Adhyaya 46
Anushanga PadaAdhyaya 4636 Verses

Adhyaya 46

Bhārgava’s Resolve after His Father’s Slaying (Parashurama’s Vow against the Kshatriyas)

ഈ അധ്യായത്തിൽ ഭാർഗവൻ (പരശുരാമൻ) തന്റെ പിതാവിന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ചും മാതാവിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ചും കേട്ട് വിലപിക്കുന്നു. അകൃതവ്രണൻ അദ്ദേഹത്തെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹം സഹോദരങ്ങളെ കണ്ട് പിതാവിന്റെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. കോപാകുലനായ അദ്ദേഹം ക്ഷത്രിയ വംശത്തെ നശിപ്പിക്കുമെന്നും അവരുടെ രക്തം കൊണ്ട് തർപ്പണം ചെയ്യുമെന്നും പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. മാഹിഷ്മതിയിൽ പോയി അദ്ദേഹം ദിവ്യ രഥവും ആയുധങ്ങളും നേടി യുദ്ധത്തിന് ശംഖുനാദം മുഴക്കുന്നു.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चचत्वारिंशत्तमोध्यायः // ४५// वसिष्ठ उवाच सगच्छन्पथि शुश्राव मुनिभ्यस्त त्त्वमादितः / राजपुत्रव्यवसितं पित्रौः स्वर्गतिमेव च

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യഭാഗത്തിൽ, സഗരോപ്പാഖ്യാനത്തിലെ ഭാർഗവചരിതത്തിൽ നാല്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— അവൻ വഴിയിൽ പോകുമ്പോൾ മുനിമാരിൽ നിന്ന് ആദ്യം മുതൽ എല്ലാം കേട്ടു; രാജപുത്രന്റെ നിശ്ചയവും പിതാമാതാക്കളുടെ സ്വർഗ്ഗഗതിയും കൂടി।

Verse 2

पितुस्तु जीवहरणं शिरोहरणमेव च / तन्मृतेरेव मरणं श्रुत्वा मातुश्च केवलम्

പിതാവിന്റെ ജീവഹരണവും ശിരഛേദവും, അതുപോലെ അവന്റെ മരണവാർത്തയും—മാതാവ് കേട്ടുമാത്രം ദുഃഖിതയായി.

Verse 3

विललाप महाबाहुर्दुःखशोकसमन्वितः / तमथाश्वासयामास तुल्यदुःखो ऽकृतव्रणः

മഹാബാഹു ദുഃഖശോകത്തിൽ മുങ്ങി വിലപിച്ചു; പിന്നെ സമദുഃഖിയായെങ്കിലും പരിക്കില്ലാത്തവൻ അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 4

हेतुभिः शास्त्रनिर्दिष्टैर् वीर्यसामर्थ्यसूचकैः / युक्तिलौकिकदृष्टान्तैस्तच्छोकं संव्यशामयत्

ശാസ്ത്രം നിർദ്ദേശിച്ച കാരണങ്ങളാലും, വീര്യസാമർത്ഥ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്ന യുക്തികളാലും, ലോകദൃഷ്ടാന്തങ്ങളാലും അവൻ ആ ശോകം ശമിപ്പിച്ചു.

Verse 5

सांत्वितस्तेन मैधावी धृतिमालंब्य भार्गवः / प्रययौ सहितः सख्या भ्रातॄणां तु दिदृक्षया

അവന്റെ ആശ്വാസം ലഭിച്ച മേധാവിയായ ഭാർഗവൻ ധൈര്യം പിടിച്ച്, സുഹൃത്തിനൊപ്പം സഹോദരന്മാരെ കാണാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 6

स तान्दृष्ट्वाभिवाद्यैतान्दुःखितान्दुःखकर्शितः / शोकामषयुतस्तैश्च सह त्स्थौ दिनत्रयम्

അവരെ കണ്ടു വന്ദിച്ച്, താനും ദുഃഖം കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച്, ശോകവും അമർഷവും സഹിതം അവരോടൊപ്പം മൂന്നു ദിവസം താമസിച്ചു.

Verse 7

ततो ऽस्य सुमाहान्क्रोधः स्मरतो निधनं पितुः / बभूव सहसा सर्वलोकसंहरणक्षमः

അപ്പോൾ പിതാവിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ഓർക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കാൻ പ്രാപ്തമായ ഒരു വലിയ കോപം അവനിൽ പെട്ടെന്നുണ്ടായി.

Verse 8

मातुरर्थे कृतां पूर्वं प्रतिज्ञां सत्यसंगरः / दृढीचकार हृदये सर्वक्षत्रवधोद्यतः

സത്യസന്ധനായ അദ്ദേഹം, അമ്മയ്ക്കുവേണ്ടി നേരത്തെ ചെയ്ത പ്രതിജ്ഞ ഹൃദയത്തിൽ ഉറപ്പിക്കുകയും എല്ലാ ക്ഷത്രിയരെയും വധിക്കാൻ തയ്യാറാവുകയും ചെയ്തു.

Verse 9

क्षत्रवंश्यानशेषेण हत्वा तद्देहलोहितैः / करिष्ये तर्पणं पित्रोरिति निश्चित्य भार्गवः

ഭാർഗവൻ (പരശുരാമൻ) തീരുമാനിച്ചു: 'ക്ഷത്രിയ വംശത്തെ മുഴുവനായി കൊന്നൊടുക്കി, അവരുടെ ശരീരത്തിലെ രക്തം കൊണ്ട് ഞാൻ എന്റെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യും.'

Verse 10

भ्रातॄणां चैव सर्वेषामाख्यायात्मसमीहितम् / प्रययौ तदनुज्ञातः कृत्वा संस्थांपितुः क्रियाम्

തന്റെ എല്ലാ സഹോദരന്മാരോടും തന്റെ ഉദ്ദേശ്യം അറിയിക്കുകയും അവരുടെ അനുവാദം വാങ്ങുകയും ചെയ്തശേഷം, പിതാവിന്റെ അന്ത്യಕರ್മങ്ങൾ നിർവഹിച്ച് അദ്ദേഹം യാത്രയായി.

Verse 11

अकृतव्रणसंयुक्तः प्राप्य माहिष्मतीं ततः / तद्बाह्योपवने स्थित्वा सस्मार स महोदरम्

അകൃതവ്രണനോടൊപ്പം മാഹിഷ്മതിയിലെത്തി, നഗരത്തിന് പുറത്തുള്ള ഉദ്യാനത്തിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം മഹോദരനെ സ്മരിച്ചു.

Verse 12

स तस्मै रथचापाद्यं सहसाश्वसमन्वितम् / प्रेषयामास रामाय सर्वसंहननानि च

അവൻ രാമനുവേണ്ടി രഥം, ധനുസ്സു മുതലായവയും, സഹസ്ര അശ്വങ്ങളോടുകൂടിയ എല്ലാ യുദ്ധസാമഗ്രികളും ഉടൻ അയച്ചു.

Verse 13

रामो ऽपि रथमारुह्य सन्नद्धः सशरं धनुः / गृहीत्वापूरयच्छङ्खं रुद्रदत्तममित्रजित्

അമിത്രജിതനായ രാമനും രഥത്തിൽ കയറി, സന്നദ്ധനായി, അമ്പുകളോടുകൂടിയ ധനുസ്സു പിടിച്ച്, രുദ്രൻ നൽകിയ ശംഖം കൈയിൽ എടുത്ത് മുഴക്കി.

Verse 14

ज्याघोषं च चकारोच्चै रोदसी कंपयन्निव / सहसाहोथ सारथ्यं चक्रे सारथिनां वरः

അവൻ ധനുസ്സിന്റെ ജ്യാഘോഷം ഉച്ചത്തിൽ മുഴക്കി, ഭൂമിയും ആകാശവും കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ; ഉടൻ സാരഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ സാരഥ്യം ഏറ്റെടുത്തു.

Verse 15

रथज्याशङ्खनादैस्तु वधात्पित्रोरमर्षिणः / तस्याभून्नगरी सर्वा संक्षुब्धाश्च नरद्विपाः

രഥത്തിന്റെ ഗർജ്ജനം, ജ്യാഘോഷം, ശംഖനാദം എന്നിവകൊണ്ട്—പിതൃവധത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ അവന്റെ കാരണമായി—ആ നഗരം മുഴുവൻ കലങ്ങി; വീരന്മാരും ക്ഷുബ്ധരായി.

Verse 16

रामं त्वागतमाज्ञाय सर्वक्षत्रकुलान्तकम् / संक्षुब्धाश्चक्रुरुद्योगं संग्रामाय नृपात्मजाः

സകല ക്ഷത്രിയകുലങ്ങളുടെയും അന്തകനായ രാമൻ വന്നതായി അറിഞ്ഞപ്പോൾ, രാജപുത്രന്മാർ ക്ഷുബ്ധരായി യുദ്ധത്തിനായി ഒരുക്കം തുടങ്ങി.

Verse 17

अथ पञ्चरथाः शुराः शूरसेनादयो नृप / रामेण योद्धुं सहिता राजभिश्च क्रुरुद्यमम्

അപ്പോൾ ശൂരസേനാദി വീരരാജാക്കന്മാർ, അഞ്ചു രഥങ്ങളോടെ, ക്രൂരനിശ്ചയത്തോടെ രാജാക്കളോടൊപ്പം രാമനോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ഒരുമിച്ചു.

Verse 18

चतुरङ्गवलोपेतास्ततस्ते क्षत्रियर्षभाः / राममासादयामासुः पतङ्गा इव पावकम्

അപ്പോൾ ആ ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠർ ചതുരംഗസേനയോടെ, തീയിലേക്കു പറക്കുന്ന പാറ്റകളെപ്പോലെ, രാമനെ സമീപിച്ചു.

Verse 19

निवार्य तानापततो रथेनैकेन भार्गवः / युयुधे पार्थिवैः सर्वैः समरे ऽमितविक्रमः

അവർ പാഞ്ഞെത്തുന്നതു ഒരൊറ്റ രഥംകൊണ്ട് തടഞ്ഞ്, അമിതവിക്രമനായ ഭാർഗവ രാമൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എല്ലാ രാജാക്കളോടും പോരാടി.

Verse 20

ततः पुनरभूद्युद्धं रामस्य सह राजभिः / जघान यत्र संक्रुद्धो राज्ञां शतमुदारधीः

പിന്നീട് രാമനും രാജാക്കളും തമ്മിൽ വീണ്ടും യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; അവിടെ ക്രോധത്തോടെ ഉദാരബുദ്ധിയായ രാമൻ രാജാക്കളിൽ നൂറുപേരെ വധിച്ചു.

Verse 21

ततः स शूरसेनादीन्हत्वा सबलवाहनान् / त्रणेन पातयामास क्षितौ क्षत्रियमण्डलम्

പിന്നീട് അവൻ ശൂരസേനാദികളെ അവരുടെ സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും സഹിതം വധിച്ച്, മുഴുവൻ ക്ഷത്രിയമണ്ഡലത്തെയും പുല്ലുപോലെ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി.

Verse 22

ततस्ते भग्नसंकल्पा हतस्वबलवाहनाः / हतशिष्टा नृपतयो दुद्रुवुः सर्वतोदिशम्

അപ്പോൾ തീരുമാനം തകർന്നു, സൈന്യബലവും വാഹനങ്ങളും നശിച്ച അവശേഷിച്ച രാജാക്കന്മാർ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.

Verse 23

एवं विद्राव्य सैन्यानि हत्वा जित्वाथ संयुगे / जघान शतशो राज्ञः शूराञ्छरवराग्निना

ഇങ്ങനെ സൈന്യങ്ങളെ ചിതറിച്ചു, യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ച് ജയിച്ച ശേഷം, അമ്പുവർഷത്തിന്റെ അഗ്നിയാൽ നൂറുകണക്കിന് വീരരാജാക്കളെ അവൻ സംഹരിച്ചു.

Verse 24

ततः क्रोधपरीतात्मा दग्धुकामो ऽखिलां पुरीम् / उदैरयद्भार्गवो ऽस्त्रं कालाग्निसदृशप्रभम्

അപ്പോൾ ക്രോധം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, മുഴുവൻ നഗരവും ദഹിപ്പിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, ഭാർഗവൻ കാലാഗ്നിയെപ്പോലെ ദീപ്തമായ അസ്ത്രം ഉണർത്തി.

Verse 25

ज्वालाकवलिताशेषपुरप्राकारमालिनीम् / पुरीं सहस्त्यश्वनरां स ददाहास्त्रपावकः

ജ്വാലകൾ വിഴുങ്ങിയ, നഗരപ്രാകാരങ്ങളുടെ നിരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ആനയും കുതിരയും ജനങ്ങളും ഉൾപ്പെട്ട ആ പുരിയെ ആ അസ്ത്രാഗ്നി ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 26

दह्यमानां पुरीं दृष्ट्वा प्राणत्राणपरायणः / जीवनाय जगामाशु वीतिहोत्रो भयातुरः

ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പുരി കണ്ടപ്പോൾ, പ്രാണരക്ഷയിൽ മാത്രം ലീനനായ, ഭയാകുലനായ വീതിഹോത്രൻ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 27

अस्त्राग्निना पुरीं सर्वां दग्ध्वा हत्वा च शात्रवान् / प्राशयानो ऽखिलान् लोकान् साक्षात्काल इवान्तकः

അസ്ത്രാഗ്നിയാൽ അവൻ മുഴുവൻ പുരിയും ദഹിപ്പിച്ച് ശത്രുക്കളെ വധിച്ചു; സാക്ഷാൽ കാലരൂപ അന്തകനെന്നപോലെ സർവ്വലോകങ്ങളെയും ഗ്രസിക്കുന്നവനായി തോന്നി।

Verse 28

अकृतव्रणसंयुक्तः सहसाहेन चान्वितः / जगामरथघोषेण कंपयन्निव मेदिनीम्

അവൻ മുറിവുകളില്ലാതെ, അത്യന്തം ധൈര്യത്തോടെ, രഥഘോഷംകൊണ്ട് ഭൂമിയെ നടുക്കുന്നതുപോലെ മുന്നേ നീങ്ങി।

Verse 29

विनिघ्नन् क्षत्रियान्सर्वान् संशाम्य पृथिवीतले / महेन्द्राद्रिं ययौ रामस्तपसे धतमानसः

ഭൂതലത്തിൽ സർവ്വ ക്ഷത്രിയരെയും നിഗ്രഹിച്ച് ശമിപ്പിച്ച ശേഷം, തപസ്സിനായി മനസ്സുറപ്പിച്ച രാമൻ മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 30

तस्मिन्नष्टचतुष्कं च यावत्क्षत्रसमुद्गमम् / प्रत्येत्य भूयस्तद्धत्यै बद्धदीक्षो धृतव्रतः

ക്ഷത്രരുടെ പുനരുയർച്ച വരുവോളം അഷ്ടചതുഷ്കം (മുപ്പത്തിരണ്ട്) വർഷം കഴിഞ്ഞു; പിന്നെ അവൻ മടങ്ങിവന്ന് വീണ്ടും അവരുടെ വധത്തിനായി ദീക്ഷാബദ്ധനായി വ്രതധാരിയായി നിന്നു।

Verse 31

क्षत्रक्षेत्रेषु भूयश्च क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः / निजघान पुनर्भूमौ राज्ञ शतसहस्रशः

ക്ഷത്രക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദ്വിജന്മാർ വീണ്ടും ക്ഷത്രിയരെ ഉത്പാദിപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാജാക്കളെ വധിച്ചു।

Verse 32

वर्षद्वयेन भूयो ऽपि कृत्वा निःक्षत्रियां महीम् / षट्चतुष्टयवर्षान्तं तपस्तेपे पुनश्च सः

രണ്ട് വർഷത്തിനകം അവൻ വീണ്ടും ഭൂമിയെ ക്ഷത്രിയരഹിതമാക്കി; പിന്നെ ആറു-ചതുഷ്ടയ വർഷങ്ങൾ വരെ അവൻ പുനഃ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 33

भूयो ऽपि राजन् संबुद्धं क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः / जघान भूमौ निःशेषं साक्षात्काल इवान्तकः

ഹേ രാജാവേ, ദ്വിജന്മാർ വീണ്ടും ഉണർത്തി സൃഷ്ടിച്ച ക്ഷത്രിയവർഗത്തെ അവൻ ഭൂമിയിൽ നിശ്ശേഷം സംഹരിച്ചു; സാക്ഷാൽ കാലരൂപ അന്തകനെന്നപോലെ।

Verse 34

कालेन तावता भूयः समुत्पन्नं नृपात्त्वयम् / निघ्नंश्चचार पृथिवीं वर्षद्वयमनारतम्

അത്രകാലത്തിനകം, ഹേ നൃപാ, നിന്മൂലം വീണ്ടും ഉദ്ഭവിച്ച (ക്ഷത്രിയരെ) വധിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ രണ്ട് വർഷം ഇടവിടാതെ ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 35

अलं रामेण राजेन्द्र स्मरता निधनं पितुः / त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, പിതാവിന്റെ നിധനം സ്മരിച്ചിരുന്ന രാമൻ മതിയെന്നപോലെ ചെയ്തു; അവൻ ഇരുപത്തൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഭൂമിയെ ക്ഷത്രിയരഹിതമാക്കി।

Verse 36

त्रिःसप्तकृत्वस्तन्माता यदुरः स्वमताडयत् / तावद्रामेण तस्मात्तु क्षत्रमुत्सादितं भुवि

അവന്റെ മാതാവ് ദുഃഖത്തിൽ തന്റെ നെഞ്ചടിച്ചതു—ഇരുപത്തൊന്ന് പ്രാവശ്യം—അത്രത്തോളം രാമൻ അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭൂമിയിൽ ക്ഷത്രിയവർഗത്തെ ഉന്മൂലനം ചെയ്തു।

Frequently Asked Questions

The chapter foregrounds the kṣatriya lineages as a collective dynastic target and frames Paraśurāma’s vow as a lineage-shaping event—an episode that explains later disruptions and reconfigurations in royal genealogies.

Māhiṣmatī is the key geographic node; Bhārgava waits in its outer grove, invokes Mahodara for equipment, then mounts a chariot with bow, arrows, and horses, sounding Rudra’s conch—an explicit ‘campaign launch’ marker in the itinerary.

No. The sampled verses place it in the Sagaropākhyāna/Bhārgava-carita context, not the Lalitopākhyāna; its focus is on vow, rites, and dynastic conflict rather than Śākta vidyā/yantra exposition.