Rig Veda 5.55.6: Mandala 5, Sukta 55, Mantra 6

Sukta 5.55

Rishi: Atri (Ātreya tradition)

Devata: Maruts

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

यदश्वान्धूर्षु पृषतीरयुग्ध्वं हिरण्ययान्प्रत्यत्काँ अमुग्ध्वम् । विश्वा इत्स्पृधो मरुतो व्यस्यथ शुभं यातामनु रथा अवृत्सत ॥

Sanskrit recitationRig Veda 5.55.6

Transliteration

yád aśvā́n dhū́rṣu pṛ́ṣatīr áyugdhvaṃ hiraṇyā́n práty atká̄m̐ amúgdhvam | víśvā ít spṛ́dho maruto vy àsyatha śúbhaṃ yātām ánu rathā́ avṛtsata ||

Translation

When you yoked the dappled mares to the chariot-poles and fastened on the golden trappings, then you cast away all hostilities, O Maruts. May your chariots roll following the auspicious way.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यत्: when, whenever
• यत्: Adhikaraṇa (काल-सम्बन्ध) / सम्बन्धक
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद्-सम्बन्धी अव्यय

• अश्वान्: horses
• अश्वान्: Karma
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• धूर्षु: on the yokes / in the yoke-poles
• धूर्षु: Adhikaraṇa (स्थान)
• Type: Noun
• Root: धुर्/धूर् (प्रातिपदिक) ‘धुरी, जूआ/धुरा’

• पृषतीः: the dappled (mares)
• पृषतीः: Karma
• Type: Noun
• Root: पृषती (प्रातिपदिक) ‘चित्तीदार/धब्बेदार (घोड़ी/मृगी)’

• अयुग्ध्वम्: you yoked
• अयुग्ध्वम्: Kriyā (मुख्य क्रिया); कर्ता = मरुतः (सम्बोधित)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु) ‘योजने’

• हिरण्ययान्: golden
• हिरण्ययान्: Karma (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्यय (प्रातिपदिक) ‘स्वर्णमय’

• प्रति: towards, against
• प्रति: Upapada/दिशा-निर्देश
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)

• अत्कान्: coverings, mantles (protective garments)
• अत्कान्: Karma
• Type: Noun
• Root: अत्क (प्रातिपदिक) ‘वस्त्र/आवरण; (RV) चर्म/कवच/आच्छादन’

• अमुग्ध्वम्: you did not neglect / you did not go astray (you kept firm)
• अमुग्ध्वम्: Kriyā (सह-क्रिया); कर्ता = मरुतः
• Type: Verb
• Root: मुघ्/मुह् (धातु) ‘मोहने/विमूढे’ → ‘मुग्ध’ (कृदन्त) से; यहाँ क्रिया ‘अ-मुग्ध्वम्’ = ‘अमुग्ध्वम्’ (न-प्रमादित/न-विमूढ)

• विश्वाः: all
• विश्वाः: Kartā (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) ‘सर्व’

• इत्: indeed, just
• इत्: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात/अव्यय)

• स्पृधः: rivalries, hostilities
• स्पृधः: Kartā (व्यस्यथ का कर्तृ-समूह)
• Type: Noun
• Root: स्पृध् (प्रातिपदिक) ‘प्रतिस्पर्धा/वैर’

• मरुतः: O Maruts
• मरुतः: Sambodhana (कर्तृ-सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• व्यस्यथ: you scatter / drive away
• व्यस्यथ: Kriyā; कर्ता = (यूयम्) मरुतः
• Type: Verb
• Root: अस्/अस्य (धातु) ‘क्षेपणे/विसर्जने’ (वैदिक ‘व्यस्यति’ = ‘विक्षिपति/अपाकरोति’)

• शुभम्: auspiciously, in splendor
• शुभम्: Karma/Adverbial (गमन-प्रकार)
• Type: Noun
• Root: शुभ (प्रातिपदिक) ‘शोभन/कल्याण’

• याताम्: go (you two)
• याताम्: Kriyā (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: या (धातु) ‘गत्यर्थे’

• अनु: after, along
• अनु: Upapada/दिशा-निर्देश
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• रथाः: chariots
• रथाः: Kartā (अवृत्सत् का कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• अवृत्सत: they rolled/followed, they turned along
• अवृत्सत: Kriyā; कर्ता = रथाः
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु) ‘वर्तने/आवर्तने’