Sarga 85

Verse 1

एवमुक्तस्तु भरतो निषादाधिपतिं गुहम्।प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम्।।2.85.1।।

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട മഹാപ്രാജ്ഞനായ ഭരതൻ നിഷാദാധിപനായ ഗുഹനോടു കാരണം-അർത്ഥസമ്പന്നമായ യുക്തിയുക്ത വചനങ്ങളാൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 2

ऊर्जितः खलु ते कामः कृतो मम गुरोस्सखे।यो मे त्वमीदृशीं सेनामेकोऽभ्यर्चितुमिच्छसि।।2.85.2।।

എന്റെ ഗുരുഭ്രാതാവിന്റെ സഖേ, നിന്റെ ആഗ്രഹം തീർച്ചയായും മഹത്തായതാണ്; കാരണം നീ ഒരുത്തൻ തന്നേ എന്റെ ഇത്ര വലിയ സൈന്യത്തെ അതിഥിസത്കാരത്തോടെ സ്വീകരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 3

इत्युक्त्वा तु महातेजा गुहं वचनमुत्तमम्।अब्रवीद्भरत श्श्रीमाननिषादाधिपतिं पुनः।।2.85.3।।

ഇങ്ങനെ ഉത്തമവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞ ശേഷം മഹാതേജസ്വിയായ ശ്രീമാൻ ഭരതൻ ഗുഹനോടു സംസാരിച്ചു; പിന്നെയും നിഷാദാധിപതിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു.

Verse 4

कतरेण गमिष्यामि भरद्वाजाश्रमं गुह।गहनोऽयं भृशं देशो गङ्गाऽनूपो दुरत्ययः।।2.85.4।।

ഹേ ഗുഹാ, ഞാൻ ഏതു വഴിയിലൂടെ ഭരദ്വാജാശ്രമത്തിലെത്തണം? ഗംഗയുടെ ചതുപ്പുനിറഞ്ഞ തീരപ്രദേശം അത്യന്തം ഗഹനവും കടക്കാൻ വളരെ ദുഷ്കരവുമാണ്.

Verse 5

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं गुहो गहनगोचरः।।2.85.5।।

ബുദ്ധിമാനായ രാജകുമാരന്റെ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട്, ഗഹനവനപഥങ്ങൾ അറിയുന്ന ഗുഹൻ കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 6

दाशास्त्वाऽनुऽगमिष्यन्ति धन्विनस्सुसमाहिताः।अहं त्वानुगमिष्यामि राजपुत्र महायशः।।2.85.6।।

ഹേ മഹായശസ്സുള്ള രാജകുമാരാ, ധനുസ്സുധാരികളായി സജ്ജരായ ഈ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ നിന്നോടൊപ്പം വരും; ഞാനും നിന്നെ അനുഗമിച്ച് വരാം.

Verse 7

कच्छिन्नदुष्टो व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः।इयं ते महती सेना शङ्कां जनयतीव मे।।2.85.7।।

അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ ശ്രീരാമനോടു നീ ദുഷ്ടാഭിപ്രായത്തോടെ പോകുന്നില്ലല്ലോ? നിന്റെ ഈ മഹാസൈന്യം എനിക്കു സംശയം ജനിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 8

तमेवमभिभाषन्तमाकाश इव निर्मलः।भरतश्श्लक्ष्णया वाचा गुहं वचनमब्रवीत्।।2.85.8।।

ഗുഹ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ആകാശംപോലെ നിർമലനും ശാന്തനുമായ ഭരതൻ മൃദുവായ വാക്കുകളാൽ ഗുഹയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 9

माभूत्स कालो यत्कष्टं न मां शङ्कितुमर्हसि।राघव स्सहि मे भ्राता ज्येष्ठः पितुसमो मतः।।2.85.9।।

അത്തരം ദുരിതകാലം ഒരിക്കലും വരാതിരിക്കട്ടെ; നീ എന്നെ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല. രാഘവനായ രാമൻ എന്റെ ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരൻ; ഞാൻ അവനെ പിതാവിനോടു തുല്യനായി എന്നും കരുതുന്നു.

Verse 10

तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं वनवासिनम्।बुद्धिरन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते।।2.85.10।।

വനവാസിയായ ആ കാകുത്സ്ഥനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ഞാൻ പോകുന്നു; ഗുഹേ, മറ്റൊരു ചിന്തയും വേണ്ട—ഞാൻ നിന്നോട് സത്യം പറയുന്നു.

Verse 11

स तु संहृष्टवदन श्श्रुत्वा भरतभाषितम्।पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं भरतं प्रति हर्षितः।।2.85.11।।

ഭരതന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ഗുഹൻ ആനന്ദത്തിൽ ദീപ്തമുഖനായി; ഹർഷത്തോടെ വീണ്ടും ഭരതനോടു അഭിമുഖമായി സംസാരിച്ചു.

Verse 12

धन्यस्त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले।अयत्नादागतं राज्यं यस्त्वं त्यक्तुमिहेच्छसि।।2.85.12।।

നീ ധന്യൻ; ഭൂമിതലത്തിൽ നിന്നെപ്പോലെ മറ്റാരെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല—അയത്നമായി ലഭിച്ച രാജ്യം പോലും നീ ഇവിടെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 13

शाश्वती खलु ते कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति।यस्त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुमिच्छसि।।2.85.13।।

നിശ്ചയമായും നിന്റെ കീർത്തി ശാശ്വതമായി ലോകമൊട്ടാകെ പരക്കും; കാരണം കഷ്ടത്തിലായ ശ്രീരാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 14

एवं सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतं तदा।बभौ नष्टप्रभस्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।।2.85.14।।

ഗുഹ ഇങ്ങനെ ഭരതനോടു സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ സൂര്യന്റെ പ്രഭ മങ്ങി, രാത്രിയും അടുത്തുവന്നു.

Verse 15

सन्निवेश्य स तां सेनां गुहेन परितोषितः।शत्रुघ्नेन सह श्रीमाञ्छयनं समुपागमत्।।2.85.15।।

ആ സൈന്യത്തെ പാളയമിറക്കി, ഗുഹയുടെ സ്നേഹാദരത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായ ശ്രീമാൻ ഭരതൻ ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം വിശ്രമത്തിനായി ശയനത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 16

रामचिन्तामय श्शोको भरतस्य महात्मनः।उपस्थितो ह्यनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः।।2.85.16।।

ധർമ്മത്തെ നോക്കുന്ന, അത്തരം ദുഃഖത്തിന് അർഹനല്ലാത്ത മഹാത്മാവായ ഭരതനിലും ശ്രീരാമചിന്ത നിറഞ്ഞ ശോകം വന്നു ചേർന്നു.

Verse 17

अन्तर्दाहेन दहनस्सन्तापयति राघवम्।वनदाहाभिसन्तप्तं गूढोऽग्निरिव पादपम्।।2.85.17।।

അന്തര്ദാഹമായ അഗ്നി രാഘവനെ ഉള്ളിൽനിന്ന് ദഹിപ്പിച്ചു—വനദാഹത്തിൽ ചുട്ടുപോയ വൃക്ഷത്തെ മറഞ്ഞ അഗ്നി അകത്തു നിന്നു കത്തിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 18

प्रसृतस्सर्वगात्रेभ्यस्स्वेदं शोकाग्निसम्भवम्।यथा सूर्यांशुसन्तप्तो हिमवान् प्रसृतोहिमम्।।2.85.18।।

ശോകാഗ്നിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച വിയർപ്പ് അവന്റെ സർവ്വാവയവങ്ങളിൽ നിന്നു ഒഴുകി; സൂര്യകിരണങ്ങൾ തപിപ്പിച്ചപ്പോൾ ഹിമവാൻ തന്റെ ഹിമം ഉരുകി ഒഴുക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 19

ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना।दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा।।2.85.19।।प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना।आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः।।2.85.20।।

ധ്യാനമെന്ന അഖണ്ഡശിലകളാൽ ദൃഢമായും, നിശ്വാസമെന്ന ധാതുക്കളാൽ നിറഞ്ഞും, ദൈന്യമെന്ന വൃക്ഷസമൂഹങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടും, ശോകവും ക്ഷീണവും എന്ന ഉന്നതശിഖരങ്ങളാൽ ഉയർന്നും; പ്രമോഹമെന്ന അനന്തജീവികളാൽ നിറഞ്ഞും, സന്താപമെന്ന ഔഷധികളും മുളങ്കാടുകളും ഉള്ള—അത്തരം മഹാദുഃഖപർവ്വതം കൈകേയീപുത്രൻ ഭരതനെ പൂർണ്ണമായി കീഴടക്കി।

Verse 20

ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना।दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा।।2.85.19।।प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना।आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः।।2.85.20।।

ധ്യാനമെന്ന അഖണ്ഡശിലകളാൽ ദൃഢമായും, നിശ്വാസമെന്ന ധാതുക്കളാൽ നിറഞ്ഞും, ദൈന്യമെന്ന വൃക്ഷസമൂഹങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടും, ശോകവും ക്ഷീണവും എന്ന ഉന്നതശിഖരങ്ങളാൽ ഉയർന്നും; പ്രമോഹമെന്ന അനന്തജീവികളാൽ നിറഞ്ഞും, സന്താപമെന്ന ഔഷധികളും മുളങ്കാടുകളും ഉള്ള—അത്തരം മഹാദുഃഖപർവ്വതം കൈകേയീപുത്രൻ ഭരതനെ പൂർണ്ണമായി കീഴടക്കി।

Verse 21

विनिश्श्वसन्वै भृशदुर्मनास्ततः प्रमूढसंज्ञः परमापदं गतः।शमं न लेभे हृदयज्वरार्दितो नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः।।2.85.21।।

അപ്പോൾ ഭരതൻ—മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—ഗാഢനിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടുകൊണ്ട് അത്യന്തം വിഷണ്ണനായി, ബോധം മങ്ങിയവനായി, പരമാപത്തിൽ പതിച്ചവനായി, ഹൃദയജ്വരത്തിൽ ദഹിച്ചവനായി—ശമം ലഭിച്ചില്ല; കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട കാള ശാന്തി കാണാത്തതുപോലെ।

Verse 22

गुहेन सार्धं भरतस्समागतो महानुभावस्सजनस्समाहितः।सुदुर्मनास्तं भरतं तदा पुनर्गुह स्समाश्वासयदग्रजं प्रति।।2.85.22।।

മഹാനുഭാവനായ ഭരതൻ ഗുഹനോടൊപ്പം സംഗമിച്ചു; തന്റെ ജനങ്ങളോടുകൂടി മനസ്സിനെ സമാധാനപ്പെടുത്തി നിന്നു. അപ്പോൾ ഗുഹനും അത്യന്തം വ്യാകുലനായിരുന്നിട്ടും, അഗ്രജൻ ശ്രീരാമനെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു।