Adhyaya 34

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने पुष्परागप्रकारादिभुक्ताकरान्तसप्तकक्षान्तरकथनं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच षोडशावरणं चक्रं किं तद्रुद्राधिदैवतम् / तत्र स्थिताश्च रुद्राः के केन नाम्ना प्रकीर्तिताः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിലെ ലലിതോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘പുഷ്പരാഗ-പ്രകാരാദി ഭുക്താകാരാന്ത സപ്തകക്ഷാന്തര-കഥനം’ എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം. അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! ഷോഡശാവരണ ചക്രത്തിന്റെ അധിദേവത ഏത് രുദ്രൻ? അവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന രുദ്രന്മാർ ആരെല്ലാം, ഏത് ഏത് നാമങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധരാണ്?

Verse 2

केष्वावरणबिंबेषु किन्नामानो वसंति ते / यौगिकं रौढिकं नाम तेषां ब्रूहि कृपानिधे

അവർ ഏത് ഏത് ആവരണ-ബിംബങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു, അവരുടെ നാമങ്ങൾ എന്തെല്ലാം? കൃപാനിധേ! അവരുടെ യോഗികവും റൗഢികവും ആയ നാമങ്ങൾ പറഞ്ഞു തരുക॥

Verse 3

हयग्रीव उवाच तत्र रुद्रा लयः प्रोक्तो मुक्ताजालकनिर्मितः / पञ्चयोजनविस्तारस्तत्संख्यायामशोभितः

ഹയഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ ‘രുദ്രാലയം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് മുത്തുകളുടെ ജാലികകൊണ്ട് നിർമ്മിതമാണ്. അതിന്റെ വിസ്താരം അഞ്ചു യോജന; ആ അളവിന്റെ ക്രമത്തിൽ അത് ശോഭിക്കുന്നു॥

Verse 4

षोडशावरणैर्युक्तो मध्यपीठमनोहरः / मध्यपीठे महारुद्रो ज्वलन्मन्युस्त्रिलोचनः

മനോഹരമായ മധ്യപീഠം ഷോഡശ ആവരണങ്ങളാൽ യുക്തമാണ്. ആ മധ്യപീഠത്തിൽ ത്രിലോചനനായ മഹാരുദ്രൻ ‘ജ്വലന്മന്യു’ ആയി വിരാജിക്കുന്നു॥

Verse 5

सच्चकार्मुकहस्तश्च सर्वदा वर्तते मुने / त्रिकोणे कथिता रुद्रास्त्रय एव घटोद्भव

മുനിവരാ! സത്യധനുസ്സു കൈവശമുള്ളവൻ സദാ നിലകൊള്ളുന്നു. ത്രികോണത്തിൽ ഘടോദ്ഭവന്റെ മൂന്നു രുദ്രന്മാർ എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 6

हिरण्य बाहुः सेनानीर्दिशांपतिरथापरः

ഹിരണ്യബാഹു സേനാനിയും, ദിക്കുകളുടെ അധിപതിയുമെന്നു കൂടി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 7

वृक्षाश्च हरिकेशाश्च तथा पशुपतिः परः / शष्पिञ्जरस्त्विषीमांश्च पथीनां पतिरेव च

വൃക്ഷ, ഹരികേശ, അതുപോലെ പരമ പശുപതി; കൂടാതെ ശഷ്പിഞ്ജര, ത്വിഷീമാൻ, വഴികളുടെ അധിപതിയും (എന്നു പറയുന്നു).

Verse 8

एते षट्कोणगाः किं च बभ्रुशास्त्वष्टकोणके / विव्याध्यन्नपतिश्चैव हरिकेशोपवीतिनौ

ഇവർ ഷട്കോണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അഷ്ടകോണത്തിൽ ബഭ്രുശാ എന്നു പറയുന്നു. വിവ്യാധ്യ, അന്നപതി, ഹരികേശ-ഉപവീതിനൗയും (അവിടെ).

Verse 9

पुष्टानां पतिरप्यन्यो भवो हेतिस्तथैव च / दशापत्रे त्वावरणे प्रथमो जगतां पतिः

പുഷ്ടരുടെ മറ്റൊരു അധിപതി ഭവൻ; അതുപോലെ ഹേതിയും. ദശപത്ര-ആവരണത്തിൽ ആദ്യം ജഗത്പതി (എന്നു പറയുന്നു).

Verse 10

रुद्रातताविनौ क्षेत्रपतिः सूतस्तथापरः / अहं त्वन्यो वनपती रोहितः स्थपतिस्तथा

രുദ്രാതതാവിനൗ, ക്ഷേത്രപതിയും മറ്റൊരു സൂതനും; ഞാനോ മറ്റൊരു വനപതി, രോഹിതൻ, സ്ഥപതിയും കൂടിയാണ്.

Verse 11

वृक्षाणां पतिरप्यन्यश्चैते सज्जशरासनाः / मन्त्री च वाणिजश्चैव तथा कक्षपतिः परः

വൃക്ഷങ്ങൾക്കും മറ്റൊരു അധിപതി ഉണ്ട്; ഇവർ ‘സജ്ജശരാസന’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. മന്ത്രിയും വാണിജനും, കൂടാതെ മറ്റൊരു കക്ഷപതിയും ഉണ്ട്.

Verse 12

भवन्तिस्तु चतुर्थः स्यात्पञ्चमो वारिवस्ततः / ओषधीनां पतिश्चैव षष्ठः कलशसंभव

‘ഭവന്തി’ നാലാമൻ, തുടർന്ന് അഞ്ചാമൻ ‘വാരിവസ്’; ഔഷധികളുടെ അധിപതിയും ആറാമൻ ‘കലശസംഭവ’യും ആകുന്നു.

Verse 13

उच्चैर्घोषाक्रन्दयन्तौ पतीनां च पतिस्तथा / कृत्स्नवीतश्च धावंश्च सत्त्वानां पतिरेव च

ഉച്ചസ്വരത്തിൽ ഘോഷിച്ച് കരച്ചിൽ ഉയർത്തുന്നവർ പതിമാരുടെയും പതി; ‘കൃത്സ്നവീത’യും ‘ധാവംശ’യും സത്ത്വങ്ങളുടെ അധിപതികളും ആകുന്നു.

Verse 14

एते द्वादश पत्रस्थाः पञ्चमावरणस्थिताः / सहमानश्च निर्व्याधिरव्याधीनां पतिस्तथा

ഇവർ പന്ത്രണ്ടു ‘പത്രസ്ഥ’ർ, അഞ്ചാം ആവരണത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ‘സഹമാന’യും ‘നിർവ്യാധി’യും അവ്യാധികളുടെ അധിപതികളുമാകുന്നു.

Verse 15

ककुभश्च निषङ्गी च स्तेनानां च पतिस्तथा / निचेरुश्चेति विज्ञेयाः षष्ठावरणदेवताः

കകുഭൻ, നിഷംഗി, കൂടാതെ കള്ളന്മാരുടെ അധിപതി, നിചേരു—ഇവർ ആറാം ആവരണദേവതകളെന്ന് അറിയണം.

Verse 16

अधः परिचरो ऽरण्यः पतिः किं च सृकाविषः / जिघांसंतो मुष्णतां च पतयः कुंभसंभव

ഹേ കുംഭസംബവ! അധഃ-പരിചരൻ, അരണ്യൻ, സൃകാവിഷൻ; കൂടാതെ കൊല്ലുവാൻ ഉത്സുകരായവരുടെയും കവർച്ചക്കാരുടെയും അധിപതികളും (ആവരണദേവതകൾ).

Verse 17

असीमन्तश्च सुप्राज्ञस्तथा नक्तञ्चरो मुने / प्रकृतीनां पतिश्चैव उष्णीषी च गिरेश्चरः

ഹേ മുനേ! അസീമന്തൻ, സുപ്രാജ്ഞൻ, നക്തഞ്ചരൻ; കൂടാതെ പ്രകൃതികളുടെ അധിപതി, ഉഷ്ണീഷി, ഗിരേശ്ചരൻ—ഇവരും (ആവരണദേവതകൾ).

Verse 18

कुलुञ्चानां पतिश्चैवेषुमन्तः कलशोद्भव / धन्वाविदश्चातन्वानप्रतिपूर्वदधानकाः

ഹേ കലശോദ്ഭവ! കുലുഞ്ചരുടെ അധിപതി ഇഷുമന്തൻ; കൂടാതെ ധന്വാവിദൻ, ചാതന്വാൻ, പ്രതിപൂർവദധാനകൻ—ഇവരും (ആവരണദേവതകൾ).

Verse 19

आयच्छतः षोडशैते षोडशारनिवासिनः / विसृजन्तस्तथास्यन्तो विध्यन्तश्चापि सिंधुप

ഹേ സിന്ധുപ! ഷോഡശാരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഈ പതിനാറുപേർ—തടയുന്നവർ, വിട്ടയക്കുന്നവർ, എറിയുന്നവർ, കുത്തി ഭേദിക്കുന്നവരും ആകുന്നു.

Verse 20

आसीनाश्च शयानाश्च यन्तो जाग्रत एव च / तिष्ठन्तश्चैव धावन्तः सभ्याश्चैव समाधिपाः

അവർ ഇരുന്നവരായും കിടന്നവരായും നടക്കുന്നതായും ജാഗ്രതയിലായും; നിൽക്കുന്നവരായും ഓടുന്നവരായും സഭ്യജനങ്ങളായും സമാധിയെ പാലിക്കുന്നവരായും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 21

अश्वाश्चैवाश्वपतय अव्याधिन्यस्तथैव च / विविध्यन्तो गणाध्यक्षा बृहन्तो विन्ध्यमर्द्दन

കുതിരകളും കുതിരകളുടെ അധിപതികളും, അതുപോലെ അവ്യാധിനിയും; നാനാവിധമായി സജ്ജരായ ഗണാധ്യക്ഷർ, മഹത്തായവർ—വിംധ്യത്തെ മർദിക്കുന്നവർ.

Verse 22

गृत्सश्चाष्टादशविधा देवता अष्टमावृतौ / अथ गृत्साधिपतयो व्राता व्राताधिपास्तथा

അഷ്ടമ ആവൃതിയിൽ പതിനെട്ട് വിധ ഗൃത്സ ദേവതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; തുടർന്ന് ഗൃത്സാധിപതികളും, വ്രാതങ്ങളും വ്രാതാധിപതികളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 23

गणाश्च गणपाश्चैव विश्वरुपा विरूपकाः / महान्तः क्षुल्लकाश्चैव रथिनश्चारथाः परे

ഗണങ്ങളും ഗണപന്മാരും, വിശ്വരൂപരും വിരൂപകരും; മഹത്തരും ചെറുതരും, രഥികളും മറ്റുള്ള അരഥരും (പദാതികളും) ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 24

रथाश्च रथपत्त्याख्याः सेनाः सेनान्य एव च / क्षत्तारः संग्रही तारस्तक्षाणो रथकारकाः

രഥങ്ങളും ‘രഥപതി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവരും, സേനകളും സേനാനായകരും; ക്ഷത്താരർ, സംഗ്രഹി, താര, തക്ഷാണൻ, രഥകാരന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 25

कुलालश्चेति रुद्रास्ते नवमावृतिदेवताः / कर्माराश्चैव पुञ्जिष्ठा निषादाश्चेषुकृद्गणाः

കുലാലർ, കർമാരർ, പുഞ്ജിഷ്ഠർ, നിഷാദർ—അമ്പുണ്ടാക്കുന്ന ഈ ഗണങ്ങൾ—നവമ ആവൃതിയിലെ രുദ്രദേവതകളെന്നു പ്രസിദ്ധം।

Verse 26

धन्वकारा मृगयवः श्वनयः श्वान एव च / अश्वाश्चैवश्वपतयो भवो रुद्रो घटोद्भव

ധന്വകാരർ, മൃഗയവർ, ശ്വനയരും ശ്വാനരും, അശ്വരും അശ്വപതികളും—ഇവർ ‘ഭവ’, ‘രുദ്ര’, ‘ഘടോദ്ഭവ’ എന്ന നാമങ്ങളാലും പ്രസിദ്ധർ।

Verse 27

शर्वः पशुपतिर्नीलग्रीवश्च शितिकण्ठकः / कपर्दी व्युप्तकेशश्च सहस्रक्षस्तथापरः

ശർവ്വൻ, പശുപതി, നീലഗ്രീവൻ, ശിതികണ്ഠൻ, കപർദി, വ്യുപ്തകേശൻ, സഹസ്രാക്ഷൻ—ഇവ രുദ്രന്റെ മറ്റ് നാമങ്ങൾ।

Verse 28

शतधन्वा च गिरिशः शिपिविष्टश्च कुंभज / मीढुष्टम इति प्रोक्ता रुद्रा दशमशालगाः

ശതധന്വാ, ഗിരിശൻ, ശിപിവിഷ്ടൻ, കുംഭജൻ, ‘മീഢുഷ്ടമ’—ഇവർ ദശമ ശാലയിൽ വസിക്കുന്ന രുദ്രന്മാർ എന്നു പ്രസ്താവം।

Verse 29

अथैकादशचक्रस्था इषुमद्ध्रस्ववामनाः / बृहंश्च वर्षीयां श्चैव वृद्धः समृद्धिना सह

അനന്തരം ഏകാദശ ചക്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന രുദ്രർ—ഇഷുമത്, ഹ്രസ്വ, വാമന; കൂടാതെ ബൃഹൻ, വർഷീയാൻ, സമൃദ്ധിയോടുകൂടിയ വൃദ്ധൻ എന്നും പറയുന്നു।

Verse 30

अग्र्यः प्रथम आशुश्चाजिरोन्यः शीघ्रशिभ्यकौ / उर्म्यावस्वन्यरुद्रौ च स्रोतस्यो दिव्य एव च

അഗ്ര്യ, പ്രഥമ, ആശു, അജിരോൺയ, ശീഘ്ര, ശിഭ്യക—അതുപോലെ ഉർമ്യ, അവസ്വന്യ, അരുദ്ര, സ്രോതസ്യ, ദിവ്യ—ഇവ പാവനമായ രുദ്രനാമങ്ങളായി പ്രസിദ്ധം.

Verse 31

ज्येष्ठश्चैव कनिष्ठश्च पूर्वजावरजौ तथा / मध्यमश्चावगम्यश्च जघन्यश्च घटोद्भव

ജ്യേഷ്ഠയും കനിഷ്ഠയും, പൂർവജനും അവരജനും; അതുപോലെ മധ്യമ, അവഗമ്യ, ജഘന്യ, ഘടോദ്ഭവ—ഇവയും ആരാധ്യ നാമങ്ങൾ.

Verse 32

चतुर्विंशतिराख्याता एते रुद्रा महाबलाः / अथ बुध्न्यः सोम्यरुद्रः प्रतिसर्पकयाम्यकौ

ഇങ്ങനെ ഇരുപത്തിനാലു മഹാബല രുദ്രന്മാർ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ബുധ്ന്യ, സോമ്യരുദ്ര, പ്രതിസർപ്പക, യാമ്യക—ഇവയും പറയപ്പെട്ടു.

Verse 33

क्षेम्योवोचवखल्यश्च ततः श्लोक्यावसान्यकौ / वन्यः कक्ष्यः श्रवश्चैव ततो ऽन्यस्तु प्रतिश्रवः

ക്ഷേമ്യ, വോചവ, ഖല്യ; തുടർന്ന് ശ്ലോക്യ, അവസാന്യ; വന്യ, കക്ഷ്യ, ശ്രവ—ഇവയ്ക്കു ശേഷം പ്രതിശ്രവ എന്ന നാമവും പറഞ്ഞു.

Verse 34

आशुषेणश्चाशुरथः शूरश्च तपसां निधे / अवभिन्दश्च वर्मी च वरूथी बिल्मिना सह

ഹേ തപസ്സുകളുടെ നിധിയേ! ആശുഷേണ, ആശുരഥ, ശൂര; അതുപോലെ അവഭിന്ദ, വർമ്മീ, വരൂഥീ—ബിൽമിയോടുകൂടി ഈ നാമങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 35

कवची च श्रुतश्चैव सेनो दुन्दुभ्य एव च / आहनन्यश्च धृष्णुश्च ते च षड्विंशतिः स्मृताः / द्वादशावरणस्थास्ते महाकाया महाबलाः

കവചീ, ശ്രുത, സേന, ദുന്ദുഭി, ആഹനന്യ, ധൃഷ്ണു—ഇവർ ചേർന്ന് ഇരുപത്താറെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെടുന്നു. അവർ ദ്വാദശ ആവരണങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മഹാകായരും മഹാബലരും ആകുന്നു.

Verse 36

प्रभृशाश्चैव दूताश्च प्रहिताश्च निपङ्गिणः / अन्यस्त्विषुधिमानन्यस्तक्ष्णेषुश्च तथा युधि

പ്രഭൃശ, ദൂത, പ്രഹിത, നിപംഗിണ—മറ്റൊരാൾ അമ്പുതൂണി ധരിച്ചവൻ; മറ്റൊരാൾ യുദ്ധത്തിൽ തീക്ഷ്ണ ബാണങ്ങളുള്ളവൻ.

Verse 37

स्वायुधश्च सुधन्वा च स्तुत्यः पथ्यश्च कुंभज / काप्यो नाढ्यस्तथा सूधः सरस्यो विन्ध्यमर्दन

സ്വായുധ, സുധന്വാ, സ്തുത്യ, പഥ്യ, കുംഭജ, കാപ്യ, നാഢ്യ, സൂധ, സരസ്യ, വിന്ധ്യമർദന—ഇവയും പ്രസിദ്ധ നാമങ്ങളാണ്.

Verse 38

ततश्चान्यो नाधमानो वेशन्तः कुप्य एव च / अवधवर्ष्यो ऽवर्ष्यश्च मेध्यो विद्युत्य एव च

അതിനുശേഷം നാധമാന, വേശന്ത, കുപ്യ; കൂടാതെ അവധവർഷ്യ, അവർഷ്യ, മേധ്യ, വിദ്യുത്യ—ഇവരും (മഹാബലികൾ).

Verse 39

इध्र्यातप्यौ तथा वात्यौ रेष्म्यश्चैव तथापरः / वास्तव्यो वास्तुपश्चैव सोमश्चेति महाबलाः

ഇധ്ര്യ, ആതപ്യ, വാത്യ, രേഷ്മ്യ എന്നിങ്ങനെ മറ്റൊരാൾ; കൂടാതെ വാസ്തവ്യ, വാസ്തുപ, സോമ—ഇവർ എല്ലാവരും മഹാബലികൾ.

Verse 40

त्रयोदशावरणगाञ्छृणु रुद्रांश्च तान्मुने / रुद्रस्ताम्रारुणः शङ्गस्तथा पशुपतिर्मुने

ഹേ മുനേ, ത്രയോദശ ആവരണങ്ങളിലെ ആ രുദ്രന്മാരെ ശ്രവിക്കൂ—രുദ്രൻ, താമ്രാരുണൻ, ശങ്ഗൻ, കൂടാതെ പശുപതി।

Verse 41

उग्रो भीमस्तथैवाग्रेवधदूरेवधावपि / हन्ता चैव हनीयांश्च वृषश्च हरिकेशकः

ഉഗ്രൻ, ഭീമൻ, അഗ്രേവധൻ, ദൂരേവധൻ; കൂടാതെ ഹന്താ, ഹനീയാംശൻ, വൃഷൻ, ഹരികേശകൻ—ഇവയും രുദ്രനാമങ്ങൾ।

Verse 42

तारः शंभुर्मयोभूश्च शङ्करश्च मयस्करः / शिवः शिवतरश्चैव तीर्थ्यः कुल्यस्तथैव च / पार्यो ऽपार्यः प्रतरणस्तथा चोत्तरणो मुने

താരൻ, ശംഭു, മയോഭൂ, ശങ്കരൻ, മയസ്കരൻ; ശിവൻ, ശിവതരൻ, തീർഥ്യൻ, കുല്യൻ; കൂടാതെ പാർയൻ, അപാർയൻ, പ്രതരണൻ, ഉത്തരണൻ—ഹേ മുനേ।

Verse 43

आतर्यश्च तथा लभ्यः षष्ठः फेन्यस्तथैव च / चतुर्दशावरणके कथिता रुद्रदेवताः

ആതര്യൻ, ലഭ്യൻ, ഷഷ്ഠൻ, ഫേന്യൻ—ഇവയും; ഇങ്ങനെ ചതുര്ദശ ആവരണത്തിൽ രുദ്രദേവതകൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 44

सिकत्यश्च प्रवाह्यश्च तथेरिण्यस्तपोनिधे / प्रपथ्यः किंशिलश्चैव क्षयणस्तदनन्तरम्

ഹേ തപോനിധേ, സികത്യൻ, പ്രവാഹ്യൻ, ഏരിണ്യൻ; പിന്നെ പ്രപഥ്യൻ, കിംശിലൻ, അതിനന്തരമായി ക്ഷയണൻ (എന്ന നാമങ്ങൾ)।

Verse 45

कपर्दी च पुलस्त्यंश्च गोष्ठ्यो गृह्यस्तथैव च / तल्पयो गेह्य स्तथा काट्यो गह्वरेष्ठोरुदीपकः

കപർദീയും പുലസ്ത്യാംശനും, ഗോഷ്ഠ്യയും ഗൃഹ്യയും; അതുപോലെ തൽപയ, ഗേഹ്യ, കാട്യ, ഗഹ്വരസ്ഥ ഉരുദീപക—ഇവയും നാമങ്ങൾ.

Verse 46

निवेष्ट्यश्चापि पान्तव्यो रथन्यः शुक्य एव च / हरीत्यलोथा लोप्याश्च उर्य्यसूर्म्यै तथा मुने

നിവേഷ്ട്യ, പാന്തവ്യ, രഥന്യ, ശുക്യ; കൂടാതെ ഹരീത്യലോഥാ, ലോപ്യ, ഉര്യ്യസൂർമ്യൈ—ഹേ മുനേ, ഇവയും നാമങ്ങൾ.

Verse 47

पयेयश्च पर्णशश्च तथा वगुरमाणकः / अभिघ्ननाशिदुश्चैव प्रखिदन किरिकास्तथा

പയേയ, പർണശ, വഗുരമാണക; കൂടാതെ അഭിഘ്നനാശിദു, പ്രഖിദന, കിരിക—ഇവയും പുണ്യനാമങ്ങൾ.

Verse 48

देवानां हृदयश्चैव द्वात्रिंशद्रुद्रदेवताः / वर्तते सायुधाः प्राज्ञ नित्यं पञ्चादशावृतौ

ദേവന്മാരുടെ ഹൃദയസ്വരൂപമായ ആ മുപ്പത്തിരണ്ട് രുദ്രദേവതകൾ, ഹേ പ്രാജ്ഞ, നിത്യം പതിനഞ്ച് ആവരണങ്ങളിൽ ആയുധങ്ങളോടെ വർത്തിക്കുന്നു.

Verse 49

षोडशे त्वावरणके पूर्वादिद्वारवर्तिनः / विक्षिणत्काविचिन्वत्कास्तथा निर्हतनामकाः

പതിനാറാം ആവരണത്തിൽ, കിഴക്ക് മുതലായ ദ്വാരങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ; വിക്ഷിണത്ക, ആവിചിന്വത്ക, നിർഹത എന്ന നാമധാരികളായ ഗണങ്ങൾ വർത്തിക്കുന്നു.

Verse 50

आमीवक्ताश्च निष्टप्ता महारुद्रमुपासते / इति षोडशशालेषु स्थितै रुद्रैः सहस्रशः

രോഗപീഡിതരായി തപ്തരായ ആ സഹസ്രശഃ രുദ്രന്മാർ, ഷോഡശ ശാലകളിൽ നിലകൊണ്ട് മഹാരുദ്രനെ ഉപാസിക്കുന്നു—ഇതി.

Verse 51

सेवितस्तु महारुद्रो ललिताज्ञाप्रवर्तकः / वर्तते जगतामृद्ध्यै मुक्ताशालेशकोणके

ലലിതയുടെ ആജ്ഞ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന മഹാരുദ്രൻ സേവിക്കപ്പെടുന്നു; അദ്ദേഹം മുക്താശാലയുടെ ഈശാന കോണിൽ ലോകസമൃദ്ധിക്കായി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 52

शतरुद्रियसंख्याता एते रुद्रा महाबलाः / ललिताभक्तिमम्पन्नान्पालयन्ति दिवानिशम् / अभक्तांल्लरितादेव्याः प्रत्यूहैर्योजयन्त्यमी

ശതരുദ്രിയസംഖ്യയുള്ള ഈ മഹാബല രുദ്രന്മാർ ലലിതാഭക്തി പ്രാപിച്ചവരെ പകലും രാത്രിയും കാക്കുന്നു; ലലിതാദേവിയുടെ അഭക്തരെ ഇവർ പ്രത്യൂഹങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കുന്നു.

Verse 53

इत्थं शक्रादिदिक्पाला सुक्ताशालं समाश्रिताः / ललितापरमेश्वर्याः सेवामेव वितन्वते

ഇങ്ങനെ ശക്രാദി ദിക്പാലന്മാർ സുക്താശാലയെ ആശ്രയിച്ച് ലലിതാ പരമേശ്വരിയുടെ സേവയേ മാത്രം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 54

अथ मुक्ताख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने / शालोमारकताभिख्यश्चतुर्योजनमुच्छ्रितः

അതിനുശേഷം മുക്താഖ്യ ശാലയുടെ അന്തർഭാഗത്ത്, മാരുതയോജന പ്രദേശത്ത്, ‘ശാലോമാരകതാ’ എന്ന (പ്രാസാദം/സ്തംഭം) നാലു യോജന ഉയരത്തിൽ ഉയർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 55

पूर्ववद्गोपुरादीना संस्थानैश्च सुशोभितः / तत्र श्रीदण्डनाथाया दहनादिविदिग्गताः

ആ സ്ഥലം മുൻപുപോലെ ഗോപുരാദി നിർമ്മിതികളാൽ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു. അവിടെ ശ്രീദണ്ഡനാഥയ്ക്കായി ദഹനാദി വിധികൾ ദിക്കനുസരിച്ച് ആചരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 56

चत्वारो निलयाः प्रोक्ता मन्त्रिणीगृहविस्तराः / गीतिचक्ररथेन्द्रस्य याः पर्वाणि समाश्रिताः

നാലു നിവാസങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവ മന്ത്രിണിയുടെ ഗൃഹവിസ്താരത്തെപ്പോലെ ആയിരുന്നു. അവ ഗീതിചക്രരഥേന്ദ്രന്റെ പർവ്വങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 57

भण्डासुरमहायुद्धे ता देव्यस्तत्र जाग्रति / सर्वाः स्थल्यो मरकतश्रेणिभिः खचिताः शुभाः

ഭണ്ഡാസുര മഹായുദ്ധത്തിൽ ആ ദേവിമാർ അവിടെ ജാഗ്രതയോടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. എല്ലാ ശുഭസ്ഥലങ്ങളും മരകതശ്രേണികളാൽ ഖചിതമായിരുന്നു.

Verse 58

हेमतालवनाढ्याश्च सर्ववस्तुसमाकुलाः / तत्रदेव्यः समस्ताश्च दण्डनाथासमश्रियः

അവ സ്വർണ്ണത്താളവനങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും സർവ്വവസ്തുക്കളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു. അവിടെ ഉള്ള ദേവിമാർ എല്ലാവരും ദണ്ഡനാഥയെ ആശ്രയിച്ചിരുന്നു.

Verse 59

हलोद्धर्णहलाद्धर्णमुसलाः सञ्चरन्त्यपि / संख्यातीतास्तालवृक्षा नवस्वर्णविचित्रिताः

ഹലം ഉയർത്തുന്നവരും ഹലം ധരിക്കുന്നവരും മുസലം ധരിക്കുന്നവരും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു. എണ്ണമറ്റ താളവൃക്ഷങ്ങൾ നവസ്വർണ്ണംകൊണ്ട് വിചിത്രമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 60

योजनायतकाण्डाश्च दलैर्युक्ता विशङ्कटैः / हेमत्वचो ऽतिसुस्निग्धाः सच्छायाः फलभङ्गुराः

അവയ്ക്ക് യോജനനീളമുള്ള തണ്ടുകളും വിശാലമായ ഇലകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. പൊൻനിറമുള്ള തൊലി അത്യന്തം മൃദുലം; നിഴൽ മനോഹരം; എന്നാൽ ഫലങ്ങൾ എളുപ്പം പൊട്ടുന്നവയായിരുന്നു.

Verse 61

आमूलाग्रं लम्बमानास्ताला हालाघटाकुलाः / वर्तन्ते दण्डनाथायाः प्रीत्यर्थं शिल्पिभिः कृताः

വേരിൽ നിന്ന് അഗ്രം വരെ തൂങ്ങിനിൽക്കുന്ന താളങ്ങൾ മദ്യഘടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ദണ്ഡനാഥാ ദേവിയുടെ പ്രീതിക്കായി ശില്പികൾ അവയെ നിർമ്മിച്ചു.

Verse 62

तं च तालरसापूरं पीत्वापीत्वा मदाकुलाः / जृंभिण्याद्याश्चक्रदेव्यो हेतुकाद्याश्च भैरवाः

ആ താളരസത്തിന്റെ പ്രളയം വീണ്ടും വീണ്ടും കുടിച്ച് അവർ മദത്തിൽ കലങ്ങിയവർ ആയി—ജൃംഭിണി മുതലായ ചക്രദേവിമാരും, ഹേതുക മുതലായ ഭൈരവന്മാരും.

Verse 63

सप्तनिग्रहदेव्यश्च नृत्यन्ति मदविह्वलाः / चतुर्विदिक्षु दण्डिन्या यत्रयत्र महादृशः

സപ്ത നിഗ്രഹദേവിമാരും മദത്തിൽ വിഹ്വലരായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; ദണ്ഡിനീ ദേവിയുടെ നാലുദിക്കുകളിലും, എവിടെയെവിടെയോ ആ മഹാദൃശ്യരായ ദേവിമാർ നിലകൊള്ളുന്നിടത്തൊക്കെയും.

Verse 64

तत्र पूर्वादिदिग्भागे देवीसदृशवर्चसः / उन्मत्तभैरवी चव स्वप्नेशी सर्वतोदिशम्

അവിടെ കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുഭാഗങ്ങളിൽ ദേവീസദൃശമായ തേജസ്സുള്ള ഉന്മത്തഭൈരവിയും, സ്വപ്നേശിയും—എല്ലാ ദിക്കുകളിലുമായി വിരാജിച്ചു.

Verse 65

निवासो दण्डनाथायाः केवलं त्वाभिमानिकः / तस्यास्तु सेवावासो ऽन्यो महापद्माटवीस्थले / तत्कक्षातिदवीयस्त्वान्सेवार्थं तत्र तद्गृहः

ദണ്ഡനാഥയുടെ നിവാസം നിന്റെ അഭിമാനത്താൽ മാത്രം കണക്കാക്കപ്പെട്ടതാണ്; എന്നാൽ ദേവിയുടെ സേവാവാസം മഹാപദ്മവനസ്ഥലത്തിലാണ്. അവളുടെ കക്ഷിയിൽ നിന്ന് അതിദൂരത്ത്, സേവാർത്ഥം അവിടെ അവളുടെ ഗൃഹം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 66

अथो मरकताकारे शाले तत्सप्तयोजने / प्राकारो विद्रुमाकारः प्रातरर्यमपाटलः

അനന്തരം ഏഴ് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള, മരകതസദൃശമായ ശാലയിൽ—പ്രാകാരം വിദ്രുമംപോലെ, പ്രഭാതത്തിലെ അരുണഛായയുള്ള പാടലപുഷ്പവർണ്ണത്തിൽ ദീപ്തമായിരുന്നു.

Verse 67

तत्र स्थलास्तु सकला विद्रुमैरेव निर्मिताः / तद्वद्विद्रुमसंकाशो ब्रह्मा नलिनविष्टरः

അവിടെ ഉള്ള എല്ലാ പ്രാകാരങ്ങളും നിലങ്ങളും വിദ്രുമം കൊണ്ടുതന്നെ നിർമ്മിതമായിരുന്നു; അതുപോലെ താമരാസനനായ ബ്രഹ്മാവും വിദ്രുമസദൃശമായ ദീപ്തിയിൽ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 68

ब्रह्मलोकात्समागत्य सार्द्धं सर्वैर्मुनीश्वरैः / सदा श्रीललितादेव्याः सेवनार्थमतन्द्रितः

ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് വന്ന്, എല്ലാ മുനീശ്വരന്മാരോടും കൂടെ, അദ്ദേഹം സദാ ശ്രീലലിതാദേവിയുടെ സേവാർത്ഥം ക്ഷീണമില്ലാതെ തത്പരനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 69

मरीच्याद्यैः प्रजासृग्भिर्वर्तते साकमब्धिप / चतुर्दशापि विद्यास्ता उपविद्याः सहस्रशः

ഹേ അബ്ധിപാ! മരീചി മുതലായ പ്രജാസൃഷ്ടാക്കളോടൊപ്പം അദ്ദേഹം വർത്തിക്കുന്നു; അവിടെ പതിനാലു വിദ്യകളും ആയിരക്കണക്കിന് ഉപവിദ്യകളും നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 70

चतुष्षष्टिकलाश्चैव शरीरिण्यो महत्तराः / प्राकारे विद्रुमाकारे ब्रह्मलोकसमाश्रिताः / वर्तन्ते जगतामृद्ध्यै ललिता देवताज्ञया

ചതുഷ്ഷഷ്ടി കലകൾ—ശരീരിണികളായ മഹത്തരികൾ—വിദ്രുമാകാര പ്രാകാരത്തിൽ ബ്രഹ്മലോകത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ലോകങ്ങളുടെ സമൃദ്ധിക്കായി ദേവി ലലിതയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു।

Verse 71

अथ विद्रुमशालस्यानतरे मारुतयोजने / माणिक्यमण्डपस्थाने परीतः सर्वतोदिशम् / वर्तते विष्णुलोकस्तु ललितासेवनोत्सुकः

അതിനുശേഷം, വിദ്രുമശാലയ്ക്ക് സമീപം ഒരു മാരുതയോജന അകലത്തിൽ, മാണിക്യമണ്ഡപസ്ഥലത്ത്, എല്ലാദിക്കുകളിലും പരിവേഷ്ടിതമായ വിഷ്ണുലോകം നിലകൊള്ളുന്നു; അത് ലലിതാസേവയിൽ സദാ ഉത്സുകമാണ്।

Verse 72

तत्र वैष्णवलोके तु विष्णुः साक्षात्सनातनः / चतुर्घा दशधा चैव तथा द्वादशधा पुनः / विभिन्नमूर्तिः सततं वर्तते माधवः सदा

ആ വൈഷ്ണവലോകത്തിൽ സാക്ഷാൽ സനാതനനായ വിഷ്ണു വിരാജിക്കുന്നു; അദ്ദേഹം ചതുര്ധാ, ദശധാ, പിന്നെയും ദ്വാദശധാ—ഇങ്ങനെ വിഭിന്നമൂർത്തികളായി മാധവൻ സദാ നിരന്തരം നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 73

भण्डासुरमहायुद्धे ये श्रीदेवीनखोद्भवाः / दशावतारदेवास्तु ते ऽपि माणिक्यमण्डपे

ഭണ്ഡാസുര മഹായുദ്ധത്തിൽ ശ്രീദേവിയുടെ നഖങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവർ—ആ ദശാവതാരദേവന്മാരും മാണിക്യമണ്ഡപത്തിൽ തന്നെ വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 74

पूर्वकक्षान्तरेभ्यस्तु तत्कक्षायां विशेषतः / उपर्याच्छादनामात्रं माणिक्यदृषदां गणैः

മുൻ കക്ഷാന്തരങ്ങളെക്കാൾ, ആ കക്ഷയിൽ പ്രത്യേകമായി, മാണിക്യശിലകളുടെ കൂട്ടം കൊണ്ട് മുകളിൽ വെറും ആവരണം മാത്രമേ ഒരുക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ।

Verse 75

तत्र कक्षान्तरे देवः शङ्खचक्रगदाधरः / भिन्नो द्वादशमूर्त्या च पूर्वाद्याशासुरक्षति

അവിടെ ആ പ്രാകാരാന്തരത്തിൽ ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ദേവൻ വിരാജിക്കുന്നു. അവൻ ദ്വാദശമൂർത്തികളായി വിഭജിതനായി പൂർവ്വാദി എല്ലാ ദിക്കുകളും സംരക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 76

जाम्बूनदप्रभश्चक्री पूर्वस्यां दिशि केशवः / पश्चान्नारायणः शङ्खी नीलजीमूतसंनिभः

കിഴക്കുദിക്കിൽ ചക്രധാരിയായ കേശവൻ ജാംബൂനദസ്വർണ്ണപ്രഭപോലെ ദീപ്തൻ. പടിഞ്ഞാറിൽ ശംഖധാരിയായ നാരായണൻ നീലമേഘസദൃശ ശ്യാമവർണ്ണൻ.

Verse 77

इन्दीवरदलश्या मो मधुमान्माधवो ऽवति / गोविन्दो दक्षिणे पार्श्वे धन्वी चन्द्रप्रभो महान्

ഇന്ദീവരദളസദൃശ ശ്യാമവർണ്ണനായ മധുമാനായ മാധവൻ സംരക്ഷിക്കുന്നു. തെക്കൻ പാർശ്വത്തിൽ ഗോവിന്ദൻ മഹാധനുർധരൻ; ചന്ദ്രപ്രഭപോലെ ദീപ്തൻ.

Verse 78

उत्तरे हलधृग्विष्णुः पद्मकिञ्जल्कसंनिभः / आग्नेय्यामरविन्दाभो मुसली मधुसूदनः

വടക്കുദിക്കിൽ ഹലധാരിയായ വിഷ്ണു പദ്മകിഞ്ചൽക്കസദൃശ ദീപ്തൻ. ആഗ്നേയദിക്കിൽ അരവിന്ദപ്രഭയുള്ള, മുസലധാരിയായ മധുസൂദനൻ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 79

त्रिविक्रमः खड्गपाणिर्नैरृत्ये च्वलनप्रभः / वायव्यां वामनो वज्री तरुणादित्य दीप्तिमान्

നൈഋത്യദിക്കിൽ ഖഡ്ഗപാണിയായ ത്രിവിക്രമൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന പ്രഭയുള്ളവൻ. വായവ്യദിക്കിൽ വജ്രധാരിയായ വാമനൻ ഉദയസൂര്യസദൃശ ദീപ്തിമാൻ.

Verse 80

ईशान्यां पुण्डरीकाभः श्रीधरः पट्टिशायुधः / विद्युत्प्रभो हृषीकेशो ह्यवाच्यां दिशि मुद्गरी

ഈശാന്യ ദിശയിൽ പുണ്ഡരീകാഭനായ ശ്രീധരൻ പട്ടിശം ആയുധമായി ധരിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു. അവാച്യ ദിശയിൽ വിദ്യുത്പ്രഭനായ ഹൃഷീകേശൻ മുദ്ഗരി (ഗദ) ധരിക്കുന്നു॥

Verse 81

पद्मनाभः शार्ङ्गपाणिः सहस्रार्कसमप्रभः / माणिक्यमण्डपस्थानमनुलोम्येन वेष्टते

പദ്മനാഭൻ, ശാർങ്ഗപാണി, ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിമാൻ. അദ്ദേഹം മാണിക്യമണ്ഡപസ്ഥാനത്തെ അനുലോമമായി (ദക്ഷിണാവർത്തമായി) പരിക്രമിക്കുന്നു॥

Verse 82

सर्वायुधः सर्वशक्तिः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः / इन्द्रगोपकसंकाशः पाशहस्तो ऽपराजितः

അവൻ സർവായുധധാരി, സർവശക്തിമാൻ, സർവജ്ഞൻ, സർവതോമുഖൻ. ഇന്ദ്രഗോപകനെപ്പോലെ വർണ്ണമുള്ളവൻ, പാശഹസ്തൻ, അപരാജിതൻ॥

Verse 83

दामोदरस्तु सर्वात्मा ललिताभक्तिनिर्भरः / माणिक्यमण्डपस्थानं विलोमेन विवेष्टते

ദാമോദരൻ സർവാത്മാവും ലലിതാഭക്തിയിൽ നിറഞ്ഞവനും ആകുന്നു; അദ്ദേഹം മാണിക്യമണ്ഡപസ്ഥാനത്തെ വിലോമമായി (വാമാവർത്തമായി) പരിക്രമിക്കുന്നു॥

Verse 84

इति द्वादशभिर्देहैर्भगवानम्बुजेक्षणः / माणिक्यमण्डपगतो विष्णुलोके विराजते

ഇങ്ങനെ ദ്വാദശ ദേഹരൂപങ്ങളാൽ യുക്തനായ കമലനേത്ര ഭഗവാൻ മാണിക്യമണ്ഡപത്തിൽ എത്തി വിഷ്ണുലോകത്തിൽ വിരാജിക്കുന്നു॥

Verse 85

अथ नानारत्नशालान्तरे मारुतयोजने / सहस्रस्तम्भकं नाम मण्डपं सुमनोहरम्

അനന്തരം നാനാരത്നശാലകളുടെ ഇടയിൽ, വായു-യോജനമത്ര വ്യാപ്തിയിൽ, ‘സഹസ്രസ്തംഭക’ എന്ന അതിമനോഹരമായ മണ്ഡപം ദൃശ്യമാകുന്നു।

Verse 86

नानारत्नैस्तु खचितं नानारत्नैरलङ्कृतम् / नानारत्नकृतश्शालस्तुङ्गस्तत्राभिवर्तते

അത് നാനാരത്നങ്ങളാൽ ഖചിതവും നാനാരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും ആകുന്നു; അവിടെ നാനാരത്നനിർമ്മിതമായ ഉയർന്ന ശിഖരമുള്ള പ്രാസാദം ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 87

एका पङ्क्तिः सहस्रैस्तु स्तम्भस्तियक्प्रवर्तते / तादृशाः पङ्क्तयो बह्व्यः स्तम्भानां तु चतुर्दिशम्

ഒരു നിരയിൽ സഹസ്രം തൂണുകൾ തിരശ്ചീനമായി വ്യാപിക്കുന്നു; അത്തരത്തിലുള്ള അനേകം നിരകൾ നാലുദിക്കിലും തൂണുകളുടെ വിന്യാസമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 88

उपर्याच्छादनं चापि पूर्ववद्रत्नदारुभिः / शिवलोकस्तत्र महाञ्जागर्ति स्फुरितद्युतिः

മുകളിലെ ആച്ഛാദനവും മുൻപുപോലെ രത്നമയമായ കട്ടകളാൽ നിർമ്മിതം; അവിടെ മഹത്തായ ശിവലോകം സ്ഫുരിത ദ്യുതിയോടെ ജാഗ്രതയായി പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 89

शैवागमा मूर्तिमन्तस्तत्राष्टाविंशतिः स्मृताः / नन्दिभृङ्गिमहाकालप्रमुखास्तत्र चोत्तमाः

അവിടെ മൂർത്തിമാനായ ശൈവാഗമങ്ങൾ ഇരുപത്തെട്ട് എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; നന്ദി, ഭൃംഗി, മഹാകാലൻ മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ ഗണപ്രമുഖരും അവിടെ തന്നെയുണ്ട്।

Verse 90

षड्विंशत्तत्त्वदेवाश्च गजवक्त्राः सहस्रशः / शिवलोकोत्तमे तस्मिन्सहस्रस्तम्भमण्डपे

ആ ഉത്തമ ശിവലോകത്തിലെ സഹസ്രസ്തംഭമണ്ഡപത്തിൽ ഷഡ്വിംശതി തത്ത്വദേവന്മാർ ഗജമുഖരായി സഹസ്രങ്ങളായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 91

ईशानः सर्वविद्यानामधिपश्चन्द्रशेखरः / ललिताज्ञापालकश्च ललिताज्ञाप्रवर्तकः

ഈശാനനായ ചന്ദ്രശേഖരൻ സർവ്വവിദ്യകളുടെയും അധിപൻ; ലലിതാദേവിയുടെ ആജ്ഞ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവനും അതിനെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവനും ആകുന്നു.

Verse 92

ललितामन्त्र जापी च नित्यमानन्दमानसः / शैव्या दृष्ट्या स्वभक्तानां ललितामन्त्रसिद्धये

അവൻ ലലിതാമന്ത്രം ജപിക്കുന്നവൻ, നിത്യാനന്ദമയ മനസ്സുള്ളവൻ; ശൈവദൃഷ്ടിയാൽ തന്റെ ഭക്തർക്കായി ലലിതാമന്ത്രസിദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 93

अन्तर्बहिस्तमः पुञ्जनिर्भेदनपटी यसीम् / महाप्रकाशरूपां तां मेधाशक्ति प्रकाशयन्

അന്തര്ബാഹ്യ തമസ്സിന്റെ കൂട്ടങ്ങളെ ഭേദിക്കാൻ കഴിവുള്ള ആ മഹാപ്രകാശരൂപമായ മേധാശക്തിയെ അവൻ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 94

सर्वज्ञः सर्वकर्ता च सहस्रस्तम्भमण्डपे / वर्तमानो महादेव देवीः श्रीभक्तिनिर्भरः / तत्तच्छालान्समाश्रित्य वर्तते कुम्भसंभवः

സഹസ്രസ്തംഭമണ്ഡപത്തിൽ വർത്തമാനനായ മഹാദേവൻ സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വകർത്താവും ആകുന്നു; ദേവിമാരോടുള്ള ശ്രീഭക്തിയിൽ നിറഞ്ഞവൻ. അതത് ശാലകളെ ആശ്രയിച്ച് കുംഭസംഭവൻ (അഗസ്ത്യൻ)യും അവിടെ വസിക്കുന്നു.