Adhyaya 64

Verse 1

एवं तत्र स्थिते तीरे देव्याराधनतत्परे । सप्तलिंगार्चनरते भीमनन्दननन्दने

ഇങ്ങനെ അവൻ അവിടെ തീരത്ത് നിലകൊണ്ടു—ദേവീആരാധനയിൽ തത്പരനായി—സപ്തലിംഗാർചനയിൽ രതനായി; ഭീമന്റെ പൗത്രൻ (ബർബരീകൻ) അവിടെ തന്നെ തുടർന്നു.

Verse 2

ततः कालेन केनापि पांडवा द्यूतनिर्जिताः । तत्राजग्मुश्च क्रमतस्तीर्थस्नानकृते भुवम्

അതിനുശേഷം കുറെകാലം കഴിഞ്ഞ്, ദ്യൂതത്തിൽ പരാജിതരായ പാണ്ഡവർ തീർത്ഥസ്നാനാർത്ഥം ഭൂമിയിൽ ക്രമമായി സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 3

प्रागेव चंडिकां देवीं क्षेत्रादीशानतः स्थिताम् । आसेदुर्मार्गखिन्नास्ते द्रौपदीपंचमास्तदा

ആദ്യം അവർ ആ ക്ഷേത്രപരിസരത്തിന്റെ ഈശാന ദിക്കിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ചണ്ഡികാദേവിയെ സമീപിച്ചു; യാത്രാശ്രമത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച അവർ അപ്പോൾ അവിടെ എത്തി—ദ്രൗപദി അഞ്ചാമതായി.

Verse 4

तत्रैव चोपविष्टोऽभूत्तदानीं चंडिकागणः । बर्बरीकश्च तान्वीरान्समायातानपश्यत

അവിടെയേ അന്നേരം ചണ്ഡികയുടെ ഗണം ഇരുന്നിരുന്നു; ബർബരീകൻ അവിടെ എത്തിയ ആ വീരന്മാരെ കണ്ടു।

Verse 5

परं नासौ वेद पाण्डून्पाण्डवास्तं च नो विदुः । आजन्म यस्मान्नैवाभूत्पाण्डूनां चास्य संगमः

അവൻ പാണ്ഡുവിനെ അറിയില്ല; പാണ്ഡവരും അവനെ അറിയില്ല. കാരണം ജന്മം മുതൽ പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുമായി അവന് ഒരിക്കലും സംഗമം ഉണ്ടായിട്ടില്ല।

Verse 6

ततः प्रविश्य वै तस्मिन्देवीमासाद्य पांडवाः । पिंडकाद्यं तत्र मुक्त्वा तृषा प्रैक्षि जलं तदा

പിന്നീട് ആ സ്ഥലത്ത് പ്രവേശിച്ച് ദേവിയെ സമീപിച്ച പാണ്ഡവർ അവിടെ പിണ്ഡം മുതലായ അർപ്പണങ്ങൾ വെച്ചു; ദാഹാർത്തരായി അപ്പോൾ വെള്ളം തേടി നോക്കി।

Verse 7

ततो भीमः कुण्डमध्यं जलं पातुं विवेश ह । प्रविशंतं च तं प्राह युधिष्ठिर इदं वचः

അപ്പോൾ ഭീമൻ ജലം കുടിക്കാനായി കുളത്തിന്റെ നടുവിലേക്ക് ഇറങ്ങി. അവൻ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ യുധിഷ്ഠിരൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 8

उद्धृत्य भीम तोयं त्वं पादौ प्रक्षाल्य भो बहिः । ततः पिबाऽन्यथा दोषो महांस्त्वामुपपत्स्यते

ഓ ഭീമാ! ജലം എടുത്ത് പുറത്തുവെച്ച്, പുറത്തുതന്നെ പാദങ്ങൾ കഴുകി പിന്നെ കുടിക്ക. അല്ലെങ്കിൽ നിനക്കു മഹാദോഷം സംഭവിക്കും.

Verse 9

एतद्राज्ञो वचो भीमस्तृषा व्याकुललोचनः । अश्रुत्वैव विवेशासौ कुण्डमध्ये जलेच्छया

രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ തൃഷ്ണകൊണ്ട് വ്യാകുലമായ കണ്ണുകളുള്ള ഭീമൻ കേൾക്കാതെയേ, ജലാഭിലാഷത്തോടെ കുളത്തിന്റെ നടുവിലേക്ക് കടന്നു.

Verse 10

स च दृष्ट्वा जलं पातुं तत्रैव कृतनिश्चयः । मुखं हस्तौ च चरणौ क्षालयामास शुद्धये

ജലം കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അവിടെയേ കുടിക്കാമെന്ന് നിശ്ചയിച്ച്, ശുദ്ധിക്കായി അതേ ജലത്തിൽ മുഖവും കൈകളും പാദങ്ങളും കഴുകി.

Verse 11

यतः पीतं जलं पुंसामप्रक्षाल्य च यद्भवेत् । प्रेताः पिशाचास्तद्रूपं संक्रम्य प्रपिबंति तत्

കാരണം മനുഷ്യൻ യഥാവിധി പ്രക്ഷാളനം ചെയ്യാതെ ജലം കുടിച്ചാൽ, പ്രേതങ്ങളും പിശാചുകളും അതേ രൂപം ധരിച്ചു അവന്റെ വഴിയായി ആ ജലം കുടിക്കുന്നു.

Verse 12

एवं प्रक्षालयाने च पादौ तत्र वृकोदरे । उपरिस्थस्तदा प्राह सत्यं सुहृदयो वचः

ഇങ്ങനെ അവിടെ വൃകോദരൻ പാദങ്ങൾ കഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, മുകളിൽ നിന്ന ഒരാൾ സദ്ഭാവത്തിൽ നിന്നുയർന്ന സത്യവചനം പറഞ്ഞു.

Verse 13

दुर्मते भोः किमेतत्त्वं कुरुषे पापनिश्चयः । देवीकुण्डे क्षालयसि मुखं पादौ करौ च यत्

ഹേ ദുർമതേ! പാപനിശ്ചയത്തോടെ ഇത് എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്? ദേവീകുണ്ഡത്തിൽ മുഖവും പാദങ്ങളും കൈകളും എന്തിന് കഴുകുന്നു?

Verse 14

यतो देवी सदानेन जलेन स्नाप्यते मया । दत्र प्रक्षिपंस्तोयं मलपापान्न बिभ्यसि

കാരണം ഇതേ ജലത്താൽ ഞാൻ നിത്യം ദേവിയെ സ്നാനിപ്പിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും നീ ഇതിലേക്കു വെള്ളം ചേർത്ത് മലവും പാപവും ഭയപ്പെടുന്നില്ല!

Verse 15

मलाक्ततोयं यन्नाम अस्पृश्यं तन्नरैरपि । कुतो देवैश्च तत्पापं स्पृश्यते तत्त्वतो वद

സത്യം പറയുക: മലലിപ്തമായതിനാൽ മനുഷ്യർക്കുപോലും അസ്പൃശ്യമായി പറയപ്പെടുന്ന ജലം, ആ പാപം ദേവന്മാരെ എങ്ങനെ സ്പർശിക്കും?

Verse 16

शीघ्रं च त्वं निःसरास्मात्कुण्डाद्भूत्वा बहिः पिब । यद्येवं पाप मूढोऽसि तीर्थेषु भ्रमसे कुतः

വേഗം ഈ കുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടന്ന് പുറത്തുനിന്നുതന്നെ വെള്ളം കുടിക്കൂ. നീ ഇങ്ങനെ പാപമൂഢനാണെങ്കിൽ, തീർത്ഥങ്ങളിൽ എന്തിന് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു?

Verse 17

भीम उवाच । किमेतद्भाषसे क्रूर परुषं राक्षसाधम । यतस्तोयानि जंतूनामुपभो गार्थमेव हि

ഭീമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ക്രൂരരാക്ഷസാധമാ! നീ എന്തിന് ഇങ്ങനെ കഠിനവും പരുഷവുമായ വാക്കുകൾ പറയുന്നു? ജലം ജീവികളുടെ ഉപഭോഗത്തിനും ജീവധാരണത്തിനും തന്നെയല്ലോ ഉള്ളത്.

Verse 18

तीर्थेषु कार्यं स्नानं चेत्युक्तं मुनिवरैरपि । अंगप्रक्षालनं स्नानमुक्तं मां निंदसे कुतः

മുനിവരന്മാരും തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യണമെന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. സ്നാനം എന്നത് അംഗപ്രക്ഷാളനമെന്നായും നിർവചിച്ചിട്ടുണ്ട്; പിന്നെ നീ എന്നെ എന്തിന് നിന്ദിക്കുന്നു?

Verse 19

यदि न क्रियते पानमंगप्रक्षालनं तथा । तत्किमर्थं पूर्तधर्माः क्रियन्ते धर्मशालिभिः

കുടിക്കലും അംഗപ്രക്ഷാളനവും ചെയ്യരുതെങ്കിൽ, ധർമ്മശീലികൾ പൊതുപുണ്യമായ പൂർതധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ എന്തിനാണ് ചെയ്യുന്നത്?

Verse 20

सुहृदय उवाच । स्नातव्यं तीर्थमुख्येषु सत्यमेतन्न संशयः । चरेषु किं तु संविश्य स्थावरेषु बहिः स्थितः

സുഹൃദയൻ പറഞ്ഞു—പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം എന്നത് സത്യം; സംശയമില്ല. ഒഴുകുന്ന വെള്ളത്തിൽ ഇറങ്ങി സ്നാനം ചെയ്യാം; നിശ്ചലജലത്തിൽ പുറത്തുനിന്നേ ചെയ്യണം.

Verse 21

स्थावरेष्वपि संविश्य तन्न स्नानं विधीयते । न यत्र देवस्नानार्थं भक्तैः संगृह्यते जलम्

നിശ്ചലജലത്തിൽ ഇറങ്ങിയാലും അത് വിധിപ്രകാരം നിർദ്ദേശിച്ച സ്നാനം അല്ല—പ്രത്യേകിച്ച് ഭക്തർ ദേവസ്നാനാർത്ഥം ശേഖരിച്ച ജലം ഉള്ളിടത്ത്.

Verse 22

यच्च हस्तशतादूर्ध्वं सरस्तत्र विधीयते । संवेशेऽपि क्रमश्चायं पादौ प्रक्षाल्य यद्बहिः

നൂറു ഹസ്തം അകലെയൊരു സരോവരം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവിടെ സ്നാനം വിധിസമ്മതം. എങ്കിലും ക്രമം ഇതേ—പുറത്ത് നിന്നു ആദ്യം പാദങ്ങൾ കഴുകി, പിന്നെ പ്രവേശിക്കണം.

Verse 23

ततः स्नानं प्रकर्तव्यमन्यथा दोष उच्यते । किं न श्रुतस्त्वया प्रोक्तः श्लोकः पद्मभुवा पुरा

അതിനു ശേഷമേ സ്നാനം ചെയ്യാവൂ; അല്ലെങ്കിൽ ദോഷമെന്ന് പറയുന്നു. പൂർവ്വം പദ്മഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) ഉച്ചരിച്ച ശ്ലോകം നീ കേട്ടിട്ടില്ലയോ?

Verse 24

मलं मूत्रं पुरीषं च श्लेष्म निष्ठीनाश्रु च । गंडूषाश्चैव मुञ्चति ये ते ब्रह्महणैः समाः

തീർത്ഥജലത്തിൽ മല, മൂത്രം, വിസർജ്യം, കഫം, തുപ്പൽ, കണ്ണീർ, കൂടാതെ ഗണ്ഡൂഷജലവും ഒഴുക്കുന്നവർ—ബ്രാഹ്മണഹന്താക്കൾക്കു തുല്യരെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 25

तस्मान्निःसर शीघ्रं त्वं यद्येवमजितेन्द्रियः । तत्किमर्थं दुराचार तीर्थेष्वटसि बालिश

അതുകൊണ്ട്, നിന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെങ്കിൽ ഉടൻ പുറത്തേക്ക് വരിക. പിന്നെ എന്തിന്, ദുഷ്ടാചാരിയായ മൂഢനേ, നീ തീർത്ഥങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു?

Verse 26

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । निर्विकाराः क्रियाः सर्वाः स हि तीर्थफलं लभेत्

ആരുടെ കൈകളും പാദങ്ങളും മനസ്സും സുസംയമിതമാണോ, ആളുടെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും വികാരരഹിതമാണോ—അവൻ തന്നെയാണ് തീർത്ഥഫലം യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രാപിക്കുന്നത്.

Verse 27

भीम उवाच । अधर्मो वापि धर्मोऽस्तु निर्गंतुं नैव शक्नुयाम् । क्षुधा तृषा मया नित्यं वारितुं नैव शक्यते

ഭീമൻ പറഞ്ഞു—അധർമ്മമാകട്ടെ ധർമ്മമാകട്ടെ, ഞാൻ പുറപ്പെടാതിരിക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നിൽ നിത്യമായുള്ള വിശപ്പും ദാഹവും തടയാൻ സാധ്യമല്ല.

Verse 28

सुहृदय उवाच । जीवितार्थे भवान्कस्मात्पापं प्रकुरुते वद । किं न श्रुतस्त्वया श्लोकः शिबिना यः समीरितः

സുഹൃദയൻ പറഞ്ഞു—ജീവൻ നിലനിർത്താൻ മാത്രം നീ എന്തുകൊണ്ട് പാപം ചെയ്യുന്നു, പറയുക. രാജാവ് ശിബി പ്രസ്താവിച്ച ആ ശ്ലോകം നീ കേട്ടിട്ടില്ലേ?

Verse 29

मुहूर्तमपि जीवेत नरः शुक्लेन कर्मणा । न कल्पमपि जीवेत लोकद्वयविरोधिना

മനുഷ്യൻ ശുദ്ധകർമ്മംകൊണ്ട് ഒരു മുഹൂർത്തമെങ്കിലും ജീവിക്കട്ടെ; എന്നാൽ ഇഹലോകവും പരലോകവും—ഇരുവർക്കും വിരോധമായ കർമങ്ങളാൽ ഒരു കല്പകാലം പോലും ജീവിക്കരുത്.

Verse 30

भीम उवाच । काकारवेण ते मह्यं कर्णौ बधिरतां गतौ । पास्याम्येव जलं चात्र कामं विलप शुष्य वा

ഭീമൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ കാക്കപോലുള്ള കൂകൽ കൊണ്ട് എന്റെ ചെവികൾ ബധിരമായി. ഞാൻ ഇവിടെത്തെ വെള്ളം തീർച്ചയായും കുടിക്കും; ഇഷ്ടം പോലെ വിലപിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ ഉണങ്ങി പോകൂ.

Verse 31

सुहृदय उवाच । क्षत्रियाणां कुले जातस्त्वहं धर्माभिरक्षिणाम् । तस्मात्ते पातकं कर्तुं न दास्यामि कथंचन

സുഹൃദയൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മം കാക്കുന്ന ക്ഷത്രിയകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ് ഞാൻ. അതിനാൽ നീ ഈ പാതകം ചെയ്യാൻ ഞാൻ ഒരുവിധത്തിലും അനുവദിക്കുകയില്ല.

Verse 32

तद्वराकाथ शीघ्रं त्वमस्मात्कुंडाद्विनिःसर

അപ്പോൾ, ഹേ ദുർഭാഗ്യവാനേ! ഉടൻ ഈ കുണ്ടത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് വരിക.

Verse 33

इष्टकाशकलैः शीघ्रं चूर्णयिष्येऽन्यथा शिरः । इत्युक्त्वा चेष्टकां गृह्य मुमोच शिरसः प्रति

“അല്ലെങ്കിൽ ഇഷ്ടികക്കഷണങ്ങളാൽ നിന്റെ തല ഉടൻ പൊടിയാക്കും.” എന്നു പറഞ്ഞ് ഒരു ഇഷ്ടിക പിടിച്ച് തലക്കു നേരെ എറിഞ്ഞു.

Verse 34

भीमश्च वंचयित्वा तामुत्प्लुत्य बहिराव्रजत् । भर्त्सयंतौ ततश्चोभावन्योन्यं भीमविक्रमौ

ഭീമൻ അവനെ വഞ്ചിച്ച് ചാടിപ്പുറത്ത് കടന്നു. തുടർന്ന് ആ ഭയങ്കര പരാക്രമികൾ ഇരുവരും പരസ്പരം മാറിമാറി ശാസിച്ചു നിന്ദിച്ചു.

Verse 35

युयुधाते प्रलंबाभ्यां बाहुभ्यां युद्धपारगौ । व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौ

യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ രണ്ടുപേരും നീണ്ടു നീട്ടിയ ഭുജങ്ങളാൽ ഏറ്റുമുട്ടി—വിസ്തൃത വക്ഷസ്ഥലം, ദീർഘഭുജങ്ങൾ, ഇരുവരും മല്ലയുദ്ധത്തിൽ സമാന നിപുണർ.

Verse 36

मुष्टिभिः पार्ष्णिघातैश्च जानुभिश्चाभिजघ्नतुः । ततो मुहूर्तात्कौरव्यः पर्यहीयत पांडवः

അവർ മുഷ്ടികളാലും കുതികാൽപ്രഹാരങ്ങളാലും മുട്ടുകളാലും പരസ്പരം അടിച്ചു. അല്പസമയത്തിനകം കൗരവൻ മേൽക്കൈ നേടി; പാണ്ഡവൻ ക്ഷീണിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 37

हीयमानस्ततो भीम उद्यतोऽभूत्पुनः पुनः । अहीयत ततोऽप्यंग ववृधे बर्बरीककः

ഭീമൻ ക്ഷീണിച്ചിട്ടും വീണ്ടും വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു; എങ്കിലും, പ്രിയനേ, അവൻ പിന്നോട്ടു പോകുകയും ബർബരീകൻ മാത്രം കൂടുതൽ ശക്തനാകുകയും ചെയ്തു।

Verse 38

ततो भीमं समुत्पाट्य बर्बरीको बलादिव । निष्पिपेष ततः क्रुद्धस्तदद्भुतमिवाभवत्

അപ്പോൾ ബർബരീകൻ വെറും ബലത്താൽ തന്നെ ഭീമനെ പിഴുതെടുത്ത്, ക്രോധത്തോടെ അവനെ ചതച്ചുകളഞ്ഞു; അതു അത്യന്തം അത്ഭുതകരമായി തോന്നി।

Verse 39

मूर्छितं चैवमादाय विस्फुरन्तं पुनःपुनः । सागराय प्रचलितः क्षेप्तुं तत्र महांभसि

മൂർഛിതനായ അവനെ എടുത്തുകൊണ്ട്, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വിറയലോടെ കുലുങ്ങിയിട്ടും, സമുദ്രത്തേക്കു നീങ്ങി അവിടത്തെ മഹാജലത്തിൽ എറിയാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു।

Verse 40

ददृशुः पांडवा नैतद्देव्या नयनयंत्रिताः

പാണ്ഡവർ ഇതൊന്നും കണ്ടില്ല; ദേവി അവരുടെ ദൃഷ്ടിയെ നിയന്ത്രിച്ച് തടഞ്ഞതുപോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 41

तथा गृहीते कुरुवीरमुख्ये वीरेण तेनाद्भुतविक्रमेण । आश्चर्यमासीद्दिवि देवतानां देवीभिराकाशतले निरीक्ष्य तम्

കുരുവീരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ വീരനെ അത്ഭുതവിക്രമമുള്ള ആ യോദ്ധാവ് പിടിച്ചപ്പോൾ, സ്വർഗത്തിലെ ദേവന്മാർ അതിശയത്തിൽ മുങ്ങി; ദേവിമാരും ആകാശതലത്തിൽ നിന്ന് അവനെ നിരീക്ഷിച്ചു।

Verse 42

सागरस्य ततस्तीरे बर्बरीकं गतं तदा । निरीक्ष्य भगवान्रुद्रो वियत्स्थः समभाषत

ബർബരീകൻ സമുദ്രതീരത്തെത്തിയപ്പോൾ, ആകാശസ്ഥനായ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ അവനെ നോക്കി സംസാരിച്ചു।

Verse 43

भोभो राक्षसशार्दूल बर्बरीक महाबल । मुंचैनं भरतश्रेष्ठं भीमं तव पितामहम्

“ഹേ ഹേ, രാക്ഷസശാർദൂലാ, മഹാബലനായ ബർബരീകാ! ഭരതശ്രേഷ്ഠനായ ഈ ഭീമനെ—നിന്റെ പിതാമഹനെ—വിടുവിൻ.”

Verse 44

अयं हि तीर्थयात्रायां विचरन्भ्रातृभिर्युतः । कृष्णया चाप्यदस्तीर्थं स्नातुमेवाभ्युपाययौ

“ഇവൻ സഹോദരന്മാരോടും കൃഷ്ണയോടും കൂടി തീർത്ഥയാത്രയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; സ്നാനം ചെയ്യാനേ ഈ തീർത്ഥത്തിലെത്തിയുള്ളൂ.”

Verse 45

सम्मानं सर्वथा तस्मादर्हः कौरवनंदनः । अपापो वा सपापो वा पूज्य एव पितामहः

“അതുകൊണ്ട്, ഹേ കൗരവനന്ദനാ, അവൻ സർവ്വഥാ ആദരാർഹൻ. പാപരഹിതനായാലും പാപയുക്തനായാലും—പിതാമഹൻ പൂജ്യനേ.”

Verse 46

सूत उवाच । इति रुद्रवचः श्रुत्वा सहसा तं विमुच्य सः । न्यपतत्पादयोर्हा धिक्कष्टं कष्टं च प्राह सः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—രുദ്രവചനം കേട്ട ഉടൻ അവൻ അവനെ വിട്ടയച്ചു, പാദങ്ങളിൽ വീണു, “അയ്യോ! ധിക്, എന്തൊരു ദുരിതം—എത്ര ഭയങ്കരം, എത്ര ഭയങ്കരം!” എന്നു വിളിച്ചു।

Verse 47

क्षम्यतां क्षम्यतां चेति पुनः पुनरवोचत । शिरश्च ताडयन्स्वीयं रुरोद च मुहुर्मुहुः

അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും “ക്ഷമിക്കണം, ക്ഷമിക്കണം” എന്നു അപേക്ഷിച്ചു; സ്വന്തം തല അടിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ആവർത്തിച്ച് കരഞ്ഞു.

Verse 48

तं तथा परिशोचंतं मुह्यमानं मुहुर्मुहुः । भीमसेनः समालिंग्य आघ्राय च वचोऽब्रवीत्

അവൻ അങ്ങനെ ദുഃഖിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും വിറങ്ങലിക്കുന്നതു കണ്ട ഭീമസേനൻ അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; സ്നേഹത്തോടെ തല മണത്തു ശേഷം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 49

वयं त्वां नैव जानीमस्त्वं चास्माञ्जन्मकालतः । अत्र वासश्च ते पुत्र भैमेः कृष्णाच्च संश्रुतः

ഞങ്ങൾ നിന്നെ ഒട്ടും തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല; നീയും ജന്മകാലം മുതൽ ഞങ്ങളെ അറിയുന്നില്ല. എന്നാൽ മകനേ, ഇവിടെ നിന്റെ വാസം ഭീമന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നും കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)യാലും വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

Verse 50

परं नो विस्मृतं सर्वं नानादुःखैः प्रमुह्यताम् । दुःखितानां यतः सर्वा स्मृतिर्लुप्ता भवेत्स्फुटम्

കൂടാതെ, പലവിധ ദുഃഖങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ വിറങ്ങലിച്ചതിനാൽ എല്ലാം മറന്നുപോയി; ദുഃഖിതർക്കു എല്ലാ സ്മരണയും വ്യക്തമായി ലുപ്തമാകുന്നു.

Verse 51

तदस्माकमिदं दुःखं सर्वकालविधानतः । मा शोचस्त्वं च तनय न ते दोषोऽस्ति चाण्वपि

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ ഈ ദുഃഖം കാലവിധാനത്താൽ വന്നതാണ്; മകനേ, നീ ശോകിക്കരുത്—നിനക്കു അണുവോളം കുറ്റമില്ല.

Verse 52

यतः सर्वः क्षत्रियस्य दंड्यो विपथिसंस्थि तः । आत्मापिदंड्यः साधूनां प्रवृत्तः कुपथाद्यदि

കുപഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഏവനും ക്ഷത്രിയനാൽ ദണ്ഡനീയനാകുന്നു; സ്വന്തം ആത്മാവുതന്നെ ദുഷ്പഥത്തിലേക്ക് തിരിയുകയാണെങ്കിൽ, സജ്ജനരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ അതും ദണ്ഡനീയമാകും।

Verse 53

पितृमातृसुहृद्भ्रातृपुत्रादीनां किमुच्यते । अतीव मम हर्षोऽयं धन्योहं पूर्वजाश्च मे

അപ്പോൾ പിതാവ്, മാതാവ്, സുഹൃത്ത്, സഹോദരൻ, പുത്രൻ മുതലായവരെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്ത് പറയണം? എന്റെ ഈ ഹർഷം അത്യന്തം മഹത്താണ്; ഞാൻ ധന്യൻ, എന്റെ പൂർവ്വികരും ധന്യർ।

Verse 54

यस्य त्वीदृशकः पौत्रो धर्मज्ञो धर्मपालकः । वरार्हस्त्वं प्रशंसार्हो भवान्येषां सतां तथा

ആർക്കു ഇത്തരമൊരു പൗത്രൻ—ധർമ്മജ്ഞനും ധർമ്മരക്ഷകനുമായ—ഉണ്ടോ, ആ മുതിർന്നവൻ ശ്രേഷ്ഠ ബഹുമാനത്തിനും പ്രശംസയ്ക്കും അർഹൻ; അതുപോലെ മറ്റു സജ്ജനരും।

Verse 55

तस्माच्छोकं विहायेमं स्वस्थो भवि तुमर्हसि

അതുകൊണ്ട് ഈ ശോകം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ശാന്തനായി സുഖസ്ഥനാകേണ്ടതാണ്।

Verse 56

बर्बरीक उवाच । पापं मां ताततात त्वं ब्रह्मघ्नादपि कुत्सितम् । अप्रशस्यं नार्हसीह द्रष्टुं स्प्रष्टुमपि प्रभो

ബർബരീകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പൂജ്യ പിതാവേ, ഹേ പിതാമഹനേ! ഞാൻ പാപി; ബ്രഹ്മഹന്താവിനേക്കാൾ പോലും അധികം നിന്ദ്യൻ. ഞാൻ പ്രശംസയ്ക്ക് അയോഗ്യൻ; ഹേ പ്രഭോ, ഇവിടെ എന്നെ നോക്കുന്നതുപോലും വേണ്ട, സ്പർശിക്കുക എന്നത് അതിലും ദൂരമാണ്।

Verse 57

सर्वेषामेव पापानां निष्कृतिः प्रोच्यते बुधैः । पित्रोरभक्तस्य पुनर्निष्कृतिर्नैव विद्यते

എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും പ്രായശ്ചിത്തം ഉണ്ടെന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു; എന്നാൽ മാതാപിതൃഭക്തിയില്ലാത്തവന് വീണ്ടും പ്രായശ്ചിത്തം ഇല്ല।

Verse 58

तद्येन देहेन मया ताततातोऽभिपीडितः । तत्त्वमेव समुत्स्रक्ष्ये महीसागरसंगमे

ഏത് ദേഹത്താൽ ഞാൻ പിതാവിനെയും പിതാമഹനെയും പീഡിപ്പിച്ചുവോ, അതേ ദേഹം ഭൂമി-സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ ഞാൻ ത്യജിക്കും।

Verse 59

मैवं भवेयमन्येषु अपि जन्मसु पातकी । न मामस्मादभिप्रायादर्हः कोऽपि निवर्तितुम्

മറ്റു ജന്മങ്ങളിലും ഞാൻ ഇങ്ങനെ പാപിയായിരിക്കരുതേ. ഈ നിശ്ചയത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ ആര്ക്കും അവകാശമില്ല।

Verse 60

यतोंऽशेन विलुप्येत प्रायश्चित्तान्निवारकः । एवमुक्त्वा समुत्प्लुत्य ययौ चैवार्णवं बली

പ്രായശ്ചിത്തത്തിൽ അൽപമെങ്കിലും കുറവ് വരാതിരിക്കട്ടെ—എന്ന് പറഞ്ഞ് ആ ബലവാൻ ചാടി നേരെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 61

समुद्रोऽपि चकंपे च कथमेनं निहन्म्यहम् । ततः सिद्धांबिकायाश्च देव्यस्तत्र चतुर्दश

സമുദ്രവും വിറച്ചു—‘ഞാൻ ഇവനെ എങ്ങനെ വധിക്കാതിരിക്കും?’ അപ്പോൾ അവിടെ സിദ്ധാംബികയുടെ പതിനാലു ദേവിമാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 62

समालिंग्य च संस्थाप्य रुद्रेण सहिता जगुः । अज्ञातविहिते पापे नास्ति वीरेंद्र कल्मषम्

അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ശരിയായി സ്ഥാപിച്ച്, രുദ്രനോടുകൂടെ അവർ പാടി— “ഹേ വീരേന്ദ്രാ! അറിയാതെ ചെയ്ത പാപത്തിൽ നിനക്കു മലിനതയില്ല।”

Verse 63

शास्त्रेषूक्तमिदं वाक्यं नान्यथा कर्तुमर्हसि । अमुं च पृष्ठलग्नं त्वं पश्य भोः स्वं पितामहम्

ഈ വാക്ക് ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പ്രസ്താവിതമാണ്; നീ അതിനെ മറിച്ച് ചെയ്യരുത്. കൂടാതെ നോക്കുക, മഹാശയാ, നിന്റെ പിതാമഹൻ നിന്റെ പുറത്ത് ചേർന്നു പിടിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 64

पुत्रपुत्रेति भाषंतमनु त्वा मरणोन्मुखम् । अधुना चेत्स्वकं देहं वीर त्वं परित्यक्ष्यसि

‘മകനേ, മകനേ!’ എന്ന് വിളിച്ചുകൊണ്ട്, മരണത്തോട്ടു തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന നിന്നെ അവൻ പിന്തുടരുന്നു. ഇപ്പോൾ, ഹേ വീരാ, നീ നിന്റെ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ…

Verse 65

ततस्त्यक्ष्यति भीमोऽपि पातकं तन्महत्तव । एवं ज्ञात्वा धारय त्वं स्वशरीरं महामते

അതിനുശേഷം ഭീമനും നിന്റെ ആ മഹാപാതകം ഉപേക്ഷിക്കും. ഇതറിഞ്ഞ്, ഹേ മഹാമതേ, നിന്റെ ശരീരം നിലനിർത്തുക (ത്യജിക്കരുത്)।

Verse 66

अथ चेत्त्यक्तुकामस्त्वं तत्रापि वचनं शृणु । स्वल्पेनैव च कालेन कृष्णाद्देवकिनंदनात्

ഇനിയും നീ ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവിടെയും ഈ വാക്ക് കേൾക്കുക— വളരെ കുറച്ചുകാലത്തിനുള്ളിൽ ദേവകീനന്ദനൻ ശ്രീകൃഷ്ണനിൽ നിന്നു (പരിഹാരം ഉണ്ടാകും)।

Verse 67

देहपातस्तव प्रोक्तस्तं प्रतीक्ष यदीच्छ सि । यतो विष्णुकराद्वत्स देहपातो विशिष्यते

നിന്റെ ദേഹപാതം (മരണം) മുമ്പേ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു—നിനക്കിഷ്ടമെങ്കിൽ ആ സമയത്തെ കാത്തിരിക്കുക. കാരണം, ഹേ വത്സ, വിഷ്ണുവിന്റെ കരത്താൽ ദേഹത്യാഗം അതിവിശേഷമായി ശ്രേഷ്ഠമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 68

तस्मात्प्रतीक्ष तं कालमस्माकं प्रार्थितेन च । एवमुक्तो निववृते बर्बरीकोऽपि दुर्मनाः

അതുകൊണ്ട്, ഞങ്ങൾ അപേക്ഷിച്ചതുപോലെ ആ സമയത്തെ കാത്തിരിക്കുക. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ബർബരീകനും—മനം വിഷണ്ണമായി—തിരിഞ്ഞുപോയി.

Verse 69

रुद्रं देवीश्च चामुंडां सोपालंभं वचोऽब्रवीत् । त्वमेव देवि जानासि रक्ष्यते शार्ङ्गधन्विना

അവൻ രുദ്രനോടും ദേവിയോടും—ചാമുണ്ഡയോടും വരെ—ആക്ഷേപഭരിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: “ഹേ ദേവി, ശാർങ്ഗധന്വി (വിഷ്ണു/കൃഷ്ണൻ) ഇദ്ദേഹത്തെ എങ്ങനെ രക്ഷിക്കുന്നു എന്ന് നീയേ അറിയൂ.”

Verse 70

पांडवा भूमिलाभार्थे तत्ते कस्मादुपेक्षितम् । त्वया च समुपागत्य रक्षितोऽयं वृकोदरः

“പാണ്ഡവർ രാജ്യലാഭത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നു—അത് നീ എന്തുകൊണ്ട് അവഗണിച്ചു? നീ മുന്നോട്ട് വന്ന് ഇടപെട്ടപ്പോൾ ഈ വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.”

Verse 71

देव्युवाच । अहं च रक्षयिष्यामि स्वभक्तं कृष्णमृत्युतः । यस्माच्च चंडिकाकृत्ये कृतोऽनेन महारणः । तस्माच्चंडिलनाम्नायं विश्वपूज्यो भविष्यति

ദേവി പറഞ്ഞു: “ഞാനും എന്റെ ഭക്തനായ കൃഷ്ണനെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കും. ചണ്ഡികയുടെ സേവയിൽ ഇദ്ദേഹം മഹാരണം നടത്തിയതിനാൽ, ‘ചണ്ഡില’ എന്ന നാമത്തിൽ ലോകമെങ്ങും പൂജ്യനും പ്രസിദ്ധനും ആകും.”

Verse 72

एवमुक्त्वा गताः सर्वे देवा देव्यस्त्वदृश्यताम् । भीमोऽपि तं समादाय पांडुभ्यः सर्वमूचिवान्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാ ദേവന്മാരും ദേവിമാരും അവിടെ നിന്ന് അന്തർധാനം ചെയ്തു. ഭീമനും അവനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് പാണ്ഡവന്മാരോട് എല്ലാം വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 73

विस्मिताः पांडवास्तं च पूजयित्वा पुनः पुनः । यथोक्तविधिना चक्रुस्तीर्थस्नानमतंद्रिताः

അതിശയിച്ച പാണ്ഡവർ അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പൂജിച്ചു; ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം അലസതയില്ലാതെ തീർത്ഥസ്നാനവും നിർവഹിച്ചു.

Verse 74

भीमोपि यत्र रुद्रेण मोक्षितस्तत्र सुप्रभम् । लिंगं संस्थापयामास भीमेश्वरमिति श्रुतम्

ഭീമൻ റുദ്രന്റെ കൃപയാൽ മോചിതനായ അതേ സ്ഥലത്ത് തന്നെ ദീപ്തമായ ഒരു ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് ‘ഭീമേശ്വരം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 75

ज्येष्ठमासे कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामुपोषितः । रात्रौ संपूज्य भीमेशं जन्मपापाद्विमुच्यते

ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവസിച്ച്, രാത്രിയിൽ ഭക്തിയോടെ ഭീമേശനെ സമ്യകായി പൂജിക്കുന്നവൻ ജന്മപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 76

यथैव लिंगानि सुपूजितानि सप्तात्र मुख्यानि महाफलानि । भीमेश्वरं लिंगमिदं तथैव समस्तपापापहरं सुपूज्यम्

ഇവിടെയുള്ള ഏഴ് പ്രധാന ലിംഗങ്ങൾ നന്നായി പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മഹാഫലം നൽകുന്നതുപോലെ, ഈ ഭീമേശ്വര ലിംഗവും സമസ്തപാപഹരമാണ്; അതിനാൽ ഭക്തിയോടെ സൂപൂജ്യമാണ്.