Adhyaya 35

Verse 1

लोमश उवाच । वनं गते महादेवे गिरिजा विरहातुरा । सुखं न लेभे तन्वंगी हर्म्येष्वायतनेषु वा

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—മഹാദേവൻ വനത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ, വിരഹവേദനയിൽ പീഡിതയായ ഗിരിജ, ആ സുന്ദര സുന്ദരാംഗി, കൊട്ടാരങ്ങളിലും പുണ്യവാസസ്ഥലങ്ങളിലും സുഖം കണ്ടെത്തിയില്ല.

Verse 2

चिंतयंती शिवंतन्वी सर्वभावेन शोभना । चिंतमानां शिवां ज्ञात्वा ह्युवाच विजया सखी

ആ ശോഭന സുന്ദരാംഗി മുഴുവൻ ഭാവത്തോടെയും ശിവനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ശിവാ (പാർവതി) ഇങ്ങനെ ചിന്താമഗ്നയാണെന്ന് അറിഞ്ഞ സഖി വിജയ അവളോടു പറഞ്ഞു.

Verse 3

विजयोवाच । तपसा महता चैव शिवं प्राप्तासि शोभने । मृषशा द्यूतं कृतं तेन शंकरेण तपस्विना

വിജയ പറഞ്ഞു—ഹേ ശോഭനേ! മഹത്തായ തപസ്സാൽ നീ ശിവനെ പ്രാപിച്ചു. എന്നാൽ ആ തപസ്വിയായ ശങ്കരൻ നിന്നോടു വഞ്ചനയുടെ ദ്യൂതം കളിച്ചതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 4

द्यूते हि वहवो दोषा न श्रुताः किं त्वयाऽनघे । क्षमा पय शिवं तन्वि त्वरेणैव विचक्षणे

ദ്യൂതത്തിൽ അനേകം ദോഷങ്ങളുണ്ട്—ഹേ അനഘേ, നീ കേട്ടിട്ടില്ലേ? അതിനാൽ, ഹേ സുന്ദര സുന്ദരാംഗി, വിവേകിനീ, വേഗത്തിൽ ശിവനോടു പോയി ക്ഷമ യാചിക്കൂ.

Verse 5

अस्माभिः सहिता देवि गच्छगच्छ वरानने

ഹേ ദേവി, ഹേ സുമുഖി! ഞങ്ങളോടൊപ്പം വരിക, വരിക.

Verse 6

यावच्छंभुर्दूरतो नाभिगच्छेत्तावद्गत्वा शंकरं क्षामयस्व । नो चेतन्वि क्षामयेथाः शिवं त्वं दुःखं पश्चात्ते भविष्यत्यवश्यम्

ദൂരത്തുനിന്ന് ശംഭു ഇവിടെ എത്തുന്നതിന് മുമ്പേ ഉടൻ ചെന്നു ശങ്കരനോട് ക്ഷമ യാചിക്കൂ. ഹേ സുകുമാരീ! നീ ശിവനെ പ്രസന്നനാക്കാതിരുന്നാൽ, പിന്നീടു നിനക്കു തീർച്ചയായും ദുഃഖം വരും.

Verse 7

निशम्य वाक्य विजयाप्रयुक्तं प्रहस्यामाना समधीरचेताः । उवाच वाक्यं विजयां सखीं च आश्चर्यभूतं परमार्थयुक्तम्

വിജയ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ മന്ദഹാസം ചെയ്തു; മനസ്സ് ധീരവും സ്ഥിരവുമാക്കി, സഖിയായ വിജയയോട് അത്ഭുതകരവും പരമാർത്ഥസമ്പന്നവുമായ വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 8

मया जितोऽसौ निरपत्रपश्च पुरा वृतो वै परया विभूत्या । किंचिच्च कृत्यं मम नास्ति सद्यो मया विनासौ च विरूप आस्थितः

ഞാൻ അവനെ ഇതിനകം ജയിച്ചിരിക്കുന്നു; ആ നിർലജ്ജൻ ഒരിക്കൽ എന്റെ പരമവിഭൂതിയിൽ കീഴടങ്ങിയിരുന്നു. ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല; എന്നെ കൂടാതെ അവൻ വികൃതനും അപൂർണ്ണനുമായിത്തന്നെ നില്ക്കുന്നു.

Verse 9

रूपीकृतो मया देवो महेशो नान्यथा वद । मया तेन वियोगश्च संयोगो नैव जायते

എന്നാൽ തന്നെയാണ് ദേവൻ മഹേശൻ രൂപം പ്രാപിച്ചത്—മറ്റെങ്ങനെ എന്നും പറയരുത്. അവനോടുള്ള വേർപാടും ഐക്യവും രണ്ടും എന്റെ കാരണത്താലേ സംഭവിക്കൂ.

Verse 10

साकारो हि निराकारो महेशो हि मया कृतः

നിശ്ചയമായും, നിരാകാരനായ മഹേശനെ ഞാൻ സാകാരരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാക്കി.

Verse 11

कृतं मया विश्वमिदं समग्रं चराचरं देववरैः समेतम् । क्रीडार्थमस्योद्भववृत्तिहेतुभिश्चिक्रीडितं मे विजये प्रपश्य

എന്നാൽ തന്നെയാണ് ഈ സമഗ്ര വിശ്വം—ചരവും അചരവും, ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരോടുകൂടി—സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്. ഇതിന്റെ ഉദ്ഭവവും നിലനില്പും കാരണമാകുന്ന ഘടകങ്ങളാൽ ക്രീഡാർത്ഥം ഞാൻ ക്രീഡിച്ചു; എന്റെ വിജയം കാണുക।

Verse 12

एवमुक्त्वा तदा देवी गिरिजा सर्वमंगला । शबरीरूपमास्थाय गंतुकामा महेश्वरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സർവ്വമംഗളമയിയായ ദേവി ഗിരിജ ശബരീ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, പോകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു മഹേശ്വരനിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 13

श्यामा तन्वी शिखरदशना बिंबबिंबाधरोष्ठी सुग्रीवाढ्या कुचभरनता गिरिजा स्निग्धकेशी । मध्ये क्षामा पृथुकटितटा हेमरंभोरुगौरी पल्लीयुक्ता वरवलयिनी बर्हिबर्हावतंसा

ഗിരിജ ശ്യാമവർണ്ണയും സുന്ദരിയായി സ്ലിം ദേഹവുമുള്ളവളും, മൂർച്ചയുള്ള ദന്തങ്ങളോടും പക്വ ബിംബഫലസമമായ അധര-ഓഷ്ഠങ്ങളോടും കൂടിയവളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; മനോഹരമായ ഗ്രീവ, കുചഭാരത്താൽ അല്പം വണങ്ങിയ ദേഹം, മിനുക്കമുള്ള കേശം. നടുവിൽ ക്ഷീണ, നിതംബത്തിൽ വിശാല, സ്വർണ്ണകദളിക്കാമ്പുപോലെയുള്ള ഊറുകളുള്ള ഗൗരി; വനവേഷം ധരിച്ചു, ശ്രേഷ്ഠ വലയങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചു, മയൂരപ്പീലി അലങ്കാരങ്ങളാൽ ശിരോഭൂഷിതയായി।

Verse 14

पाणौ मृणालसदृशं दधती च चापं पृष्ठे लसत्कृतककेतकिबाणकोशम् । सा तं निरीशमलोकयति स्म तत्र संसेविता सुवदना बहुभिः सखीभिः

കയ്യിൽ മൃദുലമായ താമരത്തണ്ടുപോലെയുള്ള ധനുസ്സും, പിന്നിൽ കേതകീ നാളുകളിൽ നിർമ്മിച്ച തിളങ്ങുന്ന തൂണീരും ധരിച്ചു, ആ സുമുഖി അവിടെ അനേകം സഖിമാർ സേവിച്ചുകൊണ്ട് ആ ഈശ്വരനെ ദർശിച്ചു।

Verse 15

भृंगीनादेन महता नादयंती जगत्त्रयम् । गिरिजा मन्मथं सद्यो जीवयंती पुनःपुनः

മഹത്തായ ഭൃംഗീനാദത്തോടെ ഗിരിജ ത്രിലോകവും മുഴങ്ങുമാറാക്കി; മന്മഥനെ അവൾ തത്സമയം വീണ്ടും വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു.

Verse 17

एकाकी संस्थितो यत्र यमाधिस्थो महेश्वरः । दृष्टस्ततस्तया देव्या भृंगीनादेन मोहितः

മഹേശ്വരൻ ഏകാകിയായി ധ്യാനാസനത്തിൽ ഇരുന്നിടത്ത് ദേവി അവനെ ദർശിച്ചു; ആ ഭൃംഗീനാദത്തിൽ അദ്ദേഹം മോഹിതനായി.

Verse 18

प्रबद्धो हि महादेवो निरीक्ष्य शबरीं तदा । समाधेरुत्थितः सद्यो महेशो मदनान्वितः

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ശബരിയെ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ പ്രബുദ്ധനായി; മഹേശൻ തത്സമയം സമാധിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് മദനസ്പന്ദനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 19

यावत्करे गृह्यमाणो गिरिजां स समीपगः । तावत्तस्य पुरः सद्यस्तिरोधानं गता सती

അവൻ സമീപത്തു വന്ന് ഗിരിജയുടെ കൈ പിടിക്കുവാൻ ഒരുങ്ങിയതുമാത്രത്തിൽ, ആ സതി അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്ന് തത്സമയം അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 20

तद्दृष्ट्वा तत्क्षणादेव देवो भ्रांतिविनाशनः । भ्रममाणस्तदा शंभुर्नापश्यदसितेक्षणाम्

അതു കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ ഭ്രാന്തിനാശകനായ ദേവൻ തിരഞ്ഞു അലഞ്ഞു; എങ്കിലും ശംഭുവിന് ആ കറുത്തകണ്ണുകളുള്ളവളെ കാണാനായില്ല.

Verse 21

विरहेण समायुक्तो हृच्छयेन समन्वितः । मदनारिस्तदा शंभुर्ज्ञानरूपो निरंतरम्

വിരഹവേദനയോടു ചേർന്നും ഹൃദയശോകം നിറഞ്ഞും, കാമശത്രുവായ ശംഭു നിരന്തരം ജ്ഞാനസ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥിരനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 22

निर्मोहो मोहमापन्नो ददर्श गिरिजां पुनः । उवाच वाक्यं शबरीं प्रस्ताव सदृशं महत्

മോഹരഹിതനായിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹം മോഹത്തിലായി; പിന്നെ ഗിരിജയെ വീണ്ടും കണ്ടു; ശബരിയോട് അവസരാനുസൃതമായ ഗൗരവമുള്ള വാക്ക് പറഞ്ഞു.

Verse 23

शिव उवाच । वाक्यं मे श्रृणु तन्वंगि श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि । कासि कस्यासि तन्वंगि किमर्थमटनं वने । तत्कथ्यतां महाभागे याथातथ्यं सुमध्यमे

ശിവൻ പറഞ്ഞു— ഹേ തന്വംഗി, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക; കേട്ട ശേഷം അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതാണ്. നീ ആരാണ്, ആരുടെ മകളാണ്? എന്തിനാണ് വനത്തിൽ അലഞ്ഞുനടക്കുന്നത്? ഹേ സുമധ്യമേ മഹാഭാഗേ, യഥാതഥ്യമായി സത്യം പറയുക.

Verse 24

शिवोवाच । पतिमन्वेषयिष्यामि सर्वज्ञं सकलार्थदम् । स्वतंत्रं निर्विकारं च जगतामीश्वरं वरम्

ശിവൻ പറഞ്ഞു— സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വപുരുഷാർത്ഥദായകനും സ്വതന്ത്രനും നിർവികാരനും ലോകങ്ങളുടെ ശ്രേഷ്ഠ ഈശ്വരനുമായ ഭർത്താവിനെ ഞാൻ അന്വേഷിക്കും.

Verse 25

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गिरिजां वृषभध्वजः । अहं तवोचितो भद्रे पतिर्नान्यो हि भामिनि

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വൃഷഭധ്വജൻ ഗിരിജയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു— ഹേ ഭദ്രേ, നിനക്കു യോജ്യനായ ഭർത്താവ് ഞാൻ തന്നേ; ഹേ ഭാമിനി, മറ്റാരുമില്ല.

Verse 26

विमृश्यतां वरारोहे तत्त्वतो हि वरानने । वचो निशम्य रुद्रस्य स्मितपूर्वमभाषत

ഹേ സുന്ദരജഘനയേ, ഹേ മനോഹരമുഖിനീ! തത്ത്വതഃ സത്യമായി ഇതിനെ വിചാരിക്കൂ. രുദ്രന്റെ വചനം കേട്ട് അവൾ ആദ്യം പുഞ്ചിരിയോടെ സംസാരിച്ചു.

Verse 27

मयार्थितो महाभाग पतिस्त्वं नान्यथा वद । किं तु वक्ष्यामि भद्रं ते निर्गुणोऽसि परंतपः

ഹേ മഹാഭാഗാ! ഞാൻ നിന്നെയേ വരമായി അപേക്ഷിച്ചു; മറ്റെങ്ങനെ പറയരുത്—നീ തന്നെയാണ് എന്റെ പതിദേവൻ. എങ്കിലും നിന്റെ മംഗളത്തിനായി പറയുന്നു—ഹേ പരന്തപ, നീ നിർഗുണൻ.

Verse 28

यया पुरा वृतोऽसि त्वं तपसा च परेण हि । परित्यक्ता त्वयारण्ये क्षणमात्रेण भामिनी

മുമ്പ് പരമതപസ്സാൽ നിന്നെ വരിച്ചവൾ, ആ തേജസ്വിനിയായ സ്ത്രീയെ നീ വനത്തിൽ ഒരു ക്ഷണമാത്രത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ചുവെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 29

दुराराध्योऽसि सततं सर्वेषां प्राणिनामपि । तस्मान्न वाच्यं हि पुनर्यदुक्तं ते ममाग्रतः

നീ എല്ലാ ജീവികൾക്കും എപ്പോഴും ദുഷ്പ്രസന്നനാണ്. അതുകൊണ്ട് എന്റെ മുമ്പിൽ നീ മുൻപ് പറഞ്ഞത് വീണ്ടും പറയരുത്.

Verse 30

शबर्या वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच वृषध्वजः । मैवं वद विशालाक्षि न त्यक्ता सा तपस्विनी । यदि त्यक्ता मया तन्वि किं वक्तुमिह पार्यते

ശബരിയുടെ വചനം കേട്ട് വൃഷധ്വജൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—ഹേ വിശാലാക്ഷീ, ഇങ്ങനെ പറയരുത്; ആ തപസ്വിനിയെ ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടില്ല. ഹേ തന്വീ, ഞാൻ അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഇവിടെ എന്ത് പറയാൻ കഴിയുമായിരുന്നു?

Verse 31

एवं ज्ञात्वा विशालाक्षि कृपणं कृपणप्रियम् । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे सुमध्यमे

ഹേ വിശാലാക്ഷി! ഞാൻ ലളിതഹൃദയനും ലളിതജനപ്രിയനും ആണെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക; അതിനാൽ ഹേ സുമധ്യമേ, നീ നിർബന്ധമായി എന്റെ വചനം അനുസരിക്കണം।

Verse 32

एवमभ्यर्थिता तेन बहुधा शूलपाणिना । प्रहस्य गिरिजा प्राह उपहासपरं वच

ഇങ്ങനെ ശൂലപാണിയായ പ്രഭു പലവട്ടം അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ഗിരിജ പുഞ്ചിരിച്ച് കളിയാക്കൽ കലർന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 33

तपोधनोऽसि योगीश विरक्तोऽसि निरंजनः । आत्मारामो हि निर्द्वंद्वो मदनो येन घातितः

ഹേ യോഗീശ്വരാ! നീ തപോധനസമ്പന്നൻ; നീ വിരക്തനും നിരഞ്ജനനും. നീ ആത്മാരാമൻ, ദ്വന്ദ്വാതീതൻ—മദനനെ നശിപ്പിച്ചവൻ।

Verse 34

स त्वं साक्षाद्विरूपाक्षो मया दृष्टोसि चाद्य वै । अशक्यो हि मया प्राप्तुं सर्वेषां दुरतिक्रमः । तस्मात्त्वया न वक्तव्यं यदुक्तं च पुरा मम

നീ—സാക്ഷാൽ വിരൂപാക്ഷൻ—ഇന്ന് സത്യമായും എന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. നിന്നെ ഞാൻ പ്രാപിക്കുക അസാധ്യം; നീ എല്ലാവർക്കും ദുർലഘ്യൻ. അതിനാൽ ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞത് നീ വീണ്ടും പറയരുത്।

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच मदनांतकः । मम भार्या भव त्वं हि नान्यथा कर्तुमर्हसि

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മദനാന്തകൻ പറഞ്ഞു—“നീ എന്റെ ഭാര്യയായിരിക്കണം; ഇതിന് വിരുദ്ധമായി ചെയ്യുന്നത് നിനക്ക് യോജ്യമല്ല।”

Verse 36

इत्युक्त्वा तां करेऽगृह्णाच्छबरीं मदनातुरः । उवाच तं स्मयंती सा मुंचमुंचेति सादरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കാമാതുരനായ അവൻ ശബരിയുടെ കൈ പിടിച്ചു. അവൾ പുഞ്ചിരിയോടെ ആദരപൂർവ്വം പറഞ്ഞു— “വിടുക, വിടുക.”

Verse 37

नोचितं भगवान्कर्तुं तापसेन बलादिदम् । याचयस्व पितुर्मे त्वं नान्यथाभिभविष्यसि

ഹേ ഭഗവാൻ, തപസ്വിക്ക് ബലപ്രയോഗത്തോടെ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് യുക്തമല്ല. എന്റെ പിതാവിനോട് എന്നെ അപേക്ഷിക്കൂ; അല്ലെങ്കിൽ നീ വിജയിക്കുകയില്ല.

Verse 38

महादेव उवाच । पितरं कथयाशु त्वं स्थितः कुत्र शुभानने । द्रक्ष्यामि तं विशालाक्षि प्रणिपातपुरःसरम्

മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ശുഭാനനേ, നിന്റെ പിതാവ് എവിടെയാണ് താമസിക്കുന്നത് ഉടൻ പറയുക. ഹേ വിശാലാക്ഷീ, പ്രണാമം മുൻനിർത്തി ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ ദർശിക്കാം.

Verse 39

एतदुक्तं तदा तेन निशम्यासितनेत्रया । आनीतो हि तया तन्व्या पितरं वृषभध्वजः

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള ആ സുന്ദരി അത് കേട്ട് തന്റെ പിതാവിനെ കൊണ്ടുവന്നു; വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ) അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുമ്പിലേക്ക് കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടു.

Verse 40

स्थितं कैलासशिखरे हिमवंतं नगोत्तमम् । अहिभिर्बहुभिश्चैव संवृतं च महाप्रभम्

അവൻ കൈലാസശിഖരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഹിമവാനെ— പർവതശ്രേഷ്ഠനും മഹാപ്രഭയും— കണ്ടു; അദ്ദേഹം അനേകം നാഗങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 41

द्वारि स्थितं तया देव्या दर्शितं शंकरस्य च । असौ मम पिता देव याचस्व विगतत्रपः । ददाति मां न संदेहस्तपस्विन्मा विलंबितम्

വാതിലിൽ നിന്ന ദേവി ശങ്കരനോട് കാണിച്ചു പറഞ്ഞു—“ദേവാ, ഇവൻ എന്റെ പിതാവാണ്; ലജ്ജ വിട്ട് അപേക്ഷിക്കൂ. അവൻ എന്നെ നിനക്കു നൽകും—സംശയമില്ല. ഹേ തപസ്വീ, താമസിക്കരുത്।”

Verse 42

तथेति मत्वा सहसा प्रणम्य हिमालयं वाक्यमिदं बभाषे । प्रयच्छ तां चाद्य गिरीशवर्य ह्यार्ताय कन्यां सुभगां महामते

“അങ്ങനെ തന്നേ,” എന്നു കരുതി അദ്ദേഹം ഉടൻ ഹിമാലയനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഹേ ഗിരീശ്വരശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ മഹാമതേ! ഇന്ന് തന്നെ ആ ശുഭലക്ഷണ കന്യയെ എനിക്കു ദാനം ചെയ്യുക; ഞാൻ ആകാംക്ഷയിൽ വ്യാകുലനായി നിൽക്കുന്നു।”

Verse 43

कृपणं वाक्यमाकर्ण्य समुत्थाय हिमालयः । महेशं च समादाय ह्युवाच गिरिराट् स्वयम्

ആ ദീനവാക്കുകൾ കേട്ട് ഹിമാലയം എഴുന്നേറ്റു; മഹേശനെ അടുത്തേക്ക് ചേർത്തുകൊണ്ട് ഗിരിരാജൻ സ്വയം സംസാരിച്ചു।

Verse 44

किं जल्पसि हि भो देव तावयुक्तं च सांप्रतम् । त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वं स्वामी जगतां विभो

“ഹേ ദേവാ, നീ എന്തിന് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു? ഇപ്പോൾ ഇത്തരമൊരു വാക്ക് യോജിച്ചതല്ല. നീ ത്രിലോകങ്ങളുടെ ദാതാവാണ്; നീ തന്നെയാണ് സർവ്വജഗത്തിന്റെ സ്വാമി, ഹേ വിഭോ।”

Verse 45

त्वया ततमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । एवं स्तुतिपरोऽभूच्च हिमालयागिरिर्महान् । आगतो नारदस्तत्र ऋषिभिः परिवारितः

“നിനക്കാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വം—ചരവും അചരവും ആയ ജഗത്ത്—വ്യാപ്തമാണ്.” ഇങ്ങനെ മഹാഹിമാലയം സ്തുതിയിൽ ലീനനായി. അപ്പോൾ ഋഷികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട നാരദമുനി അവിടെ എത്തി।

Verse 46

उवाच प्रहसन्वाक्यं शूलपाणे नमः प्रभो । हे शंभो श्रृणु मे वाक्यं तत्त्वसारमयं परम्

പുഞ്ചിരിയോടെ അവൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ പ്രഭു ശൂലപാണി, നമസ്കാരം. ഹേ ശംഭോ, എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്കൂ—അവ പരമ തത്ത്വസാരത്തോടെ നിറഞ്ഞവയാണ്.”

Verse 47

योषिद्भिः संगति पुंसां विडंबायोपकल्पते । त्वं स्वामी जगतां नाथः पराणां परमः परः । विमृश्य सर्वं देवेश यथावद्वक्तुमर्हसि

“സ്ത്രീസംഗം പലപ്പോഴും പുരുഷന്മാർക്ക് പരിഹാസകാരണമാകുന്നു. എന്നാൽ നിങ്ങൾ ജഗന്നാഥൻ, സ്വാമി, പരമത്തിനും അപ്പുറമുള്ള പരമൻ. ഹേ ദേവേശ, എല്ലാം ആലോചിച്ച് യഥോചിതം പറയുക.”

Verse 48

एवं प्रबोधितस्तेन नारदेन महात्मना । प्रबोधमगमच्छंभुर्जहास परमेश्वरः

അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ നാരദൻ ബോധിപ്പിച്ചതോടെ ശംഭു പൂർണ്ണ ബോധത്തിലേക്ക് എത്തി; പരമേശ്വരൻ ഹസിച്ചു.

Verse 49

शिव उवाच । सत्यमुक्तं त्वया चात्र नान्यथा नारदक्वचित् । योषित्संगतिमात्रेण नृणां पतनमेव च

ശിവൻ പറഞ്ഞു— “ഇവിടെ നീ പറഞ്ഞത് സത്യം; ഹേ നാരദാ, ഒരിക്കലും മറ്റഥയല്ല. സ്ത്രീവിഷയാസക്തിയാൽ ഉണ്ടായ സങ്കേതമാത്രം കൊണ്ടും മനുഷ്യർക്കു പതനം തന്നെയാകുന്നു.”

Verse 50

भविष्यति न संदेहो नान्यथा वचनं तव । अनया मोहितोऽद्याहमानीतो गंधमादनम्

“ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും—സംശയമില്ല; നിന്റെ വാക്ക് മറ്റഥയാകുകയില്ല. അവളുടെ മോഹത്തിൽ ഇന്ന് ഞാൻ ഗന്ധമാദനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടു.”

Verse 51

पिशाचवत्कृतमिदं चरितं परमाद्भुतम्

ഇത് പിശാചുപോലെ ചെയ്ത കൃത്യം; അത്യന്തം അത്ഭുതകരവും വിസ്മയജനകവുമായ ഒരു ചരിതമാണ്.

Verse 52

तस्मान्न तिष्ठामि गिरेः समीपे व्रजामि चाद्यैव वनांतरं पुनः । इत्येवमुक्त्वा स जगाम मार्गं दुरत्ययं योगेनामप्यगम्यम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ പർവതസമീപത്ത് നില്ക്കുകയില്ല; ഇന്നുതന്നെ വീണ്ടും വനാന്തരത്തിലേക്ക് പോകും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ദുർഗമമായ പാതയെടുത്തു—യോഗബലത്താലും അഗമ്യമായത്.

Verse 53

निरालंबं स विज्ञाय नारदो वाक्यमब्रवीत् । गिरिजां च गिरींद्रं च पार्षदान्प्रति सत्वरम्

അവൻ നിരാലംബനായി (ആശ്രയമില്ലാതെ) പുറപ്പെടുന്നതെന്ന് അറിഞ്ഞ നാരദൻ വേഗത്തിൽ ഗിരിജയോടും ഗിരീന്ദ്രനോടും പാർഷദന്മാരോടും വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 54

वंदनीयश्च स्तुत्यश्च क्षाम्यतां परमार्थतः । महेशोऽयं जगन्नाथस्त्रिपुरारिर्महायशाः

അവൻ വന്ദനീയനും സ്തുത്യനും—പരമാർത്ഥത്തിൽ ക്ഷമിക്കട്ടെ. ഇദ്ദേഹം മഹേശൻ, ജഗന്നാഥൻ, ത്രിപുരാരി, മഹായശസ്സുള്ള പ്രഭു.

Verse 55

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदस्य मुखोद्गतम् । गिरिजां पुरतः कृत्वा गिरयो हि महाप्रभाः

നാരദന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ വചനം കേട്ടപ്പോൾ, മഹാപ്രഭാവമുള്ള പർവതങ്ങൾ ഗിരിജയെ മുൻപിൽ നിർത്തി (സന്നദ്ധരായി).

Verse 56

दण्डवत्पतिताः सर्वे शंकरं लोकशंकरम् । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे प्रमथा गुह्यकादयः

എല്ലാവരും ലോകമംഗളകരനായ ശങ്കരന്റെ മുമ്പിൽ ദണ്ഡവത് സാഷ്ടാംഗമായി വീണു നമസ്കരിച്ചു. പ്രണതരായി പ്രമഥന്മാരും ഗുഹ്യകരും മുതലായവരും എല്ലാവരും അവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 57

स्तूयमानो हि भगवानागतो गंधमादनम् । अंगिरसा हि सर्वेशो ह्यभिषिक्तो महात्मभिः

ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ഭഗവാൻ ഗന്ധമാദനത്തിലേക്ക് വന്നു. അവിടെ അങ്ങിരസനും മഹാത്മ ഋഷിമാരും സർവേശ്വരനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.

Verse 58

तदा दुन्दुभयो नेदुर्वादित्राणि बहूनि च । इन्द्रादयः सुराः सर्वे पुष्पवर्षं ववर्षिरे

അപ്പോൾ ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി, അനവധി വാദ്യങ്ങൾ നാദിച്ചു. ഇന്ദ്രൻ മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും പുഷ്പവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 59

ब्रह्मादिभिः सुरगणैर्बहुभिः परीतो योगीश्वरो गिरिजया सह विश्ववंद्यः । अभ्यर्थितः परममंगल मंगलैश्च दिव्यासनोपरि रराज महाविभूत्या

ബ്രഹ്മാദി അനവധി ദേവഗണങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ, വിശ്വവന്ദ്യനായ യോഗീശ്വരൻ ഗിരിജയോടുകൂടെ വിരാജിച്ചു. പരമമംഗളമായ സ്തുതികളാൽ അഭ്യർത്ഥിക്കപ്പെട്ട്, ദിവ്യാസനത്തിൽ മഹാവിഭൂതിയോടെ അദ്ദേഹം ദീപ്തനായി.

Verse 60

एवंविधान्यनेकानि चरितानि महात्मनः । महेशस्य च भो विप्राः पापहारीणि श्रृण्वताम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! മഹാത്മാവായ മഹേശന്റെ ഇത്തരത്തിലുള്ള അനവധി ചരിതങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഇവ ശ്രവിക്കുന്നവരുടെ പാപങ്ങൾ ഹരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 61

यानियानीह रुद्रस्य चरितानि महांत्यपि । श्रुतानि परमाण्येव भूयः किं कथयामि वः

ഇവിടെ രുദ്രന്റെ മഹത്തായ ചരിതങ്ങൾ ഏതെല്ലാമുണ്ടോ, ആ പരമോത്തമ കഥകൾ മുമ്പേ ശ്രവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ നിങ്ങളോട് വീണ്ടും എന്തു പറയണം?

Verse 62

ऋषय ऊचुः । एव मुक्तं त्वया सूत चरितं शंकरस्य च । अनेन चरितेनैव संतृप्ताः स्मो न संशयः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ, നീ ശങ്കരന്റെ ചരിതം സമ്യകമായി വിവരണം ചെയ്തു. ഈ ചരിതം കൊണ്ടുതന്നെ ഞങ്ങൾ തൃപ്തരാണ്—സംശയമില്ല.

Verse 63

सूत उवाच । व्यासप्रसादाच्छ्रुतमस्ति सर्वं मया ततं शंकररूपमद्भुतम् । सुविस्तृतं चाद्भुतवेदगर्भं ज्ञानात्मकं परमं चेदमुक्तम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—വ്യാസപ്രസാദത്താൽ ഞാൻ എല്ലാം ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്; ശങ്കരസ്വരൂപം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ അത്ഭുത ഉപദേശം. ഇത് അതിവിസ്തൃതം, വേദസാരഗർഭം, ജ്ഞാനാത്മകം, പരമമെന്നു പ്രസ്താവിതം.

Verse 64

श्रद्धया परयोपेताः श्रावयंति शिवप्रियम् । श्रृण्वंति चैव ये भक्त्या शंभेर्माहात्म्यमद्भुतम् । शिवशास्त्रमिदं प्रीत्या ते यांति मरमां गतिम्

പരമശ്രദ്ധയോടെ ഈ ശിവപ്രിയ ശാസ്ത്രം പാരായണം ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നവരും, ഭക്തിയോടെ ശംഭുവിന്റെ അത്ഭുത മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുന്നവരും—പ്രീതിയോടെ ഈ ശിവശാസ്ത്രം സ്വീകരിച്ച് പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 3516

सकामना राजहंसा बभूवुस्तत्क्षणादपि । द्विरेफा बर्हिणश्चैव सर्वे ते हृच्छयान्विताः

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ കാമനയുള്ളവർ രാജഹംസങ്ങളായി; മറ്റുള്ളവർ ഭ്രമരങ്ങളും മയൂരങ്ങളും ആയി—അവർ എല്ലാവരും ഹൃദയത്തിലെ ആകാംക്ഷയാൽ നിറഞ്ഞവർ ആയിരുന്നു.