Adhyaya 145
धृष्टद्युम्नस्य द्रोणाभिमुख्यं तथा सात्यकि-कर्ण-समागमः (Dhṛṣṭadyumna’s advance toward Droṇa and the Sātyaki–Karṇa confrontation)
Upa-parva: Droṇa-vadha-prasaṅga (Night engagement around Droṇa’s protection and counter-assaults)
Sañjaya reports that, amid an intensely tumultuous and fear-inducing engagement, Dhṛṣṭadyumna repeatedly draws and readies his bow, advancing upon Droṇa’s ornamented chariot with the explicit intention of ending the ācārya’s command. The Pāñcālas and Pāṇḍavas move to support and encircle him, while Droṇa’s side responds by surrounding and defending Droṇa with coordinated missile fire. Dhṛṣṭadyumna strikes Droṇa with five arrows and roars; Droṇa answers with a heavier volley, cutting Dhṛṣṭadyumna’s bow, forcing a re-armament. Dhṛṣṭadyumna launches a formidable arrow toward Droṇa, but Karṇa intercepts and slices it into multiple parts before it reaches the chariot, then joins others in concentrated attacks on Dhṛṣṭadyumna. Dhṛṣṭadyumna retaliates under pressure, kills Drumasena by decapitation, and breaks Karṇa’s bow, provoking Karṇa’s intensified counter-barrage. As multiple Kaurava champions converge, Sātyaki arrives to relieve Dhṛṣṭadyumna’s crisis, initiating a fierce, balanced duel with Karṇa. Sātyaki wounds Vṛṣasena; Karṇa, believing his son incapacitated, increases pressure on Sātyaki. The chapter closes with the broader battlefield swelling in violence and sound—especially the distant, unmistakable resonance of Arjuna’s Gāṇḍīva—prompting Karṇa to counsel Duryodhana on exploiting the moment by targeting Sātyaki and Dhṛṣṭadyumna and dispatching Śakuni (Saubala) with a large force against the Pāṇḍavas.
Chapter Arc: रणभूमि में भूरिश्रवा सात्यकि को पकड़ कर वध के लिए उद्यत है; उसी क्षण अदृश्य-वेग से किरीटी अर्जुन का बाण उठता है और प्रहार करने को उठी भुजा कटकर भूमि पर सर्प-सी गिरती है। → एकभुज भूरिश्रवा क्रोध और अपमान से दहक उठता है—वह सात्यकि को छोड़कर अर्जुन को धिक्कारता है कि यह ‘वार्ष्णेय’ (सात्यकि) को बचाने हेतु किया गया क्षुद्र कर्म है, जो वासुदेव-मत के अनुरूप नहीं। क्षत्रिय-समाज और रथी-समूह इस विवाद को सुनते हैं; युद्ध का नियम, प्रतिज्ञा और मित्र-रक्षा—तीनों टकराते हैं। → भूरिश्रवा, प्रतिज्ञा-भंग और अपमान की आग में, युद्ध से विरत होकर प्रायोपवेशन/योग-ध्यान का आश्रय लेता है—नेत्र सूर्य में, मन शीतल जल में समाहित कर ‘महोपनिषद्’ के भाव में स्थित होता है; उसी समय सात्यकि, अपने पूर्व अपमान/प्रतिज्ञा की स्मृति से प्रेरित होकर, उस विरक्त-स्थित शत्रु का वध कर देता है। → देव, सिद्ध, चारण और मनुष्य विस्मित होते हैं—एक ओर भूरिश्रवा का तपोमय अंत, दूसरी ओर रण-धर्म की कठोरता। अर्जुन की प्रतिज्ञा-रक्षा (सात्यकि की रक्षा) और सात्यकि का प्रतिशोध—दोनों के कारण यह वध ‘धर्म’ के प्रश्न को और तीखा कर देता है; युद्ध का नैतिक ध्रुव डगमगाता है। → भूरिश्रवा-वध के बाद प्रतिज्ञाओं की श्रृंखला और तीव्र होती है—अपमान का बदला लेने की प्रतिज्ञा और अगले प्रतिशोध की छाया रणभूमि पर उतर आती है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६ श्लोक मिलाकर कुल ७३ ३ “लोक हैं।) #.१०3८६>-> हु #+ ३. पृथ्वीपर घुमाना। २. प्रतिद्वन्द्यीकी ओर बढ़ना। 3. पीछे लौटना। ४. पछाड़ना। ५. पृथ्वीपर पटकना। ६. उछलकर खड़ा होना। ७. पीठ लगाना। त्रिचत्वारिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: भूरिश्रवाका अर्जुनको उपालम्भ देना
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ແຂນອັນສູງສົ່ງນັ້ນ—ປະດັບດ້ວຍກຳໄລແຂນອັນງາມ—ຖືດາບຢູ່ກໍຖືກຕັດຂາດ ແລະຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນ. ການຕົກນັ້ນເຮັດໃຫ້ຄວາມໂສກເສົ້າອັນແປກປະຫຼາດ ແລະໜັກໜ່ວງ ແຜ່ຊຶມເຂົ້າໃນໃຈສັດມີຊີວິດທັງປວງ; ເພາະມັນເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າ ລິດເດດແລະກຽດສັກສີ ກຳລັງຖືກລົບລ້າງໂດຍຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມ.
Verse 2
प्रहरिष्यन् हृतो बाहुरदृश्येन किरीटिना । वेगेन न्न्यपतद् भूमौ पठ्चास्य इव पन्नग:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອແຂນນັ້ນຍົກຂຶ້ນເພື່ອຟັນ, ມັນຖືກຕັດຂາດໂດຍລູກສອນອັນລ່ອງໄວ ແລະເບິ່ງບໍ່ທັນ ຂອງອາຣຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດ; ແລ້ວມັນກໍຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນດ້ວຍແຮງອັນຫນັກ, ດັ່ງງູຫ້າຫົວ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມແມ່ນຍຳອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ—ເຈດຈຳນົງຈະທຳຮ້າຍຖືກຢັບຢັ້ງທັນທີໂດຍຝີມືທີ່ເຫນືອກວ່າ—ແລະຍັງບອກເຖິງນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງຄວາມຮຸນແຮງ, ເມື່ອປ່ອຍອອກແລ້ວ ມັນຍ້ອນກັບມາພ້ອມຜົນອັນນ່າຢ້ານ.
Verse 3
स मोघं कृतमात्मानं दृष्टवा पार्थेन कौरव: । उत्सृज्य सात्यकिं क्रोधाद् गर्हयामास पाण्डवम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອເຫັນວ່າຕົນເອງຖືກປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ເຮັດໃຫ້ຄວາມພະຍາຍາມກາຍເປັນໄຮ້ຜົນ, ຄາວະຣະ ພູຣິສຣະວະ ໂກດແຄ້ນ ປ່ອຍສາຕະຍະກິ ແລະເລີ່ມຕຳນິອາຣຊຸນ ຜູ້ເປັນປານດະວະ. ຂະນະນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມໂກດໃນສົງຄາມອາດຫັນນັກຮົບຈາກການປະຈັນໜ້າໄປສູ່ການກ່າວໂທດທາງທຳມະ, ເຮັດໃຫ້ຄວາມຂັດໃຈສ່ວນຕົວກາຍເປັນການໂທດຜູ້ອື່ນ.
Verse 4
(स विबाहुर्महाराज एकपक्ष इवाण्डज: । एकचक्रो रथो यद्धद् धरणीमास्थितो नृपः । उवाच पाण्डवं चैव सर्वक्षत्रस्थ शृण्वतः ।।
ພູຣິສຣະວະ ເວົ້າວ່າ: “ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ເຈົ້າໄດ້ເຮັດກຳອັນໂຫດຮ້າຍ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເບິ່ງເຈົ້າ ແລະກຳລັງພົວພັນຢູ່ໃນການຮົບກັບຄົນອື່ນ, ແຕ່ເຈົ້າກັບຕັດແຂນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.”
Verse 5
कि नु वक्ष्यसि राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । कि कुर्वाणो मया संख्ये हतो भूरिश्रवा रणे
ພູຣິສຣະວະ ເວົ້າວ່າ: “ເຈົ້າຈະໄປເວົ້າຫຍັງກັບພະຣາຊາຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງທຳມະ? ເຈົ້າຈະເວົ້າວ່າ ‘ພູຣິສຣະວະກຳລັງພົວພັນຢູ່ກັບສິ່ງອື່ນ ແລະຂ້າພະເຈົ້າກໍຂ້າເຂົາໃນສົງຄາມ’ ຫຼື?”
Verse 6
इदमिन्द्रेण ते साक्षादुपदिष्टं महात्मना । अस्त्रं रुद्रेण वा पार्थ द्रोणेनाथ कृपेण वा,पार्थ! इस अस्त्र-विद्याका उपदेश तुम्हें साक्षात् महात्मा इन्द्रने दिया है, या रुद्र, द्रोण अथवा कृपाचार्यने?
ບູຣິສຣະວາ ຖາມອາຣຈຸນຢ່າງເຂັ້ມງວດເຖິງທີ່ມາຂອງວິຊາອາວຸດອັນນ່າຢ້ານຂອງລາວ: «ອາວຸດນີ້ ມະຫາຕະມະ ອິນທຣາ ໄດ້ສອນເຈົ້າໂດຍກົງບໍ? ຫຼືໂດຍ ຣຸທຣາ? ຫຼືໂດຍ ດໂຣນະ? ຫຼືໂດຍ ກຣິປາ? ໂອ ປາຣຖ!»
Verse 7
ननु नामास्त्रधर्मज्ञस्त्वं लोके5 भ्यधिक: परै: । सोथ्युध्यमानस्य कथं रणे प्रहृतवानसि
ບູຣິສຣະວາ ກ່າວວ່າ: «ແນ່ນອນ ເຈົ້າເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນໂລກນີ້ວ່າ ເກີນກວ່າຜູ້ອື່ນໃນການຮູ້ທັນທຳຂອງອາວຸດ ແລະກົດແຫ່ງການຮົບ. ແລ້ວເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ ໃນສົງຄາມ ເຈົ້າຈຶ່ງຟັນຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ລຸກຂຶ້ນສູ້ກັບເຈົ້າ?»
Verse 8
न प्रमत्ताय भीताय विरथाय प्रयाचते । व्यसने वर्तमानाय प्रहरन्ति मनस्विन:,मनस्वी पुरुष असावधान, डरे हुए, रथहीन, प्राणों-की भिक्षा माँगनेवाले तथा संकटमें पड़े हुए मनुष्यपर प्रहार नहीं करते हैं
ບູຣິສຣະວາ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ມີໃຈກ້າຫານຢ່າງແທ້ ບໍ່ຟັນຜູ້ທີ່ຂາດສະຕິລະວັງ, ຜູ້ທີ່ຢ້ານກົວ, ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີລົດຮົບ, ຜູ້ທີ່ຂໍຊີວິດ—ແລະກໍບໍ່ຟັນຜູ້ທີ່ກຳລັງຕົກຢູ່ໃນວິບັດ. ການຟັນແບບນັ້ນບໍ່ແມ່ນຄວາມກ້າຫານ ແຕ່ເປັນການລະເມີດຈັນຍາບັນນັກຮົບ.»
Verse 9
इदं तु नीचाचरितमसत्पुरुषसेवितम् | कथमाचरितं पार्थ पापकर्म सुदुष्करम्,पार्थ! यह नीच पुरुषोंद्वारा आचरित और दुष्ट पुरुषोंद्वारा सेवित अत्यन्त दुष्कर पापकर्म तुमने कैसे किया?
ບູຣິສຣະວາ ກ່າວວ່າ: «ການນີ້ແມ່ນຄວາມປະພຶດຕ່ຳຊ້າ ເປັນສິ່ງທີ່ຄົນຊົ່ວພາກັນເສບສົມ. ເຈົ້າເຮັດບາບກຳອັນໜັກ ແລະຍາກຢ່າງຍິ່ງນີ້ໄດ້ແນວໃດ, ໂອ ປາຣຖ?»
Verse 10
आर्येण सुकरं त्वाहुरार्यकर्म धनंजय । अनार्यकर्म त्वार्येण सुदुष्करतमं भुवि
ບູຣິສຣະວາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ທະນັນຊະຍະ, ຄົນທັງຫຼາຍເວົ້າວ່າ ສຳລັບຜູ້ສູງສົ່ງ ການກະທຳອັນສູງສົ່ງແມ່ນເຮັດໄດ້ງ່າຍ. ແຕ່ສຳລັບຜູ້ສູງສົ່ງນັ້ນເອງ ການກະທຳອັນບໍ່ສູງສົ່ງກັບເປັນສິ່ງຍາກທີ່ສຸດໃນແຜ່ນດິນ.»
Verse 11
येषु येषु नरव्यात्र यत्र यत्र च वर्तते । आशु तच्छीलतामेति तदिदं त्वयि दृश्यते
ພູຣີສຣະວາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ, ມະນຸດຢູ່ທີ່ໃດ ແລະຄົບຄ້າກັບໃຜ, ກໍຈະຮັບເອົານິໄສ ແລະຄວາມປະພຶດຂອງພວກນັ້ນໄວໆ. ຄວາມຈິງນັ້ນເອງ ກໍປາກົດໃນເຈົ້າດ້ວຍ, ໂອ ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ!»
Verse 12
कथं हि राजवंश्यस्त्वं कौरवेयो विशेषत: । क्षत्रधर्मादपक्रान्त: सुवृत्तश्नरितव्रत:
«ແທ້ໆແລ້ວ ເຈົ້າເປັນຜູ້ສືບສາຍກະສັດ ແລະໂດຍພິເສດເກີດໃນຕະກູນກຸຣຸ; ແຕ່ເຈົ້າຈະຫຼຸດຫຼິ້ນອອກຈາກທຳຂອງກະສັດນັກຮົບໄດ້ແນວໃດ? ນິໄສຂອງເຈົ້າເຄີຍດີງາມ ແລະເຈົ້າກໍເຄີຍຮັກສາວຣະຕະອັນສູງສົ່ງ.»
Verse 13
इदं तु यदत्तिक्षुद्रं वार्ष्णेयार्थे कृतं त्वया । वासुदेवमतं नूनं नैतत् त्वय्युपपद्यते
«ແຕ່ການກະທຳນີ້—ທີ່ຕ່ຳຊ້າຢ່າງຫນັກ—ທີ່ເຈົ້າເຮັດເພື່ອປະໂຫຍດຂອງວາຣສ໌ເນຍ (ຝ່າຍຂອງກຣິສນະ) ຄົງເປັນໄປຕາມຄຳແນະນຳຂອງວາສຸເທວະແນ່ນອນ. ຄວາມຄິດຕ່ຳຊ້າແບບນີ້ ບໍ່ຄວນເກີດຂຶ້ນໃນເຈົ້າ.»
Verse 14
को हि नाम प्रमत्ताय परेण सह युध्यते । ईदृशं व्यसन दद्यादू यो न कृष्णसखो भवेत्
ພູຣີສຣະວາ ກ່າວວ່າ: «ໃຜໜໍຈະໄປສູ້ກັບຄູ່ຕໍ່ສູ້ທີ່ກຳລັງເຜີຍເລີຍ ແລ້ວຍັງຈະກໍ່ໃຫ້ເຂົາປະສົບຄວາມພິນາດເຊັ່ນນີ້? ການກະທຳແບບນີ້ ບໍ່ອາດເຮັດໄດ້ໂດຍຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນມິດຂອງກຣິສນະ.»
Verse 15
व्रात्या: संक्लिष्टकर्माण: प्रकृत्यैव च गर्लहिता: । वृष्ण्यन्धका: कथं पार्थ प्रमाणं भवता कृता:
ພູຣີສຣະວາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປາຣຖະ, ພວກວຣິສນິ ແລະອັນທະກະ ເປັນດັ່ງຄົນນອກລະບົບ, ການກະທຳຂອງເຂົາປົນເປື້ອນ ແລະໂດຍສັນດານກໍນ່າຕຳໜິ. ໂອ ລູກຂອງກຸນຕີ, ເຈົ້າຈະຍົກເຂົາເປັນຫຼັກຖານ ແລະເປັນມາດຕະຖານແຫ່ງຄວາມຖືກຕ້ອງໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 16
अर्जुन उवाच व्यक्त हि जीर्यमाणो<5पि बुद्धि जरयते नर:
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ເຫັນໄດ້ຊັດວ່າ ເມື່ອມະນຸດແກ່ລົງ ປັນຍາຄວາມເຂົ້າໃຈກໍແກ່ລົງ ແລະອ່ອນລ້າລົງດ້ວຍ. ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງທີ່ທ່ານເວົ້າໃນຂະນະນີ້ ເປັນຄໍາເວົ້າທີ່ໄຮ້ປະໂຫຍດ. ທ່ານຮູ້ຈັກພຣະກຣິດສະນາ—ອົງຜູ້ຄຸ້ມຄອງອິນທຣີທັງປວງ—ແລະຮູ້ຈັກຂ້າດ້ວຍ ອາຈຸນ ບຸດແຫ່ງປານດຸ; ແຕ່ທ່ານຍັງເວົ້າຄໍາທີ່ເປັນການຕໍາໜິພວກເຮົາ».
Verse 17
अनर्थकमिदं सर्व यत् त्वया व्यादह्वतं प्रभो । जानन्नेव हषीकेशं गर्हसे मां च पाण्डवम्
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ຄໍາທີ່ທ່ານເວົ້າອອກມາໃນຂະນະນີ້ ລ້ວນແຕ່ໄຮ້ຄ່າ. ແມ່ນທັງທີ່ທ່ານຮູ້ຈັກຮຶສີເກດ (ພຣະກຣິດສະນາ) ຜູ້ເປັນນາຍແຫ່ງອິນທຣີ, ແລະຮູ້ຈັກຂ້າ—ອາຈຸນ ບຸດແຫ່ງປານດຸ—ແຕ່ກໍຍັງຕໍາໜິພວກເຮົາ».
Verse 18
संग्रामाणां हि धर्मज्ञ: सर्वशास्त्रार्थपारग: । न चाधर्ममहं कुर्या जानंश्वैव हि मुहासे
ຂ້າເປັນຜູ້ຮູ້ທຳຂອງສົງຄາມ ແລະເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍແຫ່ງເວດ ແລະຄຳພີທັງປວງຢ່າງຖ້ວນຖີ່. ຂ້າບໍ່ອາດກະທຳອະທຳໄດ້; ແຕ່ເຖິງຈະຮູ້ຢູ່ແລ້ວ ທ່ານກໍຍັງຫຼົງຜິດໃນເລື່ອງຂ້າ.
Verse 19
युध्यन्ति क्षत्रिया: शत्रून् स्वै: स्वैः परिवृता नरा: । भ्रातृभि: पितृभि: पुत्रैस्तथा सम्बन्धिबान्धवै:
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ນັກຮົບກະສັດຕຣິຍະຍ່ອມຮົບກັບສັດຕູ ໂດຍມີພວກພ້ອມຂອງຕົນລ້ອມຮອບ—ພີ່ນ້ອງ, ບິດາ, ບຸດ, ແລະທັງຍາດພີ່ນ້ອງກັບພວກພັນທະມິດ».
Verse 20
स कथं सात्यकिं शिष्यं सुखसम्बन्धमेव च,(निकृष्यमाणं तं दृष्टवा कथं शत्रुवशं गतम् । त्वया विकृष्यमाणं च दृष्टवानस्मि निष्क्रियम् ।।
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ຂ້າຈະລະເລີຍສາຕະຍະກິ—ຜູ້ເປັນສິດຂອງຂ້າ ແລະເປັນຍາດທີ່ຮັກ—ໄດ້ແນວໃດ ເມື່ອຂ້າເຫັນເຂົາຖືກລາກຖອນ ແລະຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດສັດຕູ? ຂ້າເຫັນກັບຕາວ່າທ່ານລາກເຂົາໄປ ແລະເຂົາກໍກາຍເປັນຜູ້ອ່ອນແອ ນິ່ງງັນ ບໍ່ອາດຂື້ນໄຫວ. ເຂົາໄດ້ຕັດຄວາມຍຶດຕິດ ແມ່ນແຕ່ຊີວິດທີ່ຍາກຈະສະຫຼະ ແລະຮົບເພື່ອຂ້າ; ໃນຄວາມຄຸກຄາມແຫ່ງສົງຄາມ ເຂົາຢືນຢູ່ຂ້າງຂວາຂອງຂ້າ ດັ່ງແຂນຂອງຂ້າເອງ. ເຫັນເຂົາທຸກທໍລະມານດ້ວຍມືຂອງທ່ານ ຂ້າຈະເມີນເຉີຍໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 21
अस्मदर्थ च युध्यन्तं त्यक्त्वा प्राणान् सुदुस्त्यजान् । मम बाहुं रणे राजन् दक्षिण युद्धदुर्मदम्,(निकृष्यमाणं तं दृष्टवा कथं शत्रुवशं गतम् । त्वया विकृष्यमाणं च दृष्टवानस्मि निष्क्रियम् ।।
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ເພື່ອຂ້າ ສາຕະຍະກິ ກໍາລັງຮົບ ໂດຍປະຖິ້ມຄວາມຍຶດຕິດ ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ລົມຫາຍໃຈແຫ່ງຊີວິດທີ່ຍາກຈະປ່ອຍ. ໂອ ພະຣາຊາ! ໃນຄວາມຄຸກຄາມແຫ່ງສົງຄາມ ລາວເປັນດັ່ງແຂນຂວາຂອງຂ້າໃນສະໜາມຮົບ. ເມື່ອຂ້າເຫັນລາວຖືກລາກ ຕົກຢູ່ໃຕ້ອໍານາດສັດຕູ ແລະກາຍເປັນຜູ້ອ່ອນແອ ໃນຂະນະທີ່ທ່ານລາກລາວ—ຂ້າຈະລະເລີຍຄວາມທຸກຂອງລາວໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 22
न चात्मा रक्षितव्यो वै राजन् रणगतेन हि । यो यस्य युज्यते<र्थेषु स वै रक्ष्यो नराधिप
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ສໍາລັບຜູ້ທີ່ເຂົ້າສູ່ສະໜາມຮົບແລ້ວ ບໍ່ຄວນຄິດແຕ່ຈະຮັກສາຕົນເອງ. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ຜູ້ໃດທີ່ອຸທິດຕົນໃນກິດການແລະໜ້າທີ່ຂອງຜູ້ອື່ນ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມຄວນໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຈາກຜູ້ທີ່ລາວຮັບໃຊ້.»
Verse 23
तै रक्ष्यममाणै: स नृपो रक्षितव्यो महामृधे । यद्यहं सात्यकिं पश्ये वध्यमानं महारणे
«ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງ ກໍມີໜ້າທີ່ໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ ທີ່ຈະປົກປ້ອງພະຣາຊາຂອງຕົນຕອບແທນ. ຖ້າໃນສົງຄາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນີ້ ຂ້າເຫັນສາຕະຍະກິຖືກຂ້າຕາຍຕໍ່ໜ້າຕາຂ້າ, ຄວາມໂສກຈາກການພັດພາກຈາກລາວ ຈະຖ່ວມທັບຂ້າດັ່ງບາບທີ່ນໍາພາຄວາມພິນາດ. ດັ່ງນັ້ນຂ້າຈຶ່ງປົກປ້ອງລາວ—ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງໂກດຂ້າ?»
Verse 24
ततस्तस्य वियोगेन पाप॑ मेडनर्थतो भवेत् | रक्षितश्न मया यस्मात् तस्मात् क्रुध्यसि कि मयि
«ແລ້ວດ້ວຍການພັດພາກຈາກລາວ ບາບທີ່ນໍາພາຄວາມພິນາດຈະຕົກທັບຂ້າ. ເມື່ອຂ້າໄດ້ປົກປ້ອງລາວແລ້ວ ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງໂກດຂ້າດ້ວຍເຫດນັ້ນ? ໃນທໍານອງດຽວກັນ ມິດສະຫາຍຜູ້ສັດຊື່ທີ່ຢູ່ໃຕ້ການປົກປ້ອງ ກໍມີໜ້າທີ່ໃນສົງຄາມໃຫຍ່ ທີ່ຈະປົກປ້ອງພະຣາຊາຂອງຕົນ. ຖ້າໃນສົງຄາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນີ້ ຂ້າເຫັນສາຕະຍະກິຕາຍຕໍ່ໜ້າຕາຂ້າ, ການສູນເສຍນັ້ນຈະຖ່ວມທັບຂ້າດັ່ງຄວາມຜິດທີ່ນໍາພາຄວາມພິນາດ; ດັ່ງນັ້ນຂ້າຈຶ່ງປົກປ້ອງລາວ. ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງຫັນຄວາມໂກດມາຫາຂ້າ?»
Verse 25
यच्च मे गर्हसे राजन्नन्येन सह संगतम् | अहं त्वया विनिकृतस्तत्र मे बुद्धिविभ्रम:
«ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອທ່ານຕໍານິຂ້າ ໂດຍກ່າວຫາວ່າ ໃນຂະນະທີ່ທ່ານກໍາລັງຮົບກັບຜູ້ອື່ນ ຂ້າໄດ້ໃຊ້ກົນລະຍຸດຫຼອກລວງທ່ານ, ຄໍາກ່າວຫານັ້ນເຮັດໃຫ້ປັນຍາຂ້າສັບສົນ—ບັງຄັບໃຫ້ຂ້າຕ້ອງຖາມຕົນເອງວ່າ ໃນກົນລະຍຸດແຫ່ງສົງຄາມ ສິ່ງໃດຈຶ່ງເປັນທໍາອັນແທ້ຈິງ.»
Verse 26
कवचं धुन्वतस्तुभ्यं रथं चारोहत: स्वयम् । धनुर्ज्या कर्षतश्चैव युध्यतः सह शत्रुभि:
ອາຣຈຸນກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າເອງໄດ້ສັ່ນເກາະປ້ອງກັນຂອງຕົນ ແລ້ວຂຶ້ນລົດສົງຄາມດ້ວຍຕົນເອງ; ເຈົ້າດຶງສາຍຄັນທະນູ ແລະຕໍ່ສູ້ຢູ່ກາງກອງສັດຕູ. ໃນຄວາມວຸ້ນວາຍນັ້ນ—ທີ່ລົດ, ຊ້າງ, ທະຫານມ້າ ແລະທະຫານຍ່າງ ໄຫຼຫຼັ່ງດັ່ງທະເລເລິກ ແລະການປະທະຂອງກອງທັບທີ່ຮວບຮວມກັນກໍກຳລັງຄຸກຄາມທົ່ວ—ຈະກ່າວໄດ້ແນວໃດວ່າ ນີ້ແມ່ນ ‘ການດວນ’ ຂອງນັກຮົບຄົນດຽວກັບນັກຮົບຄົນດຽວ ດັ່ງກັບວ່າຖືກແຍກອອກຈາກການຮົບອັນປະປົນຮອບຂ້າງ?»
Verse 27
एवं रथगजाकीर्णे हयपत्तिसमाकुले । सिंहनादोद्धतरवे गम्भीरे सैन्यसागरे
ອາຣຈຸນກ່າວວ່າ: «ໃນທະເລແຫ່ງກອງທັບອັນເລິກນັ້ນ—ທີ່ແອດແນ້ນດ້ວຍລົດແລະຊ້າງ, ເຕັມໄປດ້ວຍທະຫານມ້າແລະທະຫານຍ່າງ, ແລະນ່າສະພຶງກົວດ້ວຍສຽງຮ້ອງຮົບດັ່ງສິງ—ທີ່ນັກຮົບທັງສອງຝ່າຍທີ່ຮວບຮວມກັນກຳລັງຂ້າຟັນກັນ—ເຈົ້າໄດ້ປະຈັນໜ້າກັບສາຕະຍະກິໂດຍກົງ. ໃນຄວາມວຸ້ນວາຍແບບນັ້ນ ຈະອ້າງໄດ້ແນວໃດວ່າ ນີ້ແມ່ນ ‘ການດວນ’ ຄົນດຽວຕໍ່ຄົນດຽວ?»
Verse 28
स्वै: परैश्न समेतेभ्य: सात्वतेन च संगमे । एकस्यैकेन हि कथं संग्राम: सम्भविष्यति
ອາຣຈຸນກ່າວວ່າ: «ໃນການປະທະທີ່ກອງຂອງຕົນແລະກອງຂອງສັດຕູມາຮວບຮວມກັນ, ແລະເຈົ້າກໍໄດ້ປະຈັນໜ້າກັບສາຕະຍະກິ—ຈະອ້າງໄດ້ແນວໃດວ່າ ມີ ‘ສົງຄາມ’ ແຕ່ຄົນດຽວຕໍ່ຄົນດຽວ? ໃນສົງຄາມອັນວຸ້ນວາຍທີ່ຜູ້ຮົບຫຼາຍຄົນຫຼັ່ງໄຫຼເຂົ້າມາ, ຄວາມຄິດວ່າເປັນການດວນທີ່ແຍກຕ່າງຫາກ ຍ່ອມບໍ່ນ່າເຊື່ອຖື.»
Verse 29
बहुभि: सह संगम्य निर्जित्य च महारथान् | श्रान्तश्न श्रान्तवाहश्न विमना: शस्त्रपीडित:
ອາຣຈຸນກ່າວວ່າ: «ຫຼັງຈາກເຂົ້າຮົບກັບນັກຮົບຫຼາຍຄົນ ແລະເອົາຊະນະນັກຮົບລົດຍິ່ງໃຫຍ່ຫຼາຍຄົນ, ສາຕະຍະກິກໍເມື່ອຍລ້າແລ້ວ. ມ້າຂອງລາວກໍອ່ອນແຮງຈາກຄວາມຫນັກໜ່ວງ, ແລະລາວຜູ້ຖືກກະທົບດ້ວຍອາວຸດ ກໍເສົ້າໝອງ ແລະທໍ້ໃຈ.»
Verse 30
ईदृशं सात्यकिं संख्ये निर्जित्य च महारथम् । अधिकत्वं विजानीषे स्ववीर्यवशमागतम्
ອາຣຈຸນກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຈົ້າໄດ້ເອົາຊະນະສາຕະຍະກິໃນສົງຄາມ—ຜູ້ເປັນນັກຮົບລົດຍິ່ງໃຫຍ່—ເຈົ້າກໍເລີ່ມເຫັນຕົນເອງວ່າເຫນືອກວ່າ, ຄິດວ່າລາວຖືກນຳໃຫ້ຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງເຈົ້າ ໂດຍພະລັງຂອງເຈົ້າເອງ.»
Verse 31
यदिच्छसि शिरश्नलास्य असिना हन्तुमाहवे | तथा कृच्छूगतं चैव सात्यकिं क: क्षमिष्यति,इसलिये तुम युद्धस्थलमें तलवारसे उसका सिर काट लेना चाहते थे। सात्यकिको वैसे संकटमें देखकर मेरे पक्षका कौन वीर सहन करेगा?
ອາຣຈຸນກ່າວວ່າ: «ຖ້າເຈົ້າປາດຖະນາຈິງໆທີ່ຈະຟັນເຂົາໃນສະໜາມຮົບດ້ວຍດາບ ແລະຕັດສະໜອງຫົວເຂົາ—ແລ້ວນັກຮົບຝ່າຍພວກເຮົາຜູ້ໃດຈະອົດທົນໄດ້ ເມື່ອເຫັນສາຕະຍະກີຕົກຢູ່ໃນອັນຕະລາຍຫນັກ? ເຫັນເຂົາຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກ ຝ່າຍພວກເຮົາຍ່ອມທົນບໍ່ໄດ້».
Verse 32
त्वं वै विगर्हयात्मानमात्मानं यो न रक्षसि । कथं करिष्यसे वीर यो वा त्वां संश्रयेज्जन:
«ເຈົ້າກໍກຳລັງຕຳນິຕົນເອງຢ່າງແທ້ຈິງ—ເພາະເຈົ້າຍັງປົກປ້ອງຕົນເອງບໍ່ໄດ້. ໂອ ວີຣະບຸລຸດ, ແລ້ວເຈົ້າຈະປົກປ້ອງຜູ້ໃດທີ່ມາພຶ່ງພາ ແລະຂໍອາໄສຢູ່ກັບເຈົ້າໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 33
संजय उवाच एवमुक्तो महाबाहुर्यूपकेतुर्महायशा: । युयुधानं समुत्सृज्य रणे प्रायमुपाविशत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ນັກຮົບແຂນໃຫຍ່ ຜູ້ມີຊື່ສຽງຍິ່ງ ຜູ້ຊູງທຸງມີເຄື່ອງໝາຍ “ຢູປະ” (ເສົາພິທີບູຊາ) ໄດ້ປ່ອຍຢຸຍຸທານະ ແລະນັ່ງລົງໃນສະໜາມຮົບ ຮັບຖື “ປຣາຍະ” ຄືຄຳປະຕິຍານອົດອາຫານຈົນຕາຍ».
Verse 34
शरानास्तीर्य सव्येन पाणिना पुण्यलक्षण: । यियासुर्ब्रह्य लोकाय प्राणान् प्राणेष्वधाजुहोत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ພູຣີສຣະວາ ຜູ້ມີເຄື່ອງໝາຍອັນບໍລິສຸດ ໄດ້ປູລູກສອນດ້ວຍມືຊ້າຍເປັນອາສນະອັນສັກສິດ; ແລະດ້ວຍຄວາມປາດຖະນາຈະໄປສູ່ພຣະຫມະໂລກ ເຂົາໄດ້ຖວາຍລົມຫາຍໃຈເຂົ້າໃນລົມຫາຍໃຈ—ເຮັດເປັນຮອມພາຍໃນດ້ວຍການຄວບຄຸມລົມຫາຍໃຈ».
Verse 35
सूर्य चक्षु: समाधाय प्रसन्न सलिले मन: । ध्यायन् महोपनिषदं योगयुक्तो5भवन्मुनि:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເຂົາຕັ້ງສາຍຕາໄວ້ທີ່ດວງອາທິດ ແລະວາງໃຈອັນສະຫງົບໄວ້ໃນນ້ຳທີ່ໃສສະອາດ; ແລ້ວດ້ວຍການປະສານໃນໂຍຄະ ເຂົາໄດ້ພິຈາລະນາພຣະພຣະຫມັນສູງສຸດ ດັ່ງທີ່ມະຫາອຸປະນິສັດສອນໄວ້ ແລະກາຍເປັນມຸນີຜູ້ປະກອບໂຍຄະ».
Verse 36
ततः स सर्वसेनायां जन: कृष्णधनंजयौ । गर्हयामास तं॑ चापि शशंस पुरुषर्षभम्,तदनन्तर सारी कौरव-सेनाके लोग श्रीकृष्ण और अर्जुनकी निन्दा तथा नरश्रेष्ठ भूरिश्रवाकी प्रशंसा करने लगे
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວໃນກອງທັບທັງປວງ ຜູ້ຄົນພາກັນຕິຕຽນພຣະກຣິດສະນະ ແລະ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣະຈຸນ) ແຕ່ອີກຝ່າຍໜຶ່ງກໍພາກັນສັນລະເສີນວິລະບຸລຸດນັ້ນ—ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ສູງສຸດໃນຫມູ່ມະນຸດ. ໃນບັນຍາກາດສິນທຳອັນຕຶງຕັນຂອງສະໜາມຮົບ ຄຳຕັດສິນຂອງມະຫາຊົນມັກແກວ່ງໄວ—ຕຳນິສິ່ງທີ່ເຫັນວ່າບໍ່ຍຸດຕິທຳ ແລະ ຍົກຍ້ອງຄວາມກ້າຫານກັບກຽດສັກສີນັກຮົບ.
Verse 37
निन्द्यमानौ तथा कृष्णौ नोचतु: किंचिदप्रियम् । ततः प्रशस्यमानश्नव नाहृष्यद् यूपकेतन:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ຖືກຕິຕຽນ ພຣະກຣິດສະນະທັງສອງກໍບໍ່ໄດ້ເວົ້າຄຳຫຍາບຄາຍ ຫຼື ຄຳທີ່ບໍ່ນ່າຟັງແມ່ນແຕ່ຄຳດຽວ. ແລະເມື່ອຖືກສັນລະເສີນ ຢູປະເກຕະນະ ກໍບໍ່ຫຼົງດີໃຈ—ຍືນຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງທ່າມກາງຄຳຕຳນິແລະຄຳສັນລະເສີນ.
Verse 38
उनके द्वारा निन्दित होनेपर भी श्रीकृष्ण और अर्जुनने कोई अप्रिय बात नहीं कही तथा प्रशंसित होनेपर भी यूपकेतु भूरिश्रवाने हर्ष नहीं प्रकट किया ।।
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ຖືກດ່າຕິຕຽນ ພຣະກຣິດສະນະ ແລະ ອາຣະຈຸນ ກໍບໍ່ໄດ້ເວົ້າຄຳທີ່ບໍ່ຄວນແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ; ແລະແມ່ນແຕ່ຖືກສັນລະເສີນ ຢູປະເກຕຸ ພູຣິສະຣະວະສ ກໍບໍ່ໄດ້ສະແດງຄວາມຍິນດີ, ໂອ້ ພຣະຣາຊາ. ແຕ່ເມື່ອພຣະອົງລູກຊາຍຂອງທ່ານເລີ່ມເວົ້າຄຳຕຳນິດັ່ງພູຣິສະຣະວະສ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣະຈຸນ) ກໍອົດທົນໃນໃຈຕໍ່ຄຳຂອງພວກເຂົາ ແລະ ຂອງພູຣິສະຣະວະສ ບໍ່ໄດ້ ແລະໃນໃຈກໍກະພື້ນຄວາມຂຸ່ນເຄືອງຂຶ້ນ.
Verse 39
असंक्रुद्धमना वाच: स्मारयन्निव भारत | उवाच पाण्डुतनय: साक्षेपमिव फाल्गुन:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ້ ພາຣະຕະ! ບຸດແຫ່ງປານດຸ—ພາລກຸນ (ອາຣະຈຸນ)—ດ້ວຍໃຈທີ່ບໍ່ໄດ້ລຸກໄຟໂກດເລີຍ ໄດ້ເວົ້າດັ່ງກຳລັງເຕືອນໃຫ້ຈື່ຈຳເລື່ອງເກົ່າ ແລະດັ່ງກຳລັງຕຳນິຢ່າງແຫຼມຄົມຕໍ່ພວກເກົາຣະວະ. ບົດນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມອົດກັ້ນຂອງນັກຮົບ: ແມ່ນແຕ່ຢູ່ກາງສົງຄາມ ຄຳຂອງອາຣະຈຸນກໍເກີດຈາກການລະລຶກແລະການຕຳນິຕາມທຳ ບໍ່ແມ່ນຈາກຄວາມໂກດທີ່ຂາດການຄວບຄຸມ.
Verse 40
मम सर्वेडपि राजानो जानन्त्येव महाव्रतम् । न शक्यो मामको हन्तुं यो मे स्थादू बाणगोचरे
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ບັນດາກະສັດທັງປວງຮູ້ດີແລ້ວເຖິງປະຕິຍານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຂ້າ: ບໍ່ມີສັດຕູໃດຈະສາມາດຂ້າຜູ້ໃດໜຶ່ງໃນພວກຂ້າໄດ້ ຕາບໃດທີ່ເຂົາຍັງຢູ່ໃນລະດັບທີ່ລູກທະນູຂອງຂ້າຍິງເຖິງ».
Verse 41
यूपकेतो निरीक्ष्यैतन्न मार्महसि गर्लितुम् न हि धर्ममविज्ञाय युक्त गर्हयितुं परम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ຢູປະເກຕຸ, ເມື່ອໄດ້ພິຈາລະນາເລື່ອງນີ້ແລ້ວ ເຈົ້າບໍ່ຄວນຕຳນິຂ້ອຍ. ເພາະບໍ່ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍແທ້ຂອງທຳ (dharma) ແລ້ວ ການຕຳນິຜູ້ອື່ນບໍ່ເໝາະສົມ».
Verse 42
आत्तशस्त्रस्य हि रणे वृष्णिवीरं जिघांसत: । यदहं बाहुमच्छैत्सं न स धर्मो विगर्हित:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໃນສະໜາມຮົບ ເຈົ້າຖືອາວຸດໄວ້ໃນມື ແລະມຸ່ງຈະຂ້າວິລະຊົນວຣິສນິ ຊາຕະຍະກິ. ໃນສະພາບນັ້ນ ການທີ່ຂ້ອຍຕັດແຂນເຈົ້າ ບໍ່ແມ່ນການກະທຳທີ່ຄວນຕຳນິ; ມັນແມ່ນທຳອັນຊອບ ເພື່ອປົກປ້ອງຜູ້ທີ່ມາຂໍພຶ່ງພາ».
Verse 43
न्यस्तशस्त्रस्य बालस्य विरथस्य विवर्मण: । अभिमन्योर्व॑धं तात धार्मिक: को नु पूजयेत्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ເມື່ອເດັກນ້ອຍ ອະພິມັນຍຸ ວາງອາວຸດລົງ ແລະຖືກປະໄວ້ໂດຍບໍ່ມີລົດຮົບ ບໍ່ມີເກາະ, ຜູ້ມີທຳຄົນໃດຈະຍົກຍ້ອງການຂ້າເຂົາໃນສະພາບນັ້ນໄດ້?»
Verse 44
(दुर्योधनस्य क्षुद्रस्यथ न प्रमाणेडवतिष्ठत: । सौमदत्तेरव॑ध: साधु: स वै साहाय्यकारिण: ।।
ອາຣະຈຸນເວົ້າວ່າ: «ເນື່ອງຈາກ ທຸຣະໂຢທະນະ ຜູ້ຕ່ຳຕ້ອຍນັ້ນ ບໍ່ຢືນຢູ່ໃນຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມປະພຶດອັນຊອບ, ການສັງຫານບຸດຂອງ ໂສມະດັດ (ພູຣີສຣະວັສ) ຜູ້ເປັນຜູ້ຊ່ວຍເຂົາ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງສົມຄວນ. ເມື່ອຊີວິດຕົກຢູ່ໃນອັນຕະລາຍ ຂ້ອຍມີຄວາມຕັ້ງໃຈໝັ້ນຄົງວ່າ ຈະປົກປ້ອງພວກພ້ອມຂອງຂ້ອຍ—ໂດຍສະເພາະວິລະຊົນທີ່ກຳລັງຖືກຟັນລົງຕໍ່ໜ້າຕາຂອງຂ້ອຍ. ພູຣີສຣະວັສ ກຸຣຸຜູ້ມີໃຈຍິ່ງ ໄດ້ຄວບຄຸມ ຊາຕະຍະກິ ໄວ້ໃນອຳນາດ; ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອຮັກສາຄຳປະຕິຍານຂອງຂ້ອຍ ຂ້ອຍຈຶ່ງກະທຳເຊັ່ນນີ້». ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ! ຕໍ່ມາ ອາຣະຈຸນ—ຖືກຄວາມເມດຕາກະທົບໃຈ ຄິດພິຈາລະນາຫຼາຍປະການ ແລະຖືກຄວາມໂສກຄອບງຳ—ໄດ້ເວົ້າອີກຄັ້ງກັບ ພູຣີສຣະວັສ ຊາວກຸຣຸ: ‘ຂໍໃຫ້ຂ້ອຍດ່າຄຳວ່າ ທຳຂອງກະສັດນັກຮົບ (kṣatriya-dharma) ນັ້ນ, ເພາະມັນເຮັດໃຫ້ທ່ານ—ເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ ຜູ້ໃຫ້ທີ່ພຶ່ງ ແລະຄວນເປັນທີ່ພຶ່ງ—ຕົກມາຢູ່ໃນສະພາບນີ້! ຖ້າບໍ່ມີຄຳປະຕິຍານກ່ອນໜ້າ, ໃນໂລກນີ້ ແມ່ນແຕ່ຄົນເຊັ່ນຂ້ອຍ ຈະກ້າຟັນທ່ານ ຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ເຊັ່ນນີ້ໃນວັນນີ້ໄດ້ແນວໃດ?’ ເມື່ອຖືກ ປາຣຖະ ເວົ້າເຊັ່ນນັ້ນ ພູຣີສຣະວັສ ໄດ້ແຕະພື້ນດິນດ້ວຍສີສະ, ແລະໃຊ້ມືຊ້າຍຍົກແຂນຂວາຂອງຕົນ ແລ້ວໂຍນມັນໄປຫາ ອາຣະຈຸນ».
Verse 45
एतत् पार्थस्य तु वचस्तत: श्र॒ुत्वा महाद्युति: । यूपकेतुर्महाराज तूष्णीमासीदवाड्मुख:,महाराज! पार्थकी उपर्युक्त बात सुनकर यूप-चिह्लित ध्वजावाले महातेजस्वी भूरिश्रवा नीचे मुँह किये मौन रह गये
ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳຂອງ ປາຣຖະ ແລ້ວ ຢູປະເກຕຸ ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງ—ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ—ກໍກົ້ມໜ້າ ແລະນິ່ງງຽບຢູ່.
Verse 46
अर्जुन उवाच या प्रीतिर्थर्मराजे मे भीमे च बलिनां वरे । नकुले सहदेवे च सा मे त्वयि शलाग्रज
ອາຣະຈຸນກ່າວວ່າ: «ຄວາມຮັກແລະຄວາມເຄົາລົບທີ່ຂ້າພະເຈົ້າມີຕໍ່ ທັມມະຣາຊ ຢຸທິສຖິຣ, ຕໍ່ ພີມ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ຜູ້ແຂງແຮງ—ແລະຕໍ່ ນະກຸລ ກັບ ສະຫະເທວ, ຄວາມຮັກນັ້ນເທົ່າກັນນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າກໍມີຕໍ່ທ່ານດ້ວຍ, ໂອ ອ້າຍໃຫຍ່ຂອງ ສາລາ. ແມ່ນແຕ່ທ່າມກາງຄວາມຄຸກຄາມຂອງສົງຄາມ ຂ້າພະເຈົ້າກໍຍັງຮັບຮູ້ຄວາມຜູກພັນດັ່ງຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະກຽດສັກສີທີ່ຜູກມັດນັກຮົບຜູ້ສູງສົ່ງ»។
Verse 47
मया त्वं समनुज्ञात: कृष्णेन च महात्मना । गच्छ पुण्यकृताललोकान् शिबिरौशीनरो यथा,मैं और महात्मा भगवान् श्रीकृष्ण आपको यह आज्ञा देते हैं कि आप उशीनरपुत्र शिबिके समान पुण्यात्मा पुरुषोंके लोकोंमे जायेँ
ອາຣະຈຸນກ່າວວ່າ: «ທ່ານໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກຂ້າພະເຈົ້າ ແລະຈາກ ພຣະກຣິດສະນະ ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່. ບັດນີ້ຈົ່ງໄປສູ່ໂລກທີ່ຜູ້ສ້າງບຸນກຸສົນໄດ້ບັນລຸ—ເຊັ່ນ ສີບິ ບຸດແຫ່ງ ອຸສີນະຣາ»។
Verse 48
वासुदेव उवाच ये लोका मम विमला: सकृद् विभाता ब्रह्माद्ये: सुरवृषभैरपीष्यमाणा: । तान् क्षिप्रं ब्रज सतताग्निहोत्रयाजिन् मत्तुल्यो भव गरुडोत्तमाड्यान:
ວາສຸເທວະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງໄປໃຫ້ໄວ ສູ່ໂລກອັນບໍລິສຸດຂອງເຮົາ ທີ່ສ່ອງສະຫວ່າງຢູ່ເສມອ. ແມ່ນແຕ່ ພຣະພຣະຫມາ ແລະເທວະຜູ້ເປັນເລີດທັງຫຼາຍ ກໍຍັງປາຖະໜາຈະໄດ້ບັນລຸ. ໂອ ຜູ້ບູຊາອັກນິໂຫຕຣະຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ, ຈົ່ງເຂົ້າໄປໃນໂລກນັ້ນໃນທັນທີ; ຈົ່ງເປັນເຫມືອນເຮົາ—ຜູ້ເຄື່ອນໄຫວນັ່ງຢູ່ເທິງ ກະຣຸດ ອັນປະເສີດ»។
Verse 49
संजय उवाच उत्थित: स तु शैनेयो विमुक्त: सौमदत्तिना । खड्गमादाय चिच्छित्सु: शिरस्तस्य महात्मन:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ເມື່ອ ບູຣິສຣະວາ ບຸດແຫ່ງ ໂສມະດັດ ປ່ອຍເຂົາໄປແລ້ວ, ສາຕະຍະກິ ຜູ້ເປັນລູກຫຼານຂອງ ສິນິ ກໍລຸກຂຶ້ນຢືນ. ແລ້ວເຂົາຈຶ່ງຈັບດາບ ຕັ້ງໃຈຈະຕັດສີສະຂອງ ບູຣິສຣະວາ ຜູ້ມີໃຈສູງ»។
Verse 50
निहतं पाण्डुपुत्रेण प्रसक्त भूरिदक्षिणम् इयेष सात्यकिह्न्तुं शलाग्रजमकल्मषम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອ ບູຣິດັກຊິນາ ຜູ້ກໍາລັງພົວພັນຢູ່ໃນການຮົບ ຖືກບຸດແຫ່ງ ປານດຸ ສັງຫານ, ອ້າຍໃຫຍ່ຂອງ ສາລາ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ ກໍຕັ້ງໃຈຈະສັງຫານ ສາຕະຍະກິ»។
Verse 51
निकृत्तभुजमासीनं छिन्नहस्तमिव द्विपम् । शलके बड़े भाई प्रचुर दक्षिणा देनेवाले भूरिश्रवा सर्वथा निष्पाप थे। पाण्डुपुत्र अर्जुनने उनकी बाँह काटकर उनका वध-सा ही कर दिया था और इसीलिये वे आमरण अनशनका निश्चय लेकर ध्यान आदि अन्य कार्योमें आसक्त हो गये थे। उस अवस्थामें सात्यकिने बाँह कट जानेसे सूँड़ कटे हाथीके समान बैठे हुए भूरिश्रवाको मार डालनेकी इच्छा की || ५०६ || क्रोशतां सर्वसैन्यानां निन्द्यमान: सुदुर्मना:
Sañjaya said: Bhūriśravas, his arm severed, sat there like an elephant whose trunk has been cut off. As all the warriors cried out and condemned the act, Sātyaki—his mind darkened and agitated—pressed on with the intent to kill him. Though Kṛṣṇa and Arjuna, and many others on both sides, tried to restrain him, Sātyaki, unmoved by the outcry of the entire host, slew the vow-observing Bhūriśravas—an act widely judged blameworthy because it struck a disarmed, ascetic-minded foe.
Verse 52
वार्यमाण: स कृष्णेन पार्थेन च महात्मना । भीमेन चक्ररक्षाभ्याम श्वत्थाम्ना कृपेण च
Sañjaya said: Though he was being restrained by Kṛṣṇa and by the great-souled Pārtha (Arjuna), and also by Bhīma, by the two protectors of the chariot-wheel, and by Aśvatthāman and Kṛpa, he did not desist. The scene underscores a moral crisis on the battlefield: even when eminent warriors urge restraint, the momentum of wrath and the pressure of public outcry can drive a fighter toward an act that will be judged against dharma—especially when the opponent is under a vow and has been rendered vulnerable.
Verse 53
कर्णेन वृषसेनेन सैन्धवेन तथैव च । विक्रोशतां च सैन्यानामवधीत् तं धृतव्रतम्
Sañjaya said: Even as Karṇa, Vṛṣasena, and Jayadratha (the lord of Sindhu) protested, and as the armies cried out in alarm, Sātyaki nevertheless slew that steadfast man of vowed conduct. The moment is ethically charged: the battlefield’s collective outcry and the attempts of great warriors to restrain him highlight how rage and the momentum of violence can overwhelm the restraints of dharma, even when the victim is known for ascetic resolve and disciplined vows.
Verse 54
प्रायोपविष्टाय रणे पार्थेन छिन्नबाहवे । सात्यकि: कौरवेयाय खड्गेनापाहरच्छिर:
Sañjaya said: When Bhūriśravas—his arm severed in battle by Pārtha (Arjuna)—sat down on the battlefield undertaking the vow of fasting unto death, Sātyaki struck him with a sword and cut off his head. The moment is ethically charged: it depicts the collapse of restraint amid war, where a warrior engaged in a death-vow is slain, raising questions about dharma, vengeance, and the limits of righteous conduct in combat.
Verse 55
-7““«मन्धनी0 ५ पी एक /ि ” कक कक * ब्की . नाभ्यनन्दन्त सैन्यानि सात्यकिं तेन कर्मणा । अर्जुनेन हतं॑ पूर्व यज्जघान कुरूद्गबहम्
Sañjaya said: The armies did not rejoice at that deed of Sātyaki—because he slew Bhūriśravas, the foremost of the Kurus, who had already been struck down earlier by Arjuna. In the moral atmosphere of the battle, this act was seen not as a clean victory but as a troubling killing of one already disabled, and thus it drew no acclaim from the soldiers.
Verse 56
सहस्राक्षसमं चैव सिद्धचारणमानवा: । भूरिश्रवसमालोक्य युद्धे प्रायगतं हतम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອເຫັນພູຣິສຣະວະ—ຜູ້ທີ່ໃນສົງຄາມຖືກນໍາໄປຈົນເກືອບຕາຍ ແລະຖືກສັງຫານ—ພວກສິດທະ, ຈາຣະນະ, ແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ກະທັ້ງຜູ້ມີສະພາບດັ່ງອິນທຣະ ກໍຈ້ອງມອງດ້ວຍຄວາມພິລຶກພິລັນ. ພາບນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການລົ້ມລົງຂອງນັກຮົບໃຫຍ່ ກາຍເປັນການສະແດງທາງທຳມະໃຫ້ແກ່ໂລກທັງຫຼາຍ ໃຫ້ຄິດຄຳນຶງເຖິງຄ່າຂອງຄວາມໂກດ ແລະຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງຂອງຊີວິດໃນສົງຄາມ.
Verse 57
पक्षवादांश्व सुबहून् प्रावदंस्तव सैनिका:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ທະຫານຂອງທ່ານໄດ້ໂຕ້ຖຽງຢ່າງຍາວນານ ຍົກເຫດຜົນຫຼາຍປະການທັງຝ່າຍໜຸນ ແລະຝ່າຍຄ້ານຕໍ່ສາຕະຍະກິ. ທ້າຍທີ່ສຸດພວກເຂົາສະຫຼຸບວ່າ: “ສາຕະຍະກິບໍ່ມີຜິດໃນເລື່ອງນີ້; ມັນເປັນສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງເກີດ. ດັ່ງນັ້ນຢ່າໃຫ້ຄວາມໂກດຢູ່ໃນໃຈ; ເພາະຄວາມໂກດນັ້ນແຫຼະນໍາທຸກຂ໌ອັນໃຫຍ່ຫຼວງທີ່ສຸດມາໃຫ້ມະນຸດ”។
Verse 58
न वार्ष्णेयस्यापराधो भवितव्यं हि तत् तथा । तस्मान्मन्युर्न व: कार्य: क्रोधो दुः:खतरो नृणाम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: “ນີ້ບໍ່ແມ່ນຄວາມຜິດຂອງວາຣສ໌ເນຍະ (ສາຕະຍະກິ); ມັນຈະຕ້ອງເກີດຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນຢ່າໃຫ້ຄວາມຄັບແຄ້ນເຂົ້າມາຢູ່ໃນໃຈ; ເພາະຄວາມໂກດແມ່ນແຫຼ່ງທຸກຂ໌ທີ່ໜັກກວ່າສໍາລັບມະນຸດ.”
Verse 59
हन्तव्यश्वैव वीरेण नात्र कार्या विचारणा । विहितो हास्य धात्रैव मृत्यु: सात्यकिराहवे
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: “ເຂົາຈະຕ້ອງຖືກສັງຫານໂດຍວີຣະບຸລຸດ; ບໍ່ມີທີ່ໃຫ້ຄິດລັງເລໃນເລື່ອງນີ້. ເພາະຜູ້ສ້າງໄດ້ກໍານົດຄວາມຕາຍຂອງເຂົາໃນສະໜາມຮົບໄວ້ແລ້ວ.”
Verse 60
सात्यकिरुवाच न हन्तव्यो न हन्तव्य इति यन्मां प्रभाषत । धर्मवादैरधर्मिष्ठा धर्मकज्चुकमास्थिता:
ສາຕະຍະກິເວົ້າວ່າ: “ໂອ້ ພວກທີ່ເອົາອະທຳເປັນທີ່ພຶ່ງ ແຕ່ຢືນຢູ່ໃນເສື້ອຄຸມແຫ່ງທຳ! ໃນຍາມນີ້ ພວກເຈົ້າເວົ້າກັບຂ້ອຍຊໍ້າໆວ່າ ‘ຢ່າຂ້າ, ຢ່າຂ້າ’ ໂດຍອ້າງຄໍາທຳ—ຈົ່ງຟັງຄໍາຕອບຈາກຂ້ອຍເຖີດ.”
Verse 61
यदा बाल: सुभद्राया: सुतः शस्त्रविना कृत: । युष्माभिनििहतो युद्धे तदा धर्म: क्व वो गत:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອລູກຊາຍນ້ອຍຂອງສຸພັດຣາ ຖືກເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີອາວຸດ ແລ້ວຖືກພວກເຈົ້າສັງຫານໃນສົງຄາມ ໃນຂະນະນັ້ນ ທຳມະຂອງພວກເຈົ້າໄປຢູ່ໃສ?»
Verse 62
मया त्वेतत् प्रतिज्ञातं क्षेपे कस्मिंश्षिदेव हि । यो मां निष्पिष्य संग्रामे जीवन् हन्यात् पदा रुषा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍໄດ້ປະຕິຍານໄວ້ແທ້—ບາງໂອກາດໃດໜຶ່ງ—ວ່າ ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ບີບຂ້ອຍໃນສົງຄາມ ແລ້ວຍັງມີຊີວິດ ແລະຈະມາສັງຫານຂ້ອຍດ້ວຍຄວາມໂກດ ໂດຍໃຊ້ຕີນ…»
Verse 63
चेष्टमानं प्रतीघाते सभुजं मां सचक्षुष:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ແຂນຂອງຂ້ອຍຍັງຢູ່ຄົບ ແລະຂ້ອຍໄດ້ພະຍາຍາມຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ ເພື່ອຕອບແທນການຟັນຕີທີ່ຖືກກະທຳຕໍ່ຂ້ອຍ. ແຕ່ຖ້າພວກເຈົ້າ ທັງທີ່ມີຕາ ຍັງຖືວ່າຂ້ອຍເປັນຄົນຕາຍແລ້ວ ນັ້ນກໍສະແດງແຕ່ຄວາມທຶບທື່ນໃນປັນຍາຂອງພວກເຈົ້າ. ໂອ ວີລະບຸລຸດຜູ້ເລີດລ້ຳໃນຕະກູນກຸຣຸ! ຂ້ອຍໄດ້ຊຳລະຄວາມແຄ້ນແລ້ວ ໂດຍການສັງຫານ ພູຣີສຣະວັສ—ແລະໃນທັດສະນະຂອງຂ້ອຍ ນັ້ນຖືກຕ້ອງຢ່າງສິ້ນເຊີງ»
Verse 64
मन्यध्वं मृत इत्येवमेतद् वो बुद्धिलाघवम् । युक्तो हास्य प्रतीघात: कृतो मे कुरुपुड्रवा:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າພວກເຈົ້າຄິດວ່າ ‘ເຂົາຕາຍແນ່ແລ້ວ’ ນັ້ນກໍສະແດງແຕ່ຄວາມຕື້ນເຂີນໃນການຕັດສິນຂອງພວກເຈົ້າ. ໂອ ຜູ້ເລີດລ້ຳໃນຕະກູນກຸຣຸ! ການຕອບໂຕ້ໃນກໍລະນີນີ້ ຍ່ອມເໝາະສົມແທ້; ຂ້ອຍໄດ້ຮັບຄືນຄວາມແຄ້ນຕາມຄວນແລ້ວ»
Verse 65
यत् तु पार्थन मां दृष्टवा प्रतिज्ञामभिरक्षता | सखडूगो<स्य हतो बाहुरेतेनैवास्मि वज्चित:
ແຕ່ເມື່ອ ພາຣຖ (ອາຣຈຸນ) ເຫັນຂ້ອຍຢູ່ໃນຄວາມຄັບຂັນ ເພື່ອຮັກສາຄຳປະຕິຍານຂອງຕົນ ລາວໄດ້ຕັດແຂນຂອງ ພູຣີສຣະວັສ ພ້ອມທັງດາບ. ດ້ວຍການກະທຳນັ້ນເອງ ຂ້ອຍຈຶ່ງຖືກພາກອອກຈາກກຽດຍົດທີ່ຈະສັງຫານ ພູຣີສຣະວັສ ດ້ວຍມືຂອງຂ້ອຍເອງ.
Verse 66
भवितव्यं हि यद् भावि दैवं चेष्टयतीव च । सो<यं हतो विमर्देडस्मिन् किमत्राधर्मचेष्टितम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ສິ່ງໃດທີ່ຖືກກຳນົດໃຫ້ເກີດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແນ່ນອນ ແລະຊະຕາກຳເຫມືອນຈະຂັບເຄື່ອນການກະທຳໃຫ້ເປັນໄປຕາມນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນການປະທະນີ້ ພູຣີສຣະວັສ ຖືກສັງຫານຕາມຊະຕາກຳ. ແລ້ວຈະມີອັນໃດຢູ່ນີ້ທີ່ເອີ້ນໄດ້ວ່າ ການກະທຳອະທຳ?»
Verse 67
अपि चायं पुरा गीत: श्लोको वाल्मीकिना भुवि । न हन्तव्या: स्त्रिय इति यद् ब्रवीषि प्लवड्भम
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຍັງມີອີກ—ໃນອະດີດ ໃນແຜ່ນດິນນີ້ເອງ ວາລມີກິ ໄດ້ຂັບຮ້ອງຄຳກອນນີ້ວ່າ: ‘ບໍ່ຄວນສັງຫານຜູ້ຍິງ.’ ໂອ ນັກຮົບວານອນ, ເມື່ອເຈົ້າເວົ້າແບບນັ້ນ ຄຳຕອບຄື: ສຳລັບຜູ້ມີຄວາມມຸ່ງມັ້ນ ແລະພາກພຽນ ການກະທຳໃດທີ່ນຳຄວາມທຸກທໍລະມານໃຫ້ສັດຕູ ຍ່ອມຖືກນັບວ່າເໝາະຄວນເຮັດເສມອ.»
Verse 68
सर्वकालं मनुष्येण व्यवसायवता सदा । पीडाकरममित्राणां यत् स्यात् कर्तव्यमेव तत्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ທຸກເວລາ ສຳລັບຜູ້ມີຄວາມມຸ່ງມັ້ນ ແລະພາກພຽນ ການກະທຳທີ່ຄວນເຮັດມີພຽງຢ່າງດຽວ: ສິ່ງທີ່ນຳຄວາມທຸກທໍລະມານໃຫ້ສັດຕູ.»
Verse 69
संजय उवाच एवमुक्ते महाराज सर्वे कौरवपुड्रवा: । न सम किंचिदभाषन्त मनसा समपूजयन्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພະມະຫາກະສັດ, ເມື່ອກ່າວຈົບແລ້ວ ບັນດາກອຣະວະຜູ້ເລີດລ້ຳທັງຫມົດ ບໍ່ໄດ້ຕອບສິ່ງໃດເລີຍ. ແຕ່ໃນໃຈພວກເຂົາ ກໍເຄົາລົບນັບຖືເຂົາ—ຍອມຮັບຄຳຂອງເຂົາ ແລະສັນລະເສີນຈຸດຍືນຂອງເຂົາ.»
Verse 70
मन्त्राभिपूतस्य महाध्वरेषु यशस्विनो भूरिसहस्रदस्य च । मुनेरिवारण्यगतस्य तस्य न तत्र कश्चिद् वधमभ्यनन्दत
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ບໍ່ມີໃຜຍິນດີກັບການສັງຫານພູຣີສຣະວັສ—ຜູ້ມີຊື່ສຽງ ຜູ້ໄດ້ຮັບການຊຳລະດ້ວຍມົນຕຣາໃນພິທີຍັດຍະອັນໃຫຍ່, ຜູ້ໂດດເດັ່ນໃນການໃຫ້ທານນັບພັນໃນຍັດຍະ, ແລະນັ່ງຢູ່ດັ່ງມຸນີຜູ້ພຳນັກໃນປ່າ. ການຕາຍຂອງເຂົາ ແມ່ນແມ່ນເກີດກາງຄວາມດຸເດືອດຂອງສົງຄາມ ແຕ່ກັບຖືກຮູ້ສຶກວ່າເປັນເລື່ອງທີ່ຂັດຄ້ອງທາງທຳ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຄວນສະຫລອງ.»
Verse 71
वर देनेवाले भूरिश्रवाका नीले केशोंसे अलंकृत तथा कबूतरके समान लाल नेत्रोंवाला वह कटा हुआ सिर ऐसा जान पड़ता था, मानो अश्वमेधके मेध्य अश्वका कटा हुआ मस्तक अग्निकुण्डके भीतर रखा गया हो
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຫົວທີ່ຖືກຕັດຂາດຂອງ ພູຣີສຣະວະ—ຜູ້ມີຊື່ສຽງວ່າເປັນຜູ້ປະທານພອນ—ມີຜົມດຳຄ້ຳປະດັບຢູ່ ແລະມີດວງຕາແດງດັ່ງຕານົກພິລາບ ປານກັບວ່າເປັນຫົວຂອງມ້າອັນບໍລິສຸດໃນພິທີອັສວະເມດະ ທີ່ຖືກຕັດແລ້ວນຳໄປວາງໃນຫຼຸມໄຟ.
Verse 72
स तेजसा शस्त्रकृतेन पूतो महाहवे देहवरं विसृज्य । आक्रामदूर्ध्व वरदो वराहों व्यावृत्त्य धर्मेण परेण रोदसी
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ ລາວຖືກຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດດ້ວຍອຳນາດເຜົາໄໝ້ຂອງອາວຸດ ແລ້ວປ່ອຍວາງກາຍອັນປະເສີດຂອງຕົນ. ຈາກນັ້ນ ພູຣີສຣະວະ—ຜູ້ຄວນແກ່ການຮັບພອນ ແລະເປັນຜູ້ປະທານພອນ—ໄດ້ລອຍຂຶ້ນສູງ ໂດຍທຳອັນສູງສຸດ ຂ້າມພົ້ນທັງແຜ່ນດິນແລະຟ້າ ໄປສູ່ໂລກເທິງ.
Verse 73
सुनीलकेशं वरदस्य तस्य शूरस्य पारावतलोहिताक्षम् | अश्वस्य मेध्यस्य शिरो निकृत्तं न्यस्तं हविर्धानमिवान्तरेण
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ຫົວຂອງວິລະຊົນຜູ້ປະທານພອນນັ້ນ ຜົມດຳຄ້ຳ ແລະຕາແດງດັ່ງຕານົກພິລາບ ຖືກຕັດຂາດແລ້ວວາງໄວ້ແຍກຕ່າງຫາກ ປານກັບເປັນເຄື່ອງບູຊາທີ່ວາງໃນພາຊະນະຖວາຍ.”
Verse 143
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि भूरिश्रवोवधे त्रिचत्वारिंशदधिकशततमो< ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 143 ໃນ ດໂຣນະປະຣະວະ ແຫ່ງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນພາກວ່າດ້ວຍການສັງຫານ ໄຊຍະດຣະຖະ—ໂດຍສະເພາະຕອນວ່າດ້ວຍການຕາຍຂອງ ພູຣີສຣະວະ.
Verse 153
एवमुक्तो रणे पार्थों भूरिश्रवसमब्रवीत् | रणभूमिमें भूरिश्रवाके ऐसा कहनेपर अर्जुनने उससे कहा
ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນໃນສະໜາມຮົບ ພາຣະຖະ (ອາຣະຈຸນ) ໄດ້ຕອບກັບ ພູຣີສຣະວະ.
Verse 196
वयस्यैरथ मित्रैश्व ते च बाहुं समाश्रिता: । क्षत्रियलोग अपने-अपने भाई
ອາຣຊຸນ ກ່າວວ່າ: «ພວກກະສັດຕະຣິຍະ ເຂົ້າສູ່ສົງຄາມຕໍ່ສັດຕູ ໂດຍຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍພີ່ນ້ອງ ບິດາ ບຸດ ຍາດພີ່ນ້ອງ ມິດສະຫາຍ ແລະສະຫາຍວັຍດຽວກັນ. ແຕ່ທຸກຄົນລ້ວນພຶງພາກຳລັງແຂນຂອງນັກຮົບຜູ້ເປັນເລີດນັ້ນ ໂດຍອາໄສອຳນາດຂອງລາວເປັນທີ່ພຶ່ງ».
Verse 563
अपूजयन्त त॑ देवा विस्मितास्ते5स्य कर्मभि: । युद्धमें प्रायोपवेशन करनेवाले
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເທວະທັງຫຼາຍໄດ້ບູຊາເຂົາ ເພາະປະຫວັດການກະທຳຂອງເຂົາເຮັດໃຫ້ພວກເທວະພິສົດພິສັງ. ເມື່ອເຫັນ ພູຣີສຣະວັສ—ວີຣະບຸລຸດກ້າຫານດັ່ງພຣະອິນທຣະ—ຖືກສັງຫານ ໃນຂະນະທີ່ລາວໄດ້ຖືພຣະຕິຍານອົດອາຫານຈົນຕາຍໃນສະໜາມຮົບ, ພວກສິດທະ, ຈາຣະນະ, ມະນຸດ ແລະເທວະ ໄດ້ສັນລະເສີນຄຸນຄ່າຂອງລາວ; ເພາະພວກເຂົາຕື່ນຕະລຶງຕໍ່ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຈິດຈັກຂອງລາວ».
Verse 623
स मे वध्यो भवेच्छत्रुर्यद्यपि स्यान्मुनिव्रत: । मैंने तो पहलेसे ही यह प्रतिज्ञा कर रखी है कि जिसके द्वारा कभी भी मेरा तिरस्कार हो जायगा अथवा जो संग्रामभूमिमें मुझे पटककर जीते-जी रोषपूर्वक मुझे लात मारेगा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ສັດຕູນັ້ນຈະຕ້ອງຖືກຂ້າໂດຍຂ້ອຍ. ຂ້ອຍໄດ້ຕັ້ງສັດຈະປະຕິຍານໄວ້ແຕ່ກ່ອນແລ້ວວ່າ: ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ເຄີຍຫຍາມຫມິ່ນຂ້ອຍ, ຫຼືໃນສະໜາມຮົບໂຍນຂ້ອຍໃຫ້ລົງ ແລະໃນຂະນະທີ່ຂ້ອຍຍັງມີຊີວິດ ກໍເຕະຂ້ອຍດ້ວຍຄວາມໂກດ—ແມ່ນແຕ່ຜູ້ນັ້ນນັ່ງຖືວຣະຕະແຫ່ງຄວາມງຽບດັ່ງມຸນີ—ກໍຕ້ອງເປັນເປົ້າໝາຍແຫ່ງຄວາມຕາຍດ້ວຍມືຂ້ອຍ».
Frequently Asked Questions
The narrative frames the tension between eliminating a decisive commander for strategic necessity and the ethical weight of targeting a revered teacher-figure (ācārya), while both sides justify escalation through duty-based reasoning.
Collective outcomes in crisis are shaped less by isolated prowess than by coordination, timely intervention, and the cascading effects of intent; agency operates within networks of protection, counsel, and consequence.
No explicit phalaśruti is presented here; the chapter functions as narrative-ethical documentation, where significance arises from situating tactical decisions within the epic’s broader inquiry into duty, leadership, and moral cost.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.