Prakarana 17
यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परीक्षा’ का है। राजधर्म, पुत्रधर्म, मातृभाव, और लोकलज्जा—इन सबके बीच राम-आज्ञा (ईश-आज्ञा) को सर्वोच्च मानने की साधना यहाँ घटित होती है। अयोध्या का वैभव-त्याग भीतर के ‘अहं-राज्य’ का विसर्जन बनता है; भरत का विलाप और फिर धीरज—वैराग्य-युक्त प्रेम (विवेक सहित करुणा) की सीढ़ी है।
ໃນຂໍ້ຄວາມນີ້ ກະຣຸນາ-ຣາສະ ເປັນທີ່ເດັ່ນ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຄວາມໂສກເສົ້າທົ່ວໄປ, ແຕ່ເປັນຄວາມເມດຕາທີ່ຖືກຄວບຄຸມດ້ວຍຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບທັມມະ. ການຮ້ອງໄຫ້ຂອງພະພົມິນທີ່ວ່າ "ພໍ່! ພໍ່!" ເປີດເຜີຍຫົວໃຈຂອງບຸດທີ່ບໍ່ສາມາດຊ່ວຍໃຈຕົນເອງໄດ້. ຄຳເວົ້າຂອງນາງໄກເກຍີ ທີ່ວ່າ "ການຖູບາດເບື່ອຄືກັບການລົງຢາພິດ" ໃຫ້ຄວາມໂຫດຮ້າຍທາງຈິດໃຈມີອຸປະມາທີ່ຊັດເຈນ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຄວາມເປັນມາຂອງພະນາງເກົາຊະລະ ປ່ຽນຄວາມເມດຕາເປັນຄວາມສະຫງົບ: ຄຳແນະນຳຂອງພະນາງທີ່ວ່າ "ຈົ່ງຍຶດໝັ້ນໃນຄວາມອົດທົນ" ຫັນກະຣຸນາໄປສູ່ຊານຕາ. ທີ່ນີ້ ທຸລສີດາສ ໄດ້ປ່ຽນ "ລີລາ" ການລີ້ໄພໃນປ່າຂອງພະຣາມ ເປັນ "ສາທະນາ" ຄື: ການເຊື່ອຟັງ, ວິຣາຄະຍະ, ແລະ ທັມມະຂອງໂລກ. ຄຳປາໄສຂອງພະພົມິນທີ່ເປັນຄຳປາຍາມ (ການຖືບັນຊີບາບ) ກາຍເປັນການທົດສອບການຊຳລະຕົວເອງ: ພະອົງຜູກມັດຈິດໃຈຂອງຕົນເອງຕໍ່ຫນ້າສາທາລະນະຊົນເຂົ້າໃນຄຳປາຍາທາງທັມມະ. ດັ່ງນັ້ນ ພາກສ່ວນນີ້ຈຶ່ງກາຍເປັນ, ໃນລຳດັບຂັ້ນໄດ, ຂັ້ນຫນຶ່ງຈາກ "ວິຣະຫະສູ່ວິເວກ" ແລະ ຈາກ "ຄວາມໂສກເສົ້າສູ່ຊະຣະນາຄະຕິ".
Verses
ເຈົາໄປ 160.1-4
तात बात मैं सकल सँवारी।भै मंथरा सहाय बिचारी।।
कछुक काज बिधि बीच बिगारेउ।भूपति सुरपति पुर पगु धारेउ।।
सुनत भरतु भए बिबस बिषादा।जनु सहमेउ करि केहरि नादा।।
तात तात हा तात पुकारी।परे भूमितल ब्याकुल भारी।।
चलत न देखन पायउँ तोही।तात न रामहि सौंपेहु मोही।।
बहुरि धीर धरि उठे सँभारी।कहु पितु मरन हेतु महतारी।।
सुनि सुत बचन कहति कैकेई।मरमु पाँछि जनु माहुर देई।।
आदिहु तें सब आपनि करनी।कुटिल कठोर मुदित मन बरनी।।
tāta bāta maiṁ sakala sãvārī |bhai maṁtharā sahāya bicārī ||
kachuka kāja bidhi bīca bigāreu |bhūpati surapati pura pagu dhāreu ||
sunata bharatu bhae bibasa biṣādā |janu sahameu kari kehari nādā ||
tāta tāta hā tāta pukārī |pare bhūmitala byākula bhārī ||
calata na dekhana pāyaũ tohī |tāta na rāmahi sauṁpehu mohī ||
bahuri dhīra dhari uṭhe sãbhārī |kahu pitu marana hetu mahatārī ||
suni suta bacana kahati kaikeī |maramu pā̃chi janu māhura deī ||
ādihu teṁ saba āpani karanī |kuṭila kaṭhora mudita mana baranī ||
"ລູກເອີຍ ແມ່ໄດ້ຈັດການທຸກຢ່າງແລ້ວ ແລະ ມັນທາຣາຜູ້ນ່າສົງສານກໍໄດ້ເປັນຜູ້ຊ່ວຍຂອງແມ່ ແຕ່ພະຫັນລິຂິດໄດ້ທຳລາຍວຽກນັ້ນກາງທາງ ພະຣາຊາໄດ້ວາງພະບາດໃນນະຄອນຂອງພະອິນທຣ໌ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ຂອງເທວະດາ ພະຣະພາຣະຕະໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນກໍຫມ່ອງເຫງົາດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າ ດັ່ງຊ້າງທີ່ຢ້ານຂວັນຕໍ່ສຽງຄຳຮ້ອນຂອງສິງຫາ ທຣະຣ້າຮ້ອງວ່າ "ພະບິດາ ພະບິດາ ໂອ້ພະບິດາຂອງເຮົາ!" ແລ້ວກໍທ່ອງລົງສູ່ພື້ນດິນດ້ວຍຄວາມຫຍຸ້ງຍຸ້ງຢ່າງຍິ່ງ "ເຮົາບໍ່ສາໄດ້ເຫັນພະບິດາໃນເວລາທີ່ພະບິດາຈາກໄປ ແລະ ພະບິດາກໍບໍ່ໄດ້ຝາກເຮົາໄວ້ກັບພະຣາມ" ຄັ້ງນັ້ນທ່ອງສະຫງົບຈິດອົດກັ້ນແລ້ວກໍລຸກຂຶ້ນ ຕຣົດວ່າ "ມານດາເອີຍ ຈົ່ງບອກເຫດຜົນແຫ່ງການສິ້ນພະຊົນຂອງພະບິດາຂອງເຮົາ" ໄດ້ຍິນພະດຳລັດຂອງພະຣະບຸດແລ້ວ ໄກເກສີຈຶ່ງຕອບ ດັ່ງຜູ້ທີ່ຊອກຮອຍແຜແລ້ວເທສະພິດລົງໄປ ຜູ້ມີຈິດໃຈຫຼອກລວງ ແລະ ເດັດດ່ານ ນາງໄດ້ເລົ່າພາວະການກະທຳຂອງຕົນທັງໝົດ ນັບແຕ່ຕົ້ນສຸດ ດ້ວຍໃຈຍິນດີ
ໂດຫາ 160
भरतहि बिसरेउ पितु मरन सुनत राम बन गौनु।हेतु अपनपउ जानि जियँ थकित रहे धरि मौनु।।160।।
bharatahi bisareu pitu marana sunata rāma bana gaunu |hetu apanapau jāni jiyã thakita rahe dhari maunu ||160||
ພະພາຣະຕາໄດ້ລືມການເສຍຊີວິດຂອງພໍ່ ເມື່ອລາວໄດ້ຍິນວ່າພະຣາມໄດ້ໄປປ່າ ຮູ້ວ່າຕົນເອງເປັນສາເຫດ ລາວຈຶ່ງຢູ່ສະງັດສະໜືອນ ແລະເມື່ອຍໃນຫົວໃຈ
ເຈົາໄປ 161.1-4
बिकल बिलोकि सुतहि समुझावति।मनहुँ जरे पर लोनु लगावति।।
तात राउ नहिं सोचे जोगू।बिढ़इ सुकृत जसु कीन्हेउ भोगू।।
जीवत सकल जनम फल पाए।अंत अमरपति सदन सिधाए।।
अस अनुमानि सोच परिहरहू।सहित समाज राज पुर करहू।।
सुनि सुठि सहमेउ राजकुमारू।पाकें छत जनु लाग अँगारू।।
धीरज धरि भरि लेहिं उसासा।पापनि सबहि भाँति कुल नासा।।
जौं पै कुरुचि रही अति तोही।जनमत काहे न मारे मोही।।
पेड़ काटि तैं पालउ सींचा।मीन जिअन निति बारि उलीचा।।
bikala biloki sutahi samujhāvati |manahũ jare para lonu lagāvati ||
tāta rāu nahiṁ soce jogū |biṛhai sukṛta jasu kīnheu bhogū ||
jīvata sakala janama phala pāe |aṁta amarapati sadana sidhāe ||
asa anumāni soca pariharahū |sahita samāja rāja pura karahū ||
suni suṭhi sahameu rājakumārū |pākeṁ chata janu lāga ãgārū ||
dhīraja dhari bhari lehiṁ usāsā |pāpani sabahi bhā̃ti kula nāsā ||
jauṁ pai kuruci rahī ati tohī |janamata kāhe na māre mohī ||
peṛa kāṭi taiṁ pālau sīṁcā |mīna jiana niti bāri ulīcā ||
ເຫັນບຸດຕາທີ່ເສຍໃຈ ນາງຈຶ່ງປອບໃຈ ແຕ່ກໍລືກັບວ່ານາງກຳລັງໂຮຍເກືອລົງໃສ່ແຜົມໄຟໄໝ້ ລູກເອີຍ ພະຣາຊາບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຄວນເສຍໃຈ ພະອົງໄດ້ສະສົມບຸນກຸສົນແລະກຽດສີສັກທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ແລ້ວກໍຊົມໃຊ້ຜົນແຫ່ງບຸນນັ້ນ ໃນຊີວິດຂອງພະອົງ ພະອົງໄດ້ຮັບຜົນແຫ່ງການເກີດຄົບທຸກປະການ ແລະໃນທີ່ສຸດພະອົງກໍສະເດັດໄປຍັງຖິ່ນຢູ່ຂອງພະອາມະຣະທິບະດີ ໂດຍພິຈາລະນາດັ່ງນີ້ ຈົງວາງຄວາມໂສກເສົ້າເສຍ ແລ້ວຄອງຣາຊະອານາຈັກແລະພະນະຄອນພ້ອມດ້ວຍປະຊາຊົນທັງປວງ ໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ພະຣາຊກຸມາຣ໌ກໍຫຍໍ້ທໍ້ດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ ລືກັບວ່າຖ່ານໄຟຖືກວາງລົງໃສ່ແຜົມເນົາ ທອງຄວາມກ້າຫານແລ້ວຖອນຫາຍໃຈຍາວ ຕຣົດວ່າ ໜິງບາບເອີຍ ເຈົ້າໄດ້ທຳລາຍວົງສະຕະວະພອນໃຫ້ວິນາດທຸກປະການ ຖ້າເຈົ້າມີຄວາມຊົ່ວຮ້າຍເຊັ່ນນີ້ໃນໃຈ ແລ້ວເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ຂ້າເຮົາຕັ້ງແຕ່ເກີດ ເຈົ້າຕັດຕົ້ນໄມ້ແລ້ວຈຶ່ງຫົດນໍ້າກິ່ງກ້າ ເຈົ້າທຳໃຫ້ນໍ້າໃນສະຫະພາມແຫ້ງແລ້ວຈຶ່ງພະຍາຍາມຮັກສາປາໃຫ້ມີຊີວິດຢູ່
ໂດຫາ 161
हंसबंसु दसरथु जनकु राम लखन से भाइ।जननी तूँ जननी भई बिधि सन कछु न बसाइ।।161।।
haṁsabaṁsu dasarathu janaku rāma lakhana se bhāi |jananī tū̃ jananī bhaī bidhi sana kachu na basāi ||161||
ຕົນຂອງຂ້ອຍແມ່ນລາຊະວົງສຸຣິຍ ບິດາຂອງຂ້ອຍແມ່ນທັດຣະຖ ຣາມ ແລະ ລັກສະມນ ແມ່ນອ້າຍນ້ອງຂອງຂ້ອຍ ຜູ້ທີ່ເປັນມານດາຂອງຂ້ອຍໄດ້ກາຍເປັນມານດາເຊັ່ນນີ້ ບໍ່ມີຫຍັງສາມາດເຮັດໄດ້ຕໍ່ພະພົມລິຂິດ
ເຈົາໄປ 162.1-4
जब तैं कुमति कुमत जियँ ठयऊ।खंड खंड होइ हृदउ न गयऊ।।
बर मागत मन भइ नहिं पीरा।गरि न जीह मुहँ परेउ न कीरा।।
भूपँ प्रतीत तोरि किमि कीन्ही।मरन काल बिधि मति हरि लीन्ही।।
बिधिहुँ न नारि हृदय गति जानी।सकल कपट अघ अवगुन खानी।।
सरल सुसील धरम रत राऊ।सो किमि जानै तीय सुभाऊ।।
अस को जीव जंतु जग माहीं।जेहि रघुनाथ प्रानप्रिय नाहीं।।
भे अति अहित रामु तेउ तोही।को तू अहसि सत्य कहु मोही।।
जो हसि सो हसि मुहँ मसि लाई।आँखि ओट उठि बैठहिं जाई।।
jaba taiṁ kumati kumata jiyã ṭhayaū |khaṁḍa khaṁḍa hoi hṛdau na gayaū ||
bara māgata mana bhai nahiṁ pīrā |gari na jīha muhã pareu na kīrā ||
bhūpã pratīta tori kimi kīnhī |marana kāla bidhi mati hari līnhī ||
bidhihũ na nāri hṛdaya gati jānī |sakala kapaṭa agha avaguna khānī ||
sarala susīla dharama rata rāū |so kimi jānai tīya subhāū ||
asa ko jīva jaṁtu jaga māhīṁ |jehi raghunātha prānapriya nāhīṁ ||
bhe ati ahita rāmu teu tohī |ko tū ahasi satya kahu mohī ||
jo hasi so hasi muhã masi lāī |ā̃khi oṭa uṭhi baiṭhahiṁ jāī ||
ນັບແຕ່ເຈົ້າຕັ້ງຄວາມຄິດຊົ່ວຮ້າຍໄວ້ໃນໃຈ ເປັນຫຍັງໃຈຂອງເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ແຕກເປັນຊິ້ນໆ ໃນຂະນະທີ່ເຈົ້າຂໍພອ ໃຈຂອງເຈົ້າບໍ່ຮູ້ສຶກເຈັບປວດ ລີ້ນຂອງເຈົ້າບໍ່ໄໝ້ ແລະ ໂຕນບໍ່ຕົກເຂົ້າໃນປາກຂອງເຈົ້າ ກະສັດໄວ້ໃຈເຈົ້າໄດ້ແນວໃດ ເຖິງເວລາສິ້ນພະຊົນຂອງພະອົງ ພະພຣົມໄດ້ເອົາປັນຍາຂອງພະອົງໄປ ພະພຣົມເອງກໍຍັງບໍ່ເຂົ້າໃຈຄວາມໃນໃຈຂອງແມ່ຍິງ ຊຶ່ງເປັນແຮ່ຂອງການຫຼອກລວງ ບາບ ແລະ ຄວາມຊົ່ວທັງປວງ ກະສັດຊົງງຽບ ອ່ອນໂຍນ ແລະ ມັ່ນຄົງໃນທຳ ຈະຊົງຮູ້ນິສັຍຂອງແມ່ຍິງໄດ້ແນວໃດ ມີສັດໃດໃນໂລກທີ່ພະຣາມ ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຊວົງຣາກູ ບໍ່ເປັນທີ່ຮັກດັ່ງຊີວິດບໍ ທັງນັ້ນພະອົງກັບກາຍເປັນສັດຕູທີ່ກຽດຊັງເຈົ້າຢ່າງຍິ່ງ ເຈົ້າເປັນໃຜ ຈົ່ງບອກຄວາມຈິງແກ່ຂ້ອຍ ເຈົ້າເປັນຫຍັງກໍເປັນໄປ ແຕ່ເຈົ້າໄດ້ທາຄວັນດຳໃສ່ໜ້າຂອງເຈົ້າ ຈົ່ງລຸກຂຶ້ນ ໄປນັ່ງໃຫ້ພົ້ນສາຍຕາຂອງຂ້ອຍ
ໂດຫາ 162
राम बिरोधी हृदय तें प्रगट कीन्ह बिधि मोहि।मो समान को पातकी बादि कहउँ कछु तोहि।।162।।
rāma birodhī hṛdaya teṁ pragaṭa kīnha bidhi mohi |mo samāna ko pātakī bādi kahaũ kachu tohi ||162||
ພະພົມໄດ້ສ້າງຂ້ອຍໃຫ້ເກີດຈາກໃຈທີ່ເປັນປັດປັກສ໌ຕໍ່ພະຣາມ ຜູ້ໃດຈະເປັນຄົນບາບເໝືອນຂ້ອຍເລີຍ ຂ້ອຍເວົ້າຫຍັງໃຫ້ເຈົ້າກໍເປົ່າປະໂຫຍດ
ເຈົາໄປ 163.1-4
सुनि सत्रुघुन मातु कुटिलाई।जरहिं गात रिस कछु न बसाई।।
तेहि अवसर कुबरी तहँ आई।बसन बिभूषन बिबिध बनाई।।
लखि रिस भरेउ लखन लघु भाई।बरत अनल घृत आहुति पाई।।
हुमगि लात तकि कूबर मारा।परि मुह भर महि करत पुकारा।।
कूबर टूटेउ फूट कपारू।दलित दसन मुख रुधिर प्रचारू।।
आह दइअ मैं काह नसावा।करत नीक फलु अनइस पावा।।
सुनि रिपुहन लखि नख सिख खोटी।लगे घसीटन धरि धरि झोंटी।।
भरत दयानिधि दीन्हि छड़ाई।कौसल्या पहिं गे दोउ भाई।।
suni satrughuna mātu kuṭilāī |jarahiṁ gāta risa kachu na basāī ||
tehi avasara kubarī tahã āī |basana bibhūṣana bibidha banāī ||
lakhi risa bhareu lakhana laghu bhāī |barata anala ghṛta āhuti pāī ||
humagi lāta taki kūbara mārā |pari muha bhara mahi karata pukārā ||
kūbara ṭūṭeu phūṭa kapārū |dalita dasana mukha rudhira pracārū ||
āha daia maiṁ kāha nasāvā |karata nīka phalu anaisa pāvā ||
suni ripuhana lakhi nakha sikha khoṭī |lage ghasīṭana dhari dhari jhoṁṭī ||
bharata dayānidhi dīnhi chaṛāī |kausalyā pahiṁ ge dou bhāī ||
ເມື່ອສັຕຣຸກຮະນະໄດ້ຍິນເຖິງຄວາມຊົ່ວຮ້າຍຂອງມານດາ ກາຍກາຍເຮັດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມໂກດ ບໍ່ສາດັກຄວບຄຸມຕົນເອງໄດ້ ໃນຂະນະນັ້ນ ນາງກຸບຣີຜູ້ຫຼັງງ້ອຍໄດ້ມາເຖິງບ່ອນນັ້ນ ປະດັບປະດາດ້ວຍເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມແລະເຄື່ອງປະດັບນານາຊະນິດ ເມືເຫັນນາງ ນ້ອງຊາຍຂອງລັກສະມະນະກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ດັ່ງໄຟທີ່ລຸກໄຫມ້ເມືໄດ້ຮັບເຄື່ອງບູຊາເປັນນ້ຳມັນເນີຍ ທ່ານກ້າວເຂົ້າໄປ ກຳນົດເປົ້າໝາຍແລ້ວເຕະທີ່ຫຼັງງ້ອຍ ນາງລົ້ມຫນ້າຄົວລົງເທິງດິນ ແລ້ວຮ້ອງອອກມາ ຫຼັງງ້ອຍແຕກຫັກ ຫົວແຕກອອກ ຟັນແຕກຫັກ ເລືອດໄຫຼອອກຈາກປາກ ໂອ້ພະເຈົ້າ ຂ້ານ້ອຍໄດ້ເຮັດຄວາມຊົ່ວຫຍັງ ຂ້ານ້ອຍເຮັດຄວາມດີ ແຕ່ກັບໄດ້ຮັບຜົນຊົ່ວຮ້າຍເຊັ່ນນີ້ ໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ສັຕຣຸກຮະນະກໍມອງນາງຜູ້ຊົ່ວຮ້າຍຕັ້ງແຕ່ເລັບຈົນເຖິງຍອດຫົວ ແລ້ວເລີ່ມລາກນາງໄປມາ ໂດຍຈັບຜົມນາງຄັ້ງແລ້ວຄັ້ງເລາະ ພຣະຣະຕະຜູ້ເປັນພູດແຫ່ງຄວາມເມດຕາໄດ້ໃຫ້ປ່ອຍນາງໄປ ແລ້ວອ້າຍນ້ອຍທັງສອງກໍໄປຫານາງເກົາສັລຍາ
ໂດຫາ 163
मलिन बसन बिबरन बिकल कृस सरीर दुख भार।कनक कलप बर बेलि बन मानहुँ हनी तुसार।।163।।
malina basana bibarana bikala kṛsa sarīra dukha bhāra |kanaka kalapa bara beli bana mānahũ hanī tusāra ||163||
ນາງນຸ່ງຊຸດສົກໂສກ ຜິວໜັງສະຫຼັບ ສະຕິສັບສົນ ຮ່າງກາຍຜອມຜ້າງ ແບກໜັກທຸກທົນ ດັ່ງເຖົ້າວັລຍະແຫ່ງຕົ້ນກັນລະພະຍະຄຳອັນປະເສີດໃນປ່າ ຖືກນ້ຳຄາວແຂງຕີຕົກ
ເຈົາໄປ 164.1-4
भरतहि देखि मातु उठि धाई।मुरुछित अवनि परी झइँ आई।।
देखत भरतु बिकल भए भारी।परे चरन तन दसा बिसारी।।
मातु तात कहँ देहि देखाई।कहँ सिय रामु लखनु दोउ भाई।।
कैकइ कत जनमी जग माझा।जौं जनमि त भइ काहे न बाँझा।।
कुल कलंकु जेहिं जनमेउ मोही।अपजस भाजन प्रियजन द्रोही।।
को तिभुवन मोहि सरिस अभागी।गति असि तोरि मातु जेहि लागी।।
पितु सुरपुर बन रघुबर केतू।मैं केवल सब अनरथ हेतु।।
धिग मोहि भयउँ बेनु बन आगी।दुसह दाह दुख दूषन भागी।।
bharatahi dekhi mātu uṭhi dhāī |muruchita avani parī jhaĩ āī ||
dekhata bharatu bikala bhae bhārī |pare carana tana dasā bisārī ||
mātu tāta kahã dehi dekhāī |kahã siya rāmu lakhanu dou bhāī ||
kaikai kata janamī jaga mājhā |jauṁ janami ta bhai kāhe na bā̃jhā ||
kula kalaṁku jehiṁ janameu mohī |apajasa bhājana priyajana drohī ||
ko tibhuvana mohi sarisa abhāgī |gati asi tori mātu jehi lāgī ||
pitu surapura bana raghubara ketū |maiṁ kevala saba anaratha hetu ||
dhiga mohi bhayaũ benu bana āgī |dusaha dāha dukha dūṣana bhāgī ||
ເຫັນພະຣະຕ ມານດາລຸກຂຶ້ນວິ່ງໄປຫາ ແຕ່ວຸ້ນຫົວຫມົດສຕິຫຼົງລົງສູ່ພື້ນດິນ ພະຣະຕເຫັນດັ່ງນັ້ນກໍເສຍໃຈຢ່າງຍິ່ງ ລືມສະພາບແຫ່ງກາຍຕົນເອງ ກົມລົງສູ່ຕີນຂອງນາງ ມານດາເອີຍ ຈົ່ງໃຫ້ຂ້າໄດ້ເຫັນບິດາ ສີຕາ ພະຣາມ ແລະນ້ອງຊາຍທັງສອງຄືລັກສະມັນຢູ່ບ່ອນໃດ ໄກເກຍີເກີດມາໃນໂລກນີ້ເພື່ອຫຍັງ ຖ້າເກີດມາແລ້ວ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ໝົ້ນ ນາງໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດຂ້າ ຜູ້ເປັນມົນດິນແຫ່ງຕະກູນ ພາຊະນະແຫ່ງຄວາມອັບຍົດ ຜູ້ທີ່ທຳລາຍຜູ້ທີ່ເປັນທີ່ຮັກ ໃນໂລກສາມຊັ້ນໃຜຈະຕາຍຮ້າຍເໝືອນຂ້າ ຜູ້ທີ່ເຮັດໃຫ້ມານດາຕົກຢູ່ໃນສະພາບເຊັ່ນນີ້ ບິດາຂອງຂ້າໄປສູ່ນະຄອນຂອງເທວະດາ ແລະຜູ້ສູງສຸດແຫ່ງລາຊະວົງຣະຄຸສໄປຢູ່ໃນປ່າ ຂ້າຄົນດຽວເປັນສາເຫດແຫ່ງຄວາມວິນາດທັງປວງ ອັບຍົດແກ່ຂ້າ! ຂ້າກາຍເປັນດັ່ງໄຟໃນປ່າໄຜ່ ຜູ້ແບ່ງປັນຄວາມເຜົາຜານທີ່ທົນບໍ່ໄດ້ ຄວາມໂສກເສົ້າ ແລະຄວາມຕຳນິ
ໂດຫາ 164
मातु भरत के बचन मृदु सुनि सुनि उठी सँभारि।लिए उठाइ लगाइ उर लोचन मोचति बारि।।164।।
mātu bharata ke bacana mṛdu suni suni uṭhī sãbhāri |lie uṭhāi lagāi ura locana mocati bāri ||164||
ມານດາໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າອັນອ່ອນໂຍນຂອງພຣະພຣາຕະຊ້ຳໆ ຈຶ່ງຮຽກຮື້ງຕົນເອງແລ້ວລຸກຂຶ້ນ ໄດ້ຍົກພຣະອົງຂຶ້ນແລະກອດແໜຽງພຣະເອິກ ພຣະເນົາຫຍາບນໍ້າຕາໄຫຼ
ເຈົາໄປ 165.1-4
सरल सुभाय मायँ हियँ लाए।अति हित मनहुँ राम फिरि आए।।
भेंटेउ बहुरि लखन लघु भाई।सोकु सनेहु न हृदयँ समाई।।
देखि सुभाउ कहत सबु कोई।राम मातु अस काहे न होई।।
माताँ भरतु गोद बैठारे।आँसु पौंछि मृदु बचन उचारे।।
अजहुँ बच्छ बलि धीरज धरहू।कुसमउ समुझि सोक परिहरहू।।
जनि मानहु हियँ हानि गलानी।काल करम गति अघटित जानि।।
काहुहि दोसु देहु जनि ताता।भा मोहि सब बिधि बाम बिधाता।।
जो एतेहुँ दुख मोहि जिआवा।अजहुँ को जानइ का तेहि भावा।।
sarala subhāya māyã hiyã lāe |ati hita manahũ rāma phiri āe ||
bheṁṭeu bahuri lakhana laghu bhāī |soku sanehu na hṛdayã samāī ||
dekhi subhāu kahata sabu koī |rāma mātu asa kāhe na hoī ||
mātā̃ bharatu goda baiṭhāre |ā̃su pauṁchi mṛdu bacana ucāre ||
ajahũ baccha bali dhīraja dharahū |kusamau samujhi soka pariharahū ||
jani mānahu hiyã hāni galānī |kāla karama gati aghaṭita jāni ||
kāhuhi dosu dehu jani tātā |bhā mohi saba bidhi bāma bidhātā ||
jo etehũ dukha mohi jiāvā |ajahũ ko jānai kā tehi bhāvā ||
ດ້ວຍນິສັຍຮຽບງ່າຍແລະບໍ່ມີເລ່ລ່ອ ມາດາໄດ້ຮັບພະຣະພົດຕະເຂົ້າສູ່ຫົວໃຈດ້ວຍຄວາມຮັກເລິກຊຶ້ງ ດຸ່ນວ່າພະຣາມໄດ້ກັບມາອີກຄັ້ງ ຈາກນັ້ນນາງໄດ້ກອດນ້ອງຊາຍຂອງລັກສະມນ ຄວາມໂສກເສົ້າແລະຄວາມຮັກບໍ່ສາມາດຈຳກັດໄວ້ໃນຫົວໃຈໄດ້ ທຸກຄົນເຫັນນິສັຍຂອງນາງແລ້ວກ່າວວ່າ ນາງເປັນມາດາຂອງພະຣາມ ຈະບໍ່ເປັນແນວນີ້ໄດ້ແນວໃດ ມາດາໃຫ້ພະຣະພົດຕະນັ່ງໃນຕັກ ເຊັດນ້ຳຕາ ແລະ ກ່າວຄຳເວົ້າອ່ອນໂຍນ ລູກເອີຍ ຂໍໃຫ້ມີຄວາມກ້າຫານ ຈົງເຂົ້າໃຈວ່າກາລເວລານີ້ເປັນເວລາຮ້າຍ ແລະ ຈົງລະທະຄວາມໂສກເສົ້າເສຍ ຈົງຢ່າເສຍໃຈໃນຫົວໃຈດ້ວຍຄວາມສູນເສຍແລະຄວາມອາຍ ເມື່ອຮູ້ວ່າກາລແລະກັມບໍ່ສາມາດປ່ຽນແປງໄດ້ ລູກເອີຍ ຢ່າຕຳໜິຜູ້ໃດ ຜູ້ສ້າງໂລກໄດ້ກະທຳໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຕົກຕໍ່າໃນທຸກດ້ານ ຜູ້ທີ່ໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າມີຊີວິດຢູ່ທ່າມກາງຄວາມໂສກເສົ້າເຊັ່ນນີ້ ໃຜຈະຮູ້ວ່າສິ່ງໃດທີ່ພະອົງພໍໃຈ
ໂດຫາ 165
पितु आयस भूषन बसन तात तजे रघुबीर।बिसमउ हरषु न हृदयँ कछु पहिरे बलकल चीर।।165।।
pitu āyasa bhūṣana basana tāta taje raghubīra |bisamau haraṣu na hṛdayã kachu pahire balakala cīra ||165||
ຕາມພະບັນຍັດຂອງພະບິດາ, ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງລາຊະວົງຣາຄູ ໄດ້ປະຖິ້ມເຄື່ອງປະດັບແລະເຄື່ອງນຸ່ງຂອງພະອົງ; ພະອົງບໍ່ຮູ້ສຶກທັງຄວາມປິຕິແລະຄວາມໂສກໃນຫົວໃຈ, ແຕ່ນຸ່ງພຽງແຕ່ເຄື່ອງນຸ່ງຈາກເປືອກໄມ້.
ເຈົາໄປ 166.1-4
मुख प्रसन्न मन रंग न रोषू।सब कर सब बिधि करि परितोषू।।
चले बिपिन सुनि सिय सँग लागी।रहइ न राम चरन अनुरागी।।
सुनतहिं लखनु चले उठि साथा।रहहिं न जतन किए रघुनाथा।।
तब रघुपति सबही सिरु नाई।चले संग सिय अरु लघु भाई।।
रामु लखनु सिय बनहि सिधाए।गइउँ न संग न प्रान पठाए।।
यहु सबु भा इन्ह आँखिन्ह आगें।तउ न तजा तनु जीव अभागें।।
मोहि न लाज निज नेहु निहारी।राम सरिस सुत मैं महतारी।।
जिऐ मरै भल भूपति जाना।मोर हृदय सत कुलिस समाना।।
mukha prasanna mana raṁga na roṣū |saba kara saba bidhi kari paritoṣū ||
cale bipina suni siya sãga lāgī |rahai na rāma carana anurāgī ||
sunatahiṁ lakhanu cale uṭhi sāthā |rahahiṁ na jatana kie raghunāthā ||
taba raghupati sabahī siru nāī |cale saṁga siya aru laghu bhāī ||
rāmu lakhanu siya banahi sidhāe |gaiũ na saṁga na prāna paṭhāe ||
yahu sabu bhā inha ā̃khinha āgeṁ |tau na tajā tanu jīva abhāgeṁ ||
mohi na lāja nija nehu nihārī |rāma sarisa suta maiṁ mahatārī ||
jiai marai bhala bhūpati jānā |mora hṛdaya sata kulisa samānā ||
ໜ້າເດັກສະຫງົບ ໃຈບໍ່ມີຄວາມໂກດຫຼືຕັນຫຼື ຊົງເຮັດໃຫ້ທຸກຄົນພໍໃຈໃນທຸກປະການ ເມື່ອນາງສີດາໄດ້ຍິນວ່າພະອົງຈະເດີນສູ່ປ່າ ນາງກໍ່ຕິດຕາມໄປນຳ ຜູ້ທີ່ຫຼວງມອງພະບາດພະຣາມບໍ່ສາມາດຢູ່ພາຍຫຼັງໄດ້ ລັກສະມັນໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນກໍ່ລຸກຂຶ້ນໄປນຳ ຖ້າສົມມຸດວ່າພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຄຸວົງສ໌ຊົງພະຍາຍາມທຸກວິທີ ກໍ່ບໍ່ສາມາດໃຫ້ຢູ່ໄດ້ ຄັ້ງນັ້ນພະຣາມຊົງກົ້ມພະເຫີດແດ່ທຸກທ່ານ ແລ້ວເດີນອອກໄປພ້ອມນາງສີດາແລະພະອນຸຊາ ພະຣາມ ລັກສະມັນ ແລະ ນາງສີດາເດີນສູ່ປ່າ ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ໄປນຳ ແລະ ບໍ່ໄດ້ສົ່ງລົມຫາຍໃຈຕາມໄປ ທັງໝົດນີ້ເກີດຂຶ້ນຕໍ່ໜ້າຕາຂອງຂ້ອຍ ທັງໆທີ່ຊີວິດອັບຊົກຂອງຂ້ອຍບໍ່ອອກຈາກຮ່າງກາຍ ຂ້ອຍບໍ່ຮູ້ສຶກອັບອາຍ ຖ້າສົມມຸດເຖິງການຍົກເບິ່ງຄວາມຮັກຂອງຕົນ ຂ້ອຍຜູ້ເປັນມາດາຂອງບຸດປຽບດັ່ງພະຣາມ ກະສັດຊົງຮູ້ດີວ່າຈະຢູ່ແລະຈະຕາຍເຊັ່ນໃດ ຫົວໃຈຂອງຂ້ອຍແຂງດັ່ງສຽງຟ້າຮ້ອງຮ້ອຍຄັ້ງ
ໂດຫາ 166
कौसल्या के बचन सुनि भरत सहित रनिवास।ब्याकुल बिलपत राजगृह मानहुँ सोक नेवासु।।166।।
kausalyā ke bacana suni bharata sahita ranivāsa |byākula bilapata rājagṛha mānahũ soka nevāsu ||166||
ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າຂອງພະນາງເກົາຊາລະຍາ, ພະພະຣາມແລະສະຕຣີໃນວັງໄດ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດແລະຮ້ອງໄຫ້; ວັງຫຼວງໄດ້ສະທ້ອນດ້ວຍສຽງໄຫ້ຄວາມໂສກ, ປານວ່າຄວາມໂສກເສົ້າເອງໄດ້ມາພັກຖາວອນຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
ເຈົາໄປ 167.1-4
बिलपहिं बिकल भरत दोउ भाई।कौसल्याँ लिए हृदयँ लगाई।।
भाँति अनेक भरतु समुझाए।कहि बिबेकमय बचन सुनाए।।
भरतहुँ मातु सकल समुझाईं।कहि पुरान श्रुति कथा सुहाईं।।
छल बिहीन सुचि सरल सुबानी।बोले भरत जोरि जुग पानी।।
जे अघ मातु पिता सुत मारें।गाइ गोठ महिसुर पुर जारें।।
जे अघ तिय बालक बध कीन्हें।मीत महीपति माहुर दीन्हें।।
जे पातक उपपातक अहहीं।करम बचन मन भव कबि कहहीं।।
ते पातक मोहि होहुँ बिधाता।जौं यहु होइ मोर मत माता।।
bilapahiṁ bikala bharata dou bhāī |kausalyā̃ lie hṛdayã lagāī ||
bhā̃ti aneka bharatu samujhāe |kahi bibekamaya bacana sunāe ||
bharatahũ mātu sakala samujhāīṁ |kahi purāna śruti kathā suhāīṁ ||
chala bihīna suci sarala subānī |bole bharata jori juga pānī ||
je agha mātu pitā suta māreṁ |gāi goṭha mahisura pura jāreṁ ||
je agha tiya bālaka badha kīnheṁ |mīta mahīpati māhura dīnheṁ ||
je pātaka upapātaka ahahīṁ |karama bacana mana bhava kabi kahahīṁ ||
te pātaka mohi hohũ bidhātā |jauṁ yahu hoi mora mata mātā ||
ອ້າຍນ້ອຍສອງຄົນຄືພາຣາຕະແລະສັດຣຸຄະນະຮ້ອງໄຫ້ສົບ ແລະ ເກົ້າສັລຍາໄດ້ກອດເຂົາໄວ້ກົງຫົວໃຈ ນາງໄດ້ປອບໃຈພາຣາຕະດ້ວຍວິທີຫຼາຍຢ່າງ ກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນເຕັມໄປດ້ວຍປັນຍາໃຫ້ຟັງ ມານດາທັງຫມົດກໍໄດ້ປອບໃຈພາຣາຕະເຊັ່ນກັນ ເລົ່ານິທານອັນງົດງາມຈາກປຸຣານ ແລະ ເວດ ຖ້ອຍຄຳອັນງົດງາມທີ່ພາຣາຕະກ່າວດ້ວຍປະນົມມືທັງສອງ ປາສະຈາກເລ່ລະໄລ ບໍລິສຸດ ແລະ ຮຽບງ່າຍ ບາບກັມທີ່ເກີດຈາກການຂ້າມານດາ ພໍ່ ຫຼື ລູກ ຈາກການເຜົາຄອກວັວພ້ອມຝູງໂຄ ຫຼື ເຜົາເມືອງຂອງພຣາມິນ ບາບກັມທີ່ເກີດຈາກການຂ້າແມ່ຍິງ ຫຼື ເດັກນ້ອຍ ຫຼື ໃສ່ຢາພິດໃຫ້ໝູ່ ຫຼື ກະສັດ ບາບກັມໜັກ ແລະ ບາບກັມຮອງ ທັງຫມົດທີ່ມີ ຊຶ່ງກະວີກ່າວວ່າເກີດຈາກກາຍ ວະຈະ ແລະ ໃຈ ຂໍໃຫ້ບາບກັມເຫຼົ່ານັ້ນທັງຫມົດຈົ່ງຕົກແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ສ້າງ ຖ້ານີ້ແມ່ນຄຳແນະນຳຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ມານດາ
ໂດຫາ 167
जे परिहरि हरि हर चरन भजहिं भूतगन घोर।तेहि कइ गति मोहि देउ बिधि जौं जननी मत मोर।।167।।
je parihari hari hara carana bhajahiṁ bhūtagana ghora |tehi kai gati mohi deu bidhi jauṁ jananī mata mora ||167||
ຜູ້ໃດປະຖິ້ມພະບາດຂອງພະຫະຣິ ແລະ ພະຫະຣະ ແລ້ວໄປກາບໄຫວ້ຫມູ່ພູດຜີອັນຫນ້າຢ້ານ ຂໍພະພະຫົມປະທານຊະຕາກຳຂອງຄົນເຫຼົ່ານັ້ນແກ່ຂ້ອຍ ຖ້າວ່າ ໂອມານດາເອີຍ ນີ້ຄືຄຳແນະນຳຂອງຂ້ອຍ
ເຈົາໄປ 168.1-4
बेचहिं बेदु धरमु दुहि लेहीं।पिसुन पराय पाप कहि देहीं।।
कपटी कुटिल कलहप्रिय क्रोधी।बेद बिदूषक बिस्व बिरोधी।।
लोभी लंपट लोलुपचारा।जे ताकहिं परधनु परदारा।।
पावौं मैं तिन्ह के गति घोरा।जौं जननी यहु संमत मोरा।।
जे नहिं साधुसंग अनुरागे।परमारथ पथ बिमुख अभागे।।
जे न भजहिं हरि नरतनु पाई।जिन्हहि न हरि हर सुजसु सोहाई।।
तजि श्रुतिपंथु बाम पथ चलहीं।बंचक बिरचि बेष जगु छलहीं।।
तिन्ह कै गति मोहि संकर देऊ।जननी जौं यहु जानौं भेऊ।।
becahiṁ bedu dharamu duhi lehīṁ |pisuna parāya pāpa kahi dehīṁ ||
kapaṭī kuṭila kalahapriya krodhī |beda bidūṣaka bisva birodhī ||
lobhī laṁpaṭa lolupacārā |je tākahiṁ paradhanu paradārā ||
pāvauṁ maiṁ tinha ke gati ghorā |jauṁ jananī yahu saṁmata morā ||
je nahiṁ sādhusaṁga anurāge |paramāratha patha bimukha abhāge ||
je na bhajahiṁ hari naratanu pāī |jinhahi na hari hara sujasu sohāī ||
taji śrutipaṁthu bāma patha calahīṁ |baṁcaka biraci beṣa jagu chalahīṁ ||
tinha kai gati mohi saṁkara deū |jananī jauṁ yahu jānauṁ bheū ||
ຜູ້ທີ່ຂາຍພະເວດ ໄລ່ລາດທຳເພື່ອຜົນປະໂຫຍດ ແລະຜູ້ໃສຮ້າຍທີ່ກ່າວໂທດແລະບາບຂອງຜູ້ອື່ນ ຜູ້ຫຼອກລວງ ຜູ້ຄົດໂຄ່ງ ຜູ້ຮັກການຂັດແຍ່ງ ຜູ້ໂກດຮ້າຍ ຜູ້ດ່າທາພະເວດ ແລະສັດຕູຂອງໂລກທັ້ງປວງ ຜູ້ລະມັດລະວັງ ຜູ້ລາມົກ ຜູ້ຕະຫຼົກແລະມົກມົນໃນກາມ ຜູ້ມອງທະນົບສົມບັດແລະພັນລະຍາຂອງຜູ້ອື່ນ ຂໍໃຫ້ຂ້ອຍໄດ້ຮັບຊະຕາກຳທີ່ຫນ້າຢ້ານຂອງພວກເຂົາເຖີດ ມານດາ ຖ້າແຜນການນີ້ໄດ້ຮັບຄວາມເຫັນດອັນດີຈາກຂ້ອຍ ຜູ້ທີ່ບໍ່ຍິນດີໃນການຄົບຄົນກັບຜູ້ດີ ຜູ້ອັບຊົກທີ່ຫຼັງອອກຈາກຫົນທາງແຫ່ຄວາມດີສູງສຸດ ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບກາຍມະນຸດແລ້ວບໍ່ບູຊາພະຫະຣິ ແລະຜູ້ທີ່ບໍ່ພໍໃຈໃນຊື່ສຽງທີ່ງົດງາມຂອງພະຫະຣິແລະພະຫະຣະ ຜູ້ທີ່ປະຖິ້ນຫົນທາງແຫ່ພະເວດແລະຍ່າງໃນທາງຜິດ ແລະໃນຖານະຜູ້ຫຼອກລວງໃນການປອມຕົວ ຫຼອກລວງໂລກ ຂໍໃຫ້ພະສັງກະຣະປະທານຊະຕາກຳຂອງພວກເຂົາແກ່ຂ້ອຍ ມານດາ ຖ້າຂ້ອຍຮູ້ຄວາມລັບແຫ່ງແຜນການນີ້
ໂດຫາ 168
मातु भरत के बचन सुनि साँचे सरल सुभायँ।कहति राम प्रिय तात तुम्ह सदा बचन मन कायँ।।168।।
mātu bharata ke bacana suni sā̃ce sarala subhāyã |kahati rāma priya tāta tumha sadā bacana mana kāyã ||168||
ມານດາໄດ້ຟັງຄຳເວົ້າຂອງພະຣະພົດຜູ້ມີໃຈຈິງ ມີນິສັຍຮຽບງ່າຍແລະບໍລິສຸດ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ລູກຮັກ ເຈົ້າເປັນທີ່ຮັກຂອງພະຣາມສະເໝີ ທັງໃນວາຈະ ໃນໃຈ ແລະໃນກາຍ"
ເຈົາໄປ 169.1-4
राम प्रानहु तें प्रान तुम्हारे।तुम्ह रघुपतिहि प्रानहु तें प्यारे।।
बिधु बिष चवै स्रवै हिमु आगी।होइ बारिचर बारि बिरागी।।
भएँ ग्यानु बरु मिटै न मोहू।तुम्ह रामहि प्रतिकूल न होहू।।
मत तुम्हार यहु जो जग कहहीं।सो सपनेहुँ सुख सुगति न लहहीं।।
अस कहि मातु भरतु हियँ लाए।थन पय स्रवहिं नयन जल छाए।।
करत बिलाप बहुत यहि भाँती।बैठेहिं बीति गइ सब राती।।
बामदेउ बसिष्ठ तब आए।सचिव महाजन सकल बोलाए।।
मुनि बहु भाँति भरत उपदेसे।कहि परमारथ बचन सुदेसे।।
rāma prānahu teṁ prāna tumhāre |tumha raghupatihi prānahu teṁ pyāre ||
bidhu biṣa cavai sravai himu āgī |hoi bāricara bāri birāgī ||
bhaẽ gyānu baru miṭai na mohū |tumha rāmahi pratikūla na hohū ||
mata tumhāra yahu jo jaga kahahīṁ |so sapanehũ sukha sugati na lahahīṁ ||
asa kahi mātu bharatu hiyã lāe |thana paya sravahiṁ nayana jala chāe ||
karata bilāpa bahuta yahi bhā̃tī |baiṭhehiṁ bīti gai saba rātī ||
bāmadeu basiṣṭha taba āe |saciva mahājana sakala bolāe ||
muni bahu bhā̃ti bharata upadese |kahi paramāratha bacana sudese ||
ພຣະຣາມເປັນທີ່ຮັກຂອງເຈົ້າຫຼາຍກວ່າຊີວິດຂອງເຈົ້າເອງ ແລະ ເຈົ້າເປັນທີ່ຮັກຂອງພຣະຣາມ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຊວົງຣຄຸ ຫຼາຍກວ່າຊີວິດຂອງພຣະອົງເອງ ດວງຈັນອາດຈະຫຍ້າຍພິດລົງມາ ແລະ ຫິມະອາດຈະປ່ອຍໄຟອອກມາ ສັດນໍ້າອາດຈະກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ຍຶດຕິດໃນນໍ້າ ເຖິງແມ່ນເມື່ອຄວາມຮູ້ແຈ້ງໄດ້ບັນລຸຂຶ້ນ ຄວາມຫຼົງກໍອາດຍັງບໍ່ຫາຍໄປ ແຕ່ເຈົ້າຈະບໍ່ມີວັນຕໍ່ຕ້ານພຣະຣາມ ຜູ້ໃດທີ່ກ່າວໃນໂລກວ່ານີ້ແມ່ນແຜນການຂອງເຈົ້າ ຜູ້ນັ້ນຈະບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກຫຼືຄວາມຈະເລີນດີ ເຖິງແມ່ນໃນຄວາມຝັນ ກ່າວດັ່ງນີ້ແລ້ວ ພຣະມານດາໄດ້ກອດພຣະຣະຕະໄວ້ທີ່ຫົວເຫົາ ນໍ້ານົມໄຫຼຈາກເຕົ້າ ແລະ ນໍ້າຕາເຕົ້ມພົ່ນ ຂະນະທີ່ສົງສົາຄາດຍາດຢ່າງຫຼາຍໃນລັກສະນະນີ້ ນັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນ ທັງໝົດຄືນກໍຜ່ານໄປ ຄັນນັ້ນ ວາມເທວະ ແລະ ວະສິດຖະ ໄດ້ມາເຖິງ ແລະ ໄດ້ເອີ້ນລັດຖະມົນທົຣ ແລະ ປະຊາຊົນຜູ້ມີບາຣະມີທັງປວງ ພຣະມູນີໄດ້ສັ່ງສອນພຣະຣະຕະໃນຫຼາຍປະການ ກ່າວຖໍາຄຳອັນປະເສີດວ່າດ້ວຍຄວາມຈິງອັນສູງສຸດ
ໂດຫາ 169
तात हृदयँ धीरजु धरहु करहु जो अवसर आजु।उठे भरत गुर बचन सुनि करन कहेउ सबु साजु।।169।।
tāta hṛdayã dhīraju dharahu karahu jo avasara āju |uṭhe bharata gura bacana suni karana kaheu sabu sāju ||169||
ລູກຮັກເອີຍ, ຈົ່ງມີຄວາມກ້າຫານໃນຫົວໃຈ, ແລະ ຈົ່ງປະຕິບັດຕາມສິ່ງທີ່ໂອກາດນີ້ຮຽກຮ້ອງ. ເມື່ອໄດ້ຍິນພຣະດຳລັດຂອງຄູບາ, ພຣະພະຍາພາຣະນັ້ນໄດ້ລຸກຂຶ້ນ ແລະ ສັ່ງໃຫ້ກະກຽມທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ.
Frequently Asked Questions
परंपरा में भरत-चरित के पाठ से ‘राम-प्रेम में निष्कपटता’, माता-पिता के प्रति धर्मबुद्धि, और संकट में धैर्य-लाभ माना गया है; विशेषतः ‘राम-प्रतिकूलता’ का त्याग और शरणागति-भाव दृढ़ होता है।
सामान्य मानस-परंपरा में शोक-निवारण/धैर्य हेतु ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-स्मरण समपुट रूप में जोड़ा जाता है; कुछ पाठ-परंपराओं में ‘सियावर रामचंद्र की जय’ का आवर्तन भी किया जाता है।
Ask anything about Prakarana 17 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
