Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

श्यामा तन्वी शिखरदशना बिंबबिंबाधरोष्ठी सुग्रीवाढ्या कुचभरनता गिरिजा स्निग्धकेशी । मध्ये क्षामा पृथुकटितटा हेमरंभोरुगौरी पल्लीयुक्ता वरवलयिनी बर्हिबर्हावतंसा

Transliteration

śyāmā tanvī śikharadaśanā biṃbabiṃbādharoṣṭhī sugrīvāḍhyā kucabharanatā girijā snigdhakeśī | madhye kṣāmā pṛthukaṭitaṭā hemaraṃbhorugaurī pallīyuktā varavalayinī barhibarhāvataṃsā

Translation

ഗിരിജ ശ്യാമവർണ്ണയും സുന്ദരിയായി സ്ലിം ദേഹവുമുള്ളവളും, മൂർച്ചയുള്ള ദന്തങ്ങളോടും പക്വ ബിംബഫലസമമായ അധര-ഓഷ്ഠങ്ങളോടും കൂടിയവളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; മനോഹരമായ ഗ്രീവ, കുചഭാരത്താൽ അല്പം വണങ്ങിയ ദേഹം, മിനുക്കമുള്ള കേശം. നടുവിൽ ക്ഷീണ, നിതംബത്തിൽ വിശാല, സ്വർണ്ണകദളിക്കാമ്പുപോലെയുള്ള ഊറുകളുള്ള ഗൗരി; വനവേഷം ധരിച്ചു, ശ്രേഷ്ഠ വലയങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചു, മയൂരപ്പീലി അലങ്കാരങ്ങളാൽ ശിരോഭൂഷിതയായി।

Word by Word

• श्यामा: dark-complexioned
• श्यामा: Viśeṣaṇa (Qualifier of girijā)
• Type: Adjective
• Root: श्याम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तन्वी: slender
• तन्वी: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: तन्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शिखरदशना: with peak-like teeth
• शिखरदशना: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: शिखर + दशन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (शिखरवत् दशनाः यस्याः/यस्या)

• बिंबबिंबाधरोष्ठी: whose lower lip is like a bimba-fruit
• बिंबबिंबाधरोष्ठी: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: बिंब + बिंब + अधर + ओष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-कर्मधारय (बिंबवत् अधर-ओष्ठौ)

• सुग्रीवाढ्या: rich in a beautiful neck
• सुग्रीवाढ्या: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सु + ग्रीवा + आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (सु-ग्रीवया आढ्या)

• कुचभरनता: bent due to the weight of her breasts
• कुचभरनता: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: कुच + भर + नत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (कुचभरात् नता/नम्रा)

• गिरिजा: Girijā
• गिरिजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरि + जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्निग्धकेशी: with glossy hair
• स्निग्धकेशी: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: स्निग्ध + केशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (स्निग्धाः केशाः यस्याः)

• मध्ये: in the middle/waist
• मध्ये: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• क्षामा: slim, delicate
• क्षामा: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: क्षाम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पृथुकटितटा: with broad hips/waist-sides
• पृथुकटितटा: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: पृथु + कटि + तट (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (पृथुः कटितटः यस्याः)

• हेमरंभोरुगौरी: fair, with golden plantain-like thighs
• हेमरंभोरुगौरी: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: हेम + रंभा + ऊरु + गौरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-कर्मधारय (हेमवत् रंभोरूः, गौरी)

• पल्लीयुक्ता: wearing/associated with a tribal hamlet-style attire
• पल्लीयुक्ता: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: पल्ली + युक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (युक्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (पल्ल्या युक्ता)

• वरवलयिनी: wearing excellent bangles
• वरवलयिनी: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: वर + वलयिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (वराणि वलयानि यस्याः)

• बर्हिबर्हावतंसा: with a peacock-feather ornament
• बर्हिबर्हावतंसा: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: बर्हि + बर्हा + अवतंस (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (बर्हिणः बर्हा अवतंसः यस्याः)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Māheśvarakhaṇḍa; traditionally Sūta to sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra forest environs (Devī’s path)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Audience savoring māhātmya and rūpa-dhyāna

Visual Art Cues

Scene: A full kāvya-style portrait of Girijā in forest attire: dark-hued, slender, glossy-haired, bimba-red lips, peacock-feather crown, bangles, and golden plantain-stem thighs—beauty fused with wilderness ornament.

Characters & Entities

• Girijā (Pārvatī)
• Śabarī/forest disguise (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse celebrates divine beauty as a vehicle of līlā—showing how the Goddess can veil majesty in approachable forms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra region is the textual setting (Kedārakhaṇḍa), though the verse itself is descriptive rather than a tirtha-glorification formula.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.