Adhyaya 68: Dharma Across the Four Yugas, the Disruption of Social Conduct, and Ritual Purification from Varṇa-Mixing Transgressions
Cāturyuga-dharma, Varṇācāra-viparyayaḥ, tathā Varṇasaṅkara-śuddhiḥ
Ethical-Discourse (Yuga-Dharma and Social Normativity)
ໃນບົດສົນທະນາສອນທຳຂອງ ວຣາຫະປຸຣານະ ພັດຣາສະວະ ຖາມ ອະກັສຕະຍະ ວ່າ ໃນສີ່ຍຸກຄວນເຂົ້າໃຈ ພຣະວິສນຸ ແນວໃດ ແລະ ອາຈາຣະ (ຄວາມປະພຶດ) ກັບ ຊຸດທິ (ຄວາມບໍລິສຸດ) ສຳລັບແຕ່ລະວັນນະເປັນຢ່າງໃດ. ອະກັສຕະຍະ ອະທິບາຍທຳຕາມຍຸກ: ກຣິຕະຍຸກໂດດເດັ່ນດ້ວຍກຳຕາມເວດ ແລະ ລະບຽບທິພຍ, ແຕ່ ກະລິຍຸກ ເປັນເວລາທີ່ຕະມັສເພີ່ມຂຶ້ນ ສັງຄົມປັ່ນປ່ວນ ລະເມີດຄວາມຈິງ ແລະ ຄວາມສະອາດພິທີກຳ. ຈາກນັ້ນ ນິຍາມ ‘ອະກັມຍາ’ (ສຳພັນທາງເພດຕ້ອງຫ້າມ) ຕາມວັນນະແລະຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະ ສຸດທ້າຍຊີ້ແນະການແກ້ບາບ—ໂດຍສະເພາະ ປຣານາຍາມ ແລະ ການສຶກສາເວດ—ເພື່ອຟື້ນຟູດຸນຍະພາບຂອງຕົນແລະສັງຄົມ ໃຫ້ຄົງດຳລົງທຳມະເທິງແຜ່ນດິນ.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 68
Verse 1
भद्राश्व उवाच । योऽसौ परापरो देवो विष्णुः सर्वगतो मुने । चतुर्युगे त्वसौ कीदृग् विज्ञेयः परमेश्वरः ॥ ६८.१ ॥
ພັດຣາສະວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມຸນີ, ພຣະວິດສະນຸ ຜູ້ເປັນທັງຜູ້ເຫນືອໂລກແລະຢູ່ໃນໂລກ, ຜູ້ແຜ່ຊາຍໄປທົ່ວທຸກທີ່—ໃນວົງຈອນສີ່ຍຸກ ຄວນຮູ້ຈັກພຣະເຈົ້າສູງສຸດນັ້ນແນວໃດ?»
Verse 2
युगे युगे क आचारो वर्णानां भविता मुने । कथं च शुद्धिर्विप्राणामन्यस्त्रीसङ्करैर्मुने ॥ ६८.२ ॥
«ໂອ ມຸນີ, ໃນແຕ່ລະຍຸກ ອາຈາຣະ (ຈັນຍາບັນ/ການປະພຶດ) ຂອງວັນນະທັງຫຼາຍ ຈະເປັນແນວໃດ? ແລະ ໂອ ມຸນີ, ຄວາມບໍລິສຸດ (ຊຸດທິ) ຂອງພຣາຫມະນະ ຄວນເຂົ້າໃຈແນວໃດ ເມື່ອມີການປົນປົວສາຍເລືອດຈາກຍິງອື່ນ?»
Verse 3
अगस्त्य उवाच । कृते युगे मही देवैर्भुज्यते वेदकर्मणा । यजद्भिरसुरैस्त्रेतां तद्वद् देवैश्च सत्तम ॥ ६८.३ ॥
ອະກັດສະຕະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໃນກຣິຕະຍຸກ ແຜ່ນດິນໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳແລະຄວາມອຸດົມໂດຍເທວະດາ ຜ່ານພິທີກຳຕາມເວດ. ໃນເຕຣຕາຍຸກ ໂດຍອະສຸຣະຜູ້ບູຊາ—ແລະເທວະດາກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຄົນດີ.»
Verse 4
द्वापरे सत्त्वराजसी बहुले नृपसत्तम । यावद् धर्मसुतो राजा भविष्यति महामते ॥ ६८.४ ॥
«ໃນດວາປະຣະຍຸກ, ໂອ ນະຣະປະສັດຕະມະ (ກະສັດຜູ້ປະເສີດ), ຄຸນະສັດຕະວະ ແລະ ຣາຊະສະ ຈະເດັ່ນຫຼາຍ; ຈົນກວ່າກະສັດຜູ້ເກີດຈາກທັມມະ ຈະປາກົດ, ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາໃຫຍ່.»
Verse 5
ततस्तमः प्रभविता कलिरूपो नरेश्वर । तस्मिन्कलौ वर्तमानॆ स्वमार्गाच्छ्यवते द्विजः ॥ ६८.५ ॥
ຕໍ່ມາ ໂອ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ຄວາມມືດຈະເປັນໃຫຍ່ ໂດຍປາກົດເປັນຮູບຂອງກາລີ; ແລະເມື່ອຍຸກກາລີຄອບງຳ, ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ດວິຊະ) ຈະເບື້ອນອອກຈາກທາງທີ່ຄວນຂອງຕົນ (ວິໄນແລະໜ້າທີ່).
Verse 6
rAjAno vaishyashUdrAshcha prAyasho hInajAtayaH | bhaviShyanti nRRipashreShTha satyashauchavivarjitAH || 68.6 ||
ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ບັນດາກະສັດ ແລະ ວະໄຊຍະ-ຊູດຣະ ສ່ວນໃຫຍ່ຈະກາຍເປັນຜູ້ກຳເນີດຕ່ຳ; ປາດສະຈາກຄວາມຈິງ ແລະ ຄວາມບໍລິສຸດ (śauca).
Verse 7
अगम्यागमनं तत्र करिष्यन्ति द्विजातयः । अनृतं च वदिष्यन्ति वेदमर्गबहिष्कृताः । विवाहांश्च करिष्यन्ति सगोत्रानसमांस्तथा ॥ ६८.७ ॥
ທີ່ນັ້ນ ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ດວິຊະ) ຈະກະທຳການຄົບຫາທີ່ບໍ່ຄວນເຂົ້າເຖິງ (ສຳພັນຕ້ອງຫ້າມ). ຖືກຂັບອອກຈາກທາງແຫ່ງເວດ, ພວກເຂົາຈະເວົ້າຄຳມຸສາ. ຍັງຈະແຕ່ງງານໃນວົງຕະກູນດຽວ (sagotra) ແລະກັບຄູ່ທີ່ບໍ່ສົມຄວນ (anasamā) ອີກດ້ວຍ.
Verse 8
राजानो ब्राह्मणान् हिंस्युर्वित्तलोभान्विताः शठाः । अन्त्यजा अपि वैश्यत्वं करिष्यन्ति पणॆ रताः । अभिमानिनो भविष्यन्ति शूद्रजातिषु गर्विताः ॥ ६८.८ ॥
ບັນດາກະສັດ—ຜູ້ຫລອກລວງ ແລະຖືກຄວາມໂລບໃນຊັບສິນຄອບງຳ—ຈະກະທຳຄວາມຮຸນແຮງຕໍ່ພຣາຫມະນ. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຢູ່ຊາຍຂອບສັງຄົມກໍຈະຮັບບົດບາດເປັນພໍ່ຄ້າ (ໄວຊະ) ມັກການຄ້າແລະການຕໍ່ລອງ. ໃນຫມູ່ຊູດຣະ ຜູ້ຄົນຈະຫຍິ່ງຍະໂສ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍອະຫັງກາຣ.
Verse 9
सर्वाशिनो भविष्यन्ति ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । सुरा पेयमिति प्राहुः सत्यशौचविवर्जिताः ॥ ६८.९ ॥
ພຣາຫມະນຈະກາຍເປັນຜູ້ກິນທຸກຢ່າງ ບໍ່ມີ śauca (ຄວາມບໍລິສຸດ). ພວກເຂົາຈະກ່າວວ່າ «ສຸຣາແມ່ນເຄື່ອງດື່ມ» ໂດຍປາດສະຈາກຄວາມຈິງ ແລະ śauca.
Verse 10
ततो विनश्यते लोको वर्णधर्मश्च नश्यते ॥ ६८.१० ॥
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໂລກຈະພັງພິນາດ ແລະ ລະບົບທຳມະຕາມວັນນະ (varṇa-dharma) ກໍສູນເສຍໄປດ້ວຍ।
Verse 11
भद्राश्व उवाच । अगम्यागमनं कृत्वा ब्राह्मणः क्षत्रियोऽपि वा । शूद्रोऽपि शुद्ध्यते केन किं वा अगम्यं तु शंस मे ॥ ६८.११ ॥
ພະພັດຣາສະວະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ກະທຳອະກັມຍາຄະມະນະ (ການຮ່ວມເພດກັບຜູ້ທີ່ຫ້າມ) ແລ້ວ ພຣາຫມັນ ຫຼື ກະສັດຕຣິຍະ ຫຼື ຊູດຣະ ຈະບໍລິສຸດໄດ້ໂດຍວິທີໃດ? ແລະ ‘ອະກັມຍະ’ ແທ້ໆແມ່ນຫຍັງ—ຂໍທ່ານບອກຂ້ອຍ»।
Verse 12
अगस्त्य उवाच । चातुर्गामी भवेद्विप्रस् त्रिगामी क्षत्रियो भवेत् । द्विगामी तु भवेद्वैश्यः शूद्र एकगमः स्मृतः ॥ ६८.१२ ॥
ອະກັສຕະຍະ ກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນ ຖືກກ່າວວ່າເປັນ ‘ຈາຕຸຣຄາມີ’ (ເຄື່ອນໄຫວໄດ້ສີ່ທາງ); ກະສັດຕຣິຍະ ເປັນ ‘ຕຣິຄາມີ’; ໄວສະຍະ ເປັນ ‘ທະວິຄາມີ’; ແລະ ຊູດຣະ ຖືກຈື່ຈຳຕາມປະເພນີວ່າ ‘ເອກະຄະມະ’ (ເຄື່ອນໄຫວທາງດຽວ)»।
Verse 13
अगम्यां ब्राह्मणीं प्राहुः क्षत्रियस्य नरेश्वर । क्षत्राणीं चैव वैश्यस्य वैश्यां शूद्रस्य पार्थिव । अधमस्योत्तमा नारी अगम्या मनुरब्रवीत् ॥ ६८.१३ ॥
ເຂົາກ່າວວ່າ ນາງພຣາຫມະນີ (ຍິງພຣາຫມັນ) ເປັນ ‘ອະກັມຍາ’ (ບໍ່ຄວນເຂົ້າໃກ້) ສຳລັບກະສັດຕຣິຍະ, ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ; ເຊັ່ນດຽວກັນ ນາງກະສັດຕຣານີ ສຳລັບໄວສະຍະ, ແລະ ນາງໄວສະຍາ ສຳລັບຊູດຣະ, ໂອ ພະຣາຊາ. ມະນຸໄດ້ກ່າວວ່າ ຍິງຜູ້ສູງສະຖານະ ເປັນອະກັມຍາ ສຳລັບຜູ້ຕ່ຳສະຖານະ।
Verse 14
माता मातृर्ऋष्वसा श्वश्रूर्भातृपत्नी च पार्थिव । स्नुषा च दुहिता चैव मित्रपत्नी स्वगोत्रजा ॥ ६८.१४ ॥
«ແມ່, ປ້າຝ່າຍແມ່, ແມ່ເຖົ້າ (ແມ່ຜົວ), ແລະ ເມຍຂອງອ້າຍນ້ອງ, ໂອ ພະຣາຊາ; ອີກທັງ ລູກໃພ້ຍິງ (snushā) ແລະ ລູກສາວ, ພ້ອມດ້ວຍ ເມຍຂອງມິດ ແລະ ຍິງຜູ້ຢູ່ໃນໂຄດຣະ (gotra) ດຽວກັນ»។
Verse 15
राजजाया आत्मजा चैव अगम्या मुख्यतः स्त्रियः । रजकादिषु चान्याश्च स्त्रियोऽगम्याः प्रकीर्तिताः । अगम्यागमनं चैतत् कृतं पापाय जायते ॥ ६८.१५ ॥
ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ ພຣະມະເຫສີຂອງກະສັດ ແລະ ລູກສາວຂອງຕົນ ໄດ້ຖືກປະກາດວ່າເປັນສະຕຣີທີ່ຫ້າມເຂົ້າໃກ້ເພື່ອການຮ່ວມເພດ। ສະຕຣີອື່ນໆ ເຊັ່ນຜູ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບພວກຊັກຜ້າ ແລະກຸ່ມຄ້າຍກັນ ກໍຖືກເອີ້ນວ່າອະກົມຍ (ຕ້ອງຫ້າມ) ເຊັ່ນກັນ। ການໄປຮ່ວມເພດກັບຜູ້ຕ້ອງຫ້າມນີ້ ເມື່ອເຮັດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນເຫດໃຫ້ເກີດບາບ (pāpa)។
Verse 16
वियोनिगमनायाशु ब्राह्मणाय भवत्यलम् । शेषस्य शुद्धिरेषैव प्राणायामशतं भवेत् ॥ ६८.१६ ॥
ສໍາລັບພຣາຫມັນ ນີ້ພຽງພໍເພື່ອກໍາຈັດຄວາມບໍ່ບໍລິສຸດທີ່ເກີດຈາກການຫຼັ່ງນໍ້າເຊື້ອໃຫ້ໄວ. ສໍາລັບຄົນອື່ນໆ ການຊໍາລະກໍມີແຕ່ນີ້ເທົ່ານັ້ນ—ຄື ປຣານາຍາມ (prāṇāyāma) ໜຶ່ງຮ້ອຍຄັ້ງ।
Verse 17
बहुनाऽपि हि कालेन यत् पापं समुपार्जितम् । वर्णसङ्करसङ्गत्या ब्राह्मणेन नरर्षभ ॥ ६८.१७ ॥
ໂອ ຜູ້ເປັນຍອດໃນບຸລຸດ, ບາບໃດໆທີ່ພຣາຫມັນໄດ້ສະສົມໄວ້ຕະຫຼອດເວລາອັນຍາວນານ ຍ່ອມເກີດຈາກການຄົບຄ້າທີ່ເກືອບກ່ຽວກັບ ວັນນະ-ສັງກະຣະ (varṇa-saṅkara) ຄວາມປົນປົວແຫ່ງວັນນະ।
Verse 18
दशप्रणवगायत्रीं प्राणायामशतैस्त्रिभिः । मुच्यते ब्रह्महत्यायाः किं पुनः शेषपातकैः ॥ ६८.१८ ॥
ເມື່ອເຮັດປຣານາຍາມ (prāṇāyāma) ສາມຮ້ອຍຄັ້ງ ພ້ອມກັບການສວດຄາຖາ ຄາຍະຕຣີ (Gāyatrī) ທີ່ນໍາໜ້າດ້ວຍ ປຣະນະວະ (praṇava) ສິບພະຍາງ, ຍ່ອມພົ້ນຈາກບາບ ບຣະຫມະ-ຫັດຍາ (brahma-hatyā) ຄືການຂ້າພຣາຫມັນ; ແລ້ວບາບອື່ນໆທີ່ເບົາກວ່ານັ້ນ ຈະກ່າວໄປໄຍ।
Verse 19
अथवा पररूपं यो वेद ब्राह्मणपुङ्गवः । वेदाध्यायी पापशतैः कृतैरपि न लिप्यते ॥ ६८.१९ ॥
ຫຼືອີກນັຍໜຶ່ງ ພຣາຫມັນຜູ້ເປັນຍອດ ຜູ້ຮູ້ຈັກ ປະຣະຣູປະ (pararūpa) ອັນສູງສຸດ ແລະອຸທິດຕົນໃນການສຶກສາເວດ, ຍ່ອມບໍ່ຖືກເປື້ອນເປັນມົນທິນ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍບາບນັບຮ້ອຍ ຖ້າແມ່ນໄດ້ເຮັດແລ້ວກໍຕາມ।
Verse 20
स्मरन् विष्णुं पठन् वेदं ददद् दानं यजन् हरिम् । ब्राह्मणः शुद्ध एवास्ते विरुद्धमपि तारयेत् ॥ ६८.२० ॥
ເມື່ອລະລຶກພຣະວິສນຸ ສວດວິດາ ໃຫ້ທານ ແລະ ບູຊາພຣະຫຣິ—ພຣາຫມັນຜູ້ນັ້ນຍັງຄົງບໍລິສຸດ; ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ຂັດທຳກໍອາດຊ່ວຍໃຫ້ພົ້ນໄດ້।
Verse 21
एतत् ते सर्वमाख्यातं यत् पृष्टोऽहं त्वया नृप । मन्वादिर्भिर्विस्तरशः कथ्यते येन पार्थिव । समासस्तेन मया कथितं ते नृपोत्तम ॥ ६८.२१ ॥
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຂ້າໄດ້ອະທິບາຍໃຫ້ທ່ານທັງໝົດຕາມທີ່ທ່ານໄດ້ຖາມ. ໂອ ຜູ້ປົກຄອງແຜ່ນດິນ, ເນື້ອຫາທີ່ບັນດາມະນຸແລະອື່ນໆ ຂະຫຍາຍອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດນັ້ນ, ຂ້າໄດ້ກ່າວໃຫ້ທ່ານແບບສັງລວມ, ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ.
Inside Adhyaya 68
How it unfolds
- Where it opens
Within the overarching Varāha–Pṛthivī didactic frame, the chapter shifts into a secondary courtly-sage exchange: the royal figure Bhadrāśva approaches Agastya to clarify how Viṣṇu is to be apprehended across the four yugas and what standards of ācāra (conduct) and śuddhi (purity) govern the varṇas as time deteriorates.
- Central event
Agastya delivers a yuga-by-yuga account of dharma’s trajectory—Kṛta as Vedic order and ritual integrity, descending through Tretā and Dvāpara toward Kali as tamas-dominant disorder—then specifies the dharmaśāstric category of agamyā (forbidden sexual relations) by varṇa and kinship boundaries, presenting varṇasaṅkara as a key symptom of Kali’s social disruption.
- Climax resolution
The discourse culminates in prescriptive restoration: expiatory purification for varṇa-mixing/forbidden-relations transgressions, emphasizing prāṇāyāma and veda-adhyayana as stabilizing disciplines that reconstitute satya-śauca and re-anchor personal and collective dharma amid Kali’s decline.
Geographical context
No explicit toponyms or ecological regions are named in this adhyāya. The setting is discursive (royal inquiry and sage instruction) rather than place-specific.
Ritual instructions
- Primary RitualPrāṇāyāma and Veda-adhyayana as prāyaścitta (expiatory purification) for agamyā/varṇa-mixing transgressions
- BenefitRestoration of śuddhi and social-ethical equilibrium: the individual is re-aligned with varṇācāra and satya-śauca, and the wider community’s dharmic stability is implicitly protected against Kali-yuga’s disorder.
The narrative frame
- Agastya (within the larger Varāha–Pṛthivī instructional horizon)Bhadrāśva (royal inquirer) · Normative, diagnostic, and corrective—combining yuga-theory with dharmaśāstric boundary-setting and pragmatic expiation.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (didactic calm with moral gravity)
- Emotional ProgressionFrom inquiry and conceptual clarification (how Viṣṇu/dharma is understood across yugas), to sober diagnosis of Kali’s social-ritual breakdown, to a stabilizing turn toward remedial discipline through expiation and study.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-based; the chapter is primarily doctrinal and prescriptive. A modern ‘visit’ is best framed as study at a traditional Veda-pāṭhaśālā/āśrama or participation in guided prāṇāyāma and śāstra discourse rather than travel to a named site.
Frequently Asked Questions
The text frames ethical order as yuga-contingent: it describes Kali-yuga as marked by diminished satya (truthfulness) and śauca (purity), social role-confusion, and norm violations, then counters this with prescriptive restoratives—definitions of forbidden conduct and expiations (notably prāṇāyāma and Vedic study)—to re-stabilize individual discipline and collective dharma.
The chapter uses the cāturyuga framework (Kṛta, Tretā, Dvāpara, Kali) as its primary chronological marker. No tithi, nakṣatra, lunar month, or seasonal timing is specified for the expiations described.
Although it does not discuss ecology directly, the chapter treats dharma as a systemic order whose collapse in Kali-yuga leads to social instability and ‘lokavināśa’ (worldly deterioration). In the Varāha–Pṛthivī frame, such prescriptions can be read as maintaining terrestrial balance by preserving norms of satya-śauca and regulating conduct that the text associates with societal disorder.
Agastya (a major Vedic–Purāṇic sage) is the principal authority figure delivering instruction, while Bhadrāśva appears as the royal interlocutor. The chapter also invokes Manu as a normative source for defining ‘agamyā’ categories, indicating reliance on dharmaśāstric lineage rather than a dynastic genealogy.
Ask anything about Adhyaya 68 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
