
ഈ അധ്യായത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ സ്തുതിയിൽ പ്രസന്നയായി ദേവി ദുര്ഗ്ഗ/ജഗദംബ ദിവ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതാണ് വിവരണം. ബ്രഹ്മാവ് അവളുടെ അവതാരത്തെ വിവരിക്കുന്നു—രത്നഖചിതമായ ദിവ്യരഥത്തിൽ ആസീനയായി, സ്വന്തം തേജസ്സിന്റെ പ്രഭയിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, അനവധി സൂര്യന്മാരുടെ ദീപ്തിയെയും അതിക്രമിക്കുന്ന പ്രകാശത്തോടെ ദർശനം നൽകുന്നു. അവളെ മഹാമായ, സദാശിവ-വിലാസിനി, ത്രിഗുണമയിയായിട്ടും നിർഗുണ, നിത്യ, ശിവലോകനിവാസിനി എന്നിങ്ങനെ തത്ത്വപരമായി തിരിച്ചറിയുന്നു; ഇതിലൂടെ അവളുടെ സർവ്വവ്യാപകതയും പരാത്പരതയും സ്ഥാപിതമാകുന്നു. വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാർ അവളുടെ കൃപയാൽ ദർശനം നേടി സമുഹാനന്ദം അനുഭവിച്ച്, പുനഃപുനഃ സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം ചെയ്ത്, ശിവാ, ശർവാണി, കല്യാണി, ജഗദംബ, മഹേശ്വരി, ചണ്ഡി, സർവാർതിനാശിനി തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ വീണ്ടും സ്തുതിക്കുന്നു. ഈ രംഗം ദേവിയെ രക്ഷകയും ദുഃഖനാശിനിയുമായി പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.
Verse 1
ब्रह्मोवाच । इत्थं देवैः स्तुता देवी दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी । आविर्बभूव देवानां पुरतो जगदंबिका
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ദുര്ഗാർതിനാശിനിയായ ദേവി ദുര്ഗ ദേവന്മാരുടെ മുമ്പിൽ ജഗദംബികയായി അവിർഭവിച്ചു।
Verse 2
रथे रत्नमये दिव्ये संस्थिता परमाद्भुते । किंकिणीजालसंयुक्ते मृदुसंस्तरणे वरे
അവൾ പരമാദ്ഭുതമായ രത്നമയ ദിവ്യരഥത്തിൽ ആസീനയായി; കിങ്കിണികളുടെ ഝങ്കാരജാലംകൊണ്ട് അലങ്കൃതയായി, ഉത്തമമായ മൃദുല ശയനാസനത്തോടെ യുക്തയായി തേജസ്സാൽ ദീപ്തയായി പ്രകാശിച്ചു।
Verse 3
कोटिसूर्याधिकाभास रम्यावयवभासिनी । स्वतेजोराशिमध्यस्था वररूपा समच्छवि
അവൾ കോടി സൂര്യന്മാരെയും അതിക്രമിക്കുന്ന ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിച്ചു. അവളുടെ മനോഹര അവയവങ്ങൾ സ്വയം ജ്യോതിര്മയമായിരുന്നു; സ്വതേജോരാശിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട് അവൾ സമവും നിർദോഷവുമായ കാന്തിയോടെ മംഗളകരമായ ശ്രേഷ്ഠരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 4
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे देवसान्त्वनं नाम चतुर्थोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം ഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ മൂന്നാം വിഭാഗമായ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ “ദേവസാന്ത്വനം” എന്ന പേരിലുള്ള നാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 5
त्रिदेवजननी चण्डी शिवा सर्वार्तिनाशिनी । सर्वमाता महानिद्रा सर्वस्वजनतारिणी
അവൾ ത്രിദേവജനനി ചണ്ഡീ; അവൾ തന്നെയാണ് ശിവാ, സർവ ആർത്തി-ദുഃഖങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നവൾ. അവൾ സർവമാതാവ്, മഹാനിദ്ര, തന്റെവരായ സർവജനത്തെയും സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് കടത്തിവിടുന്ന താരിണി.
Verse 6
तेजोराशेः प्रभावात्तु सा तु दृष्ट्वा सुरैश्शिवा । तुष्टुवुस्तां पुनस्ते वै सुरा दर्शनकांक्षिणः
ആ ദിവ്യ തേജസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ദേവന്മാർ ശിവാ (പാർവതി)യെ ദർശിച്ചു. അവളുടെ പുണ്യദർശനം ആഗ്രഹിച്ച ദേവഗണം വീണ്ടും സ്തോത്രങ്ങളാൽ അവളെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 7
अथ देवगणास्सर्वे विष्ण्वाद्या दर्शनेप्सवः । ददृशुर्जगदम्बां तां तत्कृपां प्राप्य तत्र हि
അപ്പോൾ വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും അവളെ ദർശിക്കുവാൻ ആകാംക്ഷയോടെ, അവിടെ തന്നെ അവളുടെ കൃപ പ്രാപിച്ച് ആ ജഗദംബയെ പ്രത്യക്ഷമായി ദർശിച്ചു.
Verse 8
बभूवानन्दसन्दोहस्सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । पुनः पुनः प्रणेमुस्तां तुष्टुवुश्च विशेषतः
ത്രിദിവവാസികളായ എല്ലാവരിലും ആനന്ദത്തിന്റെ മഹാപ്രവാഹം ഉദിച്ചു. അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും അവളെ നമസ്കരിച്ചു, പ്രത്യേക ഭക്തിയോടെ അവളെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 9
देवा ऊचुः । शिवे शर्वाणि कल्याणि जगदम्ब महेश्वरि । त्वां नतास्सर्वथा देवा वयं सर्वार्तिनाशिनीम्
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ഹേ ശിവേ, ഹേ ശർവാണീ, ഹേ കല്യാണീ, ഹേ ജഗദംബേ, ഹേ മഹേശ്വരീ! ഞങ്ങൾ ദേവന്മാർ സർവ്വവിധത്തിലും നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു; നീ സർവ്വ ആർതികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവളാണ്.
Verse 10
न हि जानन्ति देवेशि वेदश्शास्त्राणि कृत्स्नशः । अतीतो महिमा ध्यानं तव वाङ्मनसोश्शिवे
ഹേ ദേവേശീ, ഹേ ശിവേ! വേദങ്ങളും സമസ്ത ശാസ്ത്രങ്ങളും നിന്റെ തത്ത്വത്തെ പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല. നിന്റെ മഹിമ ധ്യാനത്തെയും അതിക്രമിക്കുന്നു; നീ വാക്കിനും മനസ്സിനും അഗോചരയാണ്.
Verse 11
अतद्व्यावृत्तितस्तां वै चकितं चकितं सदा । अभिधत्ते श्रुतिरपि परेषां का कथा मता
പരമതത്ത്വമല്ലാത്തതിൽ നിന്ന് അവൾ സദാ പിന്മാറുന്നതിനാൽ, ശ്രുതിയും അവളെ നിത്യവും അത്ഭുതഭാവമുള്ളവളായി വർണ്ണിക്കുന്നു. പിന്നെ മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യമെന്ത്—അവർ എന്ത് ഗ്രഹിക്കും?
Verse 12
जानन्ति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः । शरणागतभक्तानां न कुत्रापि भयादिकम्
അനേകം ഭക്തർ ഭക്തിയാൽ നിന്റെ കൃപ പ്രാപിച്ച് അതിനെ അറിയുന്നു. നിന്റെ ശരണാഗത ഭക്തർക്കു എവിടെയും ഭയം മുതലായതൊന്നുമില്ല.
Verse 13
विज्ञप्तिं शृणु सुप्रीता यस्या दासास्सदाम्बिके । तव देवि महादेवि हीनतो वर्णयामहे
ഹേ പരമപ്രസന്നയായ അംബികേ, ദയചെയ്ത് ഞങ്ങളുടെ വിനയം നിറഞ്ഞ അപേക്ഷ കേൾക്കണമേ. ഹേ ദേവി, ഹേ മഹാദേവി, ഞങ്ങൾ ഹീനരായിട്ടും നിന്റെ നിത്യദാസരായി ഈ പ്രാർത്ഥന സമർപ്പിക്കുന്നു.
Verse 14
पुरा दक्षसुता भूत्वा संजाता हरवल्लभा । ब्रह्मणश्च परेषां वा नाशयत्वमकंमहत्
മുന്പ് നീ ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായി ജന്മിച്ച് ഹരന് (ശിവന്) പ്രിയയായിത്തീർന്നു. ആ ദിവ്യാവതാരത്തിലൂടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും മഹാ അഹങ്കാരം നീ നശിപ്പിച്ചു.
Verse 15
पितृतोऽनादरं प्राप्यात्यजः पणवशात्तनुम् । स्वलोकमगमस्त्वं वालभद्दुःखं हरोऽपि हि
പിതാവിൽ നിന്നുള്ള അനാദരം ലഭിച്ച് നീ വിധിവശാൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വലോകത്തിലേക്ക് പോയി. സത്യമായി, ഹരൻ (ശിവൻ) ബാലസഹജരും പീഡിതരുമായവരുടെ ദുഃഖവും ഹരിക്കുന്നു.
Verse 16
न हि जातम्प्रपूर्णं तद्देवकार्यं महेश्वरि । व्याकुला मुनयो देवाश्शरणन्त्वां गता वयम्
ഹേ മഹേശ്വരീ, ആ ദേവകാര്യവും ഇനിയും പൂർണ്ണമായിട്ടില്ല. വ്യാകുലരായി മുനിമാരും ദേവന്മാരും കൂടെ ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.
Verse 17
पूर्णं कुरु महेशानि निर्जराणां मनोरथम् । सनत्कुमारवचनं सफलं स्याद्यथा शिवे
ഹേ മഹേശാനീ, അമരന്മാരുടെ മനോരഥം പൂർണ്ണമാക്കണമേ; സനത്കുമാരന്റെ വചനം ഫലപ്രദമാകട്ടെ—ശിവനിൽ എല്ലാം സിദ്ധമാകുന്നതുപോലെ.
Verse 18
अवतीर्य क्षितौ देवि रुद्रपत्नी पुनर्भव । लीलां कुरु यथायोग्यं प्राप्नुयुर्निर्जरास्सुखम्
ഹേ ദേവി, ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് വീണ്ടും രുദ്രപത്നിയായി ഭവിക്കണമേ. യഥായോഗ്യം ദിവ്യലീല നടത്തുക; അതുവഴി അമരദേവന്മാർ സുഖം പ്രാപിക്കട്ടെ.
Verse 19
सुखी स्याद्देवि रुद्रोऽपि कैलासाचलसंस्थितः । सर्वे भवन्तु सुखिनो दुःखं नश्यतु कृत्स्नशः
ഹേ ദേവി, കൈലാസപർവതത്തിൽ വസിക്കുന്ന രുദ്രനും സദാ സുഖിയായിരിക്കട്ടെ. എല്ലാവരും സുഖികളാകട്ടെ; ദുഃഖം മുഴുവനായി നശിക്കട്ടെ.
Verse 20
ब्रह्मोवाच । इति प्रोच्यामरास्सर्वे विष्ण्वाद्याः प्रेमसंकुलाः । मौनमास्थाय संतस्थुर्भक्तिनम्रा त्ममूर्तयः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം വിഷ്ണുവാദികളായ എല്ലാ ദേവന്മാരും പ്രേമഭക്തിയിൽ നിറഞ്ഞു. അവർ മൗനം ആചരിച്ച് ശാന്തമായി നിന്നു; അവരുടെ ആത്മസ്വരൂപം ഭക്തിയാൽ നമിഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 21
शिवापि सुप्रसन्नाभूदाकर्ण्यामरसंस्तुतिम् । आकलय्याथ तद्धेतुं संस्मृत्य स्वप्रभुं शिवम्
ദേവന്മാരുടെ സ്തുതി കേട്ട് ശിവാ (പാർവതി) അത്യന്തം പ്രസന്നയായി. തുടർന്ന് അതിന്റെ കാരണമറിഞ്ഞ് അവൾ തന്റെ പ്രഭുവായ ശിവനെ സ്മരിച്ചു.
Verse 22
उवाचोमा तदा देवी सम्बोध्य विबुधांश्च तान् । विहस्य मापतिमुखान्सदया भक्तवत्सला
അപ്പോൾ ഭക്തവത്സലയായ കരുണാമയി ദേവി ഉമാ മന്ദഹാസത്തോടെ ആ ദേവന്മാരെ—മാ ലക്ഷ്മിയും അവളുടെ നാഥൻ വിഷ്ണുവും മുതലായവരെ—സംബോധിച്ച് അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 23
उमोवाच । हे हरे हे विधे देवा मुनयश्च गतव्यथाः । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं प्रसन्नाहं न संशयः
ഉമ പറഞ്ഞു—ഹേ ഹരി, ഹേ വിധാതാവേ! ഹേ ദേവന്മാരേ, മുനിമാരേ, ഇനി വ്യഥയറ്റവരേ—എല്ലാവരും എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്കുവിൻ. ഞാൻ പ്രസന്നയാണ്; സംശയമില്ല.
Verse 24
चरितं मम सर्वत्र त्रैलोक्यस्य सुखावहम् । कृतं मयैवं सकलं दक्षमोहादिकं च तत्
എന്റെ ചരിതങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധമാണ്; അവ ത്രിലോകത്തിനും ക്ഷേമവും സുഖവും നൽകുന്നതാണ്. ദക്ഷന്റെ മോഹം മുതലായതോടെ ആരംഭിച്ച എല്ലാം ഞാൻ തന്നെയാണ് നടത്തിയത്.
Verse 25
अवतारं करिष्यामि क्षितौ पूर्णं न संशयः । बहवो हेतवोऽप्यत्र तद्वदामि महादरात्
ഞാൻ ഭൂമിയിൽ പൂർണ്ണാവതാരം തീർച്ചയായും സ്വീകരിക്കും—സംശയമില്ല. ഇതിന് പല കാരണങ്ങളുണ്ട്; അവയെ ഞാൻ ഇവിടെ മഹാദരത്തോടെ പറയുന്നു.
Verse 26
पुरा हिमाचलो देवा मेना चातिसुभक्तितः । सेवां मे चक्रतुस्तात जननीवत्सतीतनोः
പുരാതനകാലത്ത്, ഹേ പ്രിയനേ, ദിവ്യനായ ഹിമാചലനും മേനയും—അത്യന്തം ശുദ്ധഭക്തിയോടെ—എനിക്ക് സേവനം ചെയ്തു; അമ്മപോലെ സ്നേഹത്തോടെ എന്നെ പരിപാലിച്ചു.
Verse 27
इदानीं कुरुतस्सेवां सुभक्त्या मम नित्यशः । मेना विशेषतस्तत्र सुतात्वेनात्र संशयः
ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ ഇരുവരും ശുദ്ധഭക്തിയോടെ എപ്പോഴും എനിക്ക് സേവനം ചെയ്യുക. ഹേ മേനാ, ഇതിൽ സംശയമില്ല—വിശേഷമായി ഞാൻ നിന്റെ പുത്രിയായി ജനിക്കും.
Verse 28
रुद्रो गच्छतु यूयं चावतारं हिमवद्गृहे । अतश्चावतरिष्यामि दुःखनाशो भविष्यति
രുദ്രൻ പോകട്ടെ; നിങ്ങളൊക്കെയും ഹിമവാന്റെ ഗൃഹത്തിൽ അവതാരം എടുക്കാൻ പോകുവിൻ. അതിനുശേഷം ഞാനും അവതരിക്കും; അപ്പോൾ ദുഃഖനാശം നിശ്ചയമായി സംഭവിക്കും.
Verse 29
सर्वे गच्छत धाम स्वं स्वं सुखं लभतां चिरम् । अवतीर्य सुता भूत्वा मेनाया दास्य उत्सुखम्
നിങ്ങളൊക്കെയും നിങ്ങളുടെ നിങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി ദീർഘകാലം നിങ്ങളുടെ നിങ്ങളുടെ സുഖം അനുഭവിക്കുവിൻ. ഞാൻ അവതരിച്ച് പുത്രിയായി ജനിച്ച് മേനയ്ക്ക് സേവ ചെയ്യാൻ ഉത്സുകയായിരിക്കും.
Verse 30
हरपत्नी भविष्यामि सुगुप्तं मतमात्मनः । अद्भुता शिवलीला हि ज्ञानिनामपि मोहिनी
ഞാൻ ഹരന്റെ പത്നിയാകും—ഇത് എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ അതീവ രഹസ്യമായ നിശ്ചയമാണ്. ശിവന്റെ ദിവ്യലീല അത്ഭുതകരമാണ്, അത് ജ്ഞാനികളെപ്പോലും മോഹിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 31
यावत्प्रभृति मे त्यक्ता स्वतनुर्दक्षजा सुराः । पितृतोऽनादरं दृष्ट्वा स्वामिनस्तत्क्रतौ गता
ഹേ ദേവന്മാരേ! ദക്ഷപുത്രിയായി ഞാൻ എന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച കാലം മുതൽ, എന്റെ പിതാവ് എന്റെ നാഥനോട് കാണിച്ച അനാദരവ് കണ്ട് അവർ ആ യജ്ഞത്തിന് പോയി.
Verse 32
तदाप्रभृति स स्वामी रुद्रः कालाग्निसंज्ञकः । दिगम्बरो बभूवाशु मच्चिन्तनपरायणः
ആ സമയം മുതൽ ആ സ്വാമി രുദ്രൻ 'കാലാഗ്നി' എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹം പെട്ടെന്ന് ദിഗംബരനായി മാറുകയും എന്റെ ചിന്തയിൽ മാത്രം മുഴുകിയിരിക്കുകയും ചെയ്തു.
Verse 33
मम रोषं क्रतौ दृष्ट्वा पितुस्तत्र गता सती । अत्यजत्स्वतनुं प्रीत्या धर्मज्ञेति विचारतः
യാഗത്തിൽ എന്റെ കോപം കണ്ട സതി അവിടെ പിതാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. ധർമ്മമർമ്മം അറിഞ്ഞ ദൃഢവിചാരത്തോടെ അവൾ സന്തോഷത്തോടെ സ്വന്തം ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു.
Verse 34
योग्यभूत्सदनं त्यक्त्वा कृत्वा वेषमलौकिकम् । न सेहे विरहं सत्या मद्रूपाया महेश्वरः
യോഗ്യമായ വാസസ്ഥലം ഉപേക്ഷിച്ച് അലൗകിക വേഷം ധരിച്ചു മഹേശ്വരൻ സതിയുടെ വിരഹം സഹിക്കാനായില്ല—അവൾ എന്റെ തന്നെ രൂപമായി (പാർവതി രൂപത്തിൽ) പ്രത്യക്ഷയായവൾ.
Verse 35
मम हेतोर्महादुःखी स बभूव कुवेषभृत् । अत्यजत्स तदारभ्य कामजं सुखमुत्तमम्
എന്റെ കാരണത്താൽ അദ്ദേഹം മഹാദുഃഖിതനായി കഠിന തപസ്വി വേഷം ധരിച്ചു. അന്നുമുതൽ കാമജന്യമായ ഉത്തമസുഖങ്ങളും അദ്ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു.
Verse 36
अन्यच्छृणुत हे विष्णो हे विधे मुनयः सुराः । महाप्रभोर्महेशस्य लीलां भुवनपालिनीम्
ഹേ വിഷ്ണോ, ഹേ വിധാതാ (ബ്രഹ്മാ), ഹേ മുനിമാരേ, ദേവന്മാരേ—ഇനി മറ്റൊരു വൃത്താന്തം കേൾക്കുവിൻ: ഭുവനങ്ങളെ പാലിക്കുന്ന മഹാപ്രഭു മഹേശന്റെ ലീലയെ.
Verse 37
विधाय मालां सुप्रीत्या ममास्थ्नां विरहाकुलः । न शान्तिं प्राप कुत्रापि प्रबुद्धो ऽप्येक एव सः
വിരഹവേദനയിൽ ആകുലനായി അദ്ദേഹം സ്നേഹത്തോടെ എന്റെ അസ്ഥികളാൽ മാല നിർമ്മിച്ചു; എങ്കിലും പൂർണ്ണ ജാഗ്രതയിലിരുന്നിട്ടും എവിടെയും ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല—അദ്ദേഹം ഏകാകിയായി നിന്നു.
Verse 38
इतस्ततो रुरोदोच्चैरनीश इव स प्रभुः । योग्यायोग्यं न बुबुधे भ्रमन्सर्वत्र सर्वदा
അവൻ പ്രഭുവായിട്ടും അശക്തനെന്നപോലെ ഇങ്ങും അങ്ങും അലഞ്ഞ് ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു. എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും ഭ്രമിച്ച് യോഗ്യ-അയോഗ്യ വിവേചനം നഷ്ടപ്പെട്ടു।
Verse 39
इत्थं लीलां हरोऽकार्षीद्दर्शयन्कामिनां प्रभुः । ऊचे कामुकवद्वाणीं विरहव्याकुलामिव
ഇങ്ങനെ പരമപ്രഭു ഹരൻ പ്രണയികളോട് പ്രണയലീലയുടെ ഭാവം കാണിച്ചുകൊണ്ട് ദിവ്യലീല നടത്തി. വിരഹവ്യാകുലനായ കാമുകനെപ്പോലെ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।
Verse 40
वस्तुतोऽविकृतोऽदीनोऽस्त्यजितः परमेश्वरः । परिपूर्णः शिवः स्वामी मायाधीशोऽखिलेश्वरः
സത്യത്തിൽ പരമേശ്വരൻ അവികാരിയും അദീനനും അജിതനും ആകുന്നു. ആ പരിപൂർണ്ണ ശിവസ്വാമി മായാധീശനും അഖിലേശ്വരനും ആകുന്നു।
Verse 41
अन्यथा मोहतस्तस्य किं कामाच्च प्रयोजनम् । विकारेणापि केनाशु मायालिप्तो न स प्रभुः
അല്ലെങ്കിൽ, മോഹാതീതനായ അവനു കാമനയ്ക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ഏതു വികാരത്താൽ ആ പരമപ്രഭു വേഗത്തിൽ മായയിൽ ലിപ്തനാകുമോ?
Verse 42
रुद्रोऽतीवेच्छति विभुस्स मे कर्तुं करग्रहम् । अवतारं क्षितौ मेनाहिमाचलगृहे सुराः
സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭുവായ രുദ്രൻ എന്റെ കൈ പാണിഗ്രഹണമായി സ്വീകരിക്കാൻ അത്യന്തം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ദേവന്മാരേ, ഞാൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് മേനയും ഹിമാചലനും ഉള്ള ഗൃഹത്തിൽ ജന്മം എടുക്കും.
Verse 43
अतश्चावतरिष्यामि रुद्रसन्तोषहेतवे । हिमागपत्न्यां मेनाया लौकिकीं गतिमाश्रिता
അതുകൊണ്ട് രുദ്രനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഞാൻ അവതരിക്കും. ഹിമാലയന്റെ ഭാര്യ മേനാദേവിയുടെ ഗർഭത്തിൽ, ലൗകികാവസ്ഥ സ്വീകരിച്ച്, ഞാൻ പ്രവേശിക്കും.
Verse 44
भक्ता रुद्रप्रिया भूत्वा तपः कृत्वा सुदुस्सहम् । देवकार्यं करिष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः
രുദ്രന്റെ പ്രിയഭക്തയായി ഞാൻ അത്യന്തം ദുസ്സഹമായ തപസ് ചെയ്യും; ദേവകാര്യവും നിർവഹിക്കും. ഇത് സത്യം, സത്യമേ—സംശയമില്ല.
Verse 45
गच्छत स्वगृहं सर्वे भव भजत नित्यशः । तत्कृपातोऽखिलं दुःखं विनश्यति न संशयः
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു മടങ്ങി, നിത്യം ഭവൻ (ശ്രീശിവൻ)നെ ഭജിക്കുവിൻ. അവന്റെ കൃപയാൽ സകല ദുഃഖവും നശിക്കും—സംശയമില്ല.
Verse 46
भविष्यति कृपालोस्तु कृपया मंगलं सदा । वन्द्या पूज्या त्रिलोकेऽहं तज्जायेति च हेतुतः
കരുണാമയനായ പ്രഭുവിന്റെ കൃപയാൽ എപ്പോഴും മംഗളം തന്നെയാകും. ഇതേ കാരണത്താൽ—ഞാൻ അവന്റെ സഹധർമ്മിണിയാകുന്നതിനാൽ—ത്രിലോകങ്ങളിലും ഞാൻ വന്ദ്യയും പൂജ്യയും ആകും.
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा जगदम्बा सा देवानां पश्यतान्तदा । अन्तर्दधे शिवा तात स्वं लोकम्प्राप वै द्रुतम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ജഗദംബ ദേവന്മാർ നോക്കിനിൽക്കേ, പ്രിയനേ, അന്തർധാനം ചെയ്തു. ശിവാ വേഗത്തിൽ തന്റെ ലോകം പ്രാപിച്ചു.
Verse 48
विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च मुदान्विताः । कृत्वा तद्दिशि संनामं स्वस्वधामानि संययुः
അപ്പോൾ വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും മുനിമാരും ആനന്ദപരവശരായി, ആ ദിശയിലേക്കു നമസ്കരിച്ചു, തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।
Verse 49
इत्थं दुर्गासुचरितं वर्णितं ते मुनीश्वर । सर्वदा सुखदं नॄणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
ഹേ മുനീശ്വരാ, ഇങ്ങനെ ദുർഗാദേവിയുടെ പുണ്യസുചരിതം നിനക്കു വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് എപ്പോഴും മനുഷ്യർക്കു സുഖം നൽകുകയും ഭോഗവും മോക്ഷവും പ്രസാദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 50
य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । पठेद्वा पाठयेद्वापि सर्वान्कामान वाप्नुयात्
ഇത് നിത്യമായി കേൾക്കുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ ഏകാഗ്രചിത്തനായി മറ്റുള്ളവരെ കേൾപ്പിക്കുന്നവൻ; പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ അല്ലെങ്കിൽ പാരായണം ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നവൻ—അവൻ എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠകാമനകളും പ്രാപിക്കുന്നു.
The Goddess Durgā/Jagadambā manifests before the devas after they praise her; they receive her darśana, rejoice, and continue stuti and surrender.
The chapter encodes a Śākta–Śaiva ontology: the Goddess is Mahāmāyā (cosmic power within the guṇas) and also nirguṇā/nityā (transcendent), described as Sadāśiva’s līlā—uniting devotional imagery with metaphysical claims.
She is named and functionally defined through epithets: Durgā (protector), Jagadambā (world-mother), Caṇḍī (powerful aspect), Śivā/Śarvāṇī/Maheśvarī (Śiva-linked sovereignty), and Sarvārti-nāśinī (destroyer of all distress).