Rig Veda 8.100.12: Mandala 8, Sukta 100, Mantra 12

Sukta 8.100

Rishi: Kāṇva tradition (uncertain at verse-level)

Devata: Viṣṇu (invoked as Indra’s ally) with Indra implied; also Dyauḥ as supporting power

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

सखे विष्णो वितरं वि क्रमस्व द्यौर्देहि लोकं वज्राय विष्कभे । हनाव वृत्रं रिणचाव सिन्धूनिन्द्रस्य यन्तु प्रसवे विसृष्टाः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 8.100.12

Transliteration

sákhe víṣṇo vi-taráṃ ví kramasva dyáur dehi lókaṃ vájrāya vi-skábhe | hánāva vṛtráṃ riṇácāva síndhūn índrasya yantu prasavé vi-sṛṣṭāḥ ||

Translation

സഖാ വിഷ്ണോ, കൂടുതൽ വിശാലമായി പാദവിക്ഷേപം ചെയ്യുക; ദ്യൗഃ (ആകാശമേ), ലോകസ്ഥലം തരിക—വജ്രബലത്തിനായി അതിനെ താങ്ങി തുറക്കുക. വൃത്രനെ നാം വധിക്കട്ടെ; നദികളെ മോചിപ്പിക്കട്ടെ; പ്രേരണയുടെ പ്രസവത്തിൽ വിട്ടുവീണ അവ നദികൾ ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി ഒഴുകിപ്പുറപ്പെടട്ടെ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सखे: O friend
• सखे: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: सखि- (प्रातिपदिक)

• विष्णो: O Viṣṇu
• विष्णो: सम्बोधन
• Type: Noun (proper/theonym)
• Root: विष्णु- (प्रातिपदिक)

• वितरम्: more widely / farther across
• वितरम्: क्रियाविशेषण (manner)
• Type: Adjective/Adverbial (comparative)
• Root: वि + तर- (तॄ/तर् ‘to cross, pass over’ → तर ‘crossing’; here as comparative/adv. acc.)

• वि: apart, forth, widely
• वि: उपसर्ग (direction/intensifier)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• क्रमस्व: stride forth!
• क्रमस्व: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: क्रम् (धातु) + वि (उपसर्ग)

• द्यौः: the Heaven (sky)
• द्यौः: कर्तृ (of ‘देहि’)
• Type: Noun
• Root: द्यौ- (प्रातिपदिक)

• देहि: grant / bestow
• देहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु ‘to put, place’; वैदिके ‘to grant/assign’)

• लोकम्: a world, realm, space
• लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: लोक- (प्रातिपदिक)

• वज्राय: for the vajra (thunderbolt)
• वज्राय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वज्र- (प्रातिपदिक)

• विष्कभे: prop apart / support firmly
• विष्कभे: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: वि + स्कभ्/स्तभ् (धातु ‘to prop, support, fix apart’) → वैदिक रूप ‘विष्कभ्’

• हनाव: slay (you two)!
• हनाव: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु ‘to strike, slay’)

• वृत्रम्: Vṛtra (the obstructer)
• वृत्रम्: कर्म
• Type: Noun (proper/common)
• Root: वृत्र- (प्रातिपदिक; ‘obstructor’, Vṛtra)

• ऋणचाव: and (also) the debts/obligations
• ऋणचाव: सम्बन्ध/समुच्चय
• Type: Indeclinable phrase
• Root: ऋणच् (प्रातिपदिक; ‘debt, obligation’) + च (समुच्चय) + आव् (अव्यय/एन्क्लिटिक ‘also, too’; वैदिक) — समास/समुच्चय-प्रयोग

• सिन्धून्: the rivers
• सिन्धून्: कर्म (with implied ‘release/let flow’)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु- (प्रातिपदिक)

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun (proper/theonym)
• Root: इन्द्र- (प्रातिपदिक)

• यन्तु: let them go
• यन्तु: क्रिया (आज्ञा/विधि)
• Type: Verb
• Root: या (धातु ‘to go’)

• प्रसवे: at the impulse / in the setting-forth
• प्रसवे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: प्र + सू (धातु ‘to impel, set in motion’; ‘prasava’ = impulse/setting forth) → प्रसव- (प्रातिपदिक)

• विसृष्टाः: released, let loose
• विसृष्टाः: कर्तृ/विशेषण (of the subject ‘they’ = rivers)
• Type: Participle (adjectival)
• Root: वि + सृज् (धातु ‘to let go, release’) → विसृष्ट (कृदन्त)