Sarga 104

Verse 1

तं तु राम स्समाश्वास्य भ्रातरं गुरवत्सलम् ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥१॥

ഗുരുജനഭക്തനായ സഹോദരൻ ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടും സഹോദരനോടും കൂടി അവനെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ആരംഭിച്ചു.

Verse 2

किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया ।यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनः ॥२॥

നീ പറഞ്ഞ ഈ വാക്ക് എന്താണെന്ന് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ചീരവസ്ത്രവും ജടയും കൃഷ്ണാജിനവും ധരിച്ച് നീ ഏതു കാരണത്താൽ ഈ ദേശത്തേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു?

Verse 3

यन्निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः ।हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥३॥

ഏതു കാരണത്താൽ നീ കൃഷ്ണാജിനം ധരിച്ചു ജടാധാരിയായി രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ഈ ദേശത്ത് പ്രവേശിച്ചു? അതെല്ലാം എനിക്കു പറയേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 4

इत्युक्तः कैकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना ।प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥४॥

മഹാത്മാവായ കാകുത്സ്ഥൻ രാമൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ, കൈകേയീപുത്രൻ ഭരതൻ വീണ്ടും ധൈര്യം സമാഹരിച്ചു, അഞ്ജലി ചേർത്ത് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 5

आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।गतः स्वर्ग महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः ॥५॥

ആര്യനേ! നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം ചെയ്തു, മഹാബാഹുവായ നമ്മുടെ പിതാവ് പുത്രശോകത്തിൽ പീഡിതനായി സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 6

स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परन्तप ।चकार सा महत्पापमिदमात्मयशोहरम् ॥६॥

പരന്തപനായ രാമാ! ഒരു സ്ത്രീയുടെ പ്രേരണയാൽ എന്റെ മാതാവ് കൈകേയി മഹാപാപം ചെയ്തു; അത് അവളുടെ സ്വന്തം യശസ്സിനെ നശിപ്പിക്കുന്നതാണ്.

Verse 7

सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता ।पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम ॥७॥

രാജ്യഫലം ലഭിക്കാതെ, വിധവയായി ശോകത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച എന്റെ ജനനി അത്യന്തം ഭയാനകമായ നരകത്തിലേക്ക് വീഴും.

Verse 8

तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ।अभिषिञ्चस्व चाद्येव राज्येन मघवानिव ॥८॥

ഞാൻ നിന്റെ ദാസനായി നിൽക്കുന്നു; അതിനാൽ എനിക്കു കൃപ ചെയ്യേണമേ—മഘവാൻ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ഇന്നുതന്നെ രാജ്യാഭിഷേകം സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 9

इमाः प्रकृतय स्सर्वा विधवा मातरश्च याः ।त्वत्सकाशमनुप्राप्ता प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥९॥

ഈ എല്ലാ പ്രജകളും, വിധവയായ മാതാക്കളും, നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിലേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു; ദയചെയ്ത് അവർക്കു ഈ പ്രസാദം—ഈ അനുഗ്രഹം—നൽകുവാൻ അർഹനാകുന്നു.

Verse 10

तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद ।राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान्सुहृदः कुरु ॥१०॥

മാനദനേ, ക്രമാനുസൃതമായി യുക്തവും നിനക്കു യോജ്യവും ആകയാൽ, ധർമ്മപ്രകാരം രാജ്യം സ്വീകരിക്ക; സ്നേഹിതരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാക്കുക.

Verse 11

भवत्वविधवा भूमि स्समग्रा पतिना त्वया ।शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा ॥११॥

നീ ഭർത്താവായി നിലകൊള്ളുന്നതാൽ സമഗ്ര ഭൂമി വിധവയാകാതിരിക്കട്ടെ; നിർമല ചന്ദ്രനാൽ ശരദ്കാല രാത്രിപോലെ ദീപ്തമാകട്ടെ.

Verse 12

एभिश्च सचिवैस्सार्धं शिरसा याचितो मया ।भ्रातु शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥१२॥

ഈ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ഞാൻ ശിരസ്സു നമിച്ച് അപേക്ഷിക്കുന്നു; സഹോദരനും ശിഷ്യനും ദാസനും ആയി നിന്റെ മുമ്പിൽ നിൽക്കുന്ന എനിക്കു കൃപാപ്രസാദം നൽകേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 13

तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ।पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमर्हसि ॥१३॥

അതുകൊണ്ട്, പുരുഷവ്യാഘ്രനേ, പിതൃപരമ്പരയായി ശാശ്വതമായ ഈ സമസ്ത പ്രജാമണ്ഡലമായ ആദരണീയ ക്രമത്തെ ലംഘിക്കരുത്.

Verse 14

एवमुक्त्वा महाबाहु स्सबाष्पः कैकयीसुतः ।रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरतः पुनः ॥१४॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാബാഹുവായ കൈകേയീപുത്രൻ ഭരതൻ കണ്ണുനീരോടെ, വീണ്ടും ശിരസ്സു നമിച്ച് രാമന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു.

Verse 15

तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुन पुनः ।भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥१५॥

മദിച്ച ആനപോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദീർഘനിശ്വാസം വിടുന്ന സഹോദരൻ ഭരതനെ ശ്രീരാമൻ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പിന്നെ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 16

कुलीनःसत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः ।राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः ॥१६॥

കുലീനനും സത്ത്വസമ്പന്നനും തേജസ്വിയും വ്രതനിഷ്ഠനുമായ നിനക്കുപോലെയുള്ളവൻ രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി പാപം എങ്ങനെ ചെയ്യുമെന്നു?

Verse 17

न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन ।न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥१७॥

ഹേ അരിസൂദന, നിനക്കിൽ സൂക്ഷ്മമായ കുറ്റം പോലും ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ബാലസഹജമായ ആവേശത്തിൽ മാതാവിനെ നിന്ദിക്കാനും നിനക്കു യോജ്യമല്ല.

Verse 18

कामकारो महाप्राज्ञ गुरूणां सर्वदाऽनघ ।उपपन्नेषु दारेषु पुत्रेषु च विधीयते ॥१८॥

ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞനും അനഘനുമായവനേ, യഥാവിധി സ്ഥാപിതമായ ഭാര്യമാരുടെയും പുത്രന്മാരുടെയും കാര്യത്തിൽ ഗുരുജനങ്ങൾ എപ്പോഴും സ്വേച്ഛാനുസാരം പ്രവർത്തിക്കാമെന്ന് ശാസ്ത്രം ഉപദേശിക്കുന്നു.

Verse 19

वयमस्य यथा लोके सङ्ख्याताः सौम्य साधुभिः ।भार्याः पुत्राश्च शिष्याश्च त्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥१९॥

ഹേ സൗമ്യനേ, ഈ ലോകത്തിലെ സജ്ജനർ ഭാര്യമാരെയും പുത്രന്മാരെയും ശിഷ്യന്മാരെയും യഥാർത്ഥ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിന് കീഴിലുള്ളവരായി എങ്ങനെ കണക്കാക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഞങ്ങളെയും കണക്കാക്കാൻ നീ അനുമതി തരേണമേ.

Verse 20

वने वा चीरवसनं सौम्य कृष्णाजिनाम्बरम् ।राज्ये वाऽपि महाराजो मां वासयितुमीश्वरः ॥२०॥

ഹേ സൗമ്യ, ഞാൻ വനത്തിൽ ചീരവസ്ത്രവും കൃഷ്ണാജിനവും ധരിച്ച് വസിക്കണമോ, അല്ലെങ്കിൽ രാജ്യമിലേ തന്നെ വസിക്കണമോ—മഹാരാജൻ മാത്രമേ എന്നെ എവിടെ പാർപ്പിക്കണമെന്ന് നിശ്ചയിക്കാൻ അധികാരമുള്ളൂ.

Verse 21

यावत पितरि धर्मज्ञे गौरवं लोकसत्कृतम् ।तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम् ॥२१॥

ഹേ ധർമ്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠാ, ധർമ്മജ്ഞനും ലോകം ആദരിക്കുന്നവനുമായ പിതാവിന് എത്ര ബഹുമാനമോ, അതേ ബഹുമാനം മാതാവിനും നൽകേണ്ടതാണ്.

Verse 22

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव ।मातापितृभ्यामुक्तोऽहं कथमन्यत्समाचरे ॥२२॥

ഹേ രാഘവ (ഭരത), ധർമ്മശീലികളായ ഈ മാതാപിതാക്കൾ എന്നോട് ‘വനത്തിലേക്കു പോകുക’ എന്നു കല്പിച്ചു; പിന്നെ ഞാൻ എങ്ങനെ മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ കഴിയും?

Verse 23

त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम् ।वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा ॥२३॥

അയോധ്യയിൽ ജനങ്ങൾ ആദരിക്കുന്ന രാജ്യം നീ ഏറ്റെടുത്തു ഭരിക്കണം; ഞാൻ വൽക്കലവസ്ത്രം ധരിച്ചു ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കണം.

Verse 24

एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसन्निधौ ।व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः ॥२४॥

ഇങ്ങനെ ജനസന്നിധിയിൽ വിഭജനം നിർവ്വഹിച്ച്, മഹാതേജസ്വിയായ മഹാരാജാവ് ദശരഥൻ ആജ്ഞ പ്രസ്താവിച്ച ശേഷം സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്തു.

Verse 25

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव ।पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥२५॥

ധർമ്മാത്മാവും ലോകഗുരുവുമായ നിന്റെ പിതാവായ രാജാവാണ് പ്രമാണം; അതിനാൽ പിതാവ് യഥാഭാഗമായി നൽകിയ പങ്ക് നീ സ്വീകരിച്ച് അനുഭവിക്കേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 26

चतुर्दश समास्सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः ।उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना ॥२६॥

ഹേ സൗമ്യനേ, പതിനാലു വർഷം ഞാൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ ആശ്രയം പ്രാപിച്ച്, മഹാത്മാവായ പിതാവ് നൽകിയ പങ്ക് ഞാൻ നിറവേറ്റി അനുഭവിക്കും.

Verse 27

यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः ।तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वर भावमप्ययम् ॥२७॥

മനുഷ്യലോകത്തിൽ സത്കൃതനും ദേവാധിപനോടു സമാനനുമായ മഹാത്മാവായ പിതാവ് എന്നോട് പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ പരമഹിതമായി കരുതുന്നു; സർവ്വലോകേശ്വരന്റെ ഇച്ഛയായ ഈ ആജ്ഞ ലോപിക്കപ്പെടരുത്.