Rig Veda 4.18.10: Mandala 4, Sukta 18, Mantra 10

Sukta 4.18

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

गृष्टिः ससूव स्थविरं तवागामनाधृष्यं वृषभं तुम्रमिन्द्रम् । अरीळ्हं वत्सं चरथाय माता स्वयं गातुं तन्व इच्छमानम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.18.10

Transliteration

gṛṣṭíḥ sasū́va stháviraṃ tavāgā́m anādhṛ́ṣyaṃ vṛṣabháṃ tumrám índram | arī́ḷhaṃ vatsáṃ cárathāya mātā́ svayáṃ gātúṃ tanvá icchámānam ||

Translation

The strong cow bore for you the steadfast, ever-advancing Indra—unassailable bull, impetuous in power. The mother bore the uninjured calf for his ranging, himself desiring a path for the body of his being.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• गृ॒ष्टिः: the (milk-)cow / the cow (as mother)
• गृ॒ष्टिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गृ॒ष्टि- (प्रातिपदिक; ‘गृष्टि’ = दुग्धा/प्रसूतिगोः) संभवतः √गृ/गॄ (ग्रहणे/गर्जने) से व्युत्पन्न नाम

• स॑सूव: has borne / gave birth
• स॑सूव: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सू (प्रसवे) + स- (उपसर्ग/प्रत्ययात्मक पुनरुक्ति) → ससूव

• स्थवि॑रम्: strong, stout, mighty
• स्थवि॑रम्: कर्म (विशेषण) / कर्मविशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्थविर- (प्रातिपदिक)

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आगाम्: came / approached
• आगाम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ-√गम् (गत्यर्थे)

• अनाधृष्यम्: unassailable, not to be overpowered
• अनाधृष्यम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्- + आधृष्य- (√धृष् ‘धर्षणे/साहसे’ से; ‘आधृष्य’ = धर्षयितुं शक्य) → अनाधृष्य-

• वृषभम्: bull (metaphor: the powerful one)
• वृषभम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृषभ- (प्रातिपदिक)

• तुम्रम्: fierce, impetuous
• तुम्रम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुम्र- (प्रातिपदिक; ‘उग्र/तीव्र/प्रबल’)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र- (देवनाम-प्रातिपदिक)

• अरीळ्हम्: uninjured, unharmed, unbroken
• अरीळ्हम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अरीळ्ह- (प्रातिपदिक; √रीढ्/√रिह् ‘लेहने/घर्षणे’ से; अर्थ ‘अक्षत/अविद्ध/अपराजित’)

• वत्सम्: calf
• वत्सम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वत्स- (प्रातिपदिक)

• चरथाय: for roaming / for moving about
• चरथाय: सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: चरथ- (प्रातिपदिक; ‘चलना/विहार/गमन’)

• माता: the mother
• माता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मातृ- (प्रातिपदिक)

• स्वयम्: by herself / of her own accord
• स्वयम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)

• गातुम्: a path / passage
• गातुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गातु- (प्रातिपदिक; √गा/√गम् से ‘गमन/मार्ग’)

• तन्वे: for (his) body / for himself
• तन्वे: सम्प्रदान (हित/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: तनू- (प्रातिपदिक)

• इच्छमानम्: desiring, seeking
• इच्छमानम्: कर्म (विशेषण; इन्द्रम्/वत्सम् का)
• Type: Verb
• Root: √इष्/इच्छ् (इच्छायाम्) → इच्छमान (वर्तमान कृदन्त)