Adhyaya 16

Verse 1

सुमतिरुवाच । एवं तया क्रीडमानः सर्वत्र धरणीतले । नाबुध्यत गतानब्दाञ्छतसंख्या परीमितान्

സുമതി പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഭൂമിതലമൊട്ടാകെ അവളോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, നൂറുകളായി എണ്ണപ്പെടുന്ന വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയതിനെ അവൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല।

Verse 2

ततो ज्ञात्वाथव तद्विप्रः स्वकालपरिवर्तिनीम् । मनोरथैश्च संपूर्णां स्वस्यप्रियतमां वराम्

പിന്നീട് അത് അറിഞ്ഞ ആ വിപ്രൻ, കാലപരിവർത്തനത്താൽ നിലമാറിയതും, തന്റെ മനോരഥങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പൂർണ്ണത പ്രാപിച്ചതുമായ തന്റെ അതിപ്രിയയായ ശ്രേഷ്ഠ ഭാര്യയെ കണ്ടു।

Verse 3

न्यवर्तताश्रमं श्रेष्ठं पयोष्णीतीरसंस्थितम् । निर्वैरजं तु जनतासंकुलं मृगसेवितम्

അവൻ പയോഷ്ണീ നദീതീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി—അത് വൈരരഹിതം, ജനസമൂഹം നിറഞ്ഞത്, മൃഗങ്ങൾ വന്നു സേവിക്കുന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 4

तत्रावसत्स सुतपाः शिष्यैर्वेदसमन्वितैः । सेवितांघ्रियुगो नित्यं तताप परमं तपः

അവിടെ സുതപാ വേദപാരംഗത ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ വസിച്ചു; നിത്യവും ഗുരുപാദയുഗം സേവിച്ച് പരമതപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 5

कदाचिदथ शर्यातिर्यष्टुमैच्छत देवताः । तदा च्यवनमानेतुं प्रेषयामास सेवकान्

ഒരിക്കൽ രാജാവ് ശർയാതി ദേവതകൾക്കായി യജ്ഞം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അപ്പോൾ ച്യവനനെ കൊണ്ടുവരാൻ സേവകരെ അയച്ചു.

Verse 6

तैराहूतो द्विजवरस्तत्रागच्छन्महातपाः । सुकन्यया धर्मपत्न्या स्वाचार परिनिष्ठया

അവർ വിളിച്ചതിനാൽ ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ മഹാതപസ്വി അവിടെ എത്തി; സ്വധർമ്മാചാരത്തിൽ സ്ഥിരയായ ധർമ്മപത്നി സുകന്യയോടൊപ്പം.

Verse 7

आगतं तं मुनिवरं पत्न्या पुत्र्या महायशाः । ददर्श दुहितुः पार्श्वे पुरुषं सूर्यवर्चसम्

ആ മഹായശസ്സുള്ളവൻ ഭാര്യയും പുത്രിയും കൂടെ എത്തിയ മുനിവരനെ കണ്ടു; കൂടാതെ തന്റെ പുത്രിയുടെ അരികിൽ സൂര്യവർച്ചസ്സോടെ ദീപ്തനായ ഒരു പുരുഷനെയും കണ്ടു.

Verse 8

राजा दुहितरं प्राह कृतपादाभिवंदनाम् । आशिषो न प्रयुंजानो नातिप्रीतमना इव

രാജാവ് തന്റെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്ത പുത്രിയോട് സംസാരിച്ചു; എന്നാൽ ആശീർവാദം നൽകാതെ, അത്യധികം പ്രസന്നനല്ലെന്നപോലെ തോന്നി.

Verse 9

चिकीर्षितं ते किमिदं पतिस्त्वया । प्रलंभितो लोकनमस्कृतो मुनिः । त्वया जराग्रस्तमसंमतं पतिं । विहाय जारं भजसेऽमुमध्वगम्

നീ എന്താണ് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? ലോകം നമസ്കരിക്കുന്ന മുനിരൂപനായ ഭർത്താവിനെ നീ വഞ്ചിച്ചു. ജരാഗ്രസ്തനായി ക്ഷീണിച്ച, ഇനി നിനക്കു സമ്മതമല്ലാത്ത ഭർത്താവിനെ വിട്ട് നീ ഈ വഴിയാത്രക്കാരനായ ജാരനെ ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 10

कथं मतिस्तेऽवगतान्यथासतां कुलप्रसूतेः कुलदूषणं त्विदम् । बिभर्षि जारं यदपत्रपाकुलं पितुः स्वभर्तुश्च नयस्यधस्तमाम्

ഹേ സുകുലജനിതേ! നിന്റെ ബുദ്ധി എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ വിപരീതമായി—ഇത് വംശത്തിന് അപകീർത്തിയാകുന്നു. ലജ്ജയില്ലാതെ കലങ്ങുന്ന ജാരനെ നീ പോഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ പിതാവിന്റെയും ഭർത്താവിന്റെയും മാനമർ്യാദ നീ ഘോര അന്ധകാരത്തിലേക്ക് തള്ളുന്നു.

Verse 11

एवं ब्रुवाणं पितरं स्मयमाना शुचिस्मिता । उवाच तात जामाता तवैष भृगुनंदनः

പിതാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ ശുദ്ധവും സൗമ്യവുമായ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു—“താതാ, ഇദ്ദേഹം നിങ്ങളുടെ ജാമാതാവാണ്; ഭൃഗുനന്ദനൻ.”

Verse 12

शशंस पित्रे तत्सर्वं वयोरूपाभिलंभनम् । विस्मितः परमप्रीतस्तनयां परिषस्वजे

അവൾ പിതാവിനോട് എല്ലാം വിവരിച്ചു—യൗവനവും സൗന്ദര്യവും വീണ്ടും ലഭിച്ചതിന്റെ കഥ. പിതാവ് വിസ്മയിച്ച് പരമാനന്ദത്തോടെ മകളെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.

Verse 13

सोमेनायाजयद्वीरं ग्रहं सोमस्य चाग्रहीत् । असोमपोरप्यश्विनोश्च्यवनः स्वेन तेजसा

അവൻ വീരനെ സോമയാഗം ചെയ്യിച്ചു, സോമഗ്രഹവും സ്വീകരിച്ചു. സോമമില്ലാതിരുന്നാലും ച്യവനൻ തന്റെ തേജസ്സാൽ അശ്വിനീകുമാരന്മാരെ അതിജയിച്ചു.

Verse 14

ग्रहं तु ग्राहयामास तपोबलसमन्वितः । वज्रं गृहीत्वा शक्रस्तु हंतुं ब्राह्मणसत्तमम्

തപോബലത്താൽ സമ്പന്നനായ മുനി (ഇന്ദ്രനെ) ഗ്രഹത്തെക്കൊണ്ട് പിടിപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ വജ്രായുധം കൈയിലെടുത്ത് ഇന്ദ്രൻ ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ കൊല്ലാൻ ഒരുങ്ങി.

Verse 15

अपंक्तिपावनौ देवौ कुर्वाणं पंक्तिगोचरौ । शक्रं वज्रधरं दृष्ट्वा मुनिः स्वहननोद्यतम्

തന്നെ കൊല്ലാൻ ഒരുങ്ങിയ വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രനെ കണ്ട്, മുനി യജ്ഞപന്തിക്ക് അയോഗ്യരായ ആ രണ്ട് ദേവന്മാരെ (അശ്വിനികുമാരന്മാരെ) യോഗ്യരാക്കിത്തീർത്തു.

Verse 16

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । च्यवनाश्रमे हयगमनोनाम षोडशोऽध्यायः

ഇപ്രകാരം ശ്രീ പദ്മപുരാണത്തിലെ പാതാളഖണ്ഡത്തിൽ ശേഷ-വാത്സ്യായന സംവാദത്തിൽ രാമാശ്വമേധ പ്രകരണത്തിൽ 'ച്യവനാശ്രമത്തിലേക്കുള്ള കുതിരയുടെ വരവ്' എന്ന പതിനാറാം അധ്യായം അവസാനിച്ചു.

Verse 17

कोपेन श्वसमानोऽहिर्यथा मंत्रनियंत्रितः । तुष्टाव स मुनिं शक्रः स्तब्धबाहुस्तपोनिधिम्

മന്ത്രത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട പാമ്പ് കോപത്തോടെ ചീറ്റുന്നതുപോലെ, കൈകൾ മരവിച്ച ഇന്ദ്രൻ ആ തപോനിധിയായ മുനിയെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 18

अश्विभ्यां भागदानं च कुर्वंतं निर्भयांतरम् । कथयामास भोः स्वामिन्दीयतामश्विनोर्बलि

നിർഭയനായി അശ്വിനികുമാരന്മാർക്ക് യജ്ഞഭാഗം നൽകുന്നതുകണ്ട്, "ഹേ സ്വാമി! അശ്വിനികുമാരന്മാർക്ക് ബലി (ഹവിസ്സ്) നൽകപ്പെട്ടാലും" എന്ന് (ഇന്ദ്രൻ) പറഞ്ഞു.

Verse 19

मया न वार्यते तात क्षमस्वाघं महत्कृतम् । इत्युक्तः स मुनिः कोपं जहौ तूर्णं कृपानिधिः

ഞാൻ നിന്നെ തടയുന്നില്ല, വത്സാ; സംഭവിച്ച മഹാപാപം ക്ഷമിക്കൂ. ഇങ്ങനെ കേട്ട കരുണാനിധിയായ മുനി ഉടൻ കോപം വിട്ടുകളഞ്ഞു.

Verse 20

इंद्रो मुक्तभुजोऽप्यासीत्तदानीं पुरुषर्षभ । एतद्वीक्ष्य जनाः सर्वे कौतुकाविष्टमानसाः

ഹേ പുരുഷർഷഭാ! അന്നേരം മോചിതഭുജനായ ഇന്ദ്രനും അവിടെ തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് കണ്ട എല്ലാവരും കൗതുകം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ നോക്കി നിന്നു.

Verse 21

शशंसुर्ब्राह्मणबलं ते तु देवादिदुर्ल्लभम् । ततो राजा बहुधनं ब्राह्मणेभ्योऽददन्महान्

അവർ ബ്രാഹ്മണബലത്തെ പുകഴ്ത്തി—ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായ ശക്തി. തുടർന്ന് മഹാരാജാവ് ബ്രാഹ്മണർക്കു ധാരാളം ധനം ദാനം ചെയ്തു.

Verse 22

चक्रे चावभृथस्नानं यागांते शत्रुतापनः । त्वया पृष्टं यदाचक्ष्व च्यवनस्य महोदयम्

യാഗാന്തത്തിൽ ശത്രുതാപനൻ അവഭൃതസ്നാനം നടത്തി. ഇനി നിന്നോട് ചോദിച്ചതെന്തോ അത് പറയുക—ച്യവനന്റെ മഹോദയം വിവരിക്കൂ.

Verse 23

स मया कथितः सर्वस्तपोयोगसमन्वितः । नमस्कृत्वा तपोमूर्तिमिमं प्राप्य जयाशिषः

തപസ്സും യോഗവും സമന്വിതമായ എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഈ തപോമൂർത്തിയെ നമസ്കരിക്കുന്നവന് ജയാശീർവാദം ലഭിക്കും.

Verse 24

प्रेषय त्वं सपत्नीकं रामयज्ञे मनोरमे । शेष उवाच । एवं तु कुर्वतोर्वार्तां हयः प्रापाश्रमं प्रति

“അവനെ ഭാര്യയോടുകൂടെ മനോഹരമായ രാമയജ്ഞത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കുക.” ശേഷൻ പറഞ്ഞു—അവർ ഇരുവരും അങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, കുതിര വാർത്തയുമായി ആശ്രമത്തേക്കു എത്തി.

Verse 25

विदधद्वायुवेगेन पृथ्वीं खुरविलक्षिताम् । दूर्वांकुरान्मुखाग्रेण चरंस्तत्र महाश्रमे

അവൻ വായുവേഗത്തിൽ പായുമ്പോൾ കുതിരക്കുളമ്പുകളുടെ മുദ്രകളാൽ ഭൂമിയെ അടയാളപ്പെടുത്തി; ആ മഹാശ്രമത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് വായിന്റെ അഗ്രഭാഗംകൊണ്ട് ദൂർവയുടെ മുളകൾ മേഞ്ഞു നടന്നു.

Verse 26

मुनयो यावदादाय दर्भान्स्नातुं गता नदीम् । शत्रुघ्नः शत्रुसेनायास्तापनः शूरसंमतः

മുനിമാർ പവിത്ര ദർഭ എടുത്തുകൊണ്ട് സ്നാനത്തിനായി നദിയിലേക്കു പോയിരിക്കെ, വീരന്മാർ അംഗീകരിച്ച ശത്രുഘ്നൻ—ശത്രുസേനയുടെ താപനൻ—സൈന്യത്തോടുകൂടെ മുന്നേറി.

Verse 27

तावत्प्राप मुनेर्वासं च्यवनस्यातिशोभितम् । गत्वा तदाश्रमे वीरो ददर्श च्यवनं मुनिम्

അതിനുശേഷം അവൻ അത്യന്തം ശോഭിതമായ ച്യവനമുനിയുടെ വാസാശ്രമത്തിലെത്തി; ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കടന്ന് ആ വീരൻ ച്യവനമുനിയെ ദർശിച്ചു.

Verse 28

सुकन्यायाः समीपस्थं तपोमूर्तिमिवस्थितम् । ववंदे चरणौ तस्य स्वाभिधां समुदाहरन्

സുകന്യയുടെ സമീപത്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്ന അദ്ദേഹം തപസ്സിന്റെ മൂർത്തിപോലെ തോന്നി; തന്റെ പേര് ഉച്ചരിച്ച് അവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദിച്ചു.

Verse 29

शत्रुघ्नोहं रघुपतेर्भ्राता वाहस्य पालकः

ഞാൻ ശത്രുഘ്നൻ—രഘുപതി (ശ്രീരാമൻ)യുടെ സഹോദരൻ; ‘വാഹ’യുടെ പാലകനും രക്ഷകനുമാണ്।

Verse 30

नमस्करोमि युष्मभ्यं महापापोपशांतये । इति वाक्यं समाकर्ण्य जगाद मुनिसत्तमः

മഹാപാപങ്ങളുടെ ശമനത്തിനായി ഞാൻ നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു. ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു।

Verse 31

शत्रुघ्न तव कल्याणं भूयान्नरवरर्षभ । यज्ञं पालयमानस्य कीर्तिस्ते विपुला भवेत्

ഹേ ശത്രുഘ്നാ, നരവരശ്രേഷ്ഠാ! നിനക്ക് മഹാകല്യാണം ഉണ്ടാകട്ടെ. യജ്ഞത്തെ കാത്തുപാലിക്കുമ്പോൾ നിന്റെ കീർത്തി വിപുലമാകും।

Verse 32

चित्रं पश्यत भो विप्रा रामोऽपि मखकारकः । यन्नामस्मरणादीनि कुर्वंति पापनाशनम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഈ അത്ഭുതം കാണുക—രാമനും യജ്ഞകർ‍ത്താവായിരുന്നു; എങ്കിലും പാപനാശത്തിനായി ജനങ്ങൾ അവന്റെ നാമസ്മരണാദികൾ ആചരിക്കുന്നു।

Verse 33

महापातकसंयुक्ताः परदाररता नराः । यन्नामस्मरणोद्युक्ता मुक्ता यांति परां गतिम्

മഹാപാതകങ്ങളാൽ ബന്ധിതരായും പരസ്ത്രീരതരായും ഉള്ള പുരുഷന്മാരും—അവന്റെ നാമസ്മരണയിൽ ലീനരായാൽ—മുക്തരായി പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 34

पादपद्मसमुत्थेन रेणुना ग्रावमूर्तिभृत् । तत्क्षणाद्गौतमार्धांगी जाता मोहनरूपधृक्

അവന്റെ പാദപദ്മത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ധൂളികണങ്ങളുടെ സ്പർശത്താൽ, ശിലാരൂപം ധരിച്ചിരുന്ന അവൾ അതിക്ഷണത്തിൽ ഗൗതമന്റെ അർധാംഗിനിയായി മാറി, മോഹനരൂപം ധരിച്ചു।

Verse 35

मामकीयस्य रूपस्य ध्यानेन प्रेमनिर्भरा । सर्वपातकराशिं सा दग्ध्वा प्राप्ता सुरूपताम्

എന്റെ രൂപധ്യാനത്തിൽ പ്രേമനിർഭരയായി അവൾ സർവ്വ പാപരാശിയും ദഹിപ്പിച്ച് സുന്ദരമായ സരൂപത പ്രാപിച്ചു।

Verse 36

दैत्या यस्य मनोहारिरूपं प्रधनमण्डले । पश्यंतः प्रापुरेतस्य रूपं विकृतिवर्जितम्

പ്രധാനമണ്ഡലത്തിൽ അവന്റെ മനോഹരരൂപം ദർശിച്ച ദൈത്യർ, വികൃതിവർജിതമായ ആ രൂപദർശനം പ്രാപിച്ചു।

Verse 37

योगिनो ध्याननिष्ठा ये यं ध्यात्वा योगमास्थिताः । संसारभयनिर्मुक्ताः प्रयाताः परमं पदम्

ധ്യാനനിഷ്ഠരായ യോഗികൾ അവനെ ധ്യാനിച്ച് യോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതരായി, സംസാരഭയത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി പരമപദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 38

धन्योऽहमद्य रामस्य मुखं द्रक्ष्यामि शोभनम् । पयोजदलनेत्रांतं सुनसं सुभ्रुसून्नतम्

ഇന്ന് ഞാൻ ധന്യൻ—രാമന്റെ ശോഭനമായ മുഖം ഞാൻ ദർശിക്കും; താമരയിതളുപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ, സുന്ദര നാസിക, മൃദുവായി വളഞ്ഞ് ഉയർന്ന മനോഹര ഭ്രൂകൾ ഉള്ളത്।

Verse 39

सा जिह्वा रघुनाथस्य नामकीर्तनमादरात् । करोति विपरीता या फणिनो रसना समा

ഭക്തിയോടെ രഘുനാഥന്റെ നാമകീർത്തനം ചെയ്യാത്ത ആ നാവ് വികൃതമാണ്—സർപ്പത്തിന്റെ രണ്ടായി പിളർന്ന നാവുപോലെ.

Verse 40

अद्य प्राप्तं तपःपुण्यमद्य पूर्णा मनोरथाः । यद्द्रक्ष्ये रामचंद्रस्य मुखं ब्रह्मादिदुर्ल्लभम्

ഇന്ന് എന്റെ തപസ്സിന്റെ പുണ്യം ഫലിച്ചു; ഇന്ന് എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി—ബ്രഹ്മാദികൾക്കും ദുർലഭമായ രാമചന്ദ്രന്റെ മുഖം ഞാൻ ദർശിക്കും.

Verse 41

तत्पादरेणुना स्वांगं पवित्रं विदधाम्यहम् । विचित्रतरवार्ताभिः पावये रसनां स्वकाम्

അവന്റെ പാദധൂളിയാൽ ഞാൻ എന്റെ ദേഹം പവിത്രമാക്കുന്നു; അതിലും അത്ഭുതകരമായ കഥകളാൽ എന്റെ ഇഷ്ട നാവിനെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.

Verse 42

इत्यादि रामचरणस्मरणप्रबुद्ध । प्रेमव्रजप्रसृतगद्गदवागुदश्रुः । श्रीरामचंद्र रघुपुंगवधर्ममूर्ते । भक्तानुकंपकसमुद्धर संसृतेर्माम्

ഇങ്ങനെ രാമപാദസ്മരണയിൽ ഉണർന്നവൻ, പ്രേമവശാൽ കണ്ഠം ഗദ്ഗദമായി കണ്ണീർ ഒഴുകെ പ്രാർത്ഥിച്ചു—“ഹേ ശ്രീരാമചന്ദ്രാ, രഘുവംശശ്രേഷ്ഠാ, ധർമ്മമൂർത്തേ, ഭക്താനുകമ്പകാ, എന്നെ സംസാരത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തേണമേ.”

Verse 43

जल्पन्नश्रुकलापूर्णो मुनीनां पुरतस्तदा । नाज्ञासीत्तत्र पारक्यं निजं ध्यानेन संस्थितः

അപ്പോൾ മുനിമാരുടെ മുമ്പിൽ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ ഗദ്ഗദവാണിയിൽ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായതിനാൽ അവിടെ പരത്തിന്റെയും തന്റെയും വ്യത്യാസം അവൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.

Verse 44

शत्रुघ्नस्तं मुनिं प्राह स्वामिन्नो मखसत्तमः । क्रियतां भवता पादरजसा सुपवित्रितः

ശത്രുഘ്നൻ ആ മുനിയോട് പറഞ്ഞു—സ്വാമീ, ഞങ്ങളുടെ ഈ ശ്രേഷ്ഠ യാഗം നിങ്ങളുടെ പാദരജസ്സാൽ സമ്യകായി സുപവിത്രമാക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 45

महद्भाग्यं रघुपतेर्यद्युष्मन्मानसांतरे । तिष्ठत्यसौ महाबाहुः सर्वलोकसुपूजितः

നിങ്ങളുടെ മനസ്സിന്റെ അന്തർമന്ദിരത്തിൽ സർവ്വലോകസുപൂജിതനായ ആ മഹാബാഹു വസിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, രഘുപതിയുടെ മഹാഭാഗ്യം അതുതന്നെ.

Verse 46

इत्युक्तः सपरीवारः सर्वाग्निपरिसंवृतः । जगाम च्यवनस्तत्र प्रमोदह्रदसंप्लुतः

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട ച്യവനൻ പരിവാരസഹിതനും ചുറ്റും പവിത്ര അഗ്നികളാൽ പരിസംവൃതനുമായിട്ട്, ‘പ്രമോദ’ ഹ്രദജലത്തിൽ മുങ്ങി അവിടെത്തേക്ക് പോയി.

Verse 47

हनूमांस्तं पदायांतं रामभक्तमवेक्ष्य ह । शत्रुघ्नं निजगादासौ वचो विनयसंयुतः

ഹനുമാൻ ശത്രുഘ്നൻ കാൽനടയായി വരുന്നതും അദ്ദേഹം രാമഭക്തനാണെന്നും കണ്ടു, വിനയസമ്പന്നമായ വചനങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 48

स्वामिन्कथयसि त्वं चेन्महापुरुषसुंदरम् । रामभक्तं मुनिवरं नयामि स्वपुरीमहम्

സ്വാമീ, ആ സുന്ദര മഹാപുരുഷനായ രാമഭക്ത മുനിവരനെ നിങ്ങൾ വിവരിച്ചാൽ, ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ എന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാം.

Verse 49

इति श्रुत्वा महद्वाक्यं कपिवीरस्य शत्रुहा । आदिदेश हनूमंतं गच्छ प्रापयतं मुनिम्

കപിവീരന്റെ ഈ മഹാവാക്യം ശ്രവിച്ച ശത്രുഹന്താവായ രാമൻ ഹനുമാനോട് ആജ്ഞാപിച്ചു— “പോ, മുനിയെ വേഗം ഇവിടെ എത്തിക്ക.”

Verse 50

हनूमांस्तं मुनिं स्वीये पृष्ठ आरोप्य वेगवान् । सकुटुंबं निनायाशु वायुः ख इव सर्वगः

വേഗവാനായ ഹനുമാൻ ആ മുനിയെ തന്റെ പുറത്ത് കയറ്റി, കുടുംബസഹിതം, ആകാശത്തിൽ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്ന കാറ്റുപോലെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 51

आगतं तं मुनिं दृष्ट्वा रामो मतिमतां वरः । अर्घ्यपाद्यादिकं चक्रे प्रीतः प्रणयविह्वलः

ആ മുനി എത്തിയതുകണ്ട്, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ സന്തോഷത്തോടെ, സ്നേഹവികാരത്തിൽ വിഹ്വലനായി, അർഘ്യവും പാദ്യവും മുതലായ ആചാരസത്കാരങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം അർപ്പിച്ചു।

Verse 52

धन्योऽस्मि मुनिवर्यस्य दर्शनेन तवाधुना । पवित्रितो मखो मह्यं सर्वसंभारसंभृतः

ഹേ മുനിവര്യാ! ഇപ്പൊഴത്തെ നിങ്ങളുടെ ദർശനത്താൽ ഞാൻ ധന്യനായി; എല്ലാ സാമഗ്രികളാലും സമ്പന്നമായ എന്റെ യാഗവും പവിത്രമായി।

Verse 53

इति वाक्यं समाकर्ण्य च्यवनो मुनिसत्तमः । उवाच प्रेमनिर्भिन्न पुलकांगोऽतिनिर्वृतः

ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ച്യവനൻ പ്രേമത്തിൽ ഉരുകിയ ഹൃദയത്തോടെ, രോമാഞ്ചിത ശരീരത്തോടെ, മഹാനന്ദം നിറഞ്ഞ് സംസാരിച്ചു।

Verse 54

स्वामिन्ब्रह्मण्यदेवस्य तव वाडवपूजनम् । युक्तमेव महाराज धर्ममार्गं प्ररक्षितुः

ഹേ സ്വാമീ! നിങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണ്യദേവന്റെ ഭക്തനാകയാൽ, ഹേ മഹാരാജാവേ, ധർമ്മമാർഗം സംരക്ഷിക്കുന്ന നിങ്ങള്ക്ക് വാഡവാഗ്നിപൂജ നിശ്ചയമായും യുക്തമാണ്।