Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

तस्यां मूर्तौ समावेश्य कैशव्यामथ केशवः । शंभोः कार्ये कृतमना अंशांशांशेन निर्गतः

tasyāṃ mūrtau samāveśya kaiśavyāmatha keśavaḥ | śaṃbhoḥ kārye kṛtamanā aṃśāṃśāṃśena nirgataḥ

അപ്പോൾ കേശവൻ ആ കൈശവീ മൂർത്തിയിൽ ലയിച്ച്, ശംഭുവിന്റെ കാര്യം നിർവഹിക്കുവാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ച്, തന്റെ ശക്തിയുടെ അംശത്തിന്റെ അംശത്തിന്റെ അംശമാത്രമായി പുറത്തുവന്നു.

तस्याम्in that
तस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
मूर्तौin the form
मूर्तौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
समावेश्यhaving entered, having merged
समावेश्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-विश् (धातु) + ल्यप् (प्रत्यय)
Formकृदन्त—ल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष (Gerund) ‘having entered/placed (oneself)’; अव्ययभाव
कैशव्याम्in the Kaiśavī (form)
कैशव्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकैशवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘कैशवी मूर्ति’ इति (a form related to Keśava)
अथthen
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (conj./discourse particle)
केशवःKeśava (Viṣṇu)
केशवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शम्भोःof Śambhu (Śiva)
शम्भोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशम्भु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
कार्येin the task, for the purpose
कार्ये:
Adhikarana (Domain/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
कृतमनाwith resolved mind
कृतमना:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत + मनस् (प्रातिपदिक)
Formसमासः—बहुव्रीहि (कृतं मनः यस्य सः = resolved), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणं ‘केशवः’
अंशांशांशेनby a fraction of a fraction (a very small part)
अंशांशांशेन:
Karana (Means/करण)
TypeNoun
Rootअंश + अंश + अंश (प्रातिपदिक)
Formसमासः—पुनरुक्त-तत्पुरुष/अवयव-निर्देश (अंशस्य अंशस्य अंशेन), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
निर्गतःemerged, came forth
निर्गतः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-गम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formकृदन्त—PPP (क्त) ‘gone out/emerged’, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-भावे ‘emerged’

Skanda (contextual continuation)

Listener: Agastya

Scene: Keśava assumes/enters a Kaiśavī form, then emerges as a minute aṃśa to execute Śambhu’s task—depictable as a luminous emanation from a larger Viṣṇu form.

K
Keśava (Viṣṇu)
Ś
Śambhu (Śiva)
K
Kaiśavī mūrti

FAQs

The Purāṇa highlights concord between Viṣṇu and Śiva: divine manifestations arise to uphold cosmic purpose and sacred order.

No tīrtha is named directly; the verse advances the narrative explaining a divine act connected to the Kāśī-khaṇḍa context.

None; it is theological-narrative, describing Keśava’s emergence in a particular form.