Atharva Veda Sukta 91
Kanda 20Anuvaka 10Sukta 9112 Mantras

Sukta 91

Rishi: Indra-hymn tradition (RV-derived in AV 20; seer as in the RV source of the verse)

Devata: Indra; with Dyāvāpr̥thivī as ancillary deities

Chandas: Triṣṭubh (RV-style; common in AV 20 RV-recitations)

AV 20.91 ത്രിഷ്ടുഭ് ഛന്ദസ്സിലുള്ള ഇന്ദ്രസ്തോത്രമാണ് (ഋഗ്വേദശൈലിയിലെ പാരായണം). വൃത്ര/വല ജയകഥയെ ഇത് ഒരു രക്ഷാമന്ത്രമായി വീണ്ടും സജീവമാക്കുന്നു: ഇന്ദ്രൻ തടസ്സം തകർക്കുന്നു, ആക്രമണങ്ങളെ പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നു, തടഞ്ഞുവെച്ചിരുന്ന സമ്പത്തും ജീവധാരയും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു. ഏഴ് നദികളുടെ മോചനവും പശുക്കളുടെ വീണ്ടെടുപ്പും വിവരിച്ച്, ഈ സ്തുതി ആകാശീയ വിജയത്തെ യജമാനന് ഉടൻ ലഭിക്കുന്ന അപോത്രോപായിക സംരക്ഷണവും സമൃദ്ധിയും ആക്കിമാറ്റുന്നു; ദ്യാവാപൃഥിവീ (ആകാശവും ഭൂമിയും) സ്ഥിരസാക്ഷികളായും സുരക്ഷിതഗമനത്തിന്റെ വഹകരായും ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുന്നു.

Recitation with translationAtharva Veda 20.91

Mantras

Mantra 1

इ॒मां धियं॑ स॒प्तशी॑र्ष्णीं पि॒ता न॑ ऋ॒तप्र॑जातां बृह॒तीम॑विन्दत्। तु॒रीयं॑ स्विज्जनयद् वि॒श्वज॑न्यो॒ऽयास्य॑ उ॒क्थमिन्द्रा॑य॒ शं॑सन्

ഋതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച, ഉന്നതമായ, ഏഴുതലകളുള്ള ഈ ധീ (ചിന്താശക്തി) നമ്മുടെ പിതാവ് കണ്ടെത്തി. സർവ്വജനഹിതനായ ഋഷി ആയാസ്യൻ അതിലെ നാലാം അംശം സത്യമായി ജനിപ്പിച്ചു; ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ഉക്തം (സ്തുതി-വചനം) ഉച്ചരിച്ച്.

Mantra 2

ऋ॒तं शंस॑न्त ऋ॒जु दीध्या॑ना दि॒वस्पु॒त्रासो॒ असु॑रस्य वी॒राः । विप्रं॑ प॒दमङ्गि॑रसो॒ दधा॑ना य॒ज्ञस्य॒ धाम॑ प्रथ॒मं म॑नन्त

ഋതം (ധർമ്മക്രമം) പുകഴ്ത്തി, നേരായ ലക്ഷ്യത്തോടെ ജ്വലിക്കുന്ന ദിവസ്പുത്രർ—അസുര (പ്രഭുത്വശക്തി)യുടെ വീരർ—പ്രചോദിത ഋഷിയുടെ സ്ഥാനത്തെ ഉറപ്പിച്ചു. അങ്ഗിരസർ പവിത്ര പാദം സ്ഥാപിച്ച്, യജ്ഞത്തിന്റെ ആദ്യ ധാമം മനസ്സിൽ ധരിച്ചു.

Mantra 3

हं॒सैरि॑व॒ सखि॑भि॒र्वाव॑दद्भिरश्म॒न्मया॑नि॒ नह॑ना॒ व्यस्य॑न्। बृह॒स्पति॑रभि॒कनि॑क्रद॒द् गा उ॒त प्रास्तौ॒दुच्च॑ वि॒द्वां अ॑गायत्

ഹംസങ്ങളെപ്പോലെ, ഉച്ചത്തിൽ വിളിക്കുന്ന സഖാക്കളോടൊപ്പം, അവർ കല്ലുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ബന്ധനങ്ങളെ അഴിച്ചു ചിതറിച്ചു. ബൃഹസ്പതി അവർക്കെതിരെ ഗർജിച്ച് പശുക്കളെ ജയിച്ചു; ആ ജ്ഞാനി ഉച്ചത്തിൽ സ്തുതി ചെയ്തു, ഉയരത്തിൽ പാടുകയും ചെയ്തു.

Mantra 4

अ॒वो द्वाभ्यां॑ प॒र एक॑या॒ गा गुहा॒ तिष्ठ॑न्ती॒रनृ॑तस्य॒ सेतौ॑ । बृह॒स्पति॒स्तम॑सि॒ ज्योति॑रि॒च्छन्नुदु॒स्रा आक॒र्वि हि ति॒स्र आवः॑

രണ്ടു സഹായങ്ങളാൽ, ഒറ്റ സഹായത്തോടെ കടന്നുപോയി, അസത്യത്തിന്റെ തടസ്സത്തിനരികെ ഗുഹയിൽ മറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന പശുക്കളെ അവൻ പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നു. ബൃഹസ്പതി അന്ധകാരത്തിൽ പ്രകാശം തേടി, ചുവപ്പുനിറമുള്ള (ഉസ്രാ) പശുക്കളെ മേലോട്ടു വലിച്ചെടുത്തു; കാരണം അവന്റെ സഹായങ്ങൾ ത്രിവിധമാണ്.

Mantra 5

वि॒भिद्या॒ पुरं॑ श॒यथे॒मपा॑चीं॒ निस्त्रीणि॑ सा॒कमु॑द॒धेर॑कृन्तत्। बृह॒स्पति॑रु॒षसं॒ सूर्यं॒ गाम॒र्कं वि॑वेद स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः

പിന്നോട്ടു ചേർന്ന് നിലകൊണ്ടിരുന്ന കോട്ടയെ ഭേദിച്ച്, അവർ സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴത്തിൽ നിന്ന് ഒരുമിച്ച് മൂന്നു നിധികളെ മുറിച്ചു പുറത്തെടുത്തു. ബൃഹസ്പതി ഉഷസ്സിനെ, സൂര്യനെ, പശുവിനെ, ഋക്/സ്തോത്രത്തെ കണ്ടെത്തി—ആകാശം ഇടിമുഴക്കുന്നതുപോലെ.

Mantra 6

इन्द्रो॑ व॒लं र॑क्षि॒तारं॒ दुघा॑नां क॒रेणे॑व॒ वि च॑कर्ता॒ रवे॑ण । स्वेदा॑ञ्जिभिरा॒शिर॑मि॒च्छमा॒नोऽरो॑दयत् प॒णिमा गा अ॑मुष्णात्

ഇന്ദ്രൻ ഗർജനത്തോടെ—ആനയുടെ തുമ്പിക്കൈകൊണ്ടെന്നപോലെ—പാൽ തരുന്ന പശുക്കളുടെ കാവലാളായ വലയെ പിളർത്തി. വിയർപ്പിൽ നനഞ്ഞ തന്റെ സഹായികളോടൊപ്പം പോഷണം/തണുപ്പ് തേടി, അവൻ പണിയെ കരയിച്ചു, പശുക്കളെ കൊണ്ടുപോയി.

Mantra 7

स ईं॑ स॒त्येभिः॒ सखि॑भिः शु॒चद्भि॒र्गोधा॑यसं॒ वि ध॑न॒सैर॑दर्दः । ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्वृष॑भिर्व॒राहै॑र्घ॒र्मस्वे॑देभि॒र्द्रवि॑णं॒ व्याऽनट्

അവൻ തന്നെ—സത്യസഖാക്കളോടും, ശുദ്ധവും ദീപ്തവുമായ കൂട്ടുകാരോടും കൂടി—ഘാതക പ്രഹാരങ്ങളാൽ ഗോധായസത്തെ പിളർത്തി തകർത്തു. ബ്രഹ്മണസ്പതി വൃഷഭങ്ങളോടും വരാഹങ്ങളോടും ഘർമംകൊണ്ട് വിയർപ്പൊഴുക്കുന്ന ശക്തികളോടും കൂടി ദ്രവിണം (ധനം) വ്യാപിപ്പിച്ച് നേടിയെടുത്തു.

Mantra 8

ते स॒त्येन॒ मन॑सा॒ गो॑पतिं॒ गा इ॑या॒नास॑ इषणयन्त धी॒भिः । बृह॒स्पति॑र्मि॒थोअ॑वद्यपेभि॒रुदु॒स्रिया॑ असृजत स्व॒युग्भिः॑

അവർ സത്യത്തെ മനസ്സാക്കി, ഗോപതി (കന്നുകാലികളുടെ അധിപൻ)യിലേക്കു മുന്നേറി; പ്രചോദിതമായ ധികളാൽ പശുക്കളെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ബൃഹസ്പതി പരസ്പരം നിന്ദിക്കുന്നവരുടെ ഇടയിൽ, തന്റെ തന്നെ സ്വയുഗ (സ്വയം യുക്ത) ശക്തികളാൽ ഉഷ്രിയാ—ചുവപ്പുനിറമുള്ള പശുക്കളെ—പുറത്തേക്ക് വിട്ടു.

Mantra 9

तं व॒र्धय॑न्तो म॒तिभिः॑ शि॒वाभिः॑ सिं॒हमि॑व॒ नान॑दतं स॒धस्थे॑ । बृह॒स्पतिं॒ वृष॑णं॒ शूर॑सातौ॒ भरे॑भरे॒ अनु॑ मदेम जि॒ष्णुम्

ശുഭമായ മതികളാൽ ഞങ്ങൾ അവനെ വർധിപ്പിക്കുന്നു—സാധാരണ ആസനത്തിൽ സിംഹംപോലെ ഗർജ്ജിക്കുന്നവനെ. ബൃഹസ്പതി—വൃഷഭൻ, ശൂരസാതൗ (ശൂരവിജയത്തിൽ) ജയശാലി—ഓരോ യുദ്ധഭാരത്തിലും (ഭരെ ഭരെ) അവനെ അനുഗമിച്ച് ഞങ്ങൾ ആഹ്ലാദിക്കട്ടെ; അവൻ ജിഷ്ണു, ജയകൻ.

Mantra 10

य॒दा वाज॒मस॑नद् वि॒श्वरू॑प॒मा द्यामरु॑क्ष॒दुत्त॑राणि॒ सद्म॑ । बृह॒स्पतिं॒ वृष॑णं व॒र्धय॑न्तो॒ नाना॒ सन्तो॒ बिभ्र॑तो॒ ज्योति॑रा॒सा

അവൻ സർവ്വരൂപമായ വാജം (പുരസ്കാരം/വിജയം) നേടി, സ്വർഗത്തിലേക്ക്—ഉന്നത സദ്മങ്ങളിലേക്ക്—ആരോഹിച്ചു; അപ്പോൾ പലരൂപങ്ങളായി, വൃഷഭനായ ബൃഹസ്പതിയെ വർദ്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ ജ്യോതി ധരിച്ചു സ്ഥാപിതരായി.

Mantra 11

स॒त्यमा॒शिषं॑ कृणुता वयो॒धै की॒रिं चि॒द्ध्यव॑थ॒ स्वेभि॒रेवैः॑ । प॒श्चा मृधो॒ अप॑ भवन्तु॒ विश्वा॒स्तद् रो॑दसी शृणुतं विश्वमि॒न्वे

ഹേ ബലദാതാവേ (വയോധാ), ആശീർവാദം സത്യമാക്കുക; കാരണം ഈ കീർത്തിഗീതത്തെയും നീ നിന്റെ തന്നെ ഫലപ്രദമായ ശക്തികളാൽ സഹായിക്കുന്നു. എല്ലാ ആക്രമണങ്ങളും ഞങ്ങളുടെ പിന്നിലേക്ക് മാറിപ്പോകട്ടെ; അത്, ഹേ ദ്യാവാ-പൃഥിവീ (ആകാശവും ഭൂമിയും), കേൾക്കുക—ഹേ സർവ്വപ്രേരക.

Mantra 12

इन्द्रो॑ म॒ह्ना म॑ह॒तो अ॑र्ण॒वस्य॒ वि मू॒र्धान॑मभिनदर्बु॒दस्य॑ । अह॒न्नहि॒मरि॑णात् सप्त सिन्धू॑न् दे॒वैर्द्या॑वापृथिवी॒ प्राव॑तं नः

ഇന്ദ്രൻ തന്റെ മഹാമഹിമയാൽ മഹത്തായ അർണവത്തിന്റെ ശിഖരം പിളർത്തി; അർബുദന്റെ തല പിളർത്തി. അവൻ അഹി (സർപ്പം)യെ വധിച്ചു, സപ്ത സിന്ധുക്കളെ മോചിപ്പിച്ചു. ദേവന്മാരോടുകൂടെ, ഹേ ദ്യാവാ-പൃഥിവീ (ആകാശവും ഭൂമിയും), ഞങ്ങളെ രക്ഷയിൽ മുന്നോട്ട് നയിക്കുവിൻ.

Frequently Asked Questions

For protection and obstacle-removal—turning back hostility, breaking ‘blockages’ (social, physical, or ritual), and restoring prosperity and smooth progress.

These are symbolic victory-images: rivers represent released life-flow and prosperity; cows represent recoverable wealth; Vṛtra/Vala/Paṇi represent forces that withhold, obstruct, or attack.

Not strictly, but clean water is the most fitting accompaniment (sprinkling as ‘released rivers’). A simple protective cord/amulet may be tied afterward to mark the protection as ongoing.

Ask anything about Sukta 91 of the Atharva Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play