Adhyaya 29

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टाविंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः प्राप्य वाराणसीं दिव्यां कृष्णद्वैपायनो मुनिः / किमकार्षोन्महाबुद्धिः श्रोतुं कौतूहलं हि नः

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിൽ അഷ്ടാവിംശ അധ്യായം. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ദിവ്യമായ വാരാണസിയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന മഹാബുദ്ധിയുള്ള മുനി കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ എന്തു ചെയ്തു? കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് വലിയ കൗതുകമുണ്ട്।

Verse 2

सूत उवाच प्राप्य वाराणसी दिव्यामुपस्पृश्य महामुनिः / पूजयामास जाह्नव्यां देवं विश्वेश्वरं शिवम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദിവ്യമായ വാരണാസിയിൽ എത്തി മഹാമുനി പവിത്രജലം സ്പർശിച്ച് ശുദ്ധി നേടി. തുടർന്ന് ജാഹ്നവി (ഗംഗ) തീരത്ത് വിശ്വേശ്വരനായ ശിവഭഗവാനെ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു।

Verse 3

तमागतं पुनिं दृष्ट्वा तत्र ये निवसन्ति वै / पूजयाञ्चक्रिरे व्यासं मुनयो मुनिपुङ्गवम्

ആ പുണ്യമുനി എത്തിയതു കണ്ടു അവിടെ വസിച്ചിരുന്ന മുനിമാർ മുനിപുങ്ഗവനായ വ്യാസനെ പൂജിച്ച് ആദരിച്ചു।

Verse 4

पप्रच्छुः प्रणताः सर्वे कथाः पापविनाशनीः / महादेवाश्रयाः पुण्या मोक्षधर्मान् सनातनान्

എല്ലാവരും നമസ്കരിച്ചു പാപനാശിനിയായ കഥകൾ ചോദിച്ചു—മഹാദേവാശ്രിതമായ പുണ്യവും, മോക്ഷധർമ്മത്തിന്റെ സനാതന ന്യായങ്ങളും।

Verse 5

स चापि कथयामास सर्वज्ञो भगवानृषिः / माहात्म्यं देवदेवस्य धर्मान् वेदनिदर्शितान्

അപ്പോൾ സർവജ്ഞനായ ഭഗവാൻ ഋഷി പറഞ്ഞു—ദേവദേവന്റെ മഹാത്മ്യവും, വേദം തെളിയിക്കുന്ന ധർമ്മങ്ങളെയും വിശദീകരിച്ചു।

Verse 6

तेषां मध्ये मुनीन्द्राणां व्यासशिष्यो महामुनिः / पृष्टवान् जैमिनिर्व्यासं गूढमर्थं सनातनम्

ആ മുനീന്ദ്രന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ, വ്യാസശിഷ്യനായ മഹാമുനി ജൈമിനി വ്യാസനോട് സനാതനമായ ഗൂഢാർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു।

Verse 7

जैमिनिरुवाच भगवन् संशयं त्वेकं छेत्तुमर्हसि तत्त्वतः / न विद्यते ह्यविदितं भवता परमर्षिणा

ജൈമിനി പറഞ്ഞു— ഭഗവനേ, എന്റെ ഈ ഒരൊറ്റ സംശയം തത്ത്വതഃ നീക്കുവാൻ അർഹൻ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്. പരമർഷേ, നിങ്ങള്ക്ക് ഒന്നും അജ്ഞാതമല്ല.

Verse 8

केचिद् ध्यानं प्रशंसन्ति धर्ममेवापरे जनाः / अन्ये सांख्यं तथा योगं तपस्त्वन्ये महर्षयः

ചിലർ ധ്യാനത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു; ചിലർ ധർമ്മം മാത്രമേ ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പറയുന്നു. മറ്റുചിലർ സാംഖ്യവും യോഗവും പുകഴ്ത്തുന്നു; മറ്റു മഹർഷികൾ തപസ്സിനെ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നു.

Verse 9

ब्रह्मचर्यमथो मौनमन्ये प्राहर्महर्षयः / अहिंसां सत्यमप्यन्ये संन्यासमपरे विदुः

ചില മഹർഷികൾ ബ്രഹ്മചര്യവും മൗനവും ധർമ്മമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. മറ്റുചിലർ അഹിംസയും സത്യവും ഉപദേശിക്കുന്നു; മറ്റൊരുകൂട്ടർ സന്ന്യാസം തന്നെയാണ് ധർമ്മമെന്ന് അറിയുന്നു.

Verse 10

केचिद् दयां प्रशंसन्ति दानमध्ययनं तथा / तीर्थयात्रां तथा केचिदन्ये चेन्द्रियनिग्रहम्

ചിലർ ദയയെ പ്രശംസിക്കുന്നു; ചിലർ ദാനവും അധ്യയനവും. ചിലർ തീർത്ഥയാത്രയെ ഉയർത്തുന്നു; മറ്റുചിലർ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹത്തെ പുകഴ്ത്തുന്നു.

Verse 11

किमेतेषां भवेज्ज्यायः प्रब्रूहि मुनिपुङ्गव / यदि वा विद्यते ऽप्यन्यद् गुह्यं तद्वक्तुमर्हसि

ഹേ മുനിപുംഗവ, ഇവയിൽ ഏതാണ് ശ്രേയസ്കരം എന്ന് പറഞ്ഞുതരുക. ഇതിന് പുറമെ മറ്റേതെങ്കിലും ഗുഹ്യ ഉപദേശം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അത് പ്രസ്താവിക്കാൻ അർഹൻ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്.

Verse 12

श्रुत्वा स जैमिनेर्वाक्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः / प्राह गम्भीरया वाचा प्रणम्य वृषकेतनम्

ജൈമിനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട മുനി കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) വൃഷകേതനനായ ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു ഗംഭീരവാണിയിൽ പറഞ്ഞു।

Verse 13

साधु साधु महाभाग यत्पृष्टं भवता मुने / वक्ष्ये गुह्यतमाद् गुह्यं श्रुण्वन्त्वन्ये महर्षयः

സാധു, സാധു, മഹാഭാഗ മുനേ! നീ ചോദിച്ചതത് അത്യന്തം യുക്തമാണ്. പരമഗുഹ്യത്തിലും ഗുഹ്യമായ ഉപദേശം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; മറ്റു മഹർഷിമാരും ശ്രവിക്കട്ടെ।

Verse 14

ईश्वरेण पुरा प्रोक्तं ज्ञानमेतत् सनातनम् / गूढमप्राज्ञविद्विष्टं सेवितं सूक्ष्मदर्शिभिः

ഈ സനാതനജ്ഞാനം പണ്ടുകാലത്ത് സ്വയം ഈശ്വരൻ ഉപദേശിച്ചതാണ്. ഇത് ഗൂഢം; അപ്രാജ്ഞർക്കു അസഹ്യം, എന്നാൽ സൂക്ഷ്മസത്യം കാണുന്നവർ ഭക്തിയോടെ ഇതിനെ ആചരിക്കുന്നു।

Verse 15

नाश्रद्दधाने दातव्यं नाभक्ते परमेष्ठिनः / न वेदविद्विषु शुभं ज्ञाननानां ज्ञानमुत्तमम्

അശ്രദ്ധയുള്ളവന് ഇത് നൽകരുത്; പരമേശ്വരന്റെ അഭക്തനും അല്ല. വേദദ്വേഷികളിൽ മംഗളം ഇല്ല; എല്ലാ ജ്ഞാനങ്ങളിലും പരമതത്ത്വത്തിലേക്കു നയിക്കുന്ന ജ്ഞാനമേ ഉത്തമം।

Verse 16

मेरुशृङ्गे पुरा देवमीशानं त्रिपुरद्विषम् / देवासनगता देवी महादेवमपृच्छत

പണ്ടുകാലത്ത് മേരു ശിഖരത്തിൽ ദിവ്യാസനത്തിൽ ഇരുന്ന ദേവി, ത്രിപുരനാശകനായ ഈശാന മഹാദേവനോട് ചോദിച്ചു।

Verse 17

देव्युवाच देवदेव महादेव भक्तानामार्तिनाशन / कथं त्वां पुरुषो देवमचिरादेव पश्यति

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവ, ഹേ മഹാദേവ, ഭക്തരുടെ ആർതി-നാശകാ! മനുഷ്യൻ നിന്നെ, ഹേ ദേവേശ്വരാ, അചിരകാലത്തിൽ എങ്ങനെ ദർശിക്കാം?

Verse 18

सांख्ययोगस्तथा ध्यानं कर्मयोगो ऽथ वैदिकः / आयासबहुला लोके यानि चान्यानि शङ्कर

ഹേ ശങ്കരാ! സാംഖ്യയോഗം, ധ്യാനം, കർമയോഗം, വൈദിക കർമമാർഗം—ലോകത്തിലെ മറ്റു ശാസനകളും—മിക്കവാറും കഠിനശ്രമം നിറഞ്ഞവയാണ്.

Verse 19

येन विब्रान्तचित्तानां योगिनां कर्मिणामपि / दृश्यो हि भगवान् सूक्ष्मः सर्वेषामथ देहिनाम्

ആ മാർഗ്ഗംകൊണ്ട്, ചിത്തം വിചലിച്ച യോഗികളും കർമികളും പോലും, സൂക്ഷ്മനായ ഭഗവാൻ എല്ലാ ദേഹധാരികൾക്കും പ്രത്യക്ഷദർശനീയനാകുന്നു.

Verse 20

एतद् गुह्यतमं ज्ञानं गूढं ब्रह्मादिसेवितम / हिताय सर्वभक्तानां ब्रूहि कामाङ्गनाशन

ഇത് പരമഗുഹ്യമായ ജ്ഞാനം—അത്യന്തം ഗൂഢം—ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും സേവിക്കുന്നതു. ഹേ കാമനും അവന്റെ ഗണങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, സർവഭക്തരുടെ ഹിതത്തിനായി ഇത് അരുളുക.

Verse 21

ईश्वर उवाच अवाच्यमेतद् विज्ञानं ज्ञानमज्ञैर्बहिष्कृतम् / वक्ष्ये तव यथा तत्त्वं यदुक्तं परमर्षिभिः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഈ അനുഭവസിദ്ധ വിജ്ഞാനം വാക്കുകൾക്കതീതം; അജ്ഞർ അതിനെ തള്ളിക്കളയുന്നു. പരമർഷികൾ ഉപദേശിച്ചതുപോലെ യഥാർത്ഥ തത്ത്വം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും.

Verse 22

परं गुह्यतमं क्षेत्रं मम वाराणसी पुरी / सर्वेषामेव भूतानां संसारार्णवतारिणी

എന്റെ നഗരമായ വാരാണസി പരമഗുഹ്യവും അതിഗംഭീരവും ആയ പുണ്യക്ഷേത്രമാണ്. എല്ലാ ജീവികളെയും സംസാരസമുദ്രം കടത്തുന്ന താരിണിയാകുന്നു അത്.

Verse 23

तत्र भक्ता महादेवि मदीयं व्रतमास्थिताः / निवसन्ति महात्मानः परं नियममास्थिताः

അവിടെ, ഹേ മഹാദേവീ, എന്റെ വ്രതം ആചരിക്കുന്ന ഭക്തർ വസിക്കുന്നു—അവർ മഹാത്മാക്കൾ, പരമനിയമവും സംയമവും പാലിക്കുന്നവർ.

Verse 24

उत्तमं सर्वतीर्थानां स्थानानामुत्तमं च तत् / ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानमविमुक्तं परं मम

അവിമുക്തം എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥം; പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ അത്യുത്തമ ധാമവും അതുതന്നെ. ജ്ഞാനങ്ങളിൽ പരമജ്ഞാനം—അവിമുക്തം, എന്റെ പരമപദം.

Verse 25

स्थानान्तरं पवित्राणि तीर्थान्यायतनानि च / श्मशानसंस्थितान्येव दिव्यभूमिगतानि च

മറ്റു പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളും ഉണ്ട്—തീർത്ഥങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും—ചിലത് ശ്മശാനങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ചിലത് ദിവ്യവും പരിശുദ്ധവുമായ ഭൂമികളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 26

भूर्लोके नैव संलग्नमन्तरिक्षे ममालयम् / अयुक्तास्तन्न पश्यन्ति युक्ताः पश्यन्ति चेतसा

എന്റെ ആലയം ഭൂലോകത്തോട് ചേർന്നതല്ല; അത് അന്തരീക്ഷത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അയോഗ്യർ അതിനെ കാണുന്നില്ല; യോഗയുക്തർ ശുദ്ധചേതസ്സാൽ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 27

श्मसानमेतद् विख्यातमविमुक्तमिति श्रुतम् / कालो भूत्वा जगदिदं संहराम्यत्र सुन्दरि

ഈ സ്ഥലം ശ്മശാനമായി പ്രസിദ്ധമാണ്; ‘അവിമുക്തം’ എന്നു ശ്രുതിയിൽ കേൾക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ സുന്ദരി, ഇവിടെ ഞാൻ കാലസ്വരൂപനായി ഈ സമസ്ത ജഗത്തിനെ സംഹരിച്ചു എന്നിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 28

देवीदं सर्वगुह्यानां स्थानं प्रियतमं मम / मद्भक्तास्तत्र गच्छन्ति मामेव प्रविशन्ति ते

ഹേ ദേവി, ഇത് എല്ലാ ഗുഹ്യങ്ങളിലെയും അതിഗുഹ്യം—എനിക്ക് അതിപ്രിയമായ ധാമം. എന്റെ ഭക്തർ അവിടെ പോകുന്നു; ആ സ്ഥാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവർ എന്നിലേയ്ക്കു മാത്രം പ്രവേശിക്കുന്നു।

Verse 29

दत्तं जप्तं हुतं चेष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् / ध्यानमध्ययनं ज्ञानं सर्वं तत्राक्षयं भवेत्

ദാനം, ജപം, ഹോമാഹുതി, ധർമ്മപ്രയത്നം, തപസ്, മറ്റെന്തു ചെയ്താലും—ധ്യാനം, ശാസ്ത്രാധ്യയനം, ജ്ഞാനം ഉൾപ്പെടെ—അവയെല്ലാം അവിടെ അക്ഷയമാകുന്നു।

Verse 30

जन्मान्तरसहस्त्रेषु यत्पापं पूर्वसंचितम् / अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

ആയിരങ്ങളായ ജന്മങ്ങളിൽ മുൻസഞ്ചിതമായ പാപം ഏതായാലും, അവിമുക്തത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവന്റെ അതെല്ലാം ക്ഷയിച്ചു നശിക്കുന്നു।

Verse 31

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा ये वर्णसंकराः / स्त्रियो म्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ—വര്ണസങ്കരരായവരും; സ്ത്രീകൾ, മ്ലേച്ഛർ, മറ്റു ചിലരും—ഇവർ എല്ലാം കലർന്ന കൂട്ടങ്ങൾ, പാപയോനിയിൽ ജനിച്ചവർ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 32

कोटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः / कालेन निधनं प्राप्ता अविमुक्ते वरानने

ഹേ വരാനനേ! അവിമുക്തത്തിൽ കീടങ്ങളും ഉറുമ്പുകളും മറ്റു മൃഗപക്ഷികളും കാലത്തിന്റെ അധീനരായി മരണത്തെ പ്രാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 33

चन्द्रार्धमौलयस्त्र्यक्षा महावृषभवाहनाः / शिवे मम पुरे देवि जायन्ते तत्र मानवाः

ഹേ ദേവി ശിവേ! എന്റെ ആ പുരിയിൽ മനുഷ്യർ രുദ്രലക്ഷണങ്ങളോടെ ജനിക്കുന്നു—ചന്ദ്രാർധമൗലി, ത്രിനേത്രൻ, മഹാവൃഷഭവാഹനൻ എന്ന അടയാളങ്ങളോടെ.

Verse 34

नाविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी / ईश्वरानुगृहीता हि सर्वे यान्ति परां गतिम्

അവിമുക്തത്തിൽ മരിക്കുന്ന പാപിയും നരകത്തിലേക്കു പോകുന്നില്ല; കാരണം ഈശ്വരാനുഗ്രഹം ലഭിച്ചതാൽ എല്ലാവരും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 35

मोक्षं सुदुर्लभं मत्वा संसारं चातिभीषणम् / अश्मना चरणौ हत्वा वाराणस्यां वसेन्नरः

മോക്ഷം അത്യന്തം ദുർലഭവും സംസാരം അതിഭീകരവും എന്നു അറിഞ്ഞ് മനുഷ്യൻ വാരാണസിയിൽ വസിക്കണം—ആവശ്യമെങ്കിൽ കല്ലുകൊണ്ട് സ്വന്തം പാദങ്ങളെ അടിച്ചുകൊണ്ടെങ്കിലും (സ്വയം നിർബന്ധിച്ച്) അവിടെ നിലകൊള്ളണം.

Verse 36

दुर्लभा तपसा चापि पूतस्य परमेश्वरि / यत्र तत्र विपन्नस्य गतिः संसारमोक्षणी

ഹേ പരമേശ്വരീ! തപസ്സാൽ ശുദ്ധനായവർക്കും നീ ദുർലഭയാണ്; എന്നാൽ വിപന്നനു നീ എവിടെയായാലും സംസാരമോചനമരുളുന്ന ശരണഗതിയാകുന്നു.

Verse 37

प्रसादाज्जायते ह्येतन्मम शैलेन्द्रनन्दिनि / अप्रबुद्धा न पश्यन्ति मम मायाविमोहिताः

ഹേ ശൈലേന്ദ്രനന്ദിനി! ഈ തത്ത്വജ്ഞാനം എന്റെ പ്രസാദത്താൽ മാത്രമേ ഉദ്ഭവിക്കൂ. അപ്രബുദ്ധർ എന്റെ മായയിൽ വിമോഹിതരായി എന്നെ—പരമസത്യത്തെ—കാണുന്നില്ല.

Verse 38

अविमुक्तं न सेवन्ति मूढा ये तमसावृताः / विण्मूत्ररेतसां मध्ये ते वसन्ति पुनः पुनः

തമസ്സാൽ ആവൃതരായ മൂഢർ അവിമുക്തത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നില്ല. അവർ മല, മൂത്രം, രേതസ് എന്നിവയുടെ ഇടയിൽ—അശുചി ദേഹബന്ധത്തിൽ—വീണ്ടും വീണ്ടും വസിക്കുന്നു.

Verse 39

हन्यमानो ऽपि यो विद्वान् वसेद् विघ्नशतैरपि / स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

ആക്രമിക്കപ്പെട്ടാലും നൂറുകണക്കിന് വിഘ്നങ്ങൾക്കിടയിലും സ്ഥിരനായി നിലകൊള്ളുന്ന ജ്ഞാനി പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ ചെന്നാൽ പിന്നെ ശോകിക്കുകയില്ല.

Verse 40

जन्ममृत्युजरामुक्तं परं याति शिवालयम् / अपुनर्मरणानां हि सा गतिर्मोक्षकाङ्क्षिणाम् / यां प्राप्य कृतकृत्यः स्यादिति मन्यन्ति पण्डताः

ജനനം, മരണം, ജര എന്നിവയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി साधകൻ പരമ ശിവാലയത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അതാണ് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ ഗതി; അവിടെ ചെന്നാൽ വീണ്ടും മരണത്തിലേക്ക് മടങ്ങൽ ഇല്ല. അതു നേടിയവൻ കൃതകൃത്യനാകുന്നു എന്നു പണ്ഡിതർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 41

न दानैर्न तपोभिश्च न यज्ञैर्नापि विद्यया / प्राप्यते गतिरुत्कृष्टा याविमुक्ते तु लभ्यते

ദാനങ്ങളാലോ തപസ്സാലോ യജ്ഞങ്ങളാലോ വെറും വിദ്യയാലോ ഉത്തമഗതി ലഭ്യമാകുന്നില്ല; അത് വിമുക്തി—മുക്തി—യാൽ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.

Verse 42

नानावर्णा विवर्णाश्च चण्डालाद्या जुगुप्सिताः / किल्बिषैः पूर्णदेहा ये विशिष्टैः पातकैस्तथा / भेषजं परमं तेषामविमुक्तं विदुर्बुधाः

നാനാവർണ്ണക്കാരും പതിതാവസ്ഥയിലുള്ള ചണ്ഡാലാദി ജുഗുപ്സിതരും—പാപങ്ങളാലും പ്രത്യേക മഹാപാതകങ്ങളാലും ദേഹം നിറഞ്ഞതുപോലെ ഉള്ളവർക്കും—അവിമുക്തം (കാശി) തന്നെയാണ് പരമ ഔഷധം, ഉന്നത പരിഹാരം എന്നു ബുദ്ധിമാന്മാർ അറിയുന്നു।

Verse 43

अविमुक्तं परं ज्ञानमविमुक्तं परं पदम् / अविमुक्तं परं तत्त्वमविमुक्तं परं शिवम्

അവിമുക്തം തന്നെയാണ് പരമ ജ്ഞാനം; അവിമുക്തം തന്നെയാണ് പരമ പദം. അവിമുക്തം തന്നെയാണ് പരമ തത്ത്വം; അവിമുക്തം തന്നെയാണ് പരമ ശിവൻ സ്വയം.

Verse 44

कृत्वा वै नैष्ठिकीं दीक्षामविमुक्ते वसन्ति ये / तेषां तत्परमं ज्ञानं ददाम्यन्ते परं पदम्

അവിമുക്തത്തിൽ നൈഷ്ഠികീ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച് വസിക്കുന്നവർക്ക് ഞാൻ ആ പരമ ജ്ഞാനം നൽകുന്നു; അന്തത്തിൽ പരമ പദവും അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 45

प्रायागं नैमिषं पुण्यं श्रीशैलो ऽथ महालयः / केदारं भद्रकर्णं च गया पुष्करमेव च

പ്രയാഗം, പുണ്യനായ നൈമിഷം, ശ്രീശൈലം, മഹാലയം; കേദാരം, ഭദ്രകർണം, ഗയ, പുഷ്കരം എന്നിവയും—ഇവയെല്ലാം പുണ്യ തീർത്ഥങ്ങളാണ്.

Verse 46

कुरुक्षेत्रं रुद्रकोटिर्नर्मदाम्रातकेश्वरम् / शालिग्रामं च कुब्जाम्रं कोकामुखमनुत्तमम् / प्रभासं विजयेशानं गोकर्णं भद्रकर्णकम्

കുരുക്ഷേത്രം, രുദ്രകോടി, നർമദാതീരത്തിലെ അമ്രാതകേശ്വരം; ശാലിഗ്രാമം, കുബ്ജാമ്രം; അനുത്തമമായ കോകാമുഖം; പ്രഭാസം, വിജയേശാനം, ഗോകർണം, ഭദ്രകർണകം—ഇവയെല്ലാം പ്രമുഖ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 47

एतानि पुण्यस्थानानि त्रैलोक्ये विश्रुतानि ह / न यास्यन्ति परं मोक्षं वाराणस्यां यथा मृताः

ഈ പുണ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ത്രിലോകത്തിലും പ്രസിദ്ധമാണ്; എങ്കിലും അവിടെ മരിക്കുന്നവർ, വാരാണസിയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവരെപ്പോലെ പരമമോക്ഷം പ്രാപിക്കുകയില്ല।

Verse 48

वाराणस्यां विशेषेण गङ्गा त्रिपथगामिनी / प्रविष्टा नाशयेत् पापं जन्मान्तरशतैः कृतम्

പ്രത്യേകിച്ച് വാരാണസിയിൽ ത്രിപഥഗാമിനിയായ ഗംഗയിൽ പ്രവേശിച്ച് സ്നാനം ചെയ്താൽ നൂറുനൂറു ജന്മങ്ങളിലെ പാപസഞ്ചയം നശിക്കുന്നു।

Verse 49

अन्यत्र सुलभा गङ्गा श्राद्धं दानं तपो जपः / व्रतानि सर्वमेवैतद् वाराणस्यां सुदुर्लभम्

മറ്റിടങ്ങളിൽ ഗംഗയും ശ്രാദ്ധം, ദാനം, തപസ്, ജപം, വ്രതങ്ങൾ എന്നിവയും എളുപ്പം ലഭ്യമാണ്; എന്നാൽ വാരാണസിയിൽ ഇവയൊക്കെയും (സിദ്ധഫലത്തോടെ) അത്യന്തം ദുർലഭം।

Verse 50

यजेत जुहुयान्नित्यं ददात्यर्चयते ऽमरान् / वायुभक्षश्च सततं वाराणस्यां स्तितो नरः

വാരാണസിയിൽ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ നിത്യം യജ്ഞം നടത്തി ഹോമാർപ്പണം ചെയ്യണം, ദാനം നൽകണം, അമരദേവന്മാരെ അർച്ചിക്കണം; കൂടാതെ സദാ സംയമത്തോടെ, വായുഭക്ഷണമെന്നപോലെ തപസ്സായ ജീവിതം നയിക്കണം।

Verse 51

यदि पापो यदि शठो यदि वाधार्मिको नरः / वाराणसीं समासाद्य पुनाति सकलं नरः

മനുഷ്യൻ പാപിയായാലും, വഞ്ചകനായാലും, അധാർമ്മികനായാലും—വാരാണസിയിൽ എത്തുമ്പോൾ അവൻ തന്റെ സമഗ്ര സത്തയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 52

वाराणस्यां महादेवं येर्ऽचयन्ति स्तुवन्ति वै / सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते विज्ञेया गणेश्वराः

വാരാണസീ (കാശി)യിൽ മഹാദേവനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ച് സ്തുതിക്കുന്നവർ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരായി ശിവഗണങ്ങളിൽ ഗണേശ്വരന്മാർ (ഗണാധിപന്മാർ) എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 53

अन्यत्र योगज्ञानाभ्यां संन्यासादथवान्यतः / प्राप्यते तत् परं स्थानं सहस्त्रेणैव जन्मना

യോഗവും മോക്ഷദായക ജ്ഞാനവും ഇല്ലാതെ—അഥവാ സന്ന്യാസമോ മറ്റേതെങ്കിലും വിശേഷോപായമോ ഇല്ലാതെ—ആ പരമസ്ഥാനം ആയിരം ജന്മങ്ങൾക്കുശേഷം മാത്രമേ ലഭിക്കൂ।

Verse 54

ये भक्ता देवदेवेशे वाराणस्यां वसन्ति वै / ते विन्दन्ति परं मोक्षमेकेनैव तु जन्मना

ദേവദേവേശ്വരനിൽ നിഷ്ഠയോടെ വാരാണസീ (കാശി)യിൽ വസിക്കുന്ന ഭക്തർ പരമമോക്ഷം സത്യമായി ഒരേ ജന്മത്തിൽ തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 55

यत्र योगस्तथा ज्ञानं मुक्तिरेकेन जन्मना / अविमुक्तं समासाद्य नान्यद् गच्छेत् तपोवनम्

യോഗവും ജ്ഞാനവും ഉള്ളിടത്ത് ഒരേ ജന്മത്തിൽ തന്നെ മോക്ഷമുണ്ട്. അവിമുക്തം (കാശി) പ്രാപിച്ച ശേഷം മറ്റൊരു തപോവനത്തിലേക്ക് പോകരുത്।

Verse 56

यतो मया न मुक्तं तदविमुक्तं ततः स्मृतम् / तदेव गुह्यं गुह्यानामेतद् विज्ञाय मुच्यते

ഞാൻ ഇതിനെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കാത്തതിനാൽ ഇതിനെ ‘അവിമുക്തം’ (ഒരിക്കലും വിട്ടുകളയാത്തത്) എന്നു സ്മരിക്കുന്നു. ഇത് രഹസ്യങ്ങളിൽ പരമരഹസ്യം; ഇതറിഞ്ഞാൽ മോചനം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 57

ज्ञानाज्ञानाभिनिष्ठानां परमानन्दमिच्छताम् / या गतिर्विहिता सुभ्रु साविमुक्ते मृतस्य तु

ഹേ സുഭ്രൂ! ജ്ഞാനനിഷ്ഠർക്കും സാധന/കർമ്മനിഷ്ഠർക്കും പരമാനന്ദം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ശാസ്ത്രം വിധിച്ചിരിക്കുന്ന ഏതു ഗതിയാണോ—അവിമുക്തത്തിൽ വിമുക്തഭാവത്തോടെ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവന് അതേ പരമഗതിയാകുന്നു।

Verse 58

यानि चैवाविमुक्तस्य देहे तूक्तानि कृत्स्नशः / पुरी वाराणसी तेभ्यः स्थानेभ्यो ह्यधिकाशुभा

അവിമുക്തന്റെ ദേഹത്തിൽ ഉള്ളതായി സമ്പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളേക്കാളും—കാശീപുരി വാരാണസി അത്യധികം ശുഭകരമാണ്।

Verse 59

यत्र साक्षान्महादेवो देहान्ते स्वयमीश्वरः / व्याचष्टे तारकं ब्रह्म तत्रैव ह्यविमुक्तकम्

ദേഹാന്തസമയത്ത് സ്വയം ഈശ്വരനായ മഹാദേവൻ സാക്ഷാൽ പ്രത്യക്ഷമായി ‘താരക ബ്രഹ്മം’ ഉപദേശിക്കുന്ന സ്ഥലം—അതേ ‘അവിമുക്തകം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 60

यत् तत् परतरं तत्त्वमविमुक्तमिति श्रुतम् / एकेन जन्मना देवि वाराणस्यां तदाप्नुयात्

ഹേ ദേവീ! ‘അവിമുക്തം’ എന്നു ശ്രുതികളിൽ പ്രസിദ്ധമായ ആ പരമതത്ത്വം—വാരാണസിയിൽ വസിക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യൻ ഒരേ ജന്മത്തിൽ തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 61

भ्रूमध्ये नाभिमध्ये च हृदये चैव मूर्धनि / यथाविमुक्तादित्ये वाराणस्यां व्यवस्थितम्

ഭ്രൂമധ്യം, നാഭിമധ്യം, ഹൃദയം, മൂർധ്നി (ശിരോഭാഗം)—അവിമുക്തത്തിൽ ഉള്ളതുപോലെ തന്നെ (മോക്ഷദായിനി സന്നിധി) വാരാണസിയിലും സ്ഥാപിതമാണ്।

Verse 62

वरणायास्तथा चास्या मध्ये वाराणसी पुरी / तत्रैव संस्थितं तत्त्वं नित्यमेवाविमुक्तकम्

വരണാ–അസീ നദികളുടെ ഇടയിലെ പ്രദേശത്ത് പുണ്യനഗരമായ വാരാണസി പുരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവിടെയേ പരമതത്ത്വം നിത്യമായി സ്ഥാപിതം—അതേ ശാശ്വത ‘അവിമുക്ത’ ക്ഷേത്രഭൂമി।

Verse 63

वाराणस्याः परं स्थानं न भूतं न भविष्यति / यत्र नारायणो देवो महादेवो दिवेश्वरः

വാരാണസിയേക്കാൾ ഉന്നതമായ പുണ്യസ്ഥലം മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഭാവിയിലും ഉണ്ടാകുകയില്ല—അവിടെ സ്വയം നാരായണദേവൻ വിരാജിക്കുന്നു; ദേവേശ്വരനായ മഹാദേവനും ദിവ്യാധിപതിയായി അവിടെയുണ്ട്।

Verse 64

तत्र देवाः सगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः / उपासते मां सततं देवदेवं पितामहम्

അവിടെ ദേവന്മാർ—ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, ഉരഗന്മാർ (നാഗങ്ങൾ), രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരോടുകൂടി—എന്നെ, ദേവദേവനും ആദിപിതാമഹനും ആയ എന്നെ, നിരന്തരം ഉപാസിക്കുന്നു।

Verse 65

महापातकिनो ये च ये तेभ्यः पापकृत्तमाः / वाराणसीं समासाद्य ते यान्ति परमां गतिम्

മഹാപാതകികൾ ആയവരും, അവരെക്കാൾ ഭീകര പാപകർമ്മികൾ ആയവരും പോലും—വാരാണസി (കാശി) പ്രാപിച്ചാൽ പരമഗതിയെ കൈവരിക്കുന്നു।

Verse 66

तस्मान्मुमुक्षुर्नियतो वसेद् वै मरणान्तिकम् / वाराणस्यां महादेवाज्ज्ञानं लब्ध्वा विमुच्यते

അതുകൊണ്ട് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന साधകൻ നിയന്ത്രിതനായി ജീവിതാന്തം വരെ അവിടെ വസിക്കണം; കാരണം വാരാണസിയിൽ മഹാദേവനിൽ നിന്ന് മോചനജ്ഞാനം ലഭിച്ച് അവൻ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു।

Verse 67

किन्तु विघ्ना भविष्यन्ति पापोपहतचेतसः / ततो नैव चरेत् पापं कायेन मनसा गिरा

എന്നാൽ പാപംകൊണ്ട് ക്ഷതപ്പെട്ട ചിത്തമുള്ളവർക്ക് തീർച്ചയായും വിഘ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; അതുകൊണ്ട് ശരീരത്താലും മനസ്സാലും വാക്കാലും ഒരിക്കലും പാപം ചെയ്യരുത്।

Verse 68

एतद् रहस्यं वेदानां पुराणानां च सुव्रताः / अविमुक्ताश्रयं ज्ञानं न कश्चिद् वेत्ति तत्त्वतः

ഹേ സുവ്രതന്മാരേ, ഇതാണ് വേദങ്ങളുടെയും പുരാണങ്ങളുടെയും രഹസ്യം; അവിമുക്തത്തെ ആശ്രയിച്ച ഈ ജ്ഞാനം തത്ത്വമായി ഏവർക്കും അറിയപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 69

देवतानामृषीणां च शृण्वतां परमेष्ठिनाम् / देव्यै देवेन कथितं सर्वपापविनाशनम्

ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും പരമേഷ്ഠികളും ശ്രവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ദേവൻ ദേവിയോട് സർവ്വപാപനാശകമായ ഈ ഉപദേശം പറഞ്ഞു।

Verse 70

यथा नारायणः श्रेष्ठो देवानां पुरुषोत्तमः / यथेश्वराणां गिरिशः स्थानानां चैतदुत्तमम्

ദേവന്മാരിൽ പുരുഷോത്തമനായ നാരായണൻ ശ്രേഷ്ഠനായതുപോലെ, ഈശ്വരന്മാരിൽ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) പ്രഥമൻ; സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇതേ സ്ഥലം ഉത്തമം।

Verse 71

यैः समाराधितो रुद्रः पूर्वस्मिन्नेव जन्मनि / ते विन्दन्ति परं क्षेत्रमविमुक्तं शिवालयम्

മുൻജന്മത്തിൽ തന്നെ രുദ്രനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചവർ, അവർ തന്നെയാണ് പരമക്ഷേത്രമായ അവിമുക്തം—ശിവാലയം—പ്രാപിക്കുന്നത്।

Verse 72

कलिकल्मषसंभूता येषामुपहता मतिः / न तेषां वेदितुं शक्यं स्थानं तत् परमेष्ठिनः

കലിയുഗകല്മഷത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ദോഷങ്ങൾകൊണ്ട് ബുദ്ധി മങ്ങിയവർ പരമേഷ്ഠി പരമേശ്വരന്റെ ആ പരമധാമം അറിയാൻ കഴിയില്ല।

Verse 73

ये स्मरन्ति सदा कालं विन्दन्ति च पुरीमिमाम् / तेषां विनश्यति क्षिप्रमिहामुत्र च पातकम्

എപ്പോഴും സ്മരിക്കുന്നവർ ഈ പുണ്യപുരിയെ പ്രാപിക്കുന്നു; അവരുടെ പാപം ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു।

Verse 74

यानि चेह प्रकुर्वन्ति पातकानि कृतालयाः / नाशयेत् तानि सर्वाणि देवः कालतनुः शिवः

ഇവിടെ വസിക്കുന്നവർ ചെയ്യുന്ന ഏതു പാപങ്ങളെയും കാലതനുവായ ദേവൻ ശിവൻ എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 75

आगच्छतामिदं स्थानं सेवितुं मोक्षकाङ्क्षिणाम् / मृतानां च पुनर्जनम् न भूयो भवसागरे

മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഈ സ്ഥാനത്തെ സേവിച്ചു ആരാധിക്കാൻ വരട്ടെ; ഇവിടെ മരിക്കുന്നവർക്ക് ഭവസാഗരത്തിൽ വീണ്ടും ജന്മമില്ല।

Verse 76

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेन्नरः / योगी वाप्यथवायोगी पापी वा पुण्यकृत्तमः

അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ എല്ലാ ശ്രമത്തോടെയും വാരാണസിയിൽ വസിക്കണം—യോഗിയായാലും അയോഗിയായാലും, പാപിയായാലും പരമ പുണ്യകർമ്മിയായാലും।

Verse 77

न वेदवचनात् पित्रोर्न चैव गुरुवादतः / मतिरुत्क्रमणीया स्यादविमुक्तगतिं प्रति

വേദവചനബലത്താലോ, മാതാപിതാക്കളുടെ നിർബന്ധത്താലോ, ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശത്താലോ പോലും—അവിമുക്തഗതിയിലേക്കുള്ള ദൃഢനിശ്ചയം ഒരിക്കലും വഴിമാറരുത്।

Verse 78

सूत उवाच इत्येवमुक्त्वा भगवान् व्यासो वेदविदां वरः / सहैव शिष्यप्रवरैर्वाराणस्यां चचार ह

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, വേദവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാൻ വ്യാസൻ തന്റെ ഉത്തമ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം വാരാണസിയിൽ വിഹരിച്ചു।