Adhyaya 85: The Gods’ Hymn to the Goddess and the Emergence of Kaushiki; Shumbha Sends His Envoy

Verse 1

ऋषिरुवाच पुरा शुम्भनिशुम्भाभ्यामसुराभ्यां शचीपतेः । त्रैलोक्यं यज्ञभागाश्च हृता मदबलाश्रयात् ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് അസുരന്മാരായ ശുംബനും നിശുംബനും തങ്ങളുടെ അഹങ്കാരബലത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ശചീപതി ഇന്ദ്രനെ ത്രിലോകവും യജ്ഞഭാഗങ്ങളും നിന്ന് വഞ്ചിച്ചു।

Verse 2

तावेव सूर्यतां तद्वदधिकारं तथैन्दवम् । कौबेरमथ याम्यं च चक्राते वरुणस्य च ॥

അവർ രണ്ടുപേരും സ്വയം സൂര്യന്റെ പദവും ചന്ദ്രന്റെ അധികാരവും ഏറ്റെടുത്തു; കുബേരൻ, യമൻ, വരുണൻ എന്നിവരുടെ ദിക്പാല ഭരണാധികാരങ്ങളും അവർ കൈക്കലാക്കി।

Verse 3

तावेव पवनार्धि च चक्रतुर्वह्निकर्म च । अन्येषाञ्चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठति ॥ ततो देवा विनिर्धूता भ्रष्टराज्याः पराजिताः ॥

ആ രണ്ടുപേരും വായുവിന്റെയും ഇന്ദ്രന്റെയും കര്‍ത്തവ്യങ്ങളും അഗ്നിയുടെ യജ്ഞകര്‍മ്മങ്ങളും നിര്‍വഹിച്ചു; അവന്‍ സ്വയം മറ്റു ദേവന്മാരുടെ പദവികളും ഏറ്റെടുത്തു. അതിനാല്‍ ദേവന്മാര്‍ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തി പരാജിതരായി പുറത്താക്കപ്പെട്ടു.

Verse 4

हृताधिकारास्त्रिदशास्ताभ्यां सर्वे निराकृताः । महासुराभ्यां तां देवीं संस्मरन्त्यपराजिताम् ॥

ആ മുപ്പത് ദേവന്മാർ, ആ രണ്ടു മഹാസുരന്മാർ അവരുടെ പദവികൾ കവർന്നു മുഴുവനായി പുറത്താക്കിയപ്പോൾ, ജയിക്കപ്പെടാത്ത ദേവിയായ അപരാജിതയെ സ്മരിച്ചു.

Verse 5

तयास्माकं वरो दत्तो यथाऽपत्त्सु स्मृताखिलाः । भवतां नाशयिष्यामि तत्क्षणात् परमापदः ॥

അവൾ ഞങ്ങൾക്ക് ഒരു വരം നൽകിയിരുന്നു— ‘നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ദുരിതകാലത്ത് എപ്പോഴെപ്പോഴാണ് എന്നെ സ്മരിക്കുന്നത്, അപ്പോഴെല്ലാം ഞാൻ അതേ നിമിഷം നിങ്ങളുടെ മഹാദുരന്തങ്ങളെ നശിപ്പിക്കും।’

Verse 6

इति कृत्वा मतिं देवा हिमवन्तं नगेश्वरम् । जग्मुस्तत्र ततो देवीं विष्णुमायां प्रतुṣ्टुवुः ॥

ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച് ദേവന്മാർ പർവ്വതങ്ങളുടെ അധിപനായ ഹിമവാന്റെ അടുക്കൽ പോയി; അവിടെ അവർ ദേവിയെ—വിഷ്ണുവിന്റെ മായയെ—സ്തുതിച്ചു.

Verse 7

देवा ऊचुः नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः । नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणताः स्म ताम् ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, മഹാദേവിക്ക് നമസ്കാരം; ശിവാസ്വരൂപിണിക്ക് നിരന്തരം നമസ്കാരം. പ്രകൃതിക്കും ഭദ്രാ (മംഗളമയി)ക്കും നമസ്കാരം. സംയമത്തോടെ, നമ്രമായി ഞങ്ങൾ അവൾക്കു സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു.

Verse 8

रौद्रायै नमो नित्यायै गौर्यै धात्र्यै नमो नमः । नमो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः ॥

റൗദ്രാ, നിത്യാ, ഗൗരീ, ധാത്രീ—നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ലോകത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയായ ദേവി കൃത്യാ—നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 9

द्योत्स्नायै चेन्दुरूपिण्यै सुखायै सततं नमः । कल्याण्यै प्रणतां वृद्ध्यै सिद्ध्यै कुर्मो नमो नमः ॥

ചന്ദ്രികയായും ചന്ദ്രരൂപിണിയായും സുഖസ്വരൂപിണിയായും ഉള്ള അവൾക്കു നിത്യ നമസ്കാരം. കല്യാണി, പ്രണതരുടെ വർദ്ധനയും സിദ്ധിയും ആയ ദേവിയേ—പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 10

नैरृत्यै भूभृतां लक्ष्म्यै शर्वाण्यै ते नमो नमः । दुर्गायै दुर्गपारायै सारायै सर्वकारिण्यै । ख्यात्यै तथैव कृष्णायै धूम्रायै सततं नमः ॥

നൈഋതീ, പർവതലക്ഷ്മി, ശർവാണി—നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം. ദുർഗാ, ദുര്‍ഗതിതാരിണി, സാരസ്വരൂപിണി, സർവകർത്രി—നിനക്കു നിത്യ നമസ്കാരം. ഖ്യാതി, അതുപോലെ കൃഷ്ണാ, ധൂമ്രാ—നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 11

अतिसौम्यातिरौद्रायै नतास्तस्यै नमो नमः । (म)नो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः ॥

അത്യന്തം സൗമ്യയും അത്യന്തം രൗദ്രയും ആയ ദേവിയേ—നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം; നമിഞ്ഞ് ഞങ്ങൾ വന്ദനം അർപ്പിക്കുന്നു. ലോകത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയായ ദേവി കൃത്യാ—നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 12

या देवी सर्वभूतेषु विष्णुमायेति शब्दिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും ‘വിഷ്ണുമായ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആ ദേവിക്കു നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം—പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 13

या देवी सर्वभूतेषु चेतनेत्यभिधीयते । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകല ജീവികളിലും ‘ചൈതന്യം’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായ ആ ദേവിക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 14

या देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകല ജീവികളിലും ബുദ്ധിരൂപമായി വസിക്കുന്ന ആ ദേവിക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 15

या देवी सर्वभूतेषु निद्रारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകല ജീവികളിലും നിദ്രാരൂപമായി വസിക്കുന്ന ആ ദേവിക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 16

या देवी सर्वभूतेषु क्षुधारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകല ജീവികളിലും ക്ഷുധാരൂപമായി വസിക്കുന്ന ആ ദേവിക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 17

या देवी सर्वभूतेषु छायारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകല ജീവികളിലും ഛായാരൂപമായി വസിക്കുന്ന ആ ദേവിക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 18

या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും ശക്തിരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; അവൾക്കേ നമസ്കാരം, അവൾക്കേ നമസ്കാരം, നമോ നമഃ।

Verse 19

या देवी सर्वभूतेषु तृष्णारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും തൃഷ്ണാരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; അവൾക്കേ നമസ്കാരം, അവൾക്കേ നമസ്കാരം, നമോ നമഃ।

Verse 20

या देवी सर्वभूतेषु क्षान्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും ക്ഷാന്തി/സഹനരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; അവൾക്കേ നമസ്കാരം, അവൾക്കേ നമസ്കാരം, നമോ നമഃ।

Verse 21

या देवी सर्वभूतेषु जातिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും ജാതി/ജന്മസ്ഥിതിരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; അവൾക്കേ നമസ്കാരം, അവൾക്കേ നമസ്കാരം, നമോ നമഃ।

Verse 22

या देवी सर्वभूतेषु लज्जारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും ലജ്ജാ/സംയമരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; അവൾക്കേ നമസ്കാരം, അവൾക്കേ നമസ്കാരം, നമോ നമഃ।

Verse 23

या देवी सर्वभूतेषु शान्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും ശാന്തിരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 24

या देवी सर्वभूतेषु श्रद्धारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും ശ്രദ്ധാരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 25

या देवी सर्वभूतेषु कान्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും കാന്തിരൂപമായി (തേജസ്/സൗന്ദര്യം) നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 26

या देवी सर्वभूतेषु लक्ष्मीरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും ലക്ഷ്മീരൂപമായി (സൗഭാഗ്യ-സമൃദ്ധി) നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 27

या देवी सर्वभूतेषु धृतिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും ധൃതിരൂപമായി (ധൈര്യം/സ്ഥൈര്യം) നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 28

या देवी सर्वभूतेषु वृत्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും വൃത്തിയെന്ന/പ്രവർത്തനരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 29

या देवी सर्वभूतेषु स्मृतिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും സ്മൃതിരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 30

या देवी सर्वभूतेषु दयारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും ദയാരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 31

या देवी सर्वभूतेषु नीतिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും നീതി/സദാചാരരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 32

या देवी सर्वभूतेषु तुष्टिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तasyai namastasyai namo namaḥ ॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും തുഷ്ടി/സന്തോഷരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 33

या देवी सर्वभूतेषु पुष्टिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകല ജീവികളിലും പോഷണവും സമൃദ്ധിയും എന്ന രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം।

Verse 34

या देवी सर्वभूतेषु मातृरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

സകല ജീവികളിലും മാതൃത്വത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം।

Verse 35

या देवी सर्वभूतेषु भ्रान्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै namastasyai namo namaḥ ॥

സകല ജീവികളിലും മോഹവും ഭ്രമവും എന്ന രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം।

Verse 36

इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या । भूतेषु सततं तस्यै व्याप्तिदेव्यै नमो नमः ॥

ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാത്രീശക്തിയായി, എല്ലായിടത്തും സകല ജീവികളിലും നിരന്തരം നിലകൊള്ളുന്ന ആ സർവ്വവ്യാപിനീ ദേവിക്ക് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 37

चितिरूपेण या कृत्स्नमेतद् व्याप्य स्थिता जगत् । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥

ചൈതന്യത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വത്തിലും വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം।

Verse 38

स्तुता सुरैः पूर्वमभीष्टसंश्रयात् तथासुरेन्द्रेण दिनेṣu सेविता । करोतु सा नः शुभहेतुरीश्वरी शुभानि भद्राण्यभिहन्तु चापदः ॥

ദേവന്മാർ മുമ്പ് ഇഷ്ടസിദ്ധി നല്കുന്ന ശരണ്യയായി സ്തുതിച്ചവളും, ആവശ്യമുള്ള സമയങ്ങളിൽ അസുരാധിപനും സേവിച്ചവളുമായ ആ സർവ്വാധിപത്യദേവി ഞങ്ങൾക്ക് മംഗളകാരണമാകട്ടെ; അവൾ വരങ്ങൾ നല്കി വിപത്തുകൾ നശിപ്പിക്കട്ടെ।

Verse 39

या साम्प्रतं चोद्धतदैत्यतापितैरस्माभिरीशा च सुरैर्नमस्यते । या च स्मृता तत्क्षणमेव हन्ति नः सर्वापदो भक्तिविनम्रकूर्तिभिः ॥

അഹങ്കാരമുള്ള ദൈത്യന്മാർ ഞങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളും ദേവന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന ആ ദേവി—സ്മരണ മാത്രത്താൽ തന്നെ അതേ ക്ഷണത്തിൽ നമ്മുടെ എല്ലാ ദുരിതങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു; ഭക്തിയാൽ നമ്രരായവർക്കായി।

Verse 40

ऋषिरुवाच एवṃ स्तवादियुक्तानां देवानां तत्र पार्वती । स्त्रातुमभ्याययौ तोये जाह्नव्याः नृपनन्दन ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ സ്തുതിയും സ്തോത്രവും ചെയ്യുന്നതിൽ ലീനരായിരിക്കെ, ഹേ രാജാനന്ദനേ, പാർവതി അവിടെ ജാഹ്നവി (ഗംഗ)യുടെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ വന്നു।

Verse 41

साऽब्रवीत्तान् सुरान् सुभ्रूर्भवद्भिः स्तूयतेऽत्र का । शरीरकोशतश्चास्याः समुद्भूता ब्रवीच्छिवा ॥

സുന്ദരഭ്രൂവളിയായ അവൾ ദേവന്മാരോട് ചോദിച്ചു—‘ഇവിടെ നിങ്ങൾ ആരെയാണ് സ്തുതിക്കുന്നത്?’ അപ്പോൾ അവളുടെ ദേഹകോശത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു രൂപം ഉദ്ഭവിച്ച് വാക്കു പറഞ്ഞു—അവൾ ശിവാ.

Verse 42

स्तोत्रं ममैैतत् क्रियते शुम्भदैत्यनिराकृतैः । देवैः समेतैः समरे निशुम्भेन पराजितैः ॥

‘ഇത് എന്റെ സ്തവമാണ്; ഒന്നിച്ചുകൂടിയ ദേവന്മാർ ഇതു ചെയ്യുന്നു—ശുംഭ ദൈത്യനിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായവരും, യുദ്ധത്തിൽ നിശുംഭനാൽ പരാജിതരായവരും.’

Verse 43

शरीरकोशाद्यत्तस्याः पार्वत्या निःसृताम्बिका । कौशिकीति समस्तेषु ततो लोकेषु गीयते ॥

പാർവതിയുടെ കോശത്തിൽ (ദേഹാവരണത്തിൽ) നിന്നു അംബികാ പ്രത്യക്ഷയായി; അതുകൊണ്ട് അവൾ സർവ്വലോകങ്ങളിലും ‘കൗശികീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയാണ്।

Verse 44

तस्यां विनिर्गतायां तु कृष्णाभूत् सापि पार्वती । कालीकेति समाख्याता हिमाचलकृताश्रया ॥

അവൾ (അംബികാ/കൗശികീ) പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ പാർവതി സ്വയം ശ്യാമവർണ്ണയായി; ഹിമാലയത്തെ വാസസ്ഥാനമാക്കിയ അവൾ അപ്പോൾ ‘കാലികാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 45

ततोऽम्बिकां परं रूपं बिभ्राणां सुमनोहरम् । ददर्श चण्डो मुण्डश्च भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः ॥

അപ്പോൾ ശുംഭ-നിശുംഭരുടെ സേവകരായ ചണ്ഡനും മുണ്ഡനും പരമരൂപം ധരിച്ച അത്യന്തം മനോഹരിയായ അംബികയെ കണ്ടു।

Verse 46

ताभ्यां शुम्भाय चाख्याता अतीव सुमनोहरा । काप्यास्ते स्त्री महाराज भासयन्ती हिमाचलम् ॥

അവർ ശുംഭനോട് അറിയിച്ചു—‘മഹാരാജാ! അവിടെ ഒരു സ്ത്രീയുണ്ട്, അത്യന്തം മനോഹരി; അവൾ ഹിമാലയത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെയേ വസിക്കുന്നു.’

Verse 47

नैव तादृक् क्वचिद्रूपं दृष्टं केनचिदुत्तमम् । ज्ञायतां काप्यसौ देवी गृह्यतां चासुरेश्वर ॥

ഇത്തരം അനുപമ സൗന്ദര്യം എവിടെയും ആരും ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല. ആ ദേവി ആരെന്നു നിർണ്ണയിക്കപ്പെടട്ടെ—ഹേ അസുരേശ്വരാ, അവളെ കൊണ്ടുവരിക।

Verse 48

स्त्रीरत्नमतिचार्वङ्गी द्योतयन्ती दिशस्त्विषा । सा तु तिष्ठति दैत्येन्द्र तां भवान् द्रष्टुमर्हति ॥

അവൾ സ്ത്രീകളിൽ രത്നം, അത്യന്തം മനോഹരമായ അവയവങ്ങളുള്ളവൾ; തന്റെ പ്രഭയാൽ ദിക്കുകളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ, അവൾ അവിടെ നിൽക്കുന്നു—നീ ചെന്നു അവളെ കാണുക.

Verse 49

यानि रत्नानि मणयो गजाश्वादीनि वै प्रभो । त्रैलोक्ये तु समस्तानि साम्प्रतं भान्ति ते गृहे ॥

ഹേ നാഥാ, ത്രിലോകങ്ങളിൽ ഉള്ള ഏതു നിധികളും—രത്നങ്ങൾ, ഗജങ്ങൾ, അശ്വങ്ങൾ മുതലായവ—അവ എല്ലാം ഇപ്പോൾ നിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ തന്നെ ദീപ്തമായി ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 50

ऐरावतः समानीतो गजरत्नं पुरन्दरात् । पारिजाततरुश्चायं तथैवोच्चैः श्रवा हयः ॥

പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) നിന്നു ഈ ഗജരത്നമായ ഐരാവതം കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു; കൂടാതെ ഈ പാരിജാത വൃക്ഷവും ഉച്ചൈഃശ്രവാ അശ്വവും കൂടി.

Verse 51

विमानं हंससंयुक्तमेतत्तिष्ठति तेऽङ्गणे । रत्नभूतमिहानीतं यदासीद्वेधसोऽद्भुतम् ॥

ഹംസങ്ങളാൽ യുക്തമായ ഈ വിമാനം നിന്റെ പ്രാകാരത്തിൽ നില്ക്കുന്നു; കൂടാതെ വേധസ് (ബ്രഹ്മാ) ഒരുകാലത്ത് അത്ഭുതമായി കൈവശം വെച്ചിരുന്ന ആ രത്നസദൃശമായ വിസ്മയവസ്തുവും ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 52

निधिरेष महापद्मः समानीतो धनेश्वरात् । किञ्जल्किनीं ददौ चाब्धिर्मालामम्लानपङ्कजाम् ॥

ധനേശ്വരൻ (കുബേരൻ) നിന്നു ഈ മഹാപദ്മ നിധി കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു; സമുദ്രവും ക്ഷയമില്ലാത്ത താമരകളുടെ കേസരങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മാല ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

Verse 53

छत्रं ते वारुणं गेहे काञ्चनास्त्रावि तिष्ठति । तथायं स्यन्तनवरो यः पुरासीत् प्रजापतेः ॥

നിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വരുണന്റെ ഛത്രം നിലകൊള്ളുന്നു; സ്വർണ്ണമയ ധനുർ-ആയുധവും ഉണ്ട്; മുൻപ് പ്രജാപതിയുടേതായിരുന്ന ആ ഉത്തമ രഥവും ഇവിടെ തന്നെയുണ്ട്।

Verse 54

मृत्योः उत्क्रान्तिदा नाम शक्तिरीश त्वया हृता । पाशः सलिलराजस्य भ्रातुस्तव परिग्रहे ॥

മൃത്യുവിന്റെ ‘ഉത്ക്രാന്തിദാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ശൂലം നീ സ്വീകരിച്ചു; ജലാധിപനായ വരുണന്റെ പാശവും നിന്റെ അധീനത്തിലാണ്—നിന്റെ സഹോദരന്റേതും കൂടെ।

Verse 55

निशुम्भस्य अब्धिजाताश्च समस्ता रत्नजातयः । वह्निरपि ददौ तुभ्यमग्निशौचे च वाससी ॥

നിശുംബനുടേതായ സമുദ്രജന്യമായ നാനാവിധ രത്നസമ്പത്തുകൾ എല്ലാം നിനക്കായി; അഗ്നിയും ‘അഗ്നിശൗച’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന രണ്ടു വസ്ത്രങ്ങൾ നിനക്കു ദാനം ചെയ്തു।

Verse 56

एवं दैत्येन्द्र रत्नानि समस्तान्याहृतानि ते । स्त्रीरत्नमेषा कल्याणी त्वया कस्मान्न गृह्यते ॥

ഇങ്ങനെ, ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ, എല്ലാ രത്നങ്ങളും നിനക്കായി കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു. ഈ മംഗളവതി ‘സ്ത്രീരത്നം’—നീ അവളെ എന്തുകൊണ്ട് സ്വീകരിക്കുന്നില്ല?

Verse 57

ऋषिरुवाच । निशम्येति वचः शुम्भः स तदा चण्डमुण्डयोः । प्रेषयामास सुग्रीवं दूतं देव्याः महासुरः ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, ശുംബൻ ചണ്ഡനും മുണ്ഡനും സന്നിധിയിൽ സുഗ്രീവനെ ദേവിയിലേക്കു ദൂതനായി അയച്ചു—ആ മഹാസുരൻ।

Verse 58

शुम्भ उवाच । इति चेति च वक्तव्या सा गत्वा वचनान्मम । यथा चाभ्येति संप्रीत्या तथा कार्यं त्वया लघु ॥

ശുംഭൻ പറഞ്ഞു—നീ പോയി എന്റെ ഈ വചനങ്ങൾ അവളോട് അറിയിക്ക; അവൾ സദ്ഭാവത്തോടെ ഇവിടെ വേഗം വരുന്നതിന് ഉടൻ നടപടി കൈക്കൊൾക।

Verse 59

स तत्र गत्वा यत्रास्ते शैलोद्देशेऽतिशोभने । तां च देवीं ततः प्राह श्लक्ष्णं मधुरया गिरा ॥

അവൾ അത്യന്തം മനോഹരമായ പർവ്വതശിഖരത്തിലെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് ചെന്ന ദൂതൻ, മധുരവും സംസ്കൃതവുമായ വചനങ്ങളാൽ ദേവിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 60

दूत उवाच । देवि दैत्येश्वरः शुम्भस्त्रैलोक्ये परमेश्वरः । दूतोऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः ॥

ദൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, ദൈത്യാധിപനായ ശുംഭൻ ത്രിലോകങ്ങളിലും പരമാധിപതിയാണ്; അവൻ അയച്ചതിനാൽ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു।

Verse 61

अव्याहताज्ञः सर्वासु यः सदा देवयोनिṣu । निर्जिताखिलदैत्यारिः स यदाह शृणुष्व तत् ॥

എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളിലും ഒരിക്കലും തടയപ്പെടാത്ത ആജ്ഞയുള്ളവനും, ദൈത്യരുടെ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ചവനുമായ അവന്റെ വചനം കേൾക്കുക।

Verse 62

मम त्रैलोक्यमखिलं मम देवा वशानुगाः । यज्ञभागानहं सर्वानुपाश्नामि पृथक् पृथक् ॥

‘മൂന്നു ലോകങ്ങളും എന്റേതാണ്; ദേവന്മാർ എന്റെ അധീനതയിൽ നടക്കുന്നു; ഓരോ യാഗത്തിലും ഉള്ള എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും ഞാൻ തന്നേ ഭുജിക്കുന്നു.’

Verse 63

त्रैलोक्ये वररत्नानि मम वश्यान्यशेषतः । तथैव गजरत्नं च हृत्वा देवेन्द्रवाहनम् ॥

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ രത്നങ്ങളും പൂർണ്ണമായി എന്റെ അധീനത്തിലാണ്; അതുപോലെ ആനകളിലെ രത്നമായ ഇന്ദ്രന്റെ വാഹനം ഐരാവതവും ഞാൻ കൈവശമാക്കി।

Verse 64

क्षीरोदमथनोद्भूतमश्वरत्नं ममामरैः । उच्चैःश्रवससंज्ञं तत्प्रणिपत्य समर्पितम् ॥

ക്ഷീരസാഗരമഥനത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അശ്വരത്നം ‘ഉച്ചൈഃശ്രവാ’ എന്ന പേരുള്ളത്; ദേവന്മാർ നമസ്കരിച്ചു അത് എനിക്ക് സമർപ്പിച്ചു।

Verse 65

यानि चान्यानि देवेषु गन्धर्वेषूरगेषु च । रत्नभूतानि भूतानि तानि मय्येव शोभने ॥

ദേവന്മാരിലും ഗന്ധർവന്മാരിലും നാഗന്മാരിലും ‘രത്നസ്വഭാവ’മുള്ള മറ്റു സത്തകൾ ഏതൊക്കെയുണ്ടോ, അവയെല്ലാം, ഹേ സുന്ദരീ, എനിക്കേ ഉള്ളവയാണ്।

Verse 66

स्त्रीरत्नभूतां त्वां देवि लोके मन्यामहे वयम् । सा त्वमस्मानुपागच्छ यतो रत्नभुजो वयम् ॥

ഹേ ദേവീ, ലോകത്തിൽ ഞങ്ങൾ നിന്നെ ‘സ്ത്രീരത്നം’ എന്നു കരുതുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളിലേക്കു വരിക, കാരണം ഞങ്ങൾ രത്നങ്ങളുടെ ഭോക്താക്കൾ/ഉടമകൾ ആകുന്നു।

Verse 67

मां वा ममानुजं वापि निशुम्भमुरुविक्रमम् । भज त्वं चञ्चलापाङ्गि रत्नभूतासि वै यतः ॥

എന്നെയോ, അല്ലെങ്കിൽ മഹാബലപരാക്രമനായ എന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ നിശുംബനെയോ തിരഞ്ഞെടുക്കുക; ഓ ചഞ്ചല പാർശ്വദൃഷ്ടിയുള്ളവളേ, ഞങ്ങളിലൊരുവനോടു സംഗമിക്കുകയോ സേവിക്കുകയോ ചെയ്യുക, കാരണം നീ രത്നസമയാണ്।

Verse 68

परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यसे मत्परिग्रहात् । एतद्बुद्ध्या समालोच्य मत्परिग्रहतां व्रज ॥

എന്നുടേതായി, എന്റെ ഭാവത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് നീ പരമവും അസമാനവുമായ സർവ്വഭൗമാധിപത്യശ്രീ പ്രാപിക്കും. ഇത് ബുദ്ധിയാൽ ആലോചിച്ച് എന്റൊൽ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടവനായി/ആവിഷ്ടനായി ഇരിക്കു.

Verse 69

ऋषिरुवाच इत्युक्ता सा तदा देवी गम्भीरान्तःस्मिता जगौ । दुर्गा भगवती भद्रा ययेदं धार्यते जगत् ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവി ഗംഭീരമായ അന്തഃസ്മിതത്തോടെ വചനം അരുളി—ദുർഗ്ഗാ, ഭഗവതി, ശുഭാ; അവളാൽ ഈ ലോകം ധരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 70

देव्युवाच सत्यं उक्तत्वया नात्र मिथ्या किञ्चित्त्वयोदितम् । त्रैलोक्याधिपतिः शुम्भो निशुम्भश्चापि तादृशः ॥

ദേവി അരുളി—നീ പറഞ്ഞത് സത്യം; അതിൽ അസത്യം ഒന്നുമില്ല. ശുംഭൻ ത്രിലോകനാഥൻ; നിശുംഭനും അതുപോലെയത്രേ.

Verse 71

किं त्वत्र यत्प्रतिज्ञातं मिथ्या तत्क्रियते कथम् । श्रूयतामल्पबुद्धित्वात् प्रतिज्ञा या कृता पुरा ॥

എന്നാൽ ഇവിടെ ചെയ്ത പ്രതിജ്ഞ പ്രവർത്തിയിൽ എങ്ങനെ അസത്യമാകും? കേൾക്കു—നിന്റെ അല്പബുദ്ധി കാരണം—മുമ്പ് ചെയ്ത പ്രതിജ്ഞയെ യഥാവിധി.

Verse 72

यो मां जयति संग्रामे यो मे दर्पं व्यपोहति । यो मे प्रतिबलो लोके स मे भर्ता भविष्यति ॥

യുദ്ധത്തിൽ എന്നെ ജയിക്കുന്നവൻ, എന്റെ അഹങ്കാരം നീക്കുന്നവൻ, ലോകത്തിൽ ബലത്തിൽ എനിക്കു സമനായവൻ—അവൻ തന്നെയാകും എന്റെ ഭർത്താവ്.

Verse 73

तदागच्छतु शुम्भोऽत्र निशुम्भो वा महासुरः । मां जित्वा किं चिरेणात्र पाणिं गृह्णातु मे लघु ॥

ഇപ്പോൾ ശുംബൻ ഇവിടെ വരട്ടെ—അല്ലെങ്കിൽ ആ മഹാസുരൻ നിശുംബൻ. എന്നെ ജയിച്ചിട്ടും വൈകുന്നത് എന്തിന്? അവൻ വേഗം വിവാഹാർത്ഥം എന്റെ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്യട്ടെ.

Verse 74

दूत उवाच अवलिप्तासि मैवं त्वं देवि ब्रूहि ममाग्रतः । त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेदग्रे शुम्भनिशुम्भयोः ॥

ദൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, നീ ദർപ്പിണിയാണ്; എന്റെ മുമ്പിൽ ഇങ്ങനെ പറയരുത്. ത്രിലോകങ്ങളിൽ ശുംബ-നിശുംബരുടെ മുന്നിൽ നില്ക്കാൻ കഴിയുന്ന പുരുഷൻ ആരുണ്ട്?

Verse 75

अन्येषामपि दैत्यानां सर्वे देवा न वै युधि । तिष्ठन्ति सम्मुखे देवि किं पुनः स्त्री त्वमेकिका ॥

ഹേ ദേവീ, മറ്റു ദൈത്യന്മാരോടും എല്ലാ ദേവന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ട് നില്ക്കാറില്ല; പിന്നെ നീ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള സ്ത്രീയായി എങ്ങനെ നില്ക്കും?

Verse 76

इन्द्राद्याः सकला देवास्तस्थुर्येषां न संयुगे । शुम्भादीनां कथं तेषां स्त्री प्रयास्यसि सम्मुखम् ॥

ഇന്ദ്രനും എല്ലാ ദേവന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ അവരുടെ മുമ്പിൽ ഉറച്ചു നില്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; പിന്നെ നീ സ്ത്രീയായി ശുംബാദികളെ എങ്ങനെ നേരിടും?

Verse 77

सा त्वं गच्छ मयैवोक्ता पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः । केशाकर्षणनिर्धूतगौरवा मा गमिष्यसि ॥

അതുകൊണ്ട് പോകുക—ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ശുംബ-നിശുംബരുടെ അടുക്കൽ. മുടി പിടിച്ച് വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി നിന്റെ മാനമര്യാദ കുലയാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 78

देव्युवाच एवमेतद् बली शुम्भो निशुम्भश्चातिवीर्यवान् । किं करोमि प्रतिज्ञा मे यदनालोचिता पुरा ॥

ദേവി പറഞ്ഞു—അതെ, അങ്ങനെ തന്നേ; ശുംബൻ ബലവാനാണ്, നിശുംബൻ അത്യന്തം മഹാബലവാനാണ്. ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? മുമ്പ് ഞാൻ ആലോചനയില്ലാതെ ഒരു വ്രതസങ്കൽപ്പം എടുത്തിരുന്നു.

Verse 79

स त्वं गच्छ मयोक्तं ते यदेतत्सर्वमादृतः । तदाचक्ष्वासुरेन्द्राय स च युक्तं करोतु तत् ॥

അതുകൊണ്ട് നീ പോകുക; ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം സൂക്ഷ്മമായി ശ്രദ്ധിക്കുക. അത് അസുരാധിപനോട് അറിയിക്കുക; ആ കാര്യത്തിൽ യുക്തമായതു അവൻ തന്നെ ചെയ്യട്ടെ.