Shloka 8

रामशय्यादर्शनम्

Bharata Beholds Rama’s Forest Bed

Devanagari script

प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।

Transliteration

prāsādāgravimāneṣu valabhīṣu ca sarvadā |

haimarājatabhaumeṣu varāstaraṇaśāliṣu ||

puṣpasañcayacitreṣu candanāgarugandhiṣu |

pāṇḍurābhraprakāśeṣu śukasaṅgharuteṣu ca ||

prāsādavaravaryeṣu śītavatsu sugandhiṣu |

uṣitvā merukalpeṣu kṛtakāñcanabhittiṣu ||

gītavāditranirghoṣair varābharaṇanissvanaiḥ |

mṛdaṅgavaraśabdaiś ca satataṃ pratibodhitaḥ ||

vandibhir vanditaḥ kāle bahubhiḥ sūtamāgadhaiḥ |

gāthābhir anurūpābhiḥ stutibhiś ca parantapaḥ ||

Translation

ശത്രുദമനായ രാമൻ എപ്പോഴും ഉത്തമ പ്രാസാദങ്ങളുടെ ശിഖരങ്ങളിലും മേൽമാളികകളിലും വസിച്ചിരുന്നു—സ്വർണ്ണ-വെള്ളി പതിപ്പിച്ച നിലങ്ങളിൽ, ശ്രേഷ്ഠമായ വിരിപ്പുകൾ വിരിച്ചിട്ടുള്ളവ; പുഷ്പക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും ചന്ദന-അഗരു സുഗന്ധം പരത്തിയും. ആ മഹാപ്രാസാദങ്ങൾ ധവളമേഘങ്ങളെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു, തത്തകളുടെ കൂട്ടങ്ങളുടെ കലരവാൽ മുഴങ്ങി; ശീതളവും സുഗന്ധവുമുള്ളവയായി, മേരുവിനെപ്പോലെ വൈഭവമുള്ളവയും കൃതകാഞ്ചന ഭിത്തികളാൽ ശോഭിക്കുന്നവയും ആയിരുന്നു. അവിടെ ഗീത-വാദ്യങ്ങളുടെ നാദം, ആഭരണങ്ങളുടെ മൃദുല ഝങ്കാരം, മൃദംഗങ്ങളുടെ ഉത്തമധ്വനി എന്നിവകൊണ്ട് അവൻ നിരന്തരം ഉണർത്തപ്പെടുമായിരുന്നു; യുക്തസമയത്ത് അനേകം വന്ദികൾ, സൂതന്മാർ, മാഗധന്മാർ യോജിച്ച ഗാഥകളും സ്തുതികളും കൊണ്ട് പരന്തപനെ വന്ദിച്ചു.

Word by Word

गीतsong(s)

वादित्रmusical instrument(s)

निर्घोषैःby loud sounds/noises

वरexcellent

आभरणornament(s)

निस्स्वनैःby tinklings/resonances

मृदङ्गdrum (mṛdaṅga)

वरexcellent

शब्दैःby sounds

चand

सततम्always/constantly

प्रतिबोधितःawakened

Context

How could Rama, the best among men used to a bed made of a pile of excellent spreads and overspread with deer skin, sleep on the bare ground?

Characters & Entities

Rama

Mount Meru

Parrots (śuka-saṅgha)

Sandalwood (candana)

Agaru (aloeswood)

Drum (mṛdaṅga)

Bards (sūta, māgadha)

Palaces (prāsāda)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores the moral contrast between rightful royal dignity and forced deprivation. Dharma is framed as the proper order of life: when a righteous person is displaced from his rightful station, society experiences ethical rupture.

What is the narrative situation?

Bharata recalls Rama’s former life of royal refinement to heighten the tragedy of Rama’s exile and to underline how unnatural and unjust the reversal feels.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s worthiness (arhatā) by implication—he was honored by the best of courtly culture—alongside Bharata’s deep remorse and sense of responsibility.