Valmiki Ramayana 2.74.23-24: Ayodhya Kanda, Sarga 74, Shlokas 23-24
भरतस्य कैकेयी-गर्हा तथा सुरभि-दृष्टान्तः
Bharata’s Reproach of Kaikeyi and the Surabhi Exemplum
शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः ।
अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ ॥२३॥
एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ ।
बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप ॥२४॥
śāntaṁ pāpaṁ na vaḥ kiñcit kutaścid amarādhipaḥ |
ahaṁ magnau tu śocāmi svaputrau viṣame sthitau ||23||
ētau dṛṣṭvā kṛśau dīnau sūryaraśmipratāpitau |
bādhyamānau balīvardhau karṣakeṇa surādhipa ||24||
ഹേ അമരാധിപ, നിങ്ങളെ ഏതുവശത്തുനിന്നും ഒരു ദുരിതവും ബാധിച്ചിട്ടില്ല—പാപം ശാന്തമാകട്ടെ. വിഷമസ്ഥിതിയിലായ എന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നു; സൂര്യകിരണങ്ങളിൽ കത്തിപ്പൊള്ളിയ, ക്ഷീണിതരും ദീനരുമായ ആ ബലിവർദ്ധങ്ങളെ, ഹേ സുരാധിപ, ഒരു കർഷകൻ അടിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്നു.
'God forbid, O Indra, lord of the Immortals! no calamity has befallen you from any quarter. Only I am in trouble. I am weeping for these pair of bulls, my own sons who are in difficulty. When I see them scorched by the rays of the Sun, miserable, emaciated and weeping, beaten by a ploughman, I am immersed in grief'.
FAQs
The verse reiterates that cruelty toward dependent beings violates compassionate dharma; suffering demands moral response.
A repeated/parallel transmission of Surabhi’s explanation of her grief (as preserved in this Southern Recension input).
Steadfast parental concern—love that cannot ignore the pain of one’s children.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
