Adhyaya 8

Verse 1

अगस्त्य उवाच । किं चकार हरः स्कंद मंदराद्रिगतस्तदा । विलंबमालंबयति तस्मिन्नपि गजानने

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— ഹേ സ്കന്ദാ! അപ്പോൾ മന്ദരപർവതത്തിലേക്കു പോയ ഹരൻ (ശിവൻ) എന്തു ചെയ്തു, ഗജാനനൻ (ഗണേശൻ) അപ്പോഴും വൈകിപ്പിക്കുമ്പോൾ?

Verse 2

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य कथां पुण्यां कथ्यमानां मयाधुना । वाराणस्येकविषयामशेषाघौघनाशिनीम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ അഗസ്ത്യാ! ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്ന ഈ പുണ്യകഥ ശ്രവിക്കൂ; ഇത് വാരാണസിയെ മാത്രം വിഷയമാക്കി, സമസ്ത പാപപ്രവാഹവും നശിപ്പിക്കുന്നതാണ്.

Verse 3

करींद्रवदने तत्र क्षेत्रवर्येऽविमुक्तके । विलंबभाजित्र्यक्षेण प्रैक्षिक्षिप्रमधोक्षजः

അവിടെ അവിമുക്തമെന്ന ശ്രേഷ്ഠ ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഗജമുഖൻ വൈകിപ്പോവിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അധോക്ഷജൻ (വിഷ്ണു) ത്രിനേത്രനായ മഹേശ്വരനിലേക്കു വേഗത്തിൽ ദൃഷ്ടി തിരിച്ചു।

Verse 4

प्रोक्तोथ बहुशश्चेति बहुमानपुरःसरम् । तथा त्वमपि माकार्षीर्यथा प्राक्प्रस्थितैः कृतम्

അദ്ദേഹം ആദരപൂർവം പറഞ്ഞു—“ഇത് പലവട്ടം പറഞ്ഞതുതന്നെ. അതിനാൽ നീയും വ്യത്യസ്തമായി ചെയ്യരുത്; മുമ്പേ പുറപ്പെട്ടവർ ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ ചെയ്യുക।”

Verse 5

श्रीविष्णुरुवाच । उद्यमः प्राणिभिः कार्यो यथाबुद्धि बलाबलम् । परं फलंति कर्माणि त्वदधीनानि शंकर

ശ്രീവിഷ്ണു പറഞ്ഞു—“ജീവികൾ തങ്ങളുടെ ബുദ്ധിയനുസരിച്ച് ബലവും അബലവും കണക്കാക്കി പരിശ്രമിക്കണം; എന്നാൽ കർമങ്ങളുടെ പരമഫലം, ഹേ ശങ്കരാ, നിന്റെ അധീനത്തിലാണ്।”

Verse 6

अचेतनानि कर्माणि स्वतंत्राः प्राणिनोपि न । त्वं च तत्कर्मणां साक्षी त्वं च प्राणिप्रवर्तकः

“കർമങ്ങൾ ജഡമാണ്; ജീവികളും യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രരല്ല. ആ കർമങ്ങളുടെ സാക്ഷിയും നീ തന്നേ; ജീവികളെ പ്രവൃത്തിപ്പിക്കുന്നവനും നീ തന്നേ।”

Verse 7

किंतु त्वत्पादभक्तानां तादृशी जायते मतिः । यया त्वमेव कथयेः साध्वनेनत्वनुष्ठितम्

“എന്നാൽ നിന്റെ പാദഭക്തന്മാരിൽ അത്തരം ബോധം ഉദിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ തന്നേ—‘ഇവൻ ഇത് സദ്ഭാവത്തോടെ, യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു’ എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।”

Verse 8

यत्किंचिदिह वै कर्मस्तोकं वाऽस्तोकमेव वा । तत्सिद्ध्यत्येव गिरिश त्वत्पादस्मृत्यनुष्ठितम्

ഇവിടെ ചെയ്യുന്ന ഏതു കര്‍മ്മവും—ചെറുതായാലും വലുതായാലും—ഹേ ഗിരീശാ! നിന്റെ പവിത്ര പാദസ്മരണയോടെ ആചരിച്ചാല്‍ അത് നിശ്ചയമായും സിദ്ധിയാകുന്നു।

Verse 9

सुसिद्धमपि वै कार्यं सुबुद्ध्यापि स्वनुष्ठितम् । अत्वत्पदस्मृतिकृतं विनश्यत्येव तत्क्षणात्

സുബുദ്ധിയോടെ ശരിയായി നിര്‍വഹിച്ച, നന്നായി സിദ്ധമായ കാര്യവും—നിന്റെ പാദസ്മരണം കൂടാതെ ചെയ്താല്‍—അന്നേ ക്ഷണത്തില്‍ നശിക്കുന്നു।

Verse 10

शंभुना प्रेषितेनाद्य सूद्यमः क्रियते मया । त्वद्भक्तिसंपत्तिमतां संपन्नप्राय एव नः

ഇന്ന് ശംഭുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ ഹൃദയപൂർവ്വം പരിശ്രമിക്കുന്നു; നിനക്കുള്ള ഭക്തിസമ്പത്ത് ഉള്ളവർക്കു വിജയം പ്രായേണ ഉറപ്പാണ്।

Verse 11

अतीव यदसाध्यं स्यात्स्वबुद्धिबलपौरुषैः । तत्कार्यं हि सुसिद्धं स्यात्त्वदनुध्यानतः शिव

സ്വബുദ്ധി, ബലം, പുരുഷാര്‍ത്ഥം എന്നിവകൊണ്ട് അത്യന്തം അസാധ്യമായതും—ഹേ ശിവാ!—നിന്റെ അനുധ്യാനത്താല്‍ പൂർണ്ണമായി സിദ്ധിയാകുന്നു।

Verse 12

यांति प्रदक्षिणीकृत्य ये भवंतं भवं विभो । भवंति तेषां कार्याणि पुरोभूतानि ते भयात्

ഭവനായ പ്രഭുവേ—ഹേ വിഭോ!—നിന്നെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് മുന്നേറുന്നവരുടെ കാര്യങ്ങള്‍ നിന്റെ മഹിമയെ ഭയപ്പെട്ടതുപോലെ മുന്‍കൂട്ടി തന്നെ സിദ്ധമായി മുന്നില്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു।

Verse 13

जातं विद्धि महादेव कार्यमेतत्सुनिश्चितम् । काशीप्रावेशिकश्चिंत्य शुभलग्नोदयः परम्

ഹേ മഹാദേവാ, അറിഞ്ഞുകൊൾക—ഈ കാര്യം സുനിശ്ചിതമായി സിദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. കാശിയിൽ പ്രവേശിക്കാനുള്ള പരമ ശുഭലഗ്നം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; സംശയം വയ്ക്കരുത്.

Verse 14

अथवा काशिसंप्राप्तौ न चिंत्यं हि शुभाशुभम् । तदैव हि शुभः कालो यदैवाप्येत काशिका

അല്ലെങ്കിൽ കാശിയെ പ്രാപിച്ചാൽ ശുഭാശുഭങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല; കാശിക ലഭിക്കുന്ന ആ നിമിഷം തന്നെയാണ് ശുഭകാലം.

Verse 15

शंभुं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य च पुनःपुनः । प्रतस्थेऽथ सलक्ष्मीको मंदराद्गरुडध्वजः

ശംഭുവിനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം ചെയ്ത്, ലക്ഷ്മീസമേതനായ ഗരുഡധ്വജൻ വിഷ്ണു അപ്പോൾ മന്ദരപർവതത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 16

दृशोरतिथितां नीत्वा विष्णुर्वाराणसीं ततः । पुंडरीकाक्ष इत्याख्यां सफलीकृतवान्मुदा

അനന്തരം വിഷ്ണു വാരാണസിയെ തന്റെ കണ്ണുകളുടെ അതിഥിയാക്കി (ദർശിച്ച്) ആനന്ദത്തോടെ ‘പുണ്ഡരീകാക്ഷ’ എന്ന നാമത്തെ സാർത്ഥകമാക്കി പൂർത്തിയാക്കി.

Verse 17

गंगावरणयोर्विष्णुः संभेदे स्वच्छमानसः । प्रक्षाल्य पाणिचरणं सचैलः स्नातवानथ

ഗംഗയും വരുണയും ചേരുന്ന സംഗമത്തിൽ, സ്വച്ഛമനസ്സുള്ള വിഷ്ണു കൈകാലുകൾ കഴുകി, പിന്നെ വസ്ത്രസഹിതം അവിടെ തന്നെ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 18

तदाप्रभृति तत्तीर्थं पादोदकमितीरितम् । पादौ यदादौ शुभदौ क्षालितौ पीतवाससा

അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം “പാദോദകം” എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി; കാരണം ആദിയിൽ അവിടെ പീതാംബരധാരിയായ വിഷ്ണുവിന്റെ ശുഭപാദങ്ങൾ പ്രക്ഷാളിതമായി।

Verse 19

तत्र पादोदके तीर्थे ये स्नास्यंतीह मानवाः । तेषां विनश्यति क्षिप्रं पापं सप्तभवार्जितम्

ഇവിടെ പാദോദക തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യരുടെ ഏഴ് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു।

Verse 20

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा दत्त्वा चैव तिलोदकम् । सप्तसप्त तथा सप्त स्ववंश्यांस्तारयिष्यति

അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്തു തിലോദകം അർപ്പിക്കുന്ന പുരുഷൻ തന്റെ വംശത്തിലെ ഏഴ്-ഏഴ് കൂടാതെ മറ്റൊരു ഏഴ്—ഇത്ര തലമുറകളെ തരിക്കും।

Verse 21

गयायां यादृशी तृप्तिर्लभ्यते प्रपितामहैः । तीर्थे पादोदके काश्यां तादृशी लभ्यते ध्रुवम्

ഗയയിൽ പിതൃകൾക്ക് ലഭിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള തൃപ്തി, കാശിയിലെ പാദോദക തീർത്ഥത്തിലും നിശ്ചയമായും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 22

कृतपादोदक स्नानं पीतपादोदकोदकम् । दत्तपादोदपानीयं नरं न निरयः स्पृशेत्

പാദോദകത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ആ പാദോദകജലം പാനം ചെയ്ത്, അതേ പാദോദകത്തെ പുണ്യപാനീയമായി ദാനം ചെയ്തവനെ നരകം സ്പർശിക്കുകയില്ല।

Verse 23

विष्णुपादोदके तीर्थे प्राश्य पादोदकं सकृत् । जातुचिज्जननीस्तन्यं न पिबेदिति निश्चितम्

വിഷ്ണു-പാദോദക തീർത്ഥത്തിൽ ഒരിക്കൽ പോലും പാദോദകം ആചമിച്ചാൽ, പിന്നെ ഒരിക്കലും മാതൃസ്തന്യം (പാൽ) കുടിക്കരുതെന്നു ദൃഢനിശ്ചയം.

Verse 24

सचक्र शालग्रामस्य शंखेन स्नापितस्य च । अद्भिः पादोदकस्यांबु पिबन्नमृततां व्रजेत्

ചക്രചിഹ്നിത ശാലഗ്രാമത്തെ ശംഖംകൊണ്ട് സ്നാനിപ്പിച്ച ജലമാണ് പാദോദകം; ആ പാദോദകജലം പാനം ചെയ്യുന്നവൻ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കും.

Verse 25

विष्णुपादोदके तीर्थे विष्णुपादोदकं पिबेत् । यदि तत्सुधया किं नु बहुकालीनयातया

വിഷ്ണു-പാദോദക തീർത്ഥത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദോദകം പാനം ചെയ്യണം; അതുതന്നെ സുദാ (അമൃതം) ആണെങ്കിൽ, ദീർഘകാലം സൂക്ഷിച്ച ‘അമൃതം’ എന്തിന്?

Verse 26

काश्यां पादोदके तीर्थे यैः कृता नोदकक्रियाः । जन्मैव विफलं तेषां जलबुद्बुद सश्रियाम्

കാശിയിലെ പാദോദക തീർത്ഥത്തിൽ ജലക്രിയകൾ നിർവഹിക്കാത്തവർ, ജലബുബ്ബുളിപോലെ ക്ഷണഭംഗുരമായ ശോഭയുള്ളവരായാലും, അവരുടെ ജന്മം തന്നെ നിഷ്ഫലമാകുന്നു.

Verse 27

कृतनित्यक्रियो विष्णुः सलक्ष्मीकः सकाश्यपिः । उपसंहृत्य तां मूर्तिं त्रैलोक्यव्यापिनीं तथा

വിഷ്ണു നിത്യകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, ലക്ഷ്മീസഹിതനും കാശ്യപസഹിതനും ആയി, ത്രിലോകവ്യാപിയായ ആ രൂപത്തെ അപ്പോൾ ഉപസംഹരിച്ചു.

Verse 28

विधाय दार्षदीं मूर्तिं स्वहस्तेनादिकेशवः । स्वयं संपूजयामास सर्वसिद्धिसमृद्धिदाम्

ആദികേശവൻ സ്വന്തം കൈകളാൽ കല്ലിൽ ഒരു മൂർത്തി നിർമ്മിച്ച്, സ്വയം അതിനെ സമ്പൂജിച്ചു—ആ വിഗ്രഹം സർവ്വസിദ്ധിയും മംഗളസമൃദ്ധിയും നൽകുന്നതാണ്.

Verse 29

आदिकेशवनाम्नीं तां श्रीमूर्तिं पारमेश्वरीम् । संपूज्य मर्त्यो वैकुंठं मन्यते स्वगृहांगणम्

‘ആദികേശവ’ എന്ന നാമമുള്ള ആ പരമേശ്വരീ ശ്രീമൂർത്തിയെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂജിച്ചാൽ, മർത്ത്യനും തന്റെ വീട്ടുമുറ്റം പോലും വൈകുണ്ഠമെന്നു കരുതുന്നു.

Verse 30

श्वेतद्वीप इति ख्यातं तत्स्थानं काशिसीमनि । श्वेतद्वीपे वसंत्येव नरास्तन्मूर्तिसेवकाः

കാശിയുടെ അതിർത്തിക്കുള്ളിലെ ആ സ്ഥലം ‘ശ്വേതദ്വീപം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; ആ മൂർത്തിയുടെ സേവകരായ മനുഷ്യർ തീർച്ചയായും ശ്വേതദ്വീപത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 31

क्षीराब्धिसंज्ञं तत्रान्यत्तीर्थं केशवतोग्रतः । कृतोदकक्रियस्तत्र वसेत्क्षीराब्धिरोधसि

അവിടെ കേശവന്റെ മുന്നിൽ ‘ക്ഷീരാബ്ധി’ എന്ന പേരിലുള്ള മറ്റൊരു തീർത്ഥമുണ്ട്; അവിടെ ജലക്രീയകൾ ചെയ്തു ക്ഷീരാബ്ധിയുടെ തീരത്ത് വസിക്കണം.

Verse 32

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गां दत्त्वा च पयस्विनीम् । यथोक्तसर्वाभरणां क्षीरोदे वासयेत्पितॄन्

അവിടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി, ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച പാൽ തരുന്ന പശുവിനെ ദാനം ചെയ്താൽ, ആ മനുഷ്യൻ പിതൃകളെ ക്ഷീരോദലോകത്തിൽ തൃപ്തിയോടെ വസിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 33

एकोत्तरशतं वंश्यान्नवेत्पायस कर्दमम् । क्षीरोदरोधः पुण्यात्मा भक्त्या तत्रैकधेनुदः

ക്ഷീരോദതീരത്ത് പുണ്യാത്മാവ് ഭക്തിയോടെ അവിടെ ഒരു പശുവിനെ ദാനം ചെയ്താൽ, അവന്റെ വംശത്തിലെ നൂറൊന്ന് പിതൃപുരുഷന്മാർ പായസവും മധുരഹവിസ്സും പോലെ തൃപ്തരാകും।

Verse 34

बह्वीश्च नैचिकीर्दत्त्वा श्रद्धयात्र सदक्षिणाः । शय्योत्तरांश्च प्रत्येकं पितॄंस्तत्र सुवासयेत्

അവിടെ ശ്രദ്ധയോടെ യഥോചിത ദക്ഷിണയോടെ അനവധി നൈചികീ ദാനങ്ങൾ നൽകി, ശയ്യകളും മറ്റ് അധികദാനങ്ങളും അർപ്പിച്ചാൽ, ആ പുണ്യലോകത്തിൽ ഓരോ പിതൃപുരുഷനെയും സുഖമായി വസിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 35

क्षीरोदाद्दक्षिणे तत्र शंखतीर्थमनुत्तमम् । तत्रापि संतर्प्यपितॄन्विष्णुलोकेमहीयते

ക്ഷീരോദയുടെ തെക്കുവശത്ത് അവിടെ അനുത്തമമായ ശംഖതീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെയും പിതൃപുരുഷന്മാരെ സന്തർപ്പിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു।

Verse 36

तद्याम्यां चक्रतीर्थं च पितॄणामपि दुर्लभम् । तत्रापि विहितश्राद्धो मुच्यते पैतृकादृणात्

അതിന്റെ തെക്കുവശത്ത് പിതൃപുരുഷന്മാർക്കും ദുർലഭമായ ചക്രതീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പിതൃഋണത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 37

तत्संन्निधौ गदातीर्थं विष्वगाधिनिबर्हणम् । तारणं च पितॄणां वै कारणं चैनसां क्षये

അതിന്റെ സമീപത്ത് ഗദാതീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞ ക്ലേശങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പിതൃപുരുഷന്മാരുടെ താരണത്തിനും പാപക്ഷയത്തിനും യഥാർത്ഥ കാരണമാകുന്നു।

Verse 38

पद्मतीर्थं तदग्रे तु तत्र स्नात्वा नरोत्तमः । पितॄन्संतर्प्य विधिना पद्मयानेव हीयते

അതിന്റെ മുന്നിൽ പദ്മതീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് നരോത്തമൻ വിധിപൂർവ്വം പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം നടത്തി, പദ്മവിമാനത്തിൽ ആരൂഢനായതുപോലെ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 39

तत्रैव च महालक्ष्म्यास्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । स्वयं यत्र महालक्ष्मीः स्नाता त्रैलोक्यहर्षदा

അവിടെയേ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ തീർത്ഥം ഉണ്ട്, ത്രൈലോക്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധം—അവിടെ സ്വയം മഹാലക്ഷ്മി സ്നാനം ചെയ്ത് ത്രൈലോക്യത്തിന് ഹർഷം പകർന്നു.

Verse 40

तत्र तीर्थे कृतस्नानो दत्त्वा रत्नानि कांचनम् । पट्टांबराणि विप्रेभ्यो न लक्ष्म्या परिहीयते

ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, രത്നങ്ങളും സ്വർണ്ണവും ഉത്തമ പട്ടാംബരങ്ങളും ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്താൽ, അവന്റെ ലക്ഷ്മി ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കുകയില്ല.

Verse 41

यत्रयत्र हि जायेत तत्रतत्र समृद्धिमान् । पितरोपि हि सुश्रीकास्तस्य स्युस्तीर्थगौरवात्

അവൻ എവിടെയെവിടെയായി ജനിച്ചാലും അവിടെയവിടെ സമൃദ്ധനായിരിക്കും; ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഗൗരവം മൂലം അവന്റെ പിതൃകളും ശ്രീസമ്പന്നരാകും.

Verse 42

तत्रास्ति हि महालक्ष्म्या मूर्तिस्त्रैलोक्यवंदिता । तां प्रणम्य नरो भक्त्या न रोगी जायते क्वचित्

അവിടെ ത്രൈലോക്യവന്ദിതയായ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ മൂർത്തി ഉണ്ട്. ഭക്തിയോടെ അവളെ നമസ്കരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും രോഗിയായി ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 43

नभस्य बहुलाष्टम्यां कृत्वा जागरणं निशि । समभ्यर्च्य महालक्ष्मीं व्रती व्रतफलं लभेत्

നഭസ്യ (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ ബഹുലാഷ്ടമിയിൽ രാത്രിജാഗരണം ചെയ്ത് മഹാലക്ഷ്മിയെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്ന വ്രതധാരി വ്രതഫലം പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 44

तार्क्ष्य तीर्थं हि तत्रास्ति तार्क्ष्यकेशवसन्निधौ । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या संसाराहिं न पश्यति

അവിടെ താർക്ഷ്യ-കേശവന്റെ സന്നിധിയിൽ താർക്ഷ്യ-തീർത്ഥം ഉണ്ട്. ഭക്തിയോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സംസാരമെന്ന സർപ്പത്തെ ഇനി കാണുകയില്ല।

Verse 45

तदग्रे नारदं तीर्थं महापातकनाशनम् । ब्रह्मविद्योपदेशं च प्राप्तवान्यत्र नारदः

അതിന്റെ അപ്പുറം നാരദ-തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് മഹാപാതകനാശിനി—അവിടെയാണ് നാരദൻ ബ്രഹ്മവിദ്യോപദേശം പ്രാപിച്ചത്।

Verse 46

तत्र स्नातो नरः सम्यग्ब्रह्मविद्यामवाप्नुयात् । केशवात्तेन तत्रोक्तः काश्यां नारदकेशवः

അവിടെ ശരിയായി സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മവിദ്യ പ്രാപിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് കാശിയിൽ അവിടെയുള്ള കേശവനെ ‘നാരദ-കേശവ’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 47

अर्चयित्वा नरो भक्त्या देवं नारदकेशवम् । जनन्या जठरं पीठमध्यास्ते न कदाचन

ഭക്തിയോടെ ദേവനായ നാരദ-കേശവനെ ആരാധിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ഇനി ഒരിക്കലും മാതാവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല; പ്രസവപീഠത്തിലും ശയിക്കുകയില്ല।

Verse 48

प्रह्लादतीर्थं तस्याग्रे यत्र प्रह्लादकेशवः । तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा विप्णुलोके महीयते

ആ (ക്ഷേത്രത്തിന്റെ) മുന്നിൽ പ്രഹ്ലാദതീർത്ഥം ഉണ്ട്; അവിടെ പ്രഹ്ലാദകേശവൻ സന്നിധാനത്തിലാണ്. അവിടെ ശ്രാദ്ധാദി കർമങ്ങൾ ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു.

Verse 49

आंबरीषमहातीर्थमघघ्नं तस्य सन्निधौ । तत्रौदकीं क्रियां कुर्वन्निष्कालुष्यं लभेन्नरः

അതിന്റെ സമീപത്ത് പാപനാശകമായ അഘഘ്ന ആംബരീഷ മഹാതീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ ജലക്രിയകൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ കലുഷതയില്ലാത്ത ശുദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 50

आदित्यकेशवः पूज्य आदिकेशव पूर्वतः । तस्य संदर्शनादेव मुच्यते चोच्चपातकैः

ആദികേശവന്റെ കിഴക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആദിത്യകേശവൻ പൂജ്യനാണ്. അവനെ ദർശിച്ചതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ ഭീകരപാപങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും മോചിതനാകുന്നു.

Verse 51

दत्तात्रेयेश्वरं तीर्थं तत्रैवादिगदाधरः । पितॄन्संतर्प्य तत्रैव ज्ञानयोगमवाप्नुयात्

അവിടെ ദത്താത്രേയേശ്വര തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അവിടെയേ തന്നെ ആദിഗദാധരനും സന്നിധാനത്തിലാണ്. അവിടെ പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം നടത്തി മനുഷ്യൻ ജ്ഞാനയോഗം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 52

भृगुकेशवपूर्वेण तीर्थं वै भार्गवं परम् । तत्र स्नातो नरः प्राज्ञो भवेद्भार्गववत्सुधीः

ഭൃഗുകേശവന്റെ കിഴക്കായി പരമമായ ഭാര്ഗവ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത ജ്ഞാനി മനുഷ്യൻ ഭാര്ഗവനെപ്പോലെ പണ്ഡിതനും വിവേകിയുമാകുന്നു.

Verse 53

तत्र वामनतीर्थं च प्राच्यां वामनकेशवात् । पूजयित्वा च तं विष्णुं वसेद्वामनसन्निधौ

അവിടെ വാമനകേശവന്റെ കിഴക്കായി വാമനതീർത്ഥം ഉണ്ട്. ആ വിഷ്ണുവിനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് വാമനസന്നിധിയിൽ ഭക്തിയോടെ വസിക്കണം.

Verse 54

नरनारायणं तीर्थं नरनारायणात्पुरः । तत्र तीर्थे कृतस्नानो नरो नारायणो भवेत्

നരനാരായണന്റെ മുന്നിൽ നരനാരായണതീർത്ഥം ഉണ്ട്. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ നാരായണസദൃശനായി (ദിവ്യ മംഗളഗുണങ്ങളോടെ) മാറുന്നു.

Verse 55

यज्ञवाराह तीर्थं च तदग्रे पापनाशनम् । प्रतिमज्जनतस्तत्र राजसूय क्रतोः फलम्

അതിന്റെ മുന്നിൽ പാപനാശകമായ യജ്ഞവാരാഹതീർത്ഥവും ഉണ്ട്. അവിടെ പുനഃപുനഃ മുങ്ങിയാൽ രാജസൂയ യാഗഫലം ലഭിക്കും.

Verse 56

विदारनारसिंहाख्यं तत्र तीर्थं सुनिर्मलम् । स्नातो विदारयेत्तत्र पापं जन्मशतार्जितम्

അവിടെ ‘വിദാരനരസിംഹ’ എന്ന പേരിലുള്ള അത്യന്തം നിർമ്മലമായ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ നൂറു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം കീറിപ്പൊളിച്ച് നശിക്കും.

Verse 57

गोपिगोविंद तीर्थं च गोपिगोविंदपूर्वतः । स्नात्वा तत्र समभ्यर्च्य विष्णुं विष्णुप्रियो भवेत्

ഗോപിഗോവിന്ദന്റെ കിഴക്കായി ഗോപിഗോവിന്ദതീർത്ഥവും ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വിഷ്ണുവിനെ ശ്രദ്ധയോടെ അർച്ചിച്ചാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രിയനാകും.

Verse 58

तीर्थं लक्ष्मीनृसिंहाख्यं गोपिगोविंद दक्षिणे । न लक्ष्म्या त्यज्यते क्वापि तत्तीर्थं परिमज्जनात्

ഗോപിഗോവിന്ദന്റെ തെക്കായി ലക്ഷ്മീ-നൃസിംഹനാമമായ തീർത്ഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആ തീർത്ഥത്തിൽ പരിമജ്ജനസ്നാനം ചെയ്താൽ ലക്ഷ്മി (കൃപയും സൗഭാഗ്യവും) ഒരിക്കലും എവിടെയും വിട്ടുപോകുകയില്ല.

Verse 59

तदग्रे शेषतीर्थं च शेषमाधवसन्निधौ । तर्पितानां पितॄणां च यत्र तृप्तिर्न शिष्यते

അതിന്റെ മുന്നിൽ ശേഷമാധവന്റെ സന്നിധിയിൽ ശേഷതീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ചാൽ അവരുടെ തൃപ്തി ഒരിക്കലും കുറയുകയില്ല; അഖണ്ഡവും പൂർണ്ണവുമായിരിക്കും.

Verse 60

शंखमाधवतीर्थं च तदवाच्यां सुनिर्मलम् । कृतोदको नरस्तत्र भवेत्पापोपि निर्मलः

അവിടെ ശംഖമാധവ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്; അതി നിർമ്മലമെന്ന് പ്രസിദ്ധം. അവിടെ ഉദകകർമ്മം/സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ പാപഭാരമുള്ളവനായാലും നിർമ്മലനാകുന്നു.

Verse 61

तदग्रे च हयग्रीवं तीर्थं परमपावनम् । तत्र स्नात्वा हयग्रीवं केशवं परिपूज्य च

അതിന്റെ അപ്പുറം പരമപാവനമായ ഹയഗ്രീവ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഹയഗ്രീവരൂപനായ കേശവനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.

Verse 62

पिंडं च तत्र निर्वाप्य हयग्रीवस्य सन्निधौ । हायग्रीवीं श्रियं प्राप्य समुच्येत सपूर्वजः

അവിടെ ഹയഗ്രീവന്റെ സന്നിധിയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ച്, ഹയഗ്രീവൻ നൽകുന്ന ശ്രീ (സമൃദ്ധിയും കൃപയും) പ്രാപിച്ച്, മനുഷ്യൻ തന്റെ പൂർവ്വജരോടുകൂടി ഉന്നതസ്ഥിതിയിലേക്കുയരുന്നു/ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 63

स्कंद उवाच । प्रसंगतो मयैतानि तीर्थानि कथितानि ते । भूमौ तिलांतरायां यत्तत्र तीर्थान्यनेशः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—പ്രസംഗവശാൽ ഞാൻ നിനക്കു ഈ തീർത്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു. ഹേ പ്രഭോ, ഭൂമിയിലെ ‘തിലാന്തരായാ’ എന്ന പ്രദേശത്ത് അനന്തമായ തീർത്ഥങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 64

पातालं गमितः पूर्वं हरिणा विक्रमैस्त्रिभिः । वृत्तवानपि वै वृत्रः सुत्राम्णा विनिसूदितः

പൂർവ്വം ഹരി തന്റെ ത്രിവിക്രമമായ മൂന്നു പാദപ്രക്ഷേപങ്ങളാൽ പാതാളം വരെ എത്തി; മഹാബലവാനായ വൃത്രനും സുത്രാമൻ (ഇന്ദ്രൻ) വധിച്ചു.

Verse 65

उद्दिष्टानां तु तीर्थानामेतेषां कलशोद्भव । नाममात्रमपि श्रुत्वा निष्पापो जायते नरः । इदानीं प्रस्तुतं विप्र शृणु वक्ष्यामि तेग्रतः । वैकुंठनाथो यच्चक्रे शंखचक्रगदाधरः

ഹേ കലശോദ്ഭവ (അഗസ്ത്യ), സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ തീർത്ഥങ്ങളുടെ നാമമാത്രം കേട്ടാലും മനുഷ്യൻ പാപരഹിതനാകുന്നു. ഇപ്പോൾ, ഹേ വിപ്ര, പ്രസക്തമായ കാര്യം കേൾക്കുക; ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ വൈകുണ്ഠനാഥൻ ചെയ്തതു ഞാൻ നിന്റെ മുമ്പിൽ പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 66

तस्यां मूर्तौ समावेश्य कैशव्यामथ केशवः । शंभोः कार्ये कृतमना अंशांशांशेन निर्गतः

അപ്പോൾ കേശവൻ ആ കൈശവീ മൂർത്തിയിൽ ലയിച്ച്, ശംഭുവിന്റെ കാര്യം നിർവഹിക്കുവാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ച്, തന്റെ ശക്തിയുടെ അംശത്തിന്റെ അംശത്തിന്റെ അംശമാത്രമായി പുറത്തുവന്നു.

Verse 67

अगस्त्य उवाच । अंशांशांशेन निश्चक्रे कुतो भोश्चक्रपाणिना । क्व निर्गतं च हरिणा प्राप्य काशीं षडानन

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഷഡാനന, ചക്രപാണി (വിഷ്ണു) ആ അംശത്തിന്റെ അംശത്തിന്റെ അംശമാത്രമായി എവിടെ നിന്നാണ് പുറത്തുവന്നത്? കാശിയെ പ്രാപിച്ച ശേഷം ഹരി എവിടെയാണ് പ്രത്യക്ഷനായത്?

Verse 68

स्कंद उवाच । सामस्त्येन यदर्थं न निर्गतं विष्णुना मुने । ब्रुवे तत्कारणमिति क्षणमात्रं निशामय

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മുനേ! വിഷ്ണു സമ്പൂർണ്ണമായി ഇവിടെ നിന്ന് എന്തുകൊണ്ട് പുറപ്പെട്ടില്ല, അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയുന്നു; ക്ഷണമാത്രം ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക।

Verse 69

संप्राप्य पुण्यसंभारैः प्राज्ञो वाराणसीं पुरीम् । न त्यजेत्सर्वभावेन महालाभैरपीरितः

പുണ്യസഞ്ചയങ്ങളാൽ വാരാണസി നഗരി പ്രാപിച്ച ജ്ഞാനി, അതിനെ മുഴുവൻ ഹൃദയത്തോടെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്; മഹാലാഭങ്ങൾ കൊണ്ടും പ്രലോഭിതനായി മാറരുത്।

Verse 70

अतः प्रतिकृतिः स्वीया तत्र काश्यां मुरारिणा । प्रतितस्थे कलशजस्तोकांशेन च निर्गतम्

അതുകൊണ്ട് കാശിയിൽ മുരാരി (വിഷ്ണു) തന്റെ തന്നെ പ്രതിനിധി-രൂപം സ്ഥാപിച്ചു; കലശജൻ (അഗസ്ത്യൻ) പോലും അല്പാംശം മാത്രമേ പുറപ്പെട്ടുള്ളൂ, പൂർണ്ണമായി അല്ല।

Verse 71

किंचित्काश्या उदीच्यां च गत्वा देवेन चक्रिणा । स्वस्थित्यै कल्पितं स्थानं धर्मक्षेत्रमितीरितम्

കാശിയുടെ വടക്കോട്ട് അല്പം ചെന്ന ശേഷം, ചക്രധാരിയായ ദേവൻ തന്റെ വാസത്തിനായി ഒരു സ്ഥലം സൃഷ്ടിച്ചു; അതാണ് ‘ധർമ്മക്ഷേത്രം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം।

Verse 72

ततस्तु सौगतं रूपं शिश्राय श्रीपतिः स्वयम् । अतीव सुंदरतरं त्रैलोक्यस्यापिमोहनम्

അപ്പോൾ ശ്രീപതി സ്വയം ‘സൗഗത’ രൂപം ധരിച്ചു—അത്യന്തം സുന്ദരം, ത്രിലോകത്തെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നതു।

Verse 73

श्रीः परिव्राजिका जाता नितरां सुभगाकृतिः । यामालोक्य जगत्सर्वं चित्रन्यस्तमिवास्थितम्

ശ്രീ (ലക്ഷ്മി) അത്യന്തം മംഗളസൗന്ദര്യമുള്ള പരിവ്രാജികയായി. അവളെ കണ്ടപ്പോൾ സർവ്വലോകവും ചിത്രത്തിൽ വരച്ചതുപോലെ വിസ്മയത്തിൽ നിശ്ചലമായി നിന്നു.

Verse 74

विश्वयोनिं जगद्धात्रीं न्यस्तहस्ताग्रपुस्तकाम् । गरुत्मानपि तच्छिष्यो जातो लोकोत्तराकृतिः

ആ വിശ്വയോനി, ജഗദ്ധാത്രി—താഴ്ത്തിയ കൈയുടെ അഗ്രത്തിൽ ഗ്രന്ഥം ധരിച്ചവൾക്ക്—ഗരുഡനും ശിഷ്യനായി, ലോകാതീത രൂപം കൈവരിച്ചു.

Verse 75

अत्यद्भुत महाप्राज्ञो निःस्पृहः सर्ववस्तुषु । गुरुशुश्रूषणपरो न्यस्तहस्ताग्रपुस्तकः

അവൻ അത്യദ്ഭുതനും മഹാപ്രാജ്ഞനും, സർവ്വവസ്തുക്കളിലും നിസ്സ്പൃഹനും ആയിരുന്നു. ഗുരുശുശ്രൂഷയിൽ തത്പരനായി, താഴ്ത്തിയ കൈയുടെ അഗ്രത്തിൽ ഗ്രന്ഥം ധരിച്ചിരുന്നു.

Verse 76

अपृच्छत्परमं धर्मं संसारविनिमोचकम् । आचार्यवर्यं सौम्यास्यं प्रसन्नात्मानमुत्तमम्

സംസാരവിമോചകമായ പരമധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് അവൻ ആചാര്യശ്രേഷ്ഠനും സൗമ്യമുഖനും പ്രസന്നാത്മാവുമായ ഉത്തമ ഗുരുവിനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 77

धर्मार्थशास्त्रकुशलं ज्ञानविज्ञानशालिनम् । सुस्वरं सुपदव्यक्ति सुस्निग्धमृदुभाषिणम्

ഗുരു ധർമ്മാർഥശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിപുണനും ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസമ്പന്നനും ആയിരുന്നു; സുമധുരസ്വരൻ, വാക്കുകൾ വ്യക്തമായി ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ, സ്നിഗ്ധമായി മൃദുഭാഷി.

Verse 78

स्तंभनोच्चाटनाकृष्टि वशीकर्मादिकोविदम् । व्याख्यानसमयाकृष्ट पक्षिरोमांचकारिणम्

അവൻ സ്തംഭനം, ഉച്ചാടനം, ആകർഷണം, വശീകരണം മുതലായ കര്‍മ്മങ്ങളിൽ നിപുണൻ; വ്യാഖ്യാനം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ പക്ഷികളും ആകർഷിതരായി രോമാഞ്ചിതരാകുമായിരുന്നു.

Verse 79

पीततद्गीतपीयूष मृगपूगैरुपासितम् । महामोदभराक्रांत वातचांचल्यहारिणम्

അവന്റെ ഗീതാമൃതം പാനം ചെയ്ത മാൻകൂട്ടങ്ങൾ അവനെ ഉപാസിച്ചു; മഹാനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി, കാറ്റുപോലെ ചഞ്ചലമായ മനസ്സിന്റെ അസ്ഥിരത അവർക്കു നീങ്ങി.

Verse 80

वृक्षैरपि पतत्पुष्पच्छलैःकृतसमर्चनम् । ततःप्रोवाच पुण्यात्मा पुण्यकीर्तिः स सौगतः

വൃക്ഷങ്ങളും വീഴുന്ന പുഷ്പങ്ങളുടെ മറവിൽ സമ്യക് ആരാധന ചെയ്തതുപോലെ തോന്നി. തുടർന്ന് പുണ്യാത്മാവായ—പുണ്യകീർത്തി എന്ന സൗഗതൻ—സംസാരം ആരംഭിച്ചു.

Verse 81

शिष्यं विनयकीर्तिं तं महाविनयभूषणम्

ആ ശിഷ്യൻ വിനയകീർത്തി മഹാവിനയവും ശാസനവും കൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ ആയിരുന്നു.

Verse 82

रत्नाकरे रत्नसंख्या संख्याविद्भिरपीष्यते । लिंगप्रतिष्ठा पुण्यस्य न तु संख्येति लिख्यते

രത്നസമുദ്രത്തിലെ രത്നങ്ങളുടെ എണ്ണം എണ്ണവിദഗ്ധരും അംഗീകരിക്കും; എന്നാൽ ശിവലിംഗ-പ്രതിഷ്ഠയുടെ പുണ്യം സംഖ്യയായി എഴുതാൻ കഴിയില്ല.

Verse 83

अनादिसिद्धः संसारः कर्तृकर्मविवर्जितः । स्वयं प्रादुर्भवेदेष स्वयमेव विलीयते

സംസാരം അനാദിസിദ്ധം; കര്‍ത്താവും കര്‍മ്മവും ഇല്ലാത്തത്. അത് സ്വയം ഉദ്ഭവിച്ച് സ്വയം ലയിക്കുന്നു.

Verse 84

ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं यावद्देहनिबंधनम् । आत्मैवैकेश्वरस्तत्र न द्वितीयस्तदीशिता

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ലുതുമ്പുവരെ, ദേഹബന്ധനം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം—അവിടെ ആത്മാവേ ഏകേശ്വരൻ; അതിനപ്പുറം രണ്ടാമൻ അധിപതി ഇല്ല.

Verse 85

यद्ब्रह्मविष्णुरुद्राद्यास्तथाख्या देहिनामिमाः । आख्या यथास्मदादीनां पुण्यकीर्त्यादिरुच्यते

ദേഹികളായവരെ ‘ബ്രഹ്മാ’, ‘വിഷ്ണു’, ‘രുദ്ര’ മുതലായ പേരുകളിൽ വിളിക്കുന്നതുപോലെ, നമ്മുപോലുള്ളവർക്കും ‘പുണ്യകീർത്തി’ മുതലായ പേരുകൾ ലോകവ്യവഹാരത്തിൽ പ്രചാരത്തിലാണ്.

Verse 86

देहो यथा स्मदादीनां स्वकालेन विलीयते । ब्रह्मादि मशकांतानां स्वकालाल्लीयते तथा

നമ്മുപോലുള്ളവരുടെ ദേഹം തനിക്കുള്ള സമയത്ത് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് കൊതുകുവരെ എല്ലാവരുടെയും ദേഹവും തത്തത്ത സമയത്ത് ലയിക്കുന്നു.

Verse 87

विचार्यमाणे देहेस्मिन्नकिंचिदधिकं क्वचित् । आहारो मैथुनं निद्रा भयं सर्वत्र यत्समम्

ഈ ദേഹത്തെ വിചാരിച്ചാൽ എവിടെയും ഒന്നും അധികമോ ശ്രേഷ്ഠമോ കാണുന്നില്ല; ആഹാരം, മൈഥുനം, നിദ്ര, ഭയം—ഇവ എല്ലായിടത്തും സമമാണ്.

Verse 88

निजाहारपरीमाणं प्राप्य सर्वोपि देहभृत् । सदृशीमेव संतृप्तिं प्राप्नुयान्नाधिकेतराम्

ഓരോ ദേഹധാരിയും തനിക്കു യോജ്യമായ ആഹാരപരിമാണം ലഭിച്ചാൽ, അതിനനുസരിച്ച തൃപ്തിയേ പ്രാപിക്കും; അതിലധികമോ വ്യത്യസ്തമോ അല്ല।

Verse 89

यथा वितृषिताः स्याम पीत्वा पेयं मुदा वयम् । तृषितास्तु तथान्येपि न विशेषोल्पकोधिकः

നാം സന്തോഷത്തോടെ പാനം കുടിച്ച് ദാഹമൊഴിയുന്നതുപോലെ, മറ്റു ദാഹാർത്തരും അങ്ങനെ തന്നേ; ഇതിൽ ചെറുതോ വലുതോ പ്രത്യേക വ്യത്യാസമില്ല।

Verse 90

संतु नार्यः सहस्राणि रूपलावण्यभूमयः । परं निधुवने काले ह्येकैवेहोपयुज्यते

രൂപലാവണ്യസമ്പന്നമായ സ്ത്രീകൾ ആയിരങ്ങളുണ്ടായാലും, രതി-സമയത്ത് ഇവിടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരുത്തിയേ സംഗമത്തിന് ഉപയുക്തയാകുന്നു।

Verse 91

अश्वाः परः शताः संतु संत्वनेकेप्यनेकषाः । अधिरोहे तथाप्येको न द्वितीयस्तथात्मनः

കുതിരകൾ നൂറിലധികം, പലവിധമായും ഉണ്ടായാലും; കയറിപ്പോകാൻ ഒരുതന്നെ ഉപയോഗപ്പെടുന്നു, അതേ സമയത്ത് രണ്ടാമത്തേതല്ല।

Verse 92

पर्यंकशायिनां स्वापे सुखं यदुपपद्यते । तदेव सौख्यं निद्रायामिह भूशायिनामपि

കട്ടിലിൽ കിടക്കുന്നവർക്ക് നിദ്രയിൽ ലഭിക്കുന്ന സുഖം തന്നേ, ഇവിടെ നിലത്ത് കിടക്കുന്നവർക്കും നിദ്രയിൽ അതേ സുഖമാണ്।

Verse 93

यथैव मरणाद्भीतिरस्मदादि वपुष्मताम् । ब्रह्मादिकीटकांतानां तथा मरणतो भयम्

നമ്മെപ്പോലുള്ള ദേഹധാരികൾക്ക് മരണഭയം ഉള്ളതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും ചെറു കീടം വരെ എല്ലാവർക്കും മരണഭയം ഉണ്ട്।

Verse 94

सर्वेतनुभृतस्तुल्या यदि बुद्ध्या विचार्यते । इदं निश्चित्य केनापि नो हिंस्यः कोपि कुत्रचित्

വിവേകബുദ്ധിയോടെ ചിന്തിച്ചാൽ എല്ലാ ദേഹധാരികളും സമാനരാണ്. ഇത് ഉറപ്പാക്കി ആരും എവിടെയും ആരെയും ഹിംസിക്കരുത്।

Verse 95

धर्मो जीवदया तुल्यो न क्वापि जगतीतले । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या जीवदया नृभिः

ഈ ഭൂമിയിൽ ജീവദയയ്‌ക്ക് തുല്യമായ ധർമ്മം മറ്റൊന്നുമില്ല. അതിനാൽ മനുഷ്യർ സർവ്വശ്രമത്തോടെയും ജീവദയ ആചരിക്കണം।

Verse 96

एकस्मिन्रक्षिते जीवे त्रैलोक्यं रक्षितं भवेत् । घातिते घातितं तद्वत्तस्माद्रक्षेन्न घातयेत्

ഒരു ജീവനെ രക്ഷിച്ചാൽ ത്രിലോകവും രക്ഷിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ; ഒരു ജീവനെ കൊന്നാൽ ത്രിലോകവും കൊല്ലപ്പെട്ടതുപോലെ. അതിനാൽ രക്ഷിക്കണം, കൊല്ലിക്കരുത്।

Verse 97

अहिंसा परमो धर्म इहोक्तः पूर्वसूरिभिः । तस्मान्न हिंसा कर्तव्या नरैर्नरकभीरुभिः

അഹിംസയാണ് പരമധർമ്മം എന്നു പൂർവ്വ ഋഷിമാർ ഇവിടെ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ നരകഭയമുള്ളവർ ഒരിക്കലും ഹിംസ ചെയ്യരുത്।

Verse 98

न हिंसा सदृशं पापं त्रैलोक्ये सचराचरे । हिंसको नरकं गच्छेत्स्वर्गं गच्छेदहिंसकः

ത്രിലോകങ്ങളിലും, ചരാചരമായ എല്ലാ ജീവികളിലും, ഹിംസയ്‌ക്കു തുല്യമായ പാപമില്ല. ഹിംസകൻ നരകത്തിലേക്കു പോകുന്നു; അഹിംസകൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 99

संति दानान्यनेकानि किं तैस्तुच्छ फलप्रदैः । अभीति दानसदृशं परमेकमपीह न

ദാനങ്ങൾ അനേകം ഉണ്ട്; എന്നാൽ തുച്ഛഫലം നൽകുന്നവ കൊണ്ട് എന്തു പ്രയോജനം? ഇവിടെ അഭയദാനത്തിനെ തുല്യമായ പരമദാനം ഒന്നുമില്ല.

Verse 100

इह चत्वारि दानानि प्रोक्तानि परमर्षिभिः । विचार्य नानाशास्त्राणि शर्मणेत्र परत्र च

ഇവിടെ പരമർഷിമാർ അനേകം ശാസ്ത്രങ്ങൾ വിചാരിച്ച്, ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ക്ഷേമം നൽകുന്ന നാല് ദാനങ്ങളെ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 110

वृक्षांश्छित्त्वा पशून्हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम । दग्ध्वा वह्नौ तिलाज्यादि चित्रं स्वर्गोऽभिलप्यते

വൃക്ഷങ്ങൾ വെട്ടി, പശുക്കളെ കൊല്ലി, രക്തക്കളിമണ്ണാക്കി—പിന്നെ അഗ്നിയിൽ എള്ളും നെയ്യും മുതലായവ ദഹിപ്പിച്ച്—വിചിത്രമായി ‘സ്വർഗ്ഗം’ തന്നെയാണു ലക്ഷ്യമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 120

मुधा जातिविकल्पोयं लोकेषु परिकल्प्यते । मानुष्ये सति सामान्ये कोधमः कोथ चोत्तमः

ലോകങ്ങളിൽ ‘ജാതിവ്യത്യാസം’ എന്ന ഈ ധാരണ വ്യർത്ഥമായി കൽപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണ്. മനുഷ്യത്ത്വം എല്ലാവർക്കും സാധാരണമെങ്കിൽ, ഇവിടെ ആരാണ് അധമൻ? ആരാണ് ഉത്തമൻ?

Verse 130

वंध्यानां चापि वंध्यात्वं सा परिव्राजिकाहरत् । तैस्तैश्च कार्मणोपायैरसौ भाग्यवतीः स्त्रियः

ആ പരിവ്രാജിക വന്ധ്യസ്ത്രീകളുടെ വന്ധ്യതയും നീക്കി; വിവിധ കാർമണോപായങ്ങളാൽ അവൾ സ്ത്രീകളെ ഭാഗ്യവതികളാക്കി।

Verse 140

विलोक्य तं समायातं दूरादुत्कंठितो नृपः । मेने भवेद्गुरुरयं युक्तो मदुपदेशने

ദൂരത്തിൽ നിന്ന് അവൻ വരുന്നതു കണ്ട രാജാവ് ആകാംക്ഷയോടെ—‘ഇവൻ എനിക്ക് ഉപദേശം നൽകാൻ യോജ്യനായ ഗുരു’ എന്നു വിചാരിച്ചു।

Verse 150

अधुना गुरुरेधित्वं मम भाग्योदयागतः । राज्यं तु प्रकरोम्येवं न्यक्कृतांतकसाध्वसम्

ഇപ്പോൾ എന്റെ ഭാഗ്യോദയത്താൽ ഗുരുമഹിമ എന്റെ ജീവിതത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ യമഭയം കീഴടക്കി ഞാൻ ഇങ്ങനെ രാജ്യം ഭരിക്കും।

Verse 160

विरिंचिं सारथिं कृत्वा कृत्वा विष्णुं च पत्त्रिणम् । रथचक्रे पुष्पवंतौ प्रतोदं प्रणवात्मकम्

വിരിഞ്ചി (ബ്രഹ്മാ)യെ സാരഥിയാക്കി, വിഷ്ണുവിനെ പത്രിണം (ധ്വജ/വാഹനചിഹ്നം) ആക്കി; രഥചക്രങ്ങൾ പുഷ്പപൂർണ്ണവും, പ്രതോദം പ്രണവ (ഓം)സ്വരൂപവുമായിരുന്നു।

Verse 170

इदानीं दिश मे तात कर्मनिर्मूलनक्षमम् । उपायं त्वमुपायज्ञ येन निर्वृतिमाप्नुयाम्

ഇപ്പോൾ, താതാ, കർമത്തെ വേർപൊട്ടിച്ച് നിർമ്മൂലമാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഉപായം എനിക്ക് കാണിച്ചുതരുക; നിങ്ങൾ ഉപായജ്ഞൻ, അതിനാൽ ഞാൻ നിർവൃതിയും മോക്ഷവും പ്രാപിക്കട്ടെ।

Verse 180

संख्यास्ति यावती देहे देहिनो रोमसंभवा । तावतोप्यपराधा वै यांति लिंग प्रतिष्ठया

ജീവിയുടെ ദേഹത്തിൽ എത്ര രോമങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നുവോ, ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠയാൽ അത്രയേറെ അപരാധങ്ങൾ നിശ്ചയമായി നശിക്കുന്നു।

Verse 190

अहो उदर्क एतस्य न कैश्चित्प्रतिपद्यते । अस्माकमपि यद्दूरमदवीयस्तदस्य यत्

അയ്യോ, ഇതിന്റെ അന്തിമഫലം ആരും ശരിയായി ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഞങ്ങൾക്ക് ദൂരമെന്നു തോന്നുന്നതു, അതിന് അതിലും ദൂരമാണ്।

Verse 200

विलोक्य काशीं परितो मायाद्विजवपुर्हरिः । भूयोभूयो विचार्यापि किमत्रातीव पावनम्

ഹരി മായാബലാൽ ബ്രാഹ്മണദേഹം ധരിച്ചു കാശിയെ ചുറ്റും നിരീക്ഷിച്ചു. വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച്—“ഇവിടെ അത്യന്തം പാവനമായത് എന്ത്?” എന്നു വിചാരിച്ചു।

Verse 210

अभिषिच्य महाबुद्धिः पौराञ्जानपदानपि । प्रसादीकृत्य पुण्यात्मा पुनः काशीमगान्नृपः

മഹാബുദ്ധിയുള്ള രാജാവ് അഭിഷേകം നടത്തി, നഗരവാസികളെയും ഗ്രാമജനങ്ങളെയും പ്രസാദിപ്പിച്ചു; ആ പുണ്യാത്മാവ് വീണ്ടും കാശിയിലേക്കു പോയി।

Verse 220

दिव्यैर्दुकूलनेपथ्यैरलंचक्रे मुदान्वितैः । त्रिनेत्रीकृतसद्भाल श्यामीकृतशिरोधरम्

ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും ധരിപ്പിച്ച് ആനന്ദത്തോടെ അവനെ അലങ്കരിച്ചു—ശുഭ്രലലാടത്തിൽ ത്രിനേത്രചിഹ്നം വരച്ച്, ശിരസ്സിലെ കേശം ശ്യാമമാക്കി।

Verse 229

अस्याख्यानस्य पठनाद्विष्णोरिव मनोरथाः । संपूर्णतां गमिष्यंति शंभोश्चिंतितकारिणः

ഈ പുണ്യാഖ്യാനം പാരായണം ചെയ്താൽ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ മനോരഥങ്ങൾ സഫലമാകും; കാരണം ശംഭു ചിന്തിച്ചതെല്ലാം നടപ്പാക്കുന്നവൻ ആകുന്നു।