Adhyaya 4

Verse 1

स्कंद उवाच । कुंभसंभव वक्ष्यामि शृणोत्ववहितो भवान् । कपर्दीशस्य लिंगस्य महामाहात्म्यमुत्तमम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കുംഭസംബവ (അഗസ്ത്യ), ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക. കപർദീശന്റെ ലിംഗത്തിന്റെ പരമോത്തമ മഹാമാഹാത്മ്യം ഞാൻ വിവരിക്കും।

Verse 2

कपर्दी नाम गणपः शंभोरत्यंतवल्लभः । पित्रीशादुत्तरे भागे लिंगं संस्थाप्य शांभवम्

കപർദീ എന്ന ഗണപൻ, ശംഭുവിന് അത്യന്തം പ്രിയൻ; അവൻ പിത്രീശന്റെ ഉത്തരഭാഗത്ത് ശാംഭവ (ശൈവ) ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 3

कुंडं चखान तस्याग्रे विमलोदक संज्ञकम् । यस्य तोयस्य संस्पर्शाद्विमलो जायते नरः

അതിന്റെ മുന്നിൽ അവൻ ‘വിമലോദക’ എന്ന പേരിലുള്ള കുളം കുഴിച്ചു; അതിലെ ജലസ്പർശം കൊണ്ടു മനുഷ്യൻ വിമലനായി (ശുദ്ധനായി) മാറുന്നു।

Verse 4

इतिहासं प्रवक्ष्यामि तत्र त्रेतायुगे पुरा । यथावृत्तं कुंभयोने श्रवणात्पातकापहम्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവിടെ ത്രേതായുഗത്തിലെ പ്രാചീന പുണ്യചരിതം പറയുന്നു, ഹേ കുംഭയോനി (അഗസ്ത്യ)! സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നെ; ഇതു ശ്രവണമാത്രം പാപനാശകരം.

Verse 5

एकः पाशुपत श्रेष्ठो वाल्मीकिरिति संज्ञितः । तपश्चचार स मुनिः कपर्दीशं समर्चयन्

പാശുപതന്മാരിൽ ഒരുത്തൻ ശ്രേഷ്ഠഭക്തനായിരുന്നു; ‘വാൽമീകി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. ആ മുനി തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ച് ഭക്തിയോടെ കപർദീശൻ (ശിവൻ)നെ സമർചിച്ചു.

Verse 6

एकदा स हि हेमंते मार्गे मासि तपोधनः । स्नात्वा तत्र महातीर्थे मध्याह्ने विमलोदके

ഒരിക്കൽ ഹേമന്തഋതുവിൽ, മാർഗമാസത്തിൽ, ആ തപോധനൻ അവിടെ മഹാതീർത്ഥത്തിൽ മധ്യാഹ്നത്തിൽ നിർമ്മലജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 7

चकार भस्मना स्नानमापादतलमस्तकम् । लिंगस्य दक्षिणेभागे कृतमाध्याह्निकक्रियः

അവൻ ഭസ്മസ്നാനം പാദതലത്തിൽ നിന്ന് മസ്തകം വരെ ആചരിച്ചു; ലിംഗത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്ത് മധ്യാഹ്നികകർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി.

Verse 8

न्यस्तमस्तकपांसुश्च संध्यामाध्यात्मिकीं स्मरन् । जपन्पंचाक्षरीं विद्यां ध्यायन्देवं कपर्दिनम्

തല താഴ്ത്തി, ആധ്യാത്മിക സന്ധ്യയെ സ്മരിച്ച്, അവൻ പഞ്ചാക്ഷരി വിദ്യ ജപിക്കുകയും ദേവൻ കപർദിനൻ (ശിവൻ)നെ ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 9

कृत्वा संहारमार्गेण सप्रमाणं प्रदक्षिणाम् । हुडुंकृत्य हुडुंकृत्य हुडुंकृत्य त्रिरुच्चकैः

സംഹാര-മാർഗ്ഗപ്രകാരം പ്രമാണപൂർവ്വം സമ്പൂർണ്ണ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, അവൻ ഉച്ചസ്വരത്തിൽ ‘ഹുഡും’ എന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും—മൂന്നു പ്രാവശ്യം—വിളിച്ചു.

Verse 10

प्रणवं पुरतः कृत्वा षड्जादिस्वरभेदतः । गीतं विधाय सानंदं सनृत्यं हस्तकान्वितम्

പ്രണവം ‘ഓം’ മുൻപിൽ വെച്ച്, ഷഡ്ജാദി സ്വരഭേദങ്ങളാൽ, അവൻ ആനന്ദത്തോടെ ഗാനം ചെയ്തു; ഹസ്തമുദ്രകളോടെ നൃത്തവും ചെയ്തു.

Verse 11

अंगहारैर्मनोहारि चारी मंडलसंयुतम् । क्षणं तत्र सरस्तीरे उपविष्टो महातपाः

മനോഹരമായ അങ്കഹാരങ്ങളോടും ചാരി-മണ്ഡലചലനങ്ങളോടും കൂടെ, ആ മഹാതപസ്വി അവിടെ സരസ്സിന്റെ തീരത്ത് ക്ഷണനേരം ഇരുന്നിരുന്നു.

Verse 12

अद्राक्षीद्राक्षसं घोरमतीव विकृताकृतिम् । शुष्कशंखकपोलास्यं निमग्ना पिंगलोचनम्

അവൻ അത്യന്തം വികൃതാകൃതിയുള്ള ഭീകരനായ ഒരു രാക്ഷസനെ കണ്ടു—അതിന്റേ കപോലവും മുഖവും ഉണങ്ങിയ ശംഖംപോലെ, പിംഗളനേത്രങ്ങൾ ആഴത്തിൽ കുഴിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 13

रूक्षस्फुटितकेशाग्रं महालंब शिरोधरम् । अतीव चिपिट घ्राणं शुष्कौष्ठमतिदंतुरम्

അതിന്റേ മുടിത്തുമ്പുകൾ രൂക്ഷവും പിളർന്നതുമായിരുന്നു; തലയും കഴുത്തും ഭാരമായി തൂങ്ങി. മൂക്ക് അത്യന്തം ചപ്പ, അധരങ്ങൾ ഉണങ്ങി, പല്ലുകൾ ഭീകരമായി പുറത്തേക്ക് തള്ളിനിന്നു.

Verse 14

महाविशालमौलिं च प्रोर्ध्वीभूतशिरोरुहम् । प्रलंबकर्णपालीकं पिंगलश्मश्रुभीषणम्

അവന്റെ ശിരസ് അതിവിശാലമായിരുന്നു; മുടി മേലോട്ടു നിവർന്ന് നിന്നു. കർണ്ണപല്ലവങ്ങൾ ദീർഘമായി തൂങ്ങി; പിംഗളവർണ്ണമുള്ള കഠിന മീശകൊണ്ട് അവൻ ഭയാനകനായി തോന്നി।

Verse 15

प्रलंबित ललज्जिह्वमत्युत्कट कृकाटिकम् । स्थूलास्थि जत्रु संस्थानं दीर्घस्कंधद्वयोत्कटम्

അവന്റെ നാവ് പുറത്തേക്ക് തൂങ്ങി; കഴുത്ത് അത്യന്തം വികൃതമായി ഉയർന്ന് നിന്നു. കട്ടിയുള്ള അസ്ഥികളാൽ ജത്രുപ്രദേശം-വക്ഷസ്ഥല ഘടന; ഇരുഭുജസ്കന്ധങ്ങളും ദീർഘവും ഭീതിജനകമായി മഹത്തുമായിരിന്നു।

Verse 16

निमग्नकक्षाकुहरं शुष्कह्रस्व भुजद्वयम् । विरलांगुलिहस्ताग्रं नतपीन नखावलिम्

അവന്റെ കക്ഷഗുഹകൾ ആഴത്തിൽ കുഴിഞ്ഞിരുന്നു; ഇരുകൈകളും ഉണങ്ങി ചെറുതായിരുന്നു. കൈത്തുമ്പിൽ വിരലുകൾ വിരളവും നേർത്തതുമായിരിന്നു; നഖങ്ങൾ വളഞ്ഞും കട്ടിയുമായിരിന്നു।

Verse 17

विशुष्क पांसुलोत्क्रोडं पृष्ठलग्नोदरत्वचम् । कटीतटेन विकटं निर्मांसत्रिकबंधनम्

അവന്റെ കടി-പ്രദേശം പൂർണ്ണമായി ഉണങ്ങി പൊടിപടർന്നിരുന്നു; ഉദരചർമ്മം പിറകിൽ ഒട്ടിയിരുന്നു. അരക്കെട്ട് വികൃതവും ഭയാനകവുമായിരുന്നു; ത്രികസന്ധിയിൽ മാംസമില്ലാത്ത അസ്ഥിഗ്രന്ഥികൾ കെട്ടിപ്പിണഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 18

प्रलंब स्फिग्युगयुतं शुष्कमुष्काल्पमेहनम् । दीर्घनिर्मांसलोरूकं स्थूलजान्वस्थिपंजरम्

അവന്റെ സ്ഫിഗ്ഭാഗം താഴേക്ക് തൂങ്ങി; മോഷ്കങ്ങൾ ഉണങ്ങി ചുരുങ്ങി, മേഹനം ചെറുതായിരുന്നു. തുടകൾ ദീർഘമായിരുന്നെങ്കിലും മാംസരഹിതം; മുട്ടുകൾ കട്ടിയോടെ ഭീതിജനക അസ്ഥിപഞ്ജരത്തോടെ കൂടിയിരുന്നു।

Verse 19

अस्थिचर्मावशेषं च शिराजालितविग्रहम् । शिरालं दीर्घजंघं च स्थूलगुल्फास्थिभीषणम्

അസ്ഥിയും തോലും മാത്രമായി അവശേഷിച്ച അവന്റെ ശരീരം ഞരമ്പുകളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു. നീണ്ട കാലുകളും തടിച്ച കണങ്കാൽ അസ്ഥികളുമുള്ള അവൻ ഭയങ്കരനായി കാണപ്പെട്ടു.

Verse 20

अतिविस्तृत पादं च दीर्घवक्रकृशांगुलिम् । अस्थिचर्मावशेषेण शिराताडितविग्रहम्

അവന്റെ പാദങ്ങൾ വളരെ വിസ്തൃതവും വിരലുകൾ നീണ്ടതും വളഞ്ഞതും മെലിഞ്ഞതുമായിരുന്നു. അസ്ഥിയും തോലും മാത്രമായതിനാൽ അവന്റെ ശരീരം ഞരമ്പുകൾ തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെട്ടു.

Verse 21

विकटं भीषणाकारं क्षुत्क्षाममतिलोमशम् । दावदग्धद्रुमाकारमति चंचललोचनम्

വികൃതവും ഭയാനകവുമായ രൂപമുള്ളവനും, വിശപ്പുകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവനും, അമിതമായി രോമമുള്ളവനുമായിരുന്നു അവൻ. കാട്ടുതീയിൽ വെന്ത മരം പോലെയിരുന്ന അവന്റെ കണ്ണുകൾ അതീവ ചഞ്ചലമായിരുന്നു.

Verse 22

मूर्तं भयानकमिव सर्वप्राणिभयप्रदम् । हृदयाकंपनं दृष्ट्वा तं प्रेतं वृद्धतापसः । अतिदीनाननं कस्त्वमिति धैर्येण पृष्टवान्

ഭയത്തിന്റെ രൂപമായവനും, സകല ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഭയം നൽകുന്നവനും, ഹൃദയത്തെ വിറപ്പിക്കുന്നവനുമായ ആ പ്രേതത്തെ കണ്ട്, വൃദ്ധനായ താപസൻ ധൈര്യത്തോടെ ചോദിച്ചു: "അല്ലയോ അതീവ ദയനീയ മുഖമുള്ളവനേ, നീ ആരാണ്?"

Verse 23

कुतस्त्वमिह संप्राप्तः कस्मात्ते गतिरीदृशी । अनुक्रोशधियारक्षः पृच्छामि वद निर्भयम्

"നീ എവിടെ നിന്നാണ് ഇവിടെ എത്തിയത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് നിനക്ക് ഈ അവസ്ഥ വന്നത്? കരുണയോടെ ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, ഭയപ്പെടാതെ പറയൂ."

Verse 24

अस्माकं तापसानां च न भयं त्वद्विधान्मनाक् । शिवनामसहस्राणां विभूतिकृतवर्मणाम्

ഞങ്ങളായ തപസ്വികൾക്ക് നിനക്കുപോലെയുള്ള ജീവികളാൽ അല്പമെങ്കിലും ഭയം ഇല്ല; ശിവസഹസ്രനാമജപം ഞങ്ങളെ കാക്കുന്നു, വിഭൂതി-ധാരണമെന്ന കവചം ഞങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 25

तापसोदीरितमिति तद्रक्षः प्रीतिपूवर्कम् । निशम्य प्रांजलिः प्राह तं कृपालुं तपोधनम्

തപസ്വി ഉച്ചരിച്ച വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ രാക്ഷസൻ സന്തോഷിച്ചു; കൈകൂപ്പി കരുണാമയനായ തപോധന മുനിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 26

राक्षस उवाच । अनुक्रोशोस्ति यदि ते भगवंस्तापसोत्तम । स्ववृत्तांतं तदा वच्मि शृणुष्वावहितः क्षणम्

രാക്ഷസൻ പറഞ്ഞു— ഭഗവൻ, തപസ്വികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! നിനക്കു കരുണയുണ്ടെങ്കിൽ ഞാൻ എന്റെ വൃത്താന്തം പറയും; ഒരു നിമിഷം ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.

Verse 27

प्रतिष्ठानाभिधानोस्ति देशो गोदावरी तटे । तीर्थप्रतिग्रहरुचिस्तत्रासं ब्राह्मणस्त्वहम्

ഗോദാവരിയുടെ തീരത്ത് ‘പ്രതിഷ്ഠാന’ എന്നൊരു ദേശമുണ്ട്. അവിടെ ഞാൻ ബ്രാഹ്മണനായി വസിച്ചു; തീർത്ഥകർമ്മബന്ധമായ ദാന-പ്രതിഗ്രഹത്തിൽ ആസക്തനായിരുന്നു.

Verse 28

तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोस्मि गतिमीदृशीम् । मरुस्थले महाघोरे तरुतोयविवर्जिते

ആ കർമ്മവിപാകം മൂലം എനിക്ക് ഇത്തരമൊരു ഗതി ലഭിച്ചു—മരവും ജലവും ഇല്ലാത്ത ഭയങ്കര മരുഭൂമിയിൽ ഞാൻ പതിച്ചു.

Verse 29

गतो बहुतरः कालस्तत्र मे वसतो मुने । क्षुधितस्य तृषार्तस्य शीततापसहस्य च

ഹേ മുനേ, അവിടെ വസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ എനിക്കു വളരെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞു—വിശപ്പാൽ പീഡിതനായി, ദാഹത്താൽ തപിച്ച്, ശീതവും താപവും സഹിച്ചു നിന്നു।

Verse 30

वर्षत्यपि महामेघे धारासारैर्दिवानिशम् । प्रावृट्कालेऽनिले वाति किंचित्प्रावरणं न मे

മഹാമേഘങ്ങൾ പകലും രാത്രിയും കനത്ത ധാരയായി പെയ്താലും, മഴക്കാലത്ത് കാറ്റ് വീശിയാലും, എനിക്ക് അല്പമെങ്കിലും മൂടുപടലം ഇല്ല।

Verse 31

पर्वण्यदत्तदाना ये कृततीर्थप्रतिग्रहाः । त इमां योनिमृच्छंति महादुःख निबंधनीम्

പുണ്യപർവ്വദിനങ്ങളിൽ ദാനം നൽകാതെ, തീർത്ഥങ്ങളിൽ ദാന-പ്രതിഗ്രഹം (ദക്ഷിണ) സ്വീകരിക്കുന്നവർ ഈ യോനിയിലേക്കു തന്നെ വീഴും—മഹാദുഃഖബന്ധനമായത്।

Verse 32

गते बहुतिथे काले मरुभूमौ मुने मया । दृष्टो ब्राह्मणदायाद एकदा कश्चिदागतः

ഹേ മുനേ, ആ മരുഭൂമിയിൽ വളരെ കാലം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ഒരിക്കൽ ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ വംശജനെയൊരാളെ അവിടെ എത്തിയതായി കണ്ടു।

Verse 33

सूर्योदयमनुप्राप्य संध्याविधिविवर्जितः । कृत्वा मूत्रपुरीषे तु शौचाचमनवर्जितः

സൂര്യോദയസമയം എത്തിയിട്ടും അവൻ സന്ധ്യാവിധി ഉപേക്ഷിച്ചു; മൂത്രവും മലവും വിസർജ്ജിച്ച ശേഷം ശൗചവും ആചമനവും ചെയ്തില്ല।

Verse 34

मुक्तकच्छमशौचं च संध्याकर्मविवर्जितम् । तं दृष्ट्वा तच्छरीरेहं संक्रांतो भोगलिप्सया

വസ്ത്രധാരണത്തിൽ അശ്രദ്ധനായും അശൗചത്തിലുമായും സന്ധ്യാകർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവനായും ആയ ആ ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഭോഗലാലസയാൽ ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെ അവന്റെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 35

स द्विजो मंदभाग्यान्मे केनचिद्वणिजा सह । अर्थलोभेन संप्राप्तः पुरीं पुण्यामिमां मुने

ഹേ മുനേ! എന്റെ ദുർഭാഗ്യത്താൽ ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഒരു വ്യാപാരിയോടൊപ്പം ധനലോഭം കൊണ്ടു പ്രേരിതനായി ഈ പുണ്യപുരിയിൽ എത്തി।

Verse 36

अंतःपुरि प्रविष्टोभूत्स द्विजो मुनिसत्तम । तच्छरीराद्बहिर्भूतस्त्वहं पापैः समं क्षणात्

ഹേ മുനിസത്തമ! ആ ബ്രാഹ്മണൻ അന്തഃപുരി-പരിസരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ഉടനെ, ഞാൻ പാപങ്ങളോടുകൂടി ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു।

Verse 37

प्रवेशो नास्ति चास्माकं प्रेतानां तपसां निधे । महतां पातकानां च वाराणस्यां शिवाज्ञया

ഹേ തപോനിധേ! ശിവാജ്ഞയാൽ വാരാണസിയിൽ ഞങ്ങൾ പ്രേതങ്ങൾക്ക് പ്രവേശനമില്ല; മഹാപാതകങ്ങൾക്കും പ്രവേശനമില്ല।

Verse 38

अद्यापि तानि पापानि तद्बहिर्निर्गमेच्छया । बहिरेव हि तिष्ठंति सीम्नि प्रमथसाध्वसात्

ഇന്നും ആ പാപങ്ങൾ അവനെ പുറത്തേക്കിറക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ അതിരിൽ, പുറത്തുതന്നെ, ശിവന്റെ പ്രമഥന്മാരുടെ ഭയത്താൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 39

अद्य श्वो वा परश्वो वा स बहिर्निर्गमिष्यति । इत्याशया स्थिताः स्मो वै यावदद्य तपोधन

‘ഇന്ന്, നാളെ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റന്നാൾ അവൻ പുറത്തേക്കു പോകും’—എന്ന ആശയിൽ ഞങ്ങൾ ഇന്നുവരെ കാത്തുനിന്നിരിക്കുന്നു, ഹേ തപോധനേ।

Verse 40

नाद्यापि स बहिर्गच्छेन्नाद्याप्याशा प्रयाति नः । इत्यास्महे निराधारा आशापाश नियंत्रिताः

ഇപ്പോഴും അവൻ പുറത്തേക്കു പോകുന്നില്ല; ഇപ്പോഴും നമ്മുടെ ആശ വിടുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ ആശ്രയമില്ലാതെ ആശാപാശത്തിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 41

चित्रमद्यतनं वच्मि तपस्विंस्तन्निशामय । अतीव भावि कल्याणमिति मन्येऽधुनैव हि

ഇന്നത്തെ ഒരു അത്ഭുതം ഞാൻ പറയുന്നു—ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക, ഹേ തപസ്വീ. ഇപ്പോഴുതന്നെ അത്യന്തം മഹത്തായ മംഗളം സംഭവിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു।

Verse 42

आप्रयागं प्रतिदिनं प्रयामः क्षुधिता वयम् । आहारकाम्यया क्वापि परं नो किंचिदाप्नुमः

വിശപ്പോടെ ഞങ്ങൾ പ്രതിദിനം പ്രയാഗം വരെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു, ആഹാരം തേടി; എങ്കിലും ഒന്നും ലഭിക്കുന്നില്ല।

Verse 43

संति सर्वत्र फलिनः पादपाः प्रतिकाननम् । जलाशयाश्च स्वच्छापाः संति भूम्यां पदेपदे

എവിടെയും ഓരോ കാനനത്തിലും ഫലധാരികളായ വൃക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഭൂമിയിൽ പടിപടിയായി നിർമ്മലജലമുള്ള ജലാശയങ്ങളും ഉണ്ട്।

Verse 44

अन्यान्यपि च भक्ष्याणि सर्वेषां सुलभान्यहो । पानान्यपि विचित्राणि संति भूयांसि सर्वतः

മറ്റുമുതൽ പലവിധ ഭക്ഷ്യങ്ങളും—എല്ലാവർക്കും എളുപ്പം ലഭ്യമാകുന്നവ—ഇവിടെ നിശ്ചയമായും ഉണ്ട്; ചുറ്റുമെങ്ങും പലവിധ വിചിത്ര പാനീയങ്ങളും ധാരാളമുണ്ട്।

Verse 45

परं नो दृग्गतान्येव दूरे दूरे व्रजंत्यहो । दैवादद्यैकमायांतं दृष्ट्वा कार्पटिकं मुने

എന്നാൽ നമ്മുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ വന്നതെല്ലാം, അയ്യോ, ദൂരേ ദൂരേ മാറിപ്പോകുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് ദൈവവിധിയാൽ ഒരു ചീന്തിയ വസ്ത്രധാരിയായ ഭിക്ഷുക്കൻ വരുന്നതു കണ്ടു, ഹേ മുനേ…

Verse 46

तस्यांतिकमहं प्राप्तः क्षुधया परिपीडितः । प्रसह्य भक्षयाम्येनमिति मत्वा त्वरान्वितः

ക്ഷുധയാൽ അത്യന്തം പീഡിതനായി ഞാൻ അവന്റെ അടുത്തെത്തി; ‘ബലമായി കീഴടക്കി അവനെ ഭക്ഷിക്കും’ എന്നു കരുതി ഞാൻ അതിവേഗം മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു।

Verse 47

यावत्तं तु जिघृक्षामि तावत्तद्वदनांबुजात् । शिवनामपवित्रा वाङ्निरगाद्विघ्नहारिणी

ഞാൻ അവനെ പിടിക്കാനൊരുങ്ങിയ അതേ നിമിഷം, അവന്റെ മുഖകമലത്തിൽ നിന്ന് ശിവനാമം പവിത്രമാക്കിയ വാക്ക് പുറപ്പെട്ടു—അത് സകല വിഘ്നങ്ങളും ഹരിക്കുന്നതായിരുന്നു।

Verse 48

शिवनामस्मरणतो मदीयमपि पातकम् । मंदीभूतं ततस्तेन प्रवेशं लब्धवानहम्

ശിവനാമസ്മരണയാൽ എന്റെ സ്വന്തം പാപവും ക്ഷീണിച്ചു; അതിനാലാണ് ഞാൻ (അവനോടൊപ്പം) പ്രവേശനം ലഭിച്ചത്।

Verse 49

सीमस्थैः प्रमथैर्नाहं सद्यो दृग्गोचरीकृतः । शिवनामश्रुतौ येषां तान्न पश्येद्यमोपि यत्

സീമയിൽ നിലകൊണ്ട പ്രമഥന്മാർക്കും ഞാൻ ഉടൻ ദൃശ്യനായില്ല; ശിവനാമം ശ്രവിച്ചവരെ യമനും പോലും കാണുകയില്ല.

Verse 50

अंतर्गेहस्य सीमानं प्राप्तस्तेन सहाधुना । स तु कार्पटिको मध्यं प्रविष्टोहमिहस्थितः

ഇപ്പോൾ അവനോടൊപ്പം ഞാൻ അന്തർപ്രാകാരത്തിന്റെ സീമയിൽ എത്തി; ആ ചീന്തിയ വസ്ത്രധാരി ഭിക്ഷുക്കൻ നടുവിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു, ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെ നിൽക്കുന്നു.

Verse 51

आत्मानं बहुमन्येहं त्वां विलोक्याधुना मुने । मामुद्धर कृपालो त्वं योनेरस्मात्सदारुणात्

ഹേ മുനേ, നിങ്ങളെ ഇപ്പോൾ കണ്ടതുകൊണ്ട് ഞാൻ എന്നെ അത്യന്തം ധന്യനെന്ന് കരുതുന്നു. കൃപാലുവേ, ഈ സദാ ഭയങ്കരമായ യോനി-സ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് എന്നെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 52

इति प्रेतवचः श्रुत्वा स कृपालुस्तपोधनः । मनसा चिंतयामास धिङ्निजार्थोद्यमान्नरान्

പ്രേതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ കരുണാമയ തപോധനൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—‘സ്വാർത്ഥത്തിനായി മാത്രം പരിശ്രമിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ ധിക്!’

Verse 53

स्वोदरं भर यः सर्वे पशुपक्षिमृगादयः । स एव धन्यः संसारे यः परार्थोद्यतः सदा

പശു, പക്ഷി, മൃഗാദികൾ എല്ലാം സ്വന്തം ഉദരമേ നിറയ്ക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ ലോകത്തിൽ സത്യമായി ധന്യൻ എപ്പോഴും പരഹിതത്തിനായി ഉദ്യതനായിരിക്കുന്നവനാണ്.

Verse 54

तपसाद्य निजेनाहं प्रेतमेतमघातुरम् । मामेव शरणं प्राप्तमुद्धरिष्याम्यसंशयम्

എന്റെ സ്വന്തം തപസ്സിന്റെ ബലത്താൽ, എന്നെയേ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ദുഃഖിത പ്രേതനെ ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ ഉദ್ಧരിക്കും.

Verse 55

विमृश्येति स वै चित्ते पिशाचं प्राह सत्तमः । विमलोदे सरस्यस्मिन्स्नाहि रे पापनुत्तये

മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് ആ ശ്രേഷ്ഠൻ പിശാചിനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ പിശാചേ! പാപനാശത്തിനായി ഈ വിമലോദ സരസ്സിൽ സ്നാനം ചെയ്യുക.”

Verse 56

पिशाच ते पिशाचत्वं तीर्थस्यास्य प्रभावतः । कपर्दीशेक्षणादद्य क्षणात्क्षीणं विनंक्ष्यति

“ഹേ പിശാചേ! ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താലും കപർദീശന്റെ ദൃഷ്ടിമാത്രത്താലും, ഇന്ന് നിന്റെ പിശാചത്വം ക്ഷണത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാകും.”

Verse 57

श्रुत्वेति स मुनेर्वाक्यं प्रेतः प्राह प्रणम्य तम् । प्रीतात्मा प्रीतमनसं प्रबद्धकरसंपुटः

മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ പ്രേതൻ അദ്ദേഹത്തെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—ഹൃദയം സന്തുഷ്ടം, മനസ്സ് പ്രീതം, കൈകൾ കൂപ്പി.

Verse 58

पानीयं पातुमपि नो लभेयं मुनिसत्तम । स्नानस्य का कथा नाथ रक्षेयुर्जलदेवताः

“ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! എനിക്ക് കുടിക്കാൻ വെള്ളം പോലും ലഭ്യമല്ല; പിന്നെ സ്നാനത്തിന്റെ കാര്യമെന്ത്, ഹേ നാഥാ? ജലദേവതകൾ എന്നെ തടയും.”

Verse 59

पानस्याप्यत्र का वार्ता जलस्पर्शोपि दुर्लभः । इति प्रेतोक्तमाकर्ण्य स भृशं प्रीतिमानभूत्

“ഇവിടെ കുടിക്കാനുള്ള പ്രതീക്ഷ തന്നെ എന്ത്? ജലസ്പർശം പോലും ദുർലഭം.” പ്രേതന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു।

Verse 60

उवाच च तपस्वी तं जगदुद्धरणक्षमः । गृहाणेमां विभूतिं त्वं ललाटफलके कुरु

അപ്പോൾ ലോകോദ്ധാരണശക്തിയുള്ള തപസ്വി അവനോട് പറഞ്ഞു— “ഈ വിഭൂതി സ്വീകരിക്ക; നിന്റെ ലലാടത്തിൽ ധരിക്ക.”

Verse 61

अस्माद्विभूतिमाहात्म्यात्प्रेत कोपि न कुत्रचित् । बाधा करोति कस्यापि महापातकिनोप्यहो

ഈ വിഭൂതിയുടെ മഹാത്മ്യത്താൽ ഒരു പ്രേതനും എവിടെയും ആരെയും ഉപദ്രവിക്കാനാവില്ല— അത്ഭുതം, മഹാപാതകിയെയും പോലും അല്ല!

Verse 62

भालं विभूतिधवलं विलोक्य यमकिंकराः । पापिनोपि पलायंते भीताः पाशुपतास्त्रतः

വിഭൂതിയാൽ വെളുത്ത ലലാടം കണ്ടാൽ യമകിങ്കരർ ഓടിപ്പോകുന്നു; പാപികളും പാശുപതാസ്ത്രഭീതരെന്നപോലെ പിന്മാറുന്നു।

Verse 63

अस्थिध्वजांकितं दृष्ट्वा यथा पांथा जलाशयम् । दूरं यंति तथा भस्म भालांकं यमकिंकराः

അസ്ഥിധ്വജചിഹ്നം കണ്ടാൽ യാത്രക്കാർ ജലാശയത്തേക്കു ദൂരത്തേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ, ഭസ്മചിഹ്നിത ലലാടം കണ്ട യമകിങ്കരർ ദൂരെയ്ക്ക് മാറിപ്പോകുന്നു।

Verse 64

कृतभूति तनुत्राणं शिवमंत्रैर्नरोत्तमम् । नोपसर्पंति नियतमपि हिंस्राः समंततः

ശിവമന്ത്രങ്ങളാൽ സംസ്കൃതമായ പവിത്ര വിഭൂതി നരോത്തമന്റെ ദേഹത്തിന് രക്ഷാകവചമാകുന്നു; ചുറ്റുമുള്ള ഹിംസ്രസത്ത്വങ്ങളും അവനെ നിശ്ചയമായി സമീപിക്കുകയില്ല.

Verse 66

सर्वेभ्यो दुष्टसत्त्वेभ्यो यतो रक्षेदहर्निशम् । रक्षत्येषा ततः प्रोक्ता विभूतिर्भूतिकृद्यतः

ഈ വിഭൂതി പകലും രാത്രിയും എല്ലാ ദുഷ്ടസത്ത്വങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള രക്ഷ നൽകുന്നു; സ്വയം തന്നെ രക്ഷകയായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതുകൊണ്ട് മംഗലവും സിദ്ധിയും നൽകുന്നതിനാൽ ഇതിനെ ‘വിഭൂതി’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 67

भासनाद्भर्त्सनाद्भस्म पांसुः पांसुत्वदायतः । पापानां क्षारणात्क्षारो बुधेरेवं निरुच्यते

ഇത് പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും അധർമത്തെ ഭർത്ത്സിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനാൽ ‘ഭസ്മം’ എന്നു പറയുന്നു; എല്ലാം പൊടിയാക്കുന്നതിനാൽ ‘പാംസു’ എന്നു; പാപങ്ങളെ ഉരച്ച് നീക്കുന്നതിനാൽ ‘ക്ഷാരം’ എന്നു—ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനികൾ അർത്ഥം വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 68

गृहीत्वा धारमध्यात्स भस्म प्रेतकरेऽर्पयत् । सोप्यादरात्समादाय भालदेशे न्यवेशयत्

ധാരയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഭസ്മം എടുത്ത് അവൻ പ്രേതത്തിന്റെ കൈയിൽ അർപ്പിച്ചു; അവനും ആദരത്തോടെ അത് സ്വീകരിച്ച് നെറ്റിയിൽ ധരിച്ചു.

Verse 69

विभूतिधारिणं वीक्ष्य पिशाचं जलदेवताः । जलावगाहनपरं वारयांचक्रिरे न तम्

വിഭൂതി ധരിച്ച പിശാചിനെ കണ്ട ജലദേവതകൾ, അവൻ സ്നാനാർത്ഥം ജലത്തിൽ ഇറങ്ങാൻ ഉത്സുകനായിരുന്നിട്ടും, അവനെ തടഞ്ഞില്ല.

Verse 70

स्नात्वा पीत्वा स निर्गच्छेद्यावत्तस्माज्जलाशयात् । तावत्पैशाच्यमगमद्दिव्यदेहमवाप च

അവൻ സ്നാനം ചെയ്ത് ജലം പാനം ചെയ്ത് ആ ജലാശയത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന ഉടനെ തന്നെ അവന്റെ പിശാചാവസ്ഥ നീങ്ങി; അവൻ ദിവ്യദേഹം പ്രാപിച്ചു।

Verse 71

दिव्यमालांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः । दिव्ययानं समारुह्य वर्त्म प्राप्तोथ पावनम्

ദിവ്യമാലയും വസ്ത്രവും ധരിച്ച്, ദിവ്യസുഗന്ധം പൂശിയവനായി, ദിവ്യയാനം കയറി അവൻ പാവനമായ മാർഗം പ്രാപിച്ചു।

Verse 72

गच्छता तेन गगने स तपस्वी नमस्कृतः । प्रोच्चैः प्रोवाच भगवन्मोचितोस्मि त्वयानघ

ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ പോകുമ്പോൾ അവൻ ഒരു തപസ്വിയെ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ, അനഘ! നിനാൽ ഞാൻ മോചിതനായി।”

Verse 73

तस्मात्कदर्ययोनित्वादतीव परिनिंदितात् । अस्य तीर्थस्य माहात्म्याद्दिव्यदेहमवाप्तवान्

അത്യന്തം നിന്ദ്യമായ കദര്യ യോനിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന്, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്താൽ അവൻ ദിവ്യദേഹം പ്രാപിച്ചു।

Verse 74

पिशाचमोचनं तीर्थमद्यारभ्य समाख्यया । अन्येषामपि पैशाच्यमिदं स्नानाद्धरिष्यति

ഇന്നുമുതൽ ഇത് ‘പിശാചമോചന തീർത്ഥം’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും; ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മറ്റുള്ളവരുടെയും പിശാചാവസ്ഥ നീങ്ങും।

Verse 75

अस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये ये स्नास्यंतीह मानवाः । पिंडांश्च निर्वपिष्यंति संध्यातर्पणपूर्वकम्

ഈ മഹാപുണ്യ തീർത്ഥത്തിൽ ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് സന്ധ്യാവന്ദനവും തർപ്പണവും കഴിഞ്ഞ് പിണ്ഡദാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ പിതൃകർമ്മഫലമായി മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 76

दैवात्पैशाच्यमापन्नास्तेषां पितृपितामहाः । तेपि पैशाच्यमुत्सृज्य यास्यंति परमां गतिम्

ദൈവയോഗത്താൽ അവരുടെ പിതാക്കളും പിതാമഹന്മാരും പൈശാചികാവസ്ഥയിൽ പതിച്ചിരുന്നാലും, അവർ ആ അവസ്ഥ ഉപേക്ഷിച്ച് പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും।

Verse 77

अद्यशुक्लचतुर्दश्यां मार्गेमासि तपोनिधे । अत्र स्नानादिकं कार्यं पैशाच्यपरिमोचनम

ഹേ തപോനിധേ! ഇന്ന് മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ഇവിടെ സ്നാനാദി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടതാണ്; ഇതു പൈശാചികബാധയിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്നു।

Verse 78

इमां सांवत्सरीं यात्रां ये करिष्यंति मानवाः । तीर्थप्रतिग्रहात्पापान्निःसरिष्यंति ते नराः

ഈ വാർഷിക യാത്ര ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ തീർത്ഥപ്രസാദത്താൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടന്ന് മോചിതരാകും।

Verse 79

पिशाचमोचने स्नात्वा कपर्दीशं समर्च्य च । कृत्वा तत्रान्नदानं च नरोन्यत्रापि निर्भयाः

പൈശാചമോചനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് കപർദീശനെ സമ്യകമായി ആരാധിച്ച് അവിടെ അന്നദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ മറ്റിടങ്ങളിലും നിർഭയനാകും।

Verse 80

मार्गशुक्लचतुर्दश्यां कपर्दीश्वर संनिधौ । स्नात्वान्यत्रापि मरणान्न पैशाच्यमवाप्नुयुः

മാർഗശീർഷ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ കപർദീശ്വര സന്നിധിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, മറ്റെവിടെയെങ്കിലും മരണമുണ്ടായാലും പൈശാച്യദോഷം ലഭിക്കുകയില്ല।

Verse 81

इत्युक्त्वा दिव्यपुरुषो भूयोभूयो नमस्य तम् । तपोधनं महाभागो दिव्यां गतिमवाप्तवान्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ദിവ്യപുരുഷൻ മഹാഭാഗനായ തപോധനനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു; ആ ധന്യൻ ദിവ്യഗതിയെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 82

तपोधनोपि तं दृष्ट्वा महाश्चर्यं घटोद्भव । कपर्दीश्वरमाराध्य कालान्निर्वाणमाप्तवान्

ഹേ ഘടോദ്ഭവ അഗസ്ത്യാ! ആ മഹാശ്ചര്യം കണ്ട തപോധനനും കപർദീശ്വരനെ ആരാധിച്ചു; കാലക്രമത്തിൽ നിർവാണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 83

पिशाचमोचनं तीर्थं तदारभ्य महामुने । वाराणस्यां परां ख्यातिमगमत्सर्वपापहृत्

ഹേ മഹാമുനേ! അന്നുമുതൽ വാരാണസിയിൽ സർവ്വപാപഹരമായ പിശാചമോചന തീർത്ഥം പരമഖ്യാതി നേടി।

Verse 84

पैशाचमोचने तीर्थे संभोज्य शिवयोगिनम् । कोटिभोज्यफलं सम्यगेकैक परिसंख्यया

പൈശാചമോചന തീർത്ഥത്തിൽ ശിവയോഗിയെ ഭോജിപ്പിച്ചാൽ, ഓരോ അത്തരം കർമ്മത്തിന്റെയും കണക്കുപ്രകാരം, സമ്യകമായി കോടി-ഭോജനഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 85

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं नरो नियतमानसः । भूतैः प्रेतैः पिशाचैश्च कदाचिन्नाभिभूयते

ഈ പുണ്യാധ്യായം ശ്രവിച്ച നിയന്ത്രിതമനസ്സുള്ള മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും ഭൂതം, പ്രേതം, പിശാച് എന്നിവാൽ കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല।

Verse 86

बालग्रहाभिभूतानां बालानां शांतिकारकम् । पठनीयं प्रयत्नेन महाख्यानमिदं परम्

ബാലഗ്രഹബാധിതരായ കുട്ടികൾക്ക് ശാന്തിയും സംരക്ഷണവും നൽകുന്ന ഈ പരമ മഹാഖ്യാനം പരിശ്രമത്തോടെ പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 87

इदमाख्यानमाकर्ण्य गच्छन्देशांतरं नरः । चोरव्याघ्रपिशाचाद्यैर्नाभिभूयेत कुत्रचित्

ഈ പുണ്യാഖ്യാനം ശ്രവിച്ച മനുഷ്യൻ ദേശാന്തരയാത്ര ചെയ്താലും എവിടെയും കള്ളൻ, കടുവ, പിശാച് മുതലായവരാൽ കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല।