Adhyaya 7
അധ്യായം 3.7 തർക്കിതമായ ബന്ധുത്വത്തെ നിയമപരമായി അംഗീകൃതമായ പുത്രന്മാരുടെ ഒരു ക്രമീകൃത പട്ടികയാക്കി മാറ്റുന്നു, അതുവഴി അനന്തരാവകാശവും ബാധ്യതകളും വേഗത്തിലും ഏകീകൃതമായും നൽകാനും നികുതിയ്ക്ക് വിധേയമായ സ്വത്ത് സ്ഥിരപ്പെടുത്താനും കഴിയും. കോടതി ഉപയോഗത്തിനായി പുത്രന്മാരുടെ ഭരണപരമായ വർഗ്ഗീകരണം (ഔരസൻ മുതൽ ദത്തൻ വരെ) നിർവചിക്കുകയും പാരമ്പര്യത്തെ ആചാരപരമായ ശുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ഭരണപരമായ ഉറപ്പിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. അംഗീകാരം ക്രമീകരിച്ചുകൊണ്ട്, എസ്റ്റേറ്റ് ഛിന്നഭിന്നമാകുന്നത് തടയുകയും കുല സംഘർഷം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, കടങ്ങൾ, കടമകൾ, സേവന ബാധ്യതകൾ എന്നിവ നിയമപരമായി അംഗീകൃത അനന്തരാവകാശികളിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു. ദണ്ഡത്തിന് കീഴിൽ ഭൂമി കൈവശാവകാശവും വരുമാന അനുബന്ധവും പ്രവചനായോഗ്യമായി നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് ഖജനാവിനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
Officials
Technical terms
Sutras
Sutra 1
परपरिग्रहे बीजमुत्सृष्टं क्षेत्रिणः इत्याचार्याः ॥
പരപരിഗ്രഹേ ബീജമുത്സൃഷ്ടം ക്ഷേത്രിണ ഇത്യാചാര്യാഃ - അന്യന്റെ പരിഗ്രഹത്തിൽ അഥവാ ഭാര്യയിൽ വിതയ്ക്കപ്പെടുന്ന ബീജം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉടമയ്ക്ക് അധീനമാണെന്ന് ആചാര്യന്മാർ പറയുന്നു।
Sutra 2
माता भस्त्रा यस्य रेतस्तस्यापत्यमित्यपरे ॥
മാതാവ് ഒരു തോല്‍സഞ്ചി മാത്രമാണ്; ആരുടെ വീര്യമാണോ അത്, അയാളുടേതാണ് സന്താനം എന്ന് മറ്റുള്ളവര്‍ പറയുന്നു.
Sutra 3
विद्यमानमुभयमिति कौटिल्यः ॥
രണ്ടും സത്യമാണ് എന്ന് കൗടില്യന്‍ പറയുന്നു.
Sutra 4
स्वयं जातः कृतक्रियायामौरसः ॥
നിയമപ്രകാരം വിവാഹിതയായ ഭാര്യയില്‍ സ്വയം ജനിപ്പിക്കുന്ന പുത്രന്‍ ഔരസന്‍ ആകുന്നു.
Sutra 5
तेन तुल्यः पुत्रिकापुत्रः ॥
പുത്രികാ (നിയുക്ത മകൾ)യിൽ ജനിച്ച പുത്രൻ അവനോട് (ആ ക്രമത്തിൽ മുഖ്യ അവകാശിയായി കണക്കാക്കുന്ന പുത്രനോട്) തുല്യനാണ്.
Sutra 6
सगोत्रेणान्यगोत्रेण वा नियुक्तेन क्षेत्रजातः क्षेत्रजः पुत्रः ॥
അതേ ഗോത്രത്തിലോ മറ്റൊരു ഗോത്രത്തിലോപ്പെട്ട നിയുക്തനായ പുരുഷനാൽ ‘ക്ഷേത്ര’ത്തിൽ ജനിച്ച പുത്രൻ ‘ക്ഷേത്രജ’ പുത്രൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Sutra 7
जनयितुरसत्यन्यस्मिन्पुत्रे स एव द्विपितृको द्विगोत्रो वा द्वयोरपि स्वधारिक्थभाग्भवति ॥
ജനയിതാവിന് മറ്റൊരു പുത്രൻ ഇല്ലെങ്കിൽ, ആ പുത്രൻ തന്നെ ‘ദ്വിപിതൃക’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ദ്വിഗോത്ര’ ആകുന്നു; ഇരുവംശങ്ങളിലുമുള്ള പാരമ്പര്യവിഹിതത്തിന് അവകാശിയാകുന്നു.
Sutra 8
तत्सधर्मा बन्धूनां गृहे गूढजातस्तु गूढजः ॥
ആ വിഭാഗത്തോടു സമാനമായ നിയമസ്ഥിതി ഉള്ളവനായിട്ടും ബന്ധുക്കളുടെ വീട്ടിൽ രഹസ്യമായി ജനിച്ചവൻ ‘ഗൂഢജ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Sutra 9
बन्धुनोत्सृष्टोऽपविद्धः संस्कर्तुः पुत्रः ॥
ബന്ധുക്കൾ ഉപേക്ഷിച്ച കുട്ടി—‘അപവിദ്ധ’—അവനെ സ്വീകരിച്ച് സംസ്‌കാരങ്ങൾ/പരിപാലനം ചെയ്യുന്നവന്റെ പുത്രനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
Sutra 10
कन्यागर्भः कानीनः ॥
വിവാഹിതയല്ലാത്ത പെൺകുട്ടിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ഗർഭധാരണം ചെയ്ത് ജനിച്ച കുട്ടി ‘കാനീന’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Sutra 11
सगर्भोढायाः सहोढः ॥
വിവാഹസമയത്ത് സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന കുട്ടി ‘സഹോഢ’ പുത്രൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।
Sutra 12
पुनर्भूतायाः पौनर्भवः ॥
വീണ്ടും സഹവാസത്തിലേക്ക്/വിവാഹബന്ധത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയ സ്ത്രീയുടെ പുത്രൻ ‘പൗനർഭവ’ പുത്രൻ എന്നു പറയുന്നു।
Sutra 13
स्वयं जातः पितुर्बन्धूनां च दायादः ॥
സ്വയംജനിച്ച/സ്വാഭാവിക പുത്രൻ പിതാവിന്റെയും പിതൃബന്ധുക്കളുടെയും അവകാശി ആകുന്നു।
Sutra 14
परजातः संस्कर्तुरेव न बन्धूनाम् ॥
പരജാത (മറ്റൊരാളിൽ ജനിച്ച) പുത്രൻ സ്വീകരിച്ച് വളർത്തിയവൻ (സംസ്കർത്തൃ) മാത്രത്തിന്റെ അവകാശി; ബന്ധുക്കളുടെ അല്ല.
Sutra 15
तत्सधर्मा मातापितृभ्यामद्भिर्मुक्तो दत्तः ॥
‘ദത്ത പുത്രൻ’ (ദത്ത) എന്നത്, മാതാപിതാക്കൾ ജലകർമ്മം (ജലചടങ്ങ്) വഴി വിട്ടയച്ച് ദത്തെടുക്കാൻ നൽകിയവൻ; അവൻ ആ (ദത്തക) കുടുംബത്തിനുതുല്യമായ നിയമ-ധാർമ്മിക പദവി സ്വീകരിക്കുന്നു.
Sutra 16
स्वयं बन्धुभिर्वा पुत्रभावोपगत उपगतः ॥
സ്വയം അല്ലെങ്കിൽ തന്റെ ബന്ധുക്കൾ മുഖേന പുത്രസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചവൻ ‘ഉപഗത’ (സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട/ബന്ധിപ്പിച്ച പുത്രൻ) ആകുന്നു।
Sutra 17
पुत्रत्वेऽधिकृतः कृतकः ॥
പുത്രസ്ഥാനത്തിലേക്ക് അധികൃതനായി/നിയുക്തനായി വരുത്തപ്പെട്ടവൻ ‘കൃതക’ (നിർമിത/നിയുക്ത പുത്രൻ) ആകുന്നു।
Sutra 18
परिक्रीतः क्रीतः । इति ॥
വാങ്ങിക്കൊണ്ടു ലഭിച്ച പുത്രനെ ‘പരിക്രീത/ക്രീത’ എന്നു പറയുന്നു।
Sutra 19
औरसे तूत्पन्ने सवर्णास्तृतीयांशहराः असवर्णा ग्रासाच्छादनभागिनः ॥
ഔരസ (നിയമാനുസൃത) പുത്രൻ ജനിച്ചാൽ, സമവർണ്ണ പുത്രന്മാർക്ക് മൂന്നിലൊന്ന് വിഹിതം ലഭിക്കും; വ്യത്യസ്തവർണ്ണ പുത്രന്മാർക്ക് ഭക്ഷണവും വസ്ത്രവും ഉൾപ്പെടുന്ന പരിപാലനം മാത്രമേ ലഭിക്കൂ।
Sutra 20
ब्राह्मणक्षत्रिययोरनन्तरापुत्राः सवर्णाः एकान्तरा असवर्णाः ॥
ബ്രാഹ്മണരും ക്ഷത്രിയരും സംബന്ധിച്ച്: ‘അനന്തരാ’ സംയോഗത്തിൽ ജനിച്ച പുത്രന്മാർ സമവർണ്ണരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; ‘ഏകാന്തരാ’ സംയോഗത്തിൽ ജനിച്ച പുത്രന്മാർ വ്യത്യസ്തവർണ്ണരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।
Sutra 21
ब्राह्मणस्य वैश्यायामम्बष्ठः शूद्रायां निषादः पारशवो वा ॥
ബ്രാഹ്മണനു: വൈശ്യസ്ത്രീ (ഭാര്യ/സഹചാരി)യിൽ ജനിച്ച പുത്രനെ ‘അംബഷ്ട’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; ശൂദ്രസ്ത്രീയിൽ ജനിച്ച പുത്രനെ ‘നിഷാദ’ അല്ലെങ്കിൽ ‘പാരശവ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।
Sutra 22
क्षत्रियस्य शूद्रायामुग्रः ॥
ക്ഷത്രിയനു: ശൂദ്രസ്ത്രീയിൽ ജനിച്ച പുത്രനെ ‘ഉഗ്ര’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।
Sutra 23
शूद्र एव वैश्यस्य ॥
വൈശ്യനു: (ശൂദ്രസ്ത്രീയിൽ ജനിച്ച) പുത്രൻ ശൂദ്രനായി തന്നെയാണ് (ഗണിക്കപ്പെടുന്നത്)।
Sutra 24
सवर्णासु चैषामचरितव्रतेभ्यो जाता व्रात्याः ॥
സവർണബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരായാലും, നിർദേശിച്ച വ്രതം/ശാസനം പാലിക്കാത്തവരിൽ നിന്നു ജനിച്ചവർ ‘വ്രാത്യ’ (അനിയമിതർ/നിയമക്രമത്തിന് പുറത്തുള്ളവർ) എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।
Sutra 25
इत्यनुलोमाः ॥
ഇങ്ങനെ ഇവ അനുലോമ (ക്രമാനുസൃത) ആകുന്നു.
Sutra 26
शूद्रादायोगवक्षत्तचण्डालाः ॥
ശൂദ്രനിൽ നിന്ന് (ഇത്തരത്തിലുള്ള മിശ്രസംയോഗങ്ങളിൽ) ആയോഗവ, ക്ഷത്താ, ചണ്ഡാല എന്നീ വിഭാഗങ്ങൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
Sutra 27
वैश्यान्मागधवैदेहकौ ॥
വൈശ്യനിൽ നിന്ന് മാഗധ, വൈദേഹക എന്നീ വിഭാഗങ്ങൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
Sutra 28
क्षत्रियात्सूतः ॥
ക്ഷത്രിയനിൽ നിന്ന് സൂത എന്ന വിഭാഗം ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
Sutra 29
पौराणिकस्त्वन्यः सूतो मागधश्च ब्रह्मक्षत्राद्विशेषः ॥
എന്നാൽ ‘പൗരാണിക’ എന്നത് വേറൊരു (പദവി/നാമം) ആണ്; കൂടാതെ ബ്രാഹ്മണ–ക്ഷത്രിയ സംയോഗത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുമ്പോൾ ‘സൂത’യും ‘മാഗധ’യും വ്യത്യസ്തമായി (വർഗ്ഗീകരണത്തിൽ ഭേദമായി) കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
Sutra 30
त एते प्रतिलोमाः स्वधर्मातिक्रमाद् राज्ञः सम्भवन्ति ॥
ഇവയെല്ലാം പ്രതിലോമ (ക്രമത്തിന് വിരുദ്ധമായ) വിഭാഗങ്ങളാണ്; രാജാവ് തന്റെ ധർമ്മം ലംഘിക്കുമ്പോൾ ഇവ ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
Sutra 31
उग्रान्नैषाद्यां कुक्कुटः विपर्यये पुल्कसः ॥
ഉഗ്ര പുരുഷനും നൈഷാദീ സ്ത്രീയും തമ്മിലുള്ള സംയോഗത്തിൽ ‘കുക്കുട’ വിഭാഗം ജനിക്കുന്നു; വിപരീത സംയോഗത്തിൽ ‘പുൽകസ’ വിഭാഗം ജനിക്കുന്നു.
Sutra 32
वैदेहिकायामम्बष्ठाद्वैणः विपर्यये कुशीलवः ॥
വൈദേഹികാ സ്ത്രീയോടൊപ്പം അംബഷ്ഠനിൽ നിന്ന് ‘വൈണ’ വിഭാഗം ജനിക്കുന്നു; വിപരീത സംയോഗത്തിൽ ‘കുശീലവ’ വിഭാഗം ജനിക്കുന്നു.
Sutra 33
क्षत्तायामुग्राच्छ्वपाकः ॥
ക്ഷത്താ സ്ത്രീയോടൊപ്പം ഉഗ്രനിൽ നിന്ന് ‘ശ്വപാക’ വിഭാഗം ജനിക്കുന്നു.
Sutra 34
इत्येतेऽन्ये चान्तरालाः ॥
ഇങ്ങനെ ഇവരും, കൂടാതെ മറ്റുള്ളവരും, ‘അന്തരാല’ (മധ്യസ്ഥ) വിഭാഗങ്ങളാണ്.
Sutra 35
कर्मणा वैश्यो रथकारः ॥
തൊഴിലിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രഥകാരൻ (രഥനിർമ്മാതാവ്/തച്ചൻ) വൈശ്യനായി കണക്കാക്കപ്പെടണം.
Sutra 36
तेषां स्वयोनौ विवाहः पूर्वापरगामित्वं वृत्तानुवृत्तं च ॥
അവരിൽ വിവാഹം സ്വന്തം കൂട്ടത്തിനുള്ളിലായിരിക്കണം; വംശക്രമം (ഉത്തരാധികാരം) മുൻപ്രചാരത്തിലുള്ള രീതിപ്രകാരം നടക്കണം; കൂടാതെ ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ നിലനിർത്തണം.
Sutra 37
शूद्रसधर्माणो वा अन्यत्र चण्डालेभ्यः ॥
അല്ലെങ്കിൽ അവർ ശൂദ്രന്മാർക്കു തുല്യമായ ധർമ്മ/നിയമങ്ങൾ പാലിക്കണം—എന്നാൽ ചാണ്ഡാലരുടെ കാര്യത്തിൽ അല്ല.
Sutra 38
केवलमेवं वर्तमानः स्वर्गमाप्नोति राजा नरकमन्यथा ॥
ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന രാജാവിനേ മാത്രം സ്വർഗ്ഗം/പുണ്യം ലഭിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ നരകം/പാപം ലഭിക്കും.
Sutra 39
सर्वेषामन्तरालानां समो विभागः ॥
എല്ലാ ‘ഇടനില’ വിഭാഗങ്ങൾക്കും വിഭജനം (ഓഹരി) സമമായിരിക്കണം.
Sutra 40
देशस्य जात्याः संघस्य धर्मो ग्रामस्य वापि यः । उचितस्तस्य तेनैव दायधर्मं प्रकल्पयेत् ॥
പ്രദേശം, ജാതി, സംഘം (സമുദായം/വംശ-കൂട്ടം), ശ്രേണി/നിഗമം, അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രാമം—ഇവയിൽ ഏതിന്റെയും സ്ഥാപിത ധർമ്മം/നിയമം എന്തായാലും— ആ കേസിനായി അതേ മാനദണ്ഡത്തിന് അനുസൃതമായി അവകാശപാരമ്പര്യനിയമം നിശ്ചയിക്കണം.
Inside Adhyaya 7
How it unfolds
- The problem
Disputes over filial status (putra-bheda) create uncertainty in dāya (inheritance), ritual-legal continuity, and liability for debts and duties; ambiguous lineage invites clan conflict, estate fragmentation, and prolonged litigation that weakens the king’s internal sovereignty and revenue stability.
- The answer
Kauṭilya supplies a court-usable taxonomy of sons—aurasa, putrikāputra, kṣetraja, gūḍhaja, apaviddha, kānīna, sahoḍha, paunarbhava, datta—so judges can map each claimant to a recognized category and assign inheritance shares, obligations, and standing with minimal discretion, prioritizing administrable certainty over theological debate.
- Where it lands
By converting kinship ambiguity into standardized legal categories, the state secures predictable succession, reduces litigation load, keeps land and service obligations attached to legally recognized heirs, and thereby protects the treasury and the danda-backed order of property.
The pillar of the state
Treasury
The focus
A pragmatic legal taxonomy of sons to make inheritance and filial status adjudication fast, uniform, and fiscally stabilizing.
Topics covered
- Putra-bheda (classification of sons)
- Dāya (inheritance rights and succession)
- Ritual-legal continuity as a governance concern
- Proof/recognition rules for disputed lineage
- Allocation of duties, debts, and liabilities to heirs
- Litigation minimization and estate stability
The policy
- Who actsDharmastha (chief judge) acting under the King’s danda; supported by scribes/lekhakas and local adjudicators
- Whom it governsHouseholds, heirs, guardians, and kin-groups disputing lineage, gotra, and inheritance shares
- Why force, and how muchStabilize property transmission and social order by legally classifying sons (putra-bheda) and assigning dāya (inheritance) rights; coercion is secondary to documentary proof, witness procedure, and standardized legal categories.
The administration
- What the state doesJudicial classification of offspring status to determine dāyāda (heirship), gotra affiliation, and share in svadhā (paternal estate).
- Precedents and parallelsEngages classical dharma debates on parentage: (1) kṣetra vs. bīja theory (field vs. seed) found across Dharmasūtra/Dharmaśāstra traditions; (2) contrasts ‘ācāryāḥ’ and ‘apare’ views, then gives Kauṭilya’s harmonizing position ‘vidyamānam ubhayam’.
The philosophy
- Artha and dharmaDharma categories are retained, but treated as state instruments for orderly succession. ‘Truth’ of parentage is less important than a workable legal rule that prevents conflict, secures dependents, and keeps property obligations continuous.
- The strategyDanda (law-backed adjudication) supported by Vyavahāra (procedure): classification, proof, and enforceable rulings rather than moral exhortation.
For the administrator
- Who it is forDharmastha (chief judge) and the court scribe/registrar handling inheritance petitions
- The takeawayUse the putra-bheda list as a decision-tree: classify the claimant, record the category in the judgment, and attach inheritance, debt-liability, and service obligations to that legally recognized status to prevent re-litigation and preserve estate integrity.
How it is written
Primarily descriptive definitions with embedded prescriptive implications for inheritance entitlement.
Imagery
- bīja–kṣetra (seed–field) metaphor for competing theories of legal parentage
Frequently Asked Questions
Predictable inheritance and reduced kin-conflict: estates remain administratively legible, dependents gain clarity of support, and local order is preserved—protecting production, taxation continuity, and social stability.
This extract is classificatory and does not itself specify a danda schedule; enforcement occurs via court decree—loss/denial of inheritance claims, compelled restitution where wrongful possession is proven, and procedural penalties as applied under general vyavahāra rules.
Ask anything about Adhyaya 7 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
