദ്വിജന്മാരിൽ കുറഞ്ഞത് അഞ്ചിലൊന്നെങ്കിലും ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 39

देवतानां गुरूणां च मातापित्रोश्च कामतः । पुण्यदः समवाप्नोति तदेवाष्टगुणं फलम्

ദേവന്മാർക്കും ഗുരുക്കന്മാർക്കും മാതാപിതാക്കൾക്കും വേണ്ടി മനസ്സോടെ പുണ്യദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, അതേ ഫലം എട്ടുമടങ്ങായി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 40

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । पुण्यं देयं तु सर्वत्र नापुण्यं दीयते क्वचित्

സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, സ്വാധ്യായം, ദേവതാരാധനം—ഇവ പുണ്യകർമ്മങ്ങളായി എല്ലായിടത്തും ചെയ്യേണ്ടതാണ്; അപുണ്യം എവിടെയും ഒരിക്കലും അർപ്പിക്കരുത്।

Verse 41

पितरं मातरं तीर्थे भ्रातरं सुहृदं गुरुम् । यमुद्दिश्य निमज्जेत द्वादशांशं लभेत सः

തീർത്ഥത്തിൽ പിതാവിനെയോ മാതാവിനെയോ സഹോദരനെയോ സുഹൃത്തെയോ ഗുരുവെയോ ഉദ്ദേശിച്ച് ആരെങ്കിലും മുങ്ങിസ്നാനം ചെയ്താൽ, അവൻ അവരുടെ പുണ്യഫലത്തിന്റെ പന്ത്രണ്ടിലൊരുഭാഗം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 42

कुशैस्तु प्रतिमां कृत्वा तीर्थवारिषु मज्जयेत् । यमुद्दिश्य महादेवि अष्टभागं लभेत सः

മഹാദേവീ! കുശപ്പുല്ലുകൊണ്ട് പ്രതിമ ഉണ്ടാക്കി, തീർത്ഥജലത്തിൽ ആരെയുദ്ദേശിച്ച് അതിനെ മുങ്ങിച്ചാൽ, അവൻ ആ പുണ്യഫലത്തിന്റെ എട്ടിലൊരുഭാഗം നേടുന്നു.

Verse 43

महादानानि ये विप्रा गृह्णन्ति ज्ञानदुर्बलाः । वृक्षास्ते द्विजरूपेण जायंते ब्रह्मराक्षसाः

യഥാർത്ഥജ്ഞാനത്തിൽ ദുർബലരായി മഹാദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർ ബ്രഹ്മരാക്ഷസരായി, ദ്വിജരൂപംപോലെ തോന്നുന്ന വൃക്ഷരൂപത്തിൽ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 44

न वेदबलमाश्रित्य प्रतिग्रहरुचिर्भवेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा दहते कर्म नेतरत्

വേദശാസ്ത്രനിഷ്ഠയുടെ ബലം ആശ്രയിക്കാതെ ദാനഗ്രഹണത്തിൽ രുചി വളർത്തരുത്; അജ്ഞാനമോ പ്രമാദമോ മൂലമുള്ള അത്തരം പ്രവൃത്തി തന്നെയാണ് കർമഫലം ദഹിപ്പിക്കുന്നത്, മറ്റൊന്നല്ല.

Verse 45

चितिकाष्ठं तु वै स्पृष्ट्वा यज्ञयूपं तथैव च । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा स्नानमेव विधीयते

ചിതിക്കട്ടയും യജ്ഞയൂപവും സ്പർശിച്ചതിന് ശേഷം, വേദം വിൽക്കുന്നവനെ സ്പർശിച്ചതിന് ശേഷം—സ്നാനം മാത്രം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 46

आदेशं पठते यस्तु आदेशं तु ददाति यः । द्वावेतौ पापकर्माणौ पातालतलवासिनौ

‘ആദേശ’ം പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും ‘ആദേശ’ം നൽകുന്നവനും—ഇരുവരും പാപകർമ്മികൾ; പാതാളതലങ്ങളിൽ വാസം പ്രാപിക്കും.

Verse 47

आदेशं पठते यस्तु संजिघृक्षुः प्रतिग्रहम् । तीर्थे चैव विशेषेण ब्रह्मघ्नः सैव नेतरः । स्थितो वै नृपतेर्द्वारि न कुर्याद्वेदविक्रयम्

ദാനം സ്വീകരിക്കാനുള്ള മോഹത്തോടെ ‘ആദേശ’ം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ—പ്രത്യേകിച്ച് തീർത്ഥത്തിൽ—ബ്രഹ്മഘ്നനോടു തുല്യൻ; അവൻ യഥാർത്ഥ മാർഗദർശകൻ അല്ല. രാജദ്വാരത്തിൽ നിന്നാലും വേദവിക്രയം ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്.

Verse 48

हत्वा गावो वरं मांसं भक्षयीत द्विजाधमः । वरं जीवन्समं मत्स्यैर्न कुर्याद्वेदविक्रयम् । ब्रह्महत्यासमं पापं न भूतं न भविष्यति

അധമ ദ്വിജൻ പശുക്കളെ കൊന്ന് മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നതും വരം, മത്സ്യങ്ങളെപ്പോലെ ജീവിക്കുന്നതും വരം—എന്നാലും വേദവിക്രയം ചെയ്യരുത്. ഇതിന് തുല്യമായ ബ്രഹ്മഹത്യാസമ പാപം മുമ്പും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഇനി ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.

Verse 49

वरं कुर्याच्च तद्देवि न कुर्याद्वेदविकयम् । तीर्थे चैव विशेषेण महाक्षेत्रे तथैव च

ദേവീ, നിർബന്ധമെങ്കിൽ മറ്റു ചെറുകാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതു പോലും സഹ്യമാണ്; എന്നാൽ വേദവിക്രയം ചെയ്യരുത്—പ്രത്യേകിച്ച് തീർത്ഥത്തിലും, അതുപോലെ മഹാക്ഷേത്രത്തിലും.

Verse 50

दीयमानं तु वै दानं यस्त्यजेत्तीर्थसेवकः । तीर्थं करोति तीर्थं च स पुनाति च पूर्वजान्

വിധിപൂർവ്വം നൽകപ്പെടുന്ന ദാനം സ്വീകരിക്കാതെ ത്യജിക്കുന്ന തീർത്ഥസേവകൻ തീർത്ഥത്തെ യഥാർത്ഥ തീർത്ഥമാക്കുന്നു; അവൻ തന്റെ പൂർവ്വജന്മാരെയും പവിത്രമാക്കുന്നു.

Verse 51

यदन्यत्र कृतं पापं तीर्थे तद्याति लाघवम् । न तीर्थकृतमन्यत्र क्वचिदेव व्यपोहति

മറ്റിടത്ത് ചെയ്ത പാപം തീർത്ഥത്തിലെത്തുമ്പോൾ ലഘുവാകുന്നു; എന്നാൽ തീർത്ഥത്തിൽ ചെയ്ത പാപം എവിടെയും നീങ്ങുകയില്ല.

Verse 52

तैलपात्रमिवात्मानं यो रक्षेत्तीर्थसेवकः । स तीर्थफलमस्कन्नं विप्रः प्राप्नोति संयतः

എണ്ണപ്പാത്രം ചോർന്നുപോകാതെയെന്നപോലെ സ്വയം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന തീർത്ഥസേവകൻ—ആ സംയമിയായ ബ്രാഹ്മണൻ തീർത്ഥഫലം ക്ഷയമില്ലാതെ നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 53

यस्ययस्यात्ति पक्वान्नमल्पं वा यदि वा बहु । तीर्थगस्तस्य तस्यार्धं स्नातस्य विनियच्छति

തീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നു ആരെങ്കിലും പാകം ചെയ്ത ആഹാരം അല്പമോ കൂടുതലോ കഴിച്ചാൽ, സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് അതിന്റെ പകുതി ഭാഗം വേർതിരിച്ച് നിവേദിക്കണം.

Verse 54

यो न क्लिष्टोपि भिक्षेत ब्राह्मण स्तीर्थसेवकः । सत्यवादी समाधिस्थः स तीर्थस्योपकारकः

കഷ്ടത്തിലായാലും ഭിക്ഷ ചോദിക്കാത്ത, തീർത്ഥസേവകനായ ബ്രാഹ്മണൻ സത്യവാദിയും സമാധിസ്ഥനുമായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ—അവൻ തീർത്ഥത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉപകാരകനാണ്.

Verse 55

कृते युगे पुष्कराणि त्रेतायां नैमिषं तथा । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं प्राभासिकं कलौयुगे

കൃതയുഗത്തിൽ പുഷ്കരം ശ്രേഷ്ഠം; ത്രേതായുഗത്തിൽ നൈമിഷവും അതുപോലെ; ദ്വാപരത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രം, കലിയുഗത്തിൽ പ്രാഭാസ തീർത്ഥം പരമോന്നതം.

Verse 56

तिष्ठेद्युगसहस्रंतुपादेनैकेन यः पुमान् । प्रभासयात्रामेको वा समं भवति वा न वा

ഒരു പുരുഷൻ ഒരുകാലിൽ സഹസ്രയുഗം നില്ക്കുകയാണെങ്കിലും, അത് ഒരു പ്രഭാസയാത്രയ്‌ക്ക് സമമാകുമോ അല്ലയോ—എന്നതുതന്നെ സംശയം; പ്രഭാസയാത്രയുടെ മഹിമ അളവറ്റതാണ്।

Verse 57

एतत्क्षेत्रं समागत्य मध्यभागे वरानने । यानानि तु परित्यज्य भाव्यं पादचरैर्नरैः

ഹേ വരാനനേ! ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി മദ്ധ്യഭാഗം പ്രാപിച്ച ശേഷം, മനുഷ്യർ വാഹനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പാദചാരികളായി തന്നെ മുന്നേറണം।

Verse 58

लुठित्वा लोठनीं तत्र लुठिता यत्र देवताः । ततो नृत्यन्हसन्गायन्भूत्वा कार्पटिका कृतिः । गच्छेत्सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा चादौ कपर्द्दिनम्

അവിടെ ‘ലോഠനീ’ നിലത്ത് ഉരുളണം—ദേവതകളും ഉരുളിയ സ്ഥലമത്. പിന്നെ നൃത്തം ചെയ്ത്, ചിരിച്ച്, പാടി, ദീന കാർപടിക (ഭിക്ഷുകൻ) വേഷം ധരിച്ചു, ആദ്യം കപർദ്ദിൻ (ജടാധരനായ ശിവൻ) ദർശനം ചെയ്ത്, സോമേശ്വര ദേവന്റെ അടുക്കൽ പോകണം।

Verse 59

ईदृशं पुरुषं दृष्ट्वा स्थितं सोमेश्वरोन्मुखम् । नित्यं तुष्यंति पितरो गर्जंति च पिता महाः

ഇത്തരമൊരു പുരുഷനെ സോമേശ്വരനിലേക്കു മുഖം തിരിച്ച് നില്ക്കുന്നതായി കണ്ടാൽ, പിതൃകൾ നിത്യവും തൃപ്തരാകുന്നു; പിതാമഹന്മാരും ആനന്ദത്തിൽ ഗർജ്ജിക്കുന്നു।

Verse 60

अस्माकं वंशजो देवं प्रस्थितस्तारणाय नः । गत्वा सोमेश्वरं देवि कुर्याद्वपनमादितः

‘ഞങ്ങളുടെ വംശജനായ ഇവൻ ഞങ്ങളെ തരണത്തിനായി ദേവന്റെ അടുക്കൽ പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.’ ഹേ ദേവീ! സോമേശ്വരനിൽ എത്തി അവൻ ആദ്യം വപനം (മുണ്ഡനം) ചെയ്യണം।

Verse 61

तीर्थोपवासः कर्त्तव्यो यथावद्वै निबोध मे । नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति क्रतुसमा गतिः

തീർത്ഥത്തിൽ ഉപവാസം യഥാവിധി എങ്ങനെ ആചരിക്കണമെന്നു എന്നിൽ നിന്നു കേൾക്കുക. ഗംഗയ്ക്കു തുല്യമായ തീർത്ഥമില്ല; ക്രതു-യാഗം നൽകുന്ന ഗതിക്കു തുല്യമായ ഗതിയുമില്ല.

Verse 62

गायत्रीसदृशं जाप्यं होमो व्याहृतिभिः समः । अंतर्जले तथा नास्ति पापघ्नमघमर्षणात्

ഗായത്രിയ്ക്കു തുല്യമായ ജപമില്ല; വ്യാഹൃതികളോടുകൂടി ചെയ്യുന്ന ഹോമത്തിനു തുല്യമായ ഹോമമില്ല. അതുപോലെ ജലത്തിനുള്ളിൽ അഘമർഷണവിധിയേക്കാൾ വലിയ പാപനാശകമില്ല.

Verse 63

अहिंसासदृशं पुण्यं दानात्संचयनं परम् । तपश्चानशनान्नास्ति तथा तीर्थनिषेवणात्

അഹിംസയ്ക്കു തുല്യമായ പുണ്യമില്ല; ദാനത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ സഞ്ചയമില്ല. അനശനത്തേക്കാൾ വലിയ തപസ്സില്ല; അതുപോലെ തീർത്ഥനിഷേവണത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമൊന്നുമില്ല.

Verse 64

तीर्थोपवासाद्देवेशि अधिकं नास्ति किञ्चन । पापानां चोपशमनं सतामीप्सितकारकम्

ഹേ ദേവേശി! തീർത്ഥത്തിലെ ഉപവാസത്തേക്കാൾ ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ല. അത് പാപങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുകയും സജ്ജനർ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു സഫലമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 65

उपवासो विनिर्द्दिष्टो विशेषाद्देवताश्रये । ब्राह्मणस्य त्वनशनं तपः परमिहोच्यते

ദേവതയുടെ ആശ്രയസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രത്യേകമായി ഉപവാസം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണനു ഇവിടെ സമ്പൂർണ്ണ അനശനമാണ് പരമ തപസ്സെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 66

षष्ठकालाशनं शूद्रे तपः प्रोक्तं परं बुधैः । वर्णसंकरजातानां दिनमेकं प्रकीर्तितम्

ശൂദ്രനു ഷഷ്ഠകാലത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ആഹാരം കഴിക്കുന്നതിനെ ജ്ഞാനികൾ പരമതപസ്സായി പ്രസ്താവിച്ചു. വർണസങ്കരജന്മർക്കു ഒരു ദിവസത്തെ ഉപവാസം തന്നെ നിയമമായി കീര്ത്തിക്കുന്നു.

Verse 67

षष्ठकालात्परं शूद्रस्तपः कुर्याद्यथा क्वचित् । राष्ट्रहानिस्तदा ज्ञेया राज्ञश्चोपद्रवो महान्

ശൂദ്രൻ ഏതെങ്കിലും സാഹചര്യത്തിൽ ഷഷ്ഠകാലപരിധിയെ അതിക്രമിച്ച് തപസ്സു ചെയ്താൽ, അത് രാജ്യനാശത്തിന്റെ ലക്ഷണവും രാജാവിന് മഹാ ഉപദ്രവവും ആണെന്ന് അറിയണം.

Verse 68

शूद्रस्तु षष्ठकालाशी यथाशक्त्या तपश्चरेत् । न दर्भानुद्धरेच्छूद्रो न पिबेत्कापिलं पयः

ശൂദ്രൻ ഷഷ്ഠകാലത്തിൽ ആഹാരം കഴിച്ച് തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് തപസ്സു ആചരിക്കണം. ശൂദ്രൻ ദർഭ പുല്ല് പിഴുതെടുക്കരുത്; കപില (തവിട്ടുനിറമുള്ള) പശുവിന്റെ പാൽ കുടിക്കരുത്.

Verse 69

मध्यपत्रे न भुञ्जीत ब्रह्मवृक्षस्य भामिनि । नोच्चरेत्प्रणवं मंत्रं पुरोडाशं न भक्षयेत्

ഹേ സുന്ദരീ, ബ്രഹ്മവൃക്ഷത്തിന്റെ മദ്ധ്യ ഇലയിൽ ആഹാരം കഴിക്കരുത്. പ്രണവമായ ‘ഓം’ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കരുത്; പുരോഡാശം ഭക്ഷിക്കരുത്.

Verse 70

न शिखां नोपवीतं च नोच्च रेत्संस्कृतां गिरम् । न पठेद्वेदवचनं त्रैरात्रं न हि सेवयेत्

ശിഖ വയ്ക്കരുത്, ഉപവീതം ധരിക്കരുത്; സംസ്കൃതവാണി ഉച്ചരിക്കരുത്. വേദവചനങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യരുത്; ഇവിടെ ത്രൈരാത്രവ്രതവും അനുഷ്ഠിക്കരുത്.

Verse 71

नमस्कारेण शूद्रस्य क्रियासिद्धिर्भवेद्ध्रुवम् । निषिद्धाचरणं कुर्वन्पितृभिः सह मज्जति

ശൂദ്രന് നമസ്കാരത്തിലൂടെ തന്നെ ക്രിയാസിദ്ധി നിശ്ചയമായി ലഭിക്കുന്നു; നിഷിദ്ധാചരണം ചെയ്യുന്നവൻ പിതൃകളോടുകൂടെ അധോഗതിയിൽ മുങ്ങുന്നു।

Verse 72

येनैकादशसंख्यानि यंत्रितानींद्रियाणि वै । स तीर्थफलमाप्नोति नरोऽन्यः क्लेशभाग्भवेत्

ഏകാദശ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ യഥാർത്ഥമായി നിയന്ത്രിച്ചവൻ തന്നെയാണ് തീർത്ഥഫലം പ്രാപിക്കുന്നത്; മറ്റവൻ വെറും ക്ലേശഭാഗിയാകുന്നു।

Verse 73

यच्च तीर्थे पितृश्राद्धं स्नानं तत्र समाचरेत् । हितकारी च भूतेभ्यः सोऽश्नीयात्तीर्थजं फलम्

തീർത്ഥത്തിൽ പിതൃശ്രാദ്ധം നടത്തി, അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ആചരിച്ച്, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹിതകാരിയായിരിക്കുന്നവൻ—തീർത്ഥജന്യ ഫലം ഭുജിക്കുന്നു।

Verse 74

धर्मध्वजी सदा लुब्धः परदाररतो हि यः । करोति तीर्थगमनं स नरः पातकी भवेत्

ധർമ്മധ്വജം കാട്ടി നടക്കുകയും, എപ്പോഴും ലുബ്ധനായി, പരദാരരതനായി ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ—തീർത്ഥഗമനം ചെയ്താലും പാതകിയാകുന്നു।

Verse 75

एवं ज्ञात्वा महादेवि यात्रां कुर्याद्यथाविधि । तीर्थोपवासं कृत्वादौ श्रद्धायुक्तो दृढव्रतः

ഹേ മഹാദേവി, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് വിധിപ്രകാരം യാത്ര ചെയ്യണം—ആദ്യം തീർത്ഥത്തിൽ ഉപവാസം ചെയ്ത്, ശ്രദ്ധയോടെ ദൃഢവ്രതനായിട്ട്।

Verse 76

भोजनं नैव कुर्वीत यदी च्छेद्धितमात्मनः । परान्नं नैव भुञ्जीत तद्दिने ब्राह्मणः क्वचित्

സ്വമംഗലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആ ദിവസം ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്. ആ ദിവസം ബ്രാഹ്മണൻ ഒരിക്കലും മറ്റുള്ളവർ പാകം ചെയ്ത അന്നം ഭുജിക്കരുത്.

Verse 77

हस्त्यश्वरथयानानि भूमिगोकांचनादिकम् । सर्वं तत्परिगृह्णीयाद्भोजनं न समाचरेत्

ആന, കുതിര, രഥ-യാനങ്ങൾ, ഭൂമി, പശു, സ്വർണം മുതലായവ—ഇവയെല്ലാം ദാനമായി സ്വീകരിക്കാം; എന്നാൽ പരാന്നഭോജനം സ്വീകരിച്ച് ഭുജിക്കരുത്.

Verse 78

आमाच्छतगुणं पुण्यं भुञ्जतो ददतोऽपि वा । तीर्थोपवासं कुर्वीत तस्मात्तत्र वरानने

അവിടെ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാലും അവിടെ അന്നദാനം ചെയ്താലും പുണ്യം നൂറിരട്ടിയാകും. അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുമുഖീ, ആ സ്ഥലത്തെ തീർത്ഥത്തിൽ ഉപവാസം ആചരിക്കണം.

Verse 79

व्रती च तीर्थयात्री च विधवा च विशेषतः । परान्नभोजने देवि यस्यान्नं तस्य तत्फलम्

വ്രതസ്ഥൻ, തീർത്ഥയാത്രികൻ, പ്രത്യേകിച്ച് വിധവ—ഹേ ദേവീ—പരാന്നം ഭുജിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലം ആ അന്നം ആരുടേതോ അവർക്കേ ലഭിക്കും.

Verse 80

विधवा चैव या नारी तस्या यात्राविधिं ब्रुवे । कुंकुमं चन्दनं चैव तांबूलं च स्रजस्तथा

വിധവയായ സ്ത്രീക്കായി ഞാൻ യാത്രാവിധി പറയുന്നു: കുങ്കുമം, ചന്ദനം, താംബൂലം, പുഷ്പമാലകൾ എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം.

Verse 81

रक्तवस्त्राणि सर्वाणि शय्या प्रास्तरणानि च । अशिष्टैः सह संभाषो द्विवारं भोजनं तथा

എല്ലാ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങളും, ശയ്യയും ആഡംബര വിരിപ്പുകളും; അശിഷ്ടരോടുള്ള സംഭാഷണവും; അതുപോലെ ദിവസത്തിൽ രണ്ടുതവണ ഭക്ഷണവും—ഇവയെല്ലാം ഒഴിവാക്കണം।

Verse 82

पुंसां प्रदर्शनं चैव हास्यं तमसि वर्जयेत् । सशब्दोपानहौ चैव नृत्यं गतिं च वर्जयेत्

പുരുഷന്മാരുടെ മുമ്പിൽ സ്വയം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതും ഇരുട്ടിൽ ചിരിയുമെല്ലാം ഒഴിവാക്കണം. ശബ്ദമുള്ള പാദുകകളും, നൃത്തവും അലഞ്ഞുതിരിയലും വെടിയണം।

Verse 83

धारणं चैव केशानामंजनं च विलेपनम् । असतीजनसंसर्गं पांडित्यं च परित्यजेत्

മുടിയുടെ അതിരുകടന്ന അലങ്കാരം, അഞ്ജനം, ലേപനം; അസതീജനസംഗം; പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ പ്രദർശനം—ഇവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം।

Verse 84

नित्यं स्नानं च कुर्वीत श्वेतवस्त्राणि धारयेत् । यतिश्च ब्रह्मचारी च विधवा च विशेषतः

നിത്യവും സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്വേതവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കണം—പ്രത്യേകിച്ച് യതി, ബ്രഹ്മചാരി, വിധവ എന്നിവർക്കിത് വിശേഷവിധി।

Verse 86

देव्युवाच । तपांसि कानि कथ्यन्ते क्षेत्रे प्राभा सिके नरैः । कानि दानानि दीयन्ते केषु तीर्थेषु वा कथम्

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—“പ്രഭാസ എന്ന ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ജനങ്ങൾ ഏത് ഏത് തപസ്സുകളെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു? ഏത് ഏത് ദാനങ്ങൾ നൽകുന്നു, ഏത് തീർത്ഥങ്ങളിൽ, എങ്ങനെ?”

Verse 87

ईश्वर उवाच । तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमिष्यते । द्वापरे यजनं धन्यं दानमेकं कलौ युगे

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കൃതയുഗത്തിൽ തപസ്സാണ് പരമം; ത്രേതായുഗത്തിൽ ജ്ഞാനം വിധേയമാണ്; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ യജ്ഞം ധന്യം; എന്നാൽ കലിയുഗത്തിൽ ദാനം മാത്രമേ ഏക ശ്രേഷ്ഠ മാർഗ്ഗമാകൂ.

Verse 88

तपस्तप्यन्ति मुनयः कृच्छ्रचान्द्रायणादिकम् । गत्वा प्राभासिकं क्षेत्रं लोकाश्चान्ये कृते युगे

കൃതയുഗത്തിൽ മുനിമാർ കൃച്ഛ്ര-ചാന്ദ്രായണാദി വ്രതങ്ങളോടെ കഠിന തപസ്സു ചെയ്യുന്നു; മറ്റു ജനങ്ങളും പ്രാഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ ചെന്നു അത്തരം തപശ്ചര്യ ആചരിക്കുന്നു.

Verse 89

कलौ दानानि दीयन्ते ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपसां प्राप्यते फलम्

കലിയുഗത്തിൽ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനങ്ങൾ നൽകണം; പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തെ പ്രാപിച്ചാൽ തപസ്സുകളുടെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 90

तुलापुरुषब्रह्माण्डपृथिवीकल्पपादपाः । हिरण्य कामधेनुश्च गजवाजिरथास्तथा

തുലാപുരുഷം, ബ്രഹ്മാണ്ഡം, പൃഥിവീ, കല്പപാദപം എന്നീ മഹാദാനങ്ങൾ; കൂടാതെ സ്വർണമയ കാമധേനു; അതുപോലെ ആന, കുതിര, രഥം—ഇവയും മഹാദാനങ്ങളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു.

Verse 91

रत्नधेनुहिरण्याश्वसप्तसागर एव च । महाभूतघटो विश्वचक्रकल्पलताभिधः

രത്നധേനു, ഹിരണ്യാശ്വം, സപ്തസാഗരം; കൂടാതെ മഹാഭൂതഘടം, വിശ്വചക്രം, കല്പലതാ എന്ന പേരിലുള്ള ദാനങ്ങളും മഹാദാനങ്ങളാണ്.

Verse 92

प्रभासे नृपतिर्दद्या न्महादानानि षोडश । धान्यरत्नगुडस्वर्णतिलकार्पासशर्कराः

പ്രഭാസ തീർത്ഥത്തിൽ രാജാവ് ഷോഡശ മഹാദാനങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യണം—ധാന്യം, രത്നം, ശർക്കരക്കട്ടി, സ്വർണം, എള്ള്, പരുത്തി, പഞ്ചസാര മുതലായവ।

Verse 93

सर्पिर्लवणरूप्याख्या दशैते पर्वताः स्मृताः । गुडाज्यदधिमध्वंबुसलिल क्षीरशर्कराः । रत्नाख्याश्च स्वरूपेण दशैता धेनवो मताः

നെയ്യ്, ഉപ്പ്, വെള്ളി മുതലായ നാമങ്ങളാൽ പത്ത് ‘പർവതങ്ങൾ’ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ ശർക്കരക്കട്ടി, നെയ്യ്, തൈര്, തേൻ, ജലം, നിർമ്മലജലം, പാൽ, പഞ്ചസാര മുതലായ രൂപങ്ങളാൽ പത്ത് ‘ധേനുക്കൾ’ രത്നധേനുക്കളായി കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 94

तेषामेकतमं दानं तीर्थेतीर्थे पृथक्पृथक् । प्रदेयान्येकवारं वा सरस्वत्यब्धि संगमे

ഈ ദാനങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് ഓരോ തീർത്ഥത്തിലും വേർതിരിച്ച് നൽകാം; അല്ലെങ്കിൽ സരസ്വതി-സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് ഒരിക്കൽ ദാനം ചെയ്യാം।

Verse 95

तांबूलं मधु मांसं च सुरापानसमं विदुः । एतेषां वर्ज्जनाद्देवि सम्यग्यात्राफलं लभेत्

താംബൂലം, തേൻ, മാംസം എന്നിവ മദ്യപാനത്തോട് സമമാണെന്ന് പറയുന്നു; ഹേ ദേവി, ഇവ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ യഥാവിധി യാത്രയുടെ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കും।

Verse 96

यत्र तीर्थे लभेल्लिंगं तीर्थं च विमलोदकम् । तत्राग्निकार्यं कृत्वादौ विशिष्टं दानमिष्यते

ലിംഗവും നിർമ്മലജലമുള്ള തീർത്ഥവും ലഭിക്കുന്നിടത്ത് ആദ്യം അഗ്നികാര്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു ശേഷം വിശിഷ്ടമായ ദാനം ചെയ്യണമെന്ന് വിധിയുണ്ട്।

Verse 97

तर्पणं पितृदेवानां श्राद्धं दानं सदक्षिणम् । तीर्थेतीर्थे च गोदानं नियतः प्रकृतो विधिः

പിതൃദേവന്മാർക്കു തർപ്പണം അർപ്പിക്കുകയും, ശ്രാദ്ധം നടത്തി ദക്ഷിണാസഹിതം ദാനം നൽകുകയും വേണം; കൂടാതെ ഓരോ തീർത്ഥത്തിലും ഗോദാനം ചെയ്യുക—ഇതുതന്നെ നിശ്ചിതവിധിയാണ്.

Verse 98

विशिष्टख्यातलिंगेषु वृषदानं विधीयते । स्नानं विलेपनं पूजां देवतानां समाचरेत्

വിശേഷമായി പ്രസിദ്ധമായ ലിംഗക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വൃഷദാനം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; കൂടാതെ ദേവതകൾക്ക് സ്നാനം, വിലേപനം (അനുലേപനം) എന്നിവയും പൂജയും ആചരിക്കണം.

Verse 99

जगतीं चार्चयेद्भक्त्या तथा चैवोपलेपयेत् । प्रासादं धवलं सौधं कारयेज्जीर्णमुद्धरेत्

ഭക്തിയോടെ ജഗതി (ക്ഷേത്രവേദി/മഞ്ചം)യെ ആരാധിച്ച് അതിന് ഉപലേപനം നടത്തി പുതുക്കണം; ധവളവും ദീപ്തവുമായ പ്രാസാദം പണിയുകയും ജീർണ്ണമായത് ജീർണ്ണോദ്ധാരത്തോടെ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും വേണം.

Verse 100

पुष्पवाटीं स्नानकूपं निर्मलं कारयेद्व्रती । ब्राह्मणानां भूरिदानं देवपूजाकराय च

വ്രതാനുഷ്ഠാനി പുഷ്പവാടികയും നിർമ്മലമായ സ്നാനകൂപവും സ്ഥാപിക്കണം; കൂടാതെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ധാരാളം ദാനം നൽകി ദേവപൂജ നടത്തുന്നതിനുള്ള സൗകര്യവും ഒരുക്കണം.

Verse 101

सर्वत्र देवयात्रायां विधिरेष प्रवर्त्तते । तीर्थमभ्युद्धरेज्जीर्णं मार्जयेत्कथयेत्फलम्

എല്ലാ ദേവയാത്രകളിലും ഇതേ നിയമം പ്രചരിക്കുന്നു: ജീർണ്ണമായ തീർത്ഥം പുനരുദ്ധരിച്ച് ശുചീകരിക്കുകയും, അതിന്റെ ഫലം (പുണ്യം) പ്രസ്താവിക്കുകയും വേണം.

Verse 102

प्रसिद्धे च महादानं मध्यमे चैव मध्यमम् । गोदानं सर्वतीर्थेषु सुवर्णमथ निष्क्रयः । हिरण्यदानं सर्वेषां दानानामेव निष्कृतिः

പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥത്തിൽ മഹാദാനം ചെയ്യണം; മധ്യമ തീർത്ഥത്തിൽ മധ്യമ ദാനം ചെയ്യണം. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ഗോദാനം പ്രശംസിതമാണ്; സ്വർണം നിഷ്ക്രയം (പ്രായശ്ചിത്താർത്ഥ വിമോചനദാനം) ആകുന്നു. ഹിരണ്യദാനം എല്ലാ ദാനങ്ങളുടെയും പ്രായശ്ചിത്തവും പരിപൂർത്തിയും എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 103

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मनः फलम् । तीर्थेषु दानं वक्ष्यामि येषु यद्दीयते तिथौ

ഇങ്ങനെ ഭക്തിയോടെ ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ജന്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇനി ഞാൻ തീർത്ഥങ്ങളിലെ ദാനവിധാനം പറയുന്നു—ഏത് തിഥിയിൽ എന്ത് ദാനം നൽകണം എന്ന്।

Verse 104

प्रभासे प्रतिपद्दानं दातव्यं कांचनं शुभम् । द्वितीयायां तथा वस्त्रं तृतीयायां च मेदिनीम्

പ്രഭാസത്തിൽ പ്രതിപദ് തിഥിയിൽ ശുഭമായ കാഞ്ചനം (സ്വർണം) ദാനം ചെയ്യണം. ദ്വിതീയയിൽ വസ്ത്രദാനം, തൃതീയയിൽ മേദിനി (ഭൂമി) ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 105

चतुर्थ्यां दापयेद्धान्यं पंचम्यां कपिलां तथा । षष्ठ्यामश्वं च सप्तम्यां महिषीं तत्र दापयेत्

ചതുര്ഥിയിൽ ധാന്യദാനം ചെയ്യിക്കണം; പഞ്ചമിയിൽ കപിലാ (താമ്രവർണ്ണ) ഗാവിനെ ദാനം ചെയ്യിക്കണം. ഷഷ്ഠിയിൽ അശ്വദാനം, സപ്തമിയിൽ അവിടെ (പ്രഭാസത്തിൽ) മഹിഷീദാനം ചെയ്യിക്കണം।

Verse 106

अष्टम्यां वृषभं दत्त्वा नीलं लक्षणसंयुतम् । नवम्यां तु गृहं दद्याच्चक्रं शंखं गदां तथा

അഷ്ടമിയിൽ നീലവർണ്ണവും ശുഭലക്ഷണസമ്പന്നവുമായ വൃഷഭത്തെ ദാനം ചെയ്താൽ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. നവമിയിൽ ഗൃഹദാനം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ചക്രം, ശംഖം, ഗദ (വിഷ്ണുചിഹ്നങ്ങൾ)യും അർപ്പിക്കണം।

Verse 107

दशम्यां सर्वगंधांश्च एकादश्यां च मौक्तिकम् । द्वादश्यां सुव्रतेन्नाद्यं प्रवालं विधिवत्तथा

ദശമിയിൽ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും അർപ്പിക്കണം, ഏകാദശിയിൽ മുത്തുകൾ; ദ്വാദശിയിൽ സുവ്രതൻ വിധിപൂർവ്വം പ്രവാളം മുതലായ നിശ്ചിത ദാനങ്ങൾ നൽകണം.

Verse 108

स्त्रियो देयास्त्रयोदश्यां भूतायां ज्ञानदो भवेत् । अमावास्यामनुप्राप्य सर्वदानानि दापयेत्

ത്രയോദശിയിലെ ഭൂതാ തിഥിയിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് ദാനം നൽകണം; അത് ജ്ഞാനദായകമാകും. അമാവാസി എത്തിയാൽ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങളും നടത്തിക്കൊള്ളണം.

Verse 109

एवं दानं प्रदत्त्वा तु दश कृत्वः फलं लभेत्

ഇങ്ങനെ ദാനം ചെയ്താൽ പത്തിരട്ടി ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 110

देव्युवाच । भक्तिदानविहीना ये प्रभासं क्षेत्रमागताः । स्नानमन्त्रविहीनाश्च वद तेषां तु किं फलम्

ദേവി പറഞ്ഞു—ഭക്തിയും ദാനവും ഇല്ലാതെ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി, സ്നാനമന്ത്രങ്ങളില്ലാതെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് എന്ത് ഫലമാണ് ലഭിക്കുന്നത്? പറയുക.

Verse 111

ईश्वर उवाच । सधना निर्द्धना वापि समंत्रा मंत्रवर्जिताः । प्रभासे निधनं प्राप्ताः सर्वे यांति शिवालयम्

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ധനവാനായാലും ദരിദ്രനായാലും, മന്ത്രസഹിതനായാലും മന്ത്രരഹിതനായാലും; പ്രഭാസത്തിൽ മരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും ശിവാലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 112

ये मंत्रहीनाः पुरुषा धर्महीनाश्च ये मृताः । तेषामेकं विमानं तु ददामि सुमहत्प्रिये

മന്ത്രരഹിതരും ധർമ്മരഹിതരുമായ പുരുഷന്മാർ അവിടെ മരിച്ചാൽ—ഹേ പ്രിയേ! അവർക്കു ഞാൻ ഒരേയൊരു അതിമഹത്തായ ദിവ്യവിമാനം പ്രസാദിക്കുന്നു.

Verse 113

स्नानदानानुरूप्येण प्राप्नुवंति परं पदम् । केचित्स्नानप्रभावेन केचिद्दानेन मानवाः

സ്നാനവും ദാനവും എത്രമാത്രമോ അതനുസരിച്ച് മനുഷ്യർ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. ചിലർ സ്നാനപ്രഭാവത്താൽ, ചിലർ ദാനപ്രഭാവത്താൽ (അത് നേടുന്നു).

Verse 114

केचिल्लिंगप्रणामेन केचिल्लिंगार्च्चनेन च । केचिद्ध्यानप्रभावेन केचिद्योगप्रभावतः

ചിലർ ലിംഗത്തെ പ്രണാമം ചെയ്‌തുകൊണ്ടും, ചിലർ ലിംഗാർച്ചന ചെയ്‌തുകൊണ്ടും (പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു). ചിലർ ധ്യാനപ്രഭാവത്താൽ, ചിലർ യോഗപ്രഭാവത്താൽ (അത് നേടുന്നു).

Verse 115

केचिन्मं त्रस्य जाप्येन केचिच्च तपसा शुभे । तीर्थे संन्यसनैः केचित्केचिद्भक्त्यनुसारतः

ചിലർ മന്ത്രജപത്താൽ, ചിലർ—ഹേ ശുഭേ!—തപസ്സാൽ (ആ ലക്ഷ്യം പ്രാപിക്കുന്നു). ചിലർ തീർത്ഥത്തിൽ സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ചതാൽ, ചിലർ ഭക്തിമാർഗാനുസാരമായി (അത് നേടുന്നു).

Verse 116

एते चान्ये च बहव उत्तमाधममध्यमाः । सर्वे शिवपुरं यांति विमानैः सूर्यसंनिभैः

ഇവരും മറ്റും അനേകർ—ഉത്തമർ, മധ്യമർ, അധമർ—എല്ലാവരും സൂര്യസമപ്രഭയുള്ള ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ശിവപുരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 117

त्रिशूलांकितहस्ताश्च सर्वे च वृषवाहनाः । दिव्याप्सरोगणाकीर्णाः क्रीडंते मत्प्रभावतः

എല്ലാവരുടെയും കൈകളിൽ ത്രിശൂലചിഹ്നമുണ്ട്; എല്ലാവരും വൃഷഭവാഹനന്മാർ. ദിവ്യ അപ്സരാഗണങ്ങൾ ചുറ്റിനിൽക്കെ, എന്റെ കൃപാപ്രഭാവത്താൽ അവർ ക്രീഡിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 118

एवं भक्त्यनुसारेण ददामि फलमव्ययम् । अलेपकं प्रभासं तु धर्माधर्मैर्न लिप्यते

ഇങ്ങനെ ഭക്തിയുടെ അനുസാരമായി ഞാൻ അവ്യയമായ ഫലം നൽകുന്നു. പ്രഭാസം ‘അലേപകം’—ധർമ്മാധർമ്മങ്ങളാൽ അത് ലിപ്തമാകുന്നില്ല.

Verse 119

धर्मं चरंत्यधर्मं वा शिवं यांति न संशयः

അവർ ധർമ്മം ആചരിച്ചാലും അധർമ്മം ആചരിച്ചാലും, (ഈ ക്ഷേത്രമഹിമയാൽ) ശിവനെയേ പ്രാപിക്കുന്നു—സംശയമില്ല.

Verse 120

जन्मप्रभृति यो देवि नरो नेत्रविवर्जितः । मम क्षेत्रे मृतः सोऽपि रुद्रलोके महीयते

ഹേ ദേവി, ജന്മം മുതൽ കാഴ്ചയില്ലാത്ത മനുഷ്യൻ—എന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ മരിച്ചാൽ—അവനും രുദ്രലോകത്തിൽ മഹത്വപ്പെടുന്നു.

Verse 121

जन्मप्रभृति यो देवि श्रवणाभ्यां विवर्जितः । प्रभासे निधनं प्राप्तः स भवेन्मत्परिग्रहः

ഹേ ദേവി, ജന്മം മുതൽ ഇരുകാതുകളിലും ശ്രവണശക്തിയില്ലാത്തവൻ—പ്രഭാസത്തിൽ മരണത്തെ പ്രാപിച്ചാൽ—അവൻ എന്റെ പരിഗ്രഹം, എന്റെ ആശ്രയത്തിൽ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 122

अथातः संप्रवक्ष्यामि तीर्थानां स्पर्शने विधिम् । मन्त्रेण मंत्रितं तीर्थं भवेत्संनिहितं तथा

ഇപ്പോൾ ഞാൻ തീർത്ഥസ്പർശ (ആവാഹനം) ചെയ്യുന്ന വിധി പറയുന്നു. മന്ത്രംകൊണ്ട് അഭിമന്ത്രിതമായ തീർത്ഥം അവിടെ തന്നേ സാക്ഷാൽ സന്നിഹിതമാകുന്നു.

Verse 123

प्रथमं चालभेत्तीर्थं प्रणवेन जलं शुचि । अवगाह्य ततः स्नायादध्यात्ममन्त्रयोगतः

ആദ്യം പ്രണവത്തോടുകൂടെ ശുദ്ധജലം എടുത്ത് തീർത്ഥം സ്പർശിക്കണം. പിന്നെ അതിൽ മുങ്ങി അധ്യാത്മ-മന്ത്രയോഗപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 124

ओंनमो देवदेवाय शितिकण्ठाय दंडिने । रुद्राय वामहस्ताय चक्रिणे वेधसे नमः

ഓം—ദേവദേവനു നമസ്കാരം; ശിതികണ്ഠനായ ദണ്ഡധാരിക്കു നമഃ. രുദ്രനു, വാമഹസ്തനു, ചക്രധാരിക്കു, വേധസ് (വിധാതാവ്)നു നമഃ.

Verse 125

सरस्वती च सावित्री वेदमाता विभावरी । संनिधानं कुरुष्वात्र तीर्थे पाप प्रणाशिनि । सर्वेषामेव तीर्थानां मंत्र एष उदाहृतः

സരസ്വതിയും സാവിത്രിയും—വേദമാതാവ്, വിഭാവരി—ഹേ പാപനാശിനി! ഈ തീർത്ഥത്തിൽ നിങ്ങളുടെ സന്നിധാനം സ്ഥാപിക്കണമേ. ഈ മന്ത്രം സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങൾക്കും പ്രസ്താവിതമാണ്.

Verse 126

इत्युच्चार्य नमस्कृत्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि । उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि सुव्रते

ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ച് നമസ്കരിച്ച് വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന്, ഹേ സുവ്രതേ, ആ ദിവസത്തിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 127

सा तिथिर्वर्षमेकं तु उपोष्या भक्तितत्परैः

ഭക്തിയിൽ തത്പരരായവർ ആ തിഥി ഒരു പൂർണ്ണ വർഷം ഉപവാസത്തോടെ അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 128

देव्युवाच । कस्मिंस्तीर्थे नरैः पूर्वं प्रभासक्षेत्रमागतैः । स्नानं कार्यं महादेवि तन्मे विस्तरतो वद

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവി! പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയവർ ആദ്യം ഏത് തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം? അത് എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക।

Verse 129

ईश्वर उवाच । हंत ते संप्रवक्ष्यामि आद्यं तीर्थं महाप्रभम् । पूर्वं यत्र नरैः स्नानं क्रियते तच्छृषुष्व मे

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ശരി, ഞാൻ നിനക്ക് ആദ്യം മഹാപ്രഭമായ തീർത്ഥം പറയുന്നു; അവിടെയാണ് ജനങ്ങൾ ആദ്യം സ്നാനം ചെയ്യുന്നത്. എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക।