Adhyaya 100
नियोगप्रसङ्गः — The Niyoga Episode: Births of Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, and Vidura
Upa-parva: Sambhava Upa-Parva (Genealogical Origins and Dynastic Continuity)
Vaiśaṃpāyana narrates how Satyavatī instructs the newly-wedded queens to receive Vyāsa for niyoga at the appointed time. Ambikā, encountering Vyāsa’s ascetic appearance, closes her eyes in fear; Vyāsa prophesies that her son will be powerful and eminent yet blind due to the mother’s reaction, leading to the birth of Dhṛtarāṣṭra. Satyavatī seeks a second son for dynastic fitness; Ambālikā, frightened and turning pale, receives Vyāsa, and he declares her son will be pale (Pāṇḍu) and bear that very name. When the elder queen again fails to comply, she sends a well-adorned maid instead; the maid receives Vyāsa respectfully and without fear. Vyāsa blesses her with freedom from servitude and foretells a righteous, supremely intelligent child; Vidura is born, identified as Dharma incarnate due to a prior curse narrative (Māṇḍavya), and becomes brother to Dhṛtarāṣṭra and Pāṇḍu. The chapter closes by summarizing that these births, though through Vyāsa in Vicitravīrya’s field, become the principal continuers of the Kuru line.
Chapter Arc: शान्तनु, गङ्गा के रहस्य से व्याकुल, पूछते हैं—जिस पुत्र को तुमने दिया, उसने ऐसा कौन-सा कर्म किया कि उसे मनुष्यों में रहना पड़े? और जो वसु लोकाधीश्वर हैं, वे मानव-योनि में कैसे आए? → गङ्गा (जाह्नवी) वसुओं के पतन का कारण खोलती है—वसुओं ने वसिष्ठ के आश्रम से दिव्य कामधेनु का अपहरण किया; यह अपराध ऋषि-धर्म और तपोबल के विरुद्ध था। वसिष्ठ दिव्यदृष्टि से चोरी जान लेते हैं और क्रोध का ज्वार उठता है। → वसिष्ठ क्रोधावेश में वसुओं को शाप देते हैं—देवत्व से गिरकर मनुष्यलोक में जन्म लेना पड़ेगा; शाप का विधान अटल हो जाता है और वसु प्रसाद पाने में असफल रहते हैं। → शाप-बंधन के भीतर भी एक मार्ग निकलता है—वसु द्युनाम (महाभाग) शान्तनु के पुत्र रूप में जन्म लेते हैं; बालक का नाम देवव्रत (गाङ्गेय) पड़ता है। शान्तनु शोकाकुल होकर नगर लौटते हैं, और वंश-इतिहास की धारा आगे बढ़ती है। → देवव्रत के असाधारण गुणों का संकेत देकर कथा आगे के लिए छोड़ दी जाती है—यह बालक आगे चलकर वंश-धर्म को किस मूल्य पर थामेगा?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ ३ श्लोक मिलाकर कुल २८३ लोक हैं) नवनवतितमो< ध्याय: महर्षि वसिष्ठद्वारा वसुओंको शाप प्राप्त होनेकी कथा शान्तनुरुवाच आपतवो नाम को न्वेष वसूनां कि च दुष्कृतम् । यस्याभिशापात् ते सर्वे मानुषी योनिमागता:
ຊານຕະນຸ ຖາມວ່າ: «ໂອ ເທວີ! ມະຫາຣິສີຜູ້ມີນາມວ່າ ອາປະວະ (Āpava) ແມ່ນໃຜ? ແລະວະສຸທັງຫຼາຍໄດ້ກະທຳຜິດອັນໃດ ຈົນເພາະຄຳສາບຂອງອາປະວະ ພວກເຂົາທັງໝົດຈຶ່ງຕ້ອງມາເກີດໃນຍົນີມະນຸດ?»
Verse 2
अनेन च कुमारेण त्वया दत्तेन कि कृतम् । यस्य चैव कृतेनायं मानुषेषु निवत्स्यति,और तुम्हारे दिये हुए इस पुत्रने कौन-सा कर्म किया है, जिसके कारण यह मनुष्यलोकमें निवास करेगा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວ ເດັກນ້ອຍນີ້—ຜູ້ທີ່ເຈົ້າໄດ້ມອບໃຫ້—ໄດ້ກະທຳກຳອັນໃດ ຈຶ່ງຈະຕ້ອງພຳນັກຢູ່ໃນໂລກມະນຸດ?»
Verse 3
ईशा वै सर्वलोकस्य वसवस्ते च वै कथम् | मानुषेषूदपद्यन्त तन््ममाचक्ष्व जाहल्नवि,जाह्नवि! वसु तो समस्त लोकोंके अधीश्वर हैं, वे कैसे मनुष्यलोकमें उत्पन्न हुए? यह सब बात मुझे बताओ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ວະສຸທັງຫຼາຍແມ່ນເຈົ້າແຫ່ງໂລກທັງປວງ. ແລ້ວເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ພວກເຂົາຈະມາເກີດໃນໂລກມະນຸດ? ຈົ່ງເລົ່າໃຫ້ຂ້ອຍຟັງໃຫ້ຄົບຖ້ວນ ໂອ ຈາຫນະວີ—ຜູ້ສືບສາຍຈາກ ຈາຫນຸ (ຄົງຄາ)».
Verse 4
वैशम्पायन उवाच एवमुक्ता तदा गड़ा राजानमिदमतब्रवीत् | भर्तरें जाह्नवी देवी शान्तनुं पुरुषर्षभ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ເມື່ອຖືກຖາມດັ່ງນັ້ນ ນາງພຣະເທວີຄັງຄາ ຜູ້ມີນາມວ່າ ຊາຫນະວີ ໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄໍານີ້ແກ່ພຣະສະຫວາມີ ພຣະຣາຊາ ຊານຕະນຸ—ໂອ ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ.
Verse 5
गजड़ोवाच यं लेभे वरुण: पुत्र पुरा भरतसत्तम । वसिष्ठनामा स मुनि: ख्यात आपव इत्युत
ນາງຄັງຄາ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພະຣາຊະພາຣະຕະ, ນັກບວດຜູ້ທີ່ພຣະວະຣຸນະໄດ້ຮັບເປັນບຸດໃນການກ່ອນ ແມ່ນມຸນີນາມ ວະສິດຖະ; ແລະທ່ານຍັງໂດງດັງດ້ວຍນາມ «ອາປະວະ» ອີກດ້ວຍ.
Verse 6
तस्याश्रमपदं पुण्यं मृगपक्षिसमन्वितम् । मेरो: पाश्वे नगेन्द्रस्य सर्वर्तुकुसुमावृतम्
ອາສຣົມອັນສັກສິດຂອງທ່ານ ມີສັດປ່າແລະນົກອາໄສຢູ່ຫຼາຍ; ຢູ່ຂ້າງພູເມຣຸ ຈອມແຫ່ງພູທັງປວງ, ແລະຖືກປະດັບດ້ວຍດອກໄມ້ທີ່ບານຕະຫຼອດທຸກລະດູ.
Verse 7
स वारुणिस्तपस्तेपे तस्मिन् भरतसत्तम | वने पुण्यकृतां श्रेष्ठ: स्वादुमूलफलोदके
ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ, ໃນປ່ານັ້ນທີ່ມີຮາກໄມ້ ໝາກໄມ້ ແລະນ້ໍາອັນຫວານຊື່ນພໍພຽງ, ວາຣຸນີ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາຜູ້ມີບຸນ—ໄດ້ປະພຶດຕະປະ (ຕະປັສ) ຢູ່ນັ້ນ.
Verse 8
दक्षस्य दुहिता या तु सुरभीत्यभिशब्दिता | गां प्रजाता तु सा देवी कश्यपाद् भरतर्षभ,महाराज! दक्ष प्रजापतिकी पुत्रीने, जो देवी सुरभि नामसे विख्यात है, कश्यपजीके सहवाससे एक गौको जन्म दिया
ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພາຣະຕະ, ທິດາຂອງທ່ານດັກສະ ຜູ້ມີນາມວ່າ ສຸຣະພີ, ໄດ້ໃຫ້ກໍາເນີດງົວໜຶ່ງຕົວ ຈາກການຮ່ວມສັມພັນກັບ ກັດຊະຍະປະ.
Verse 9
अनुग्रहार्थ जगत: सर्वकामदुहां वरा । तां लेभे गां तु धर्मात्मा होमधेनुं स वारुणि:
ເພື່ອເກື້ອກູນແກ່ສັບພະໂລກ ນາງງົວຜູ້ປະເສີດ ຜູ້ໃຫ້ສົມປາດຖະນາທຸກປະການ ໄດ້ປາກົດຂຶ້ນ. ແລະ ວະສິດຖະ ຜູ້ມີທຳ ບຸດແຫ່ງວະຣຸນະ ໄດ້ຮັບນາງງົວນັ້ນເປັນ “ໂຮມເທນຸ” ງົວສຳລັບພິທີໂຮມຂອງຕົນ.
Verse 10
सा तस्मिंस्तापसारण्ये वसन्ती मुनिसेविते । चचार पुण्ये रम्ये च गौरपेतभया तदा,वह गौ मुनियोंद्वारा सेवित उस पवित्र एवं रमणीय तापसवनमें रहती हुई सब ओर निर्भय होकर चरती थी
ນາງງົວນັ້ນອາໄສຢູ່ໃນປ່າສຳນັກຕະປະສີ ອັນບໍລິສຸດ ແລະ ງາມລະມຸນ ທີ່ບັນດາມຸນີຄອຍຮັບໃຊ້ແລະປົກປ້ອງ. ຢູ່ທີ່ນັ້ນນາງເດີນຫາກິນໄປທົ່ວ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວ.
Verse 11
अथ तद् वनमाजग्मु: कदाचिद् भरतर्षभ । पृथ्वाद्या वसव: सर्वे देवा देवर्षिसेवितम्,भरतश्रेष्ठी) एक दिन उस देवर्षिसेवित वनमें पृथु आदि वसु तथा सम्पूर्ण देवता पधारे
ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ! ຄັ້ງໜຶ່ງ ບັນດາເທວະທັງປວງ—ພ້ອມດ້ວຍວະສຸທັງຫຼາຍ ໂດຍມີປຣຶຖຸເປັນຕົ້ນ—ໄດ້ມາຮອດປ່ານັ້ນ ອັນເທວະຣິສີທັງຫຼາຍເຄີຍໄປມາ ແລະ ເຄົາລົບນັບຖື.
Verse 12
ते सदारा वनं तच्च व्यचरन्त समन्तत:ः । रेमिरे रमणीयेषु पर्वतेषु वनेषु च,वे अपनी स्त्रियोंक साथ उस वनमें चारों ओर विचरने तथा रमणीय पर्वतों और वनोंमें रमण करने लगे
ເທວະເຫຼົ່ານັ້ນພ້ອມດ້ວຍພຣະຍາ ໄດ້ພາກັນເດີນທ່ຽວໄປທົ່ວປ່ານັ້ນ. ພວກເຂົາພາກັນຊື່ນຊົມສຳລານໃນພູຜາອັນງາມ ແລະ ໃນປ່າໄມ້ອັນລະມຸນ.
Verse 13
तत्रैकस्थाथ भार्या तु वसोर्वासवविक्रम । संचरन्ती वने तस्मिन् गां ददर्श सुमध्यमा,इन्द्रके समान पराक्रमी महीपाल! उन वसुओंमेंसे एककी सुन्दरी पत्नीने उस वनमें घूमते समय उस गौको देखा
ໃນທີ່ນັ້ນ ໂອ ກະສັດຜູ້ມີລິດເດດດັ່ງພຣະອິນທຣະ! ພຣະຍາຜູ້ງາມ ແອວອ່ອນ ຂອງວະສຸອົງໜຶ່ງ ເມື່ອເດີນທ່ຽວໃນປ່ານັ້ນ ກໍໄດ້ເຫັນນາງງົວຜູ້ໜຶ່ງ.
Verse 14
नन्दिनीं नाम राजेन्द्र सर्वकामधुगुत्तमाम् । सा विस्मयसमाविष्टा शीलद्रविणसम्पदा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, (ນາງໄດ້ເຫັນ) ງົວຊື່ ນັນດິນີ—ເປັນຍອດໃນບັນດາງົວທີ່ໃຫ້ພອນປາຖະໜາທຸກປະການ. ເມື່ອເຫັນນາງ, ສະຕຣີນັ້ນຜູ້ມີຄຸນທຳອັນສູງ ແລະ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ກໍຕົກຕະລຶງດ້ວຍຄວາມອັດສະຈັນ»។
Verse 15
द्यवे वै दर्शयामास तां गां गोवृषभेक्षण । आपीनां च सुदोग्ध्रीं च सुवालधिखुरां शुभाम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ ຜູ້ມີສາຍຕາກວ້າງດັ່ງງົວຜູ້, ນາງເທວີໄດ້ນຳງົວນັ້ນໄປສະແດງໃຫ້ ດິວ (ໜຶ່ງໃນວະສຸ) ເຫັນ. ງົວນັ້ນອຸດົມອ້ວນພີ, ເຕີບໃຫຍ່ງາມ, ໃຫ້ນົມດີ, ເປັນມົງຄຸນ, ແລະມີຫາງກັບກີບທີ່ງາມດີ»។
Verse 16
उपपन्नां गुणै: सर्वे: शीलेनानुत्तमेन च । एवंगुणसमायुक्तां वसवे वसुनन्दिनी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ງົວນັ້ນພ້ອມດ້ວຍຄຸນຄ່າທຸກປະການ ແລະມີຄວາມປະພຶດອັນສູງສຸດຫາທຽບບໍ່ໄດ້; ງົວຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ນາງເທວີໄດ້ນຳໄປສະແດງໃຫ້ວະສຸເຫັນ ເພື່ອໃຫ້ວະສຸທັງຫຼາຍຊື່ນບານ»។
Verse 17
दर्शयामास राजेन्द्र पुरा पौरवनन्दन । द्यौस्तदा तां तु दृष्टवैव गां गजेन्द्रेन्द्रविक्रम
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ ຜູ້ເພີ່ມພູນຄວາມຊື່ນບານໃຫ້ວົງສາປູຣຸ, ໃນການກ່ອນ ນາງເທວີໄດ້ນຳງົວອັນງາມສະຫງ່າໄປສະແດງໃຫ້ຜົວຂອງນາງ ຄື ດິວ. ໂອ ພະຣາຊາ ຜູ້ມີສາຍຕາກວ້າງດັ່ງງົວຜູ້ ແລະກ້າຫານດັ່ງຈອມຊ້າງ, ເມື່ອດິວເຫັນງົວນັ້ນທັນທີ ກໍຕົກຕະລຶງຕໍ່ຄວາມດີເລີດຂອງນາງ. ເຕົ້ານົມເຕັມນ້ຳນົມ ແລະງາມ; ຫາງແລະກີບກໍດີງາມ. ພ້ອມດ້ວຍຄຸນດີທຸກປະການ ແລະອຸປະນິສັຍອັນປະເສີດ, ນາງປານດັ່ງຂຸມຊັບເທວະ»។
Verse 18
उवाच राजंस्तां देवीं तस्या रूपगुणान् वदन् | एषा गौरुत्तमा देवी वारुणेरसितेक्षणा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອພູດພັນເຖິງຄວາມງາມ ແລະຄຸນຄ່າຂອງນາງ, ລາວໄດ້ກ່າວກັບນາງເທວີນັ້ນວ່າ: ‘ນີ້ແມ່ນງົວອັນຍອດຢ່າງ, ໂອ ເທວີ, ຜູ້ມີດວງຕາດຳ—ເກີດມາຈາກວະຣຸນະ’»។
Verse 19
ऋषेस्तस्य वरारोहे यस्येदं वनमुत्तमम् | अस्या: क्षीरं पिबेन्मर्त्य: स्वादु यो वै सुमध्यमे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ມີສະໂພກງາມ ແລະ ແອວບາງ! ປ່າອັນປະເສີດນີ້ເປັນຂອງລະສີນັ້ນ. ໂອ ນາງແອວບາງ! ມະນຸດໃດດື່ມນ້ຳນົມຫວານຂອງງົວນີ້ ຈະມີອາຍຸຢືນເຖິງໝື່ນປີ ແລະ ຄວາມໜຸ່ມຈະຄົງຢູ່ຕະຫຼອດເວລານັ້ນ».
Verse 20
दशवर्षसहस््त्राणि स जीवेत् स्थिरयौवन: । एतच्छुत्वा तु सा देवी नृपोत्तम सुमध्यमा
«ຜູ້ນັ້ນຈະມີອາຍຸຢືນໝື່ນປີ ແລະ ຄວາມໜຸ່ມຈະຄົງຢູ່ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ.» ເມື່ອນາງເທວີຜູ້ແອວບາງໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ນາງກໍໄດ້ກ່າວຕອບ—ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ.
Verse 21
तमुवाचानवद्याड्री भर्तारं दीप्ततेजसम् | अस्ति मे मानुषे लोके नरदेवात्मजा सखी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນາງຜູ້ບໍ່ດ່າງພ້ອຍ ໄດ້ກ່າວກັບສາມີຜູ້ມີລັດສະໝີສະຫວ່າງວ່າ: «ໃນໂລກມະນຸດ ຂ້າພະເຈົ້າມີມິດສະຫາຍຄົນໜຶ່ງ ເປັນທິດາຂອງກະສັດ».
Verse 22
नाम्ना जितवती नाम रूपयौवनशालिनी । उशीनरस्य राजर्षे: सत्यसंधस्य धीमत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ນາງຊື່ ຈິຕະວະຕີ ງາມສະຫງ່າດ້ວຍຮູບງາມ ແລະ ຄວາມໜຸ່ມ. ນາງເປັນທິດາຂອງຣາຊະຣິສີ ອຸຊີນະຣະ ຜູ້ມີປັນຍາ ແລະ ຍຶດຫມັ້ນໃນສັດຈະ. ເພື່ອນາງ—ຜູ້ມີຊື່ສຽງໃນໝູ່ມະນຸດເນື່ອງດ້ວຍຄວາມງາມ—ໂອ ຜູ້ມີບຸນຍາບາລີ, ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຢ່າງແຮງກ້າທີ່ຈະນຳເອົາງົວນີ້ພ້ອມລູກຂອງມັນ».
Verse 23
दुहिता प्रथिता लोके मानुषे रूपसम्पदा । तस्या हेतोर्महाभाग सवत्सां गां ममेप्सिताम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ມີທິດາຄົນໜຶ່ງ ມີຊື່ສຽງໃນໂລກມະນຸດເນື່ອງດ້ວຍຄວາມງາມອັນພ້ອມພຽງ. ເພື່ອນາງນັ້ນ—ໂອ ຜູ້ສູງສົ່ງ—ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະໄດ້ງົວພ້ອມລູກຈາກທ່ານ».
Verse 24
आनयस्वामरश्रेष्ठ त्वरितं पुण्यवर्धन । यावदस्या: पय: पीत्वा सा सखी मम मानद
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນຫມູ່ອະມະຕະ, ໂອ ຜູ້ເພີ່ມພູນບຸນ, ຈົ່ງນຳນາງມາໃຫ້ໄວ. ໂອ ຜູ້ປະທານກຽດ, ໃຫ້ເພື່ອນຂອງຂ້າໄດ້ດື່ມນົມຂອງງົວນີ້ ເພື່ອນາງຈະຢູ່ໃນໂລກມະນຸດ—ແຕ່ຜູ້ດຽວ—ພົ້ນຈາກຄວາມແກ່ ແລະ ໂລກໄພ. ໂອ ຜູ້ສູງສົ່ງ ຜູ້ບໍ່ມີຄຳຕິ, ຈົ່ງສຳເລັດຄວາມປາຖະໜານີ້ຂອງຂ້າ».
Verse 25
मानुषेषु भवत्वेका जरारोगविवर्जिता । एतन्मम महाभाग कर्तुमर्हस्यनिन्दित
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນຫມູ່ມະນຸດທັງຫຼາຍ ໃຫ້ນາງເປັນຜູ້ດຽວທີ່ພົ້ນຈາກຄວາມແກ່ ແລະ ໂລກໄພ. ໂອ ຜູ້ມີບຸນຍາທິການ, ຜູ້ບໍ່ມີຄຳຕິ, ທ່ານຄວນສຳເລັດຄວາມປາຖະໜານີ້ຂອງຂ້າ».
Verse 26
प्रियं प्रियतरं हास्मान्नास्ति मेडन्यत् कथंचन । एतच्छुत्वा वचस्तस्या देव्या: प्रियचिकीर्षया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ສຳລັບຂ້າ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຮັກຫຼາຍ ຫຼື ຮັກຍິ່ງກວ່ານີ້ອີກແລ້ວ»។ ເມື່ອວະສຸຜູ້ຊື່ ດະຍາວ ໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງເທວີນັ້ນ ແລະປາຖະໜາຈະເຮັດໃຫ້ນາງພໍໃຈ, ລາວຈຶ່ງຮ່ວມກັບພີ່ນ້ອງຂອງລາວ ເຊັ່ນ ປຣຶຖຸ ເປັນຕົ້ນ ລັກພາງົວນັ້ນໄປ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຖືກຊັກຊວນໂດຍພັນລະຍາຜູ້ມີດວງຕາໃຫຍ່ດັ່ງກີບດອກບົວ, ດະຍາວໄດ້ຊິງງົວນັ້ນແທ້; ແຕ່ໃນຂະນະນັ້ນ ລາວບໍ່ໄດ້ຄຳນຶງເຖິງອຳນາດແຫ່ງຕະປະສະຍາອັນເດືອດດານຂອງມະຫາິສີ ວະສິດຖະ, ແລະບໍ່ໄດ້ຄິດວ່າ ຄວາມໂກດຂອງິສີອາດເຮັດໃຫ້ລາວຕົກຈາກສະຫວັນໄດ້.
Verse 27
पृथ्वद्यैर्भातृभि: सार्थ द्यौस्तदा तां जहार गाम् तया कमलतपत्राक्ष्या नियुक्तो द्यौस्तदा नृप
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ດະຍາວ ວະສຸ ຖືກຊັກຊວນໂດຍພັນລະຍາຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງກີບດອກບົວ, ແລະພ້ອມກັບພີ່ນ້ອງເຊັ່ນ ປຣຶຖຸ, ລາວໄດ້ລັກພາງົວນັ້ນໄປ. ໃນຄວາມຮີບຮ້ອນທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ນາງພໍໃຈ, ລາວບໍ່ໄດ້ຄຳນຶງເຖິງອຳນາດອັນເຜົາໄໝ້ຂອງຕະປະສະຍາຂອງິສີ ວະສິດຖະ, ແລະບໍ່ໄດ້ເຫັນລ່ວງໜ້າວ່າ ຄວາມໂກດຂອງິສີອາດເຮັດໃຫ້ລາວຕົກຈາກສະຫວັນ.
Verse 28
ऋषेस्तस्य तपस्तीव्रं न शशाक निरीक्षितुम् ह्ृता गौ: सा सदा तेन प्रपातस्तु न तर्कित:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາບໍ່ອາດຮັບຮູ້ໄດ້ເຖິງອຳນາດອັນນ່າຢ້ານຂອງຕະປະສະຍາອັນເຂັ້ມຂອງິສີນັ້ນ. ເມື່ອລັກພາງົວອັນເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງນັ້ນໄປແລ້ວ, ພວກເຂົາກໍບໍ່ໄດ້ຄິດວ່າ ການກະທຳນັ້ນຈະນຳມາຊຶ່ງຄວາມຕົກຕ່ຳຂອງຕົນເອງ.
Verse 29
अथाश्रमपदं प्राप्त: फलान्यादाय वारुणि: । न चापश्यत् स गां तत्र सवत्सां काननोत्तमे
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກເວລາໜຶ່ງ ວາຣຸນິ ບຸດແຫ່ງວາຣຸນະ ໄດ້ກັບມາຮອດອາສຣົມ ພ້ອມຖືຜົນໄມ້ມາ. ແຕ່ໃນປ່າພົງອັນງາມຍິ່ງນັ້ນ ລາວບໍ່ເຫັນງົວຂອງຕົນຢູ່ທີ່ນັ້ນ—ທັງລູກງົວກໍບໍ່ປາກົດ.
Verse 30
ततः स मृगयामास वने तस्मिंस्तपोधन: । नाध्यगच्छच्च मृगयंस्तां गां मुनिरुदारधी:,तब तपोधन वसिष्ठजी उस वनमें गायकी खोज करने लगे; परंतु खोजनेपर भी वे उदारबुद्धि महर्षि उस गायको न पा सके
ຕໍ່ມາ ນັກບວດຜູ້ມີຕະບະອັນແກ່ກ້າ ໄດ້ເລີ່ມອອກຊອກຫາໃນປ່ານັ້ນ. ແຕ່ເຖິງຈະຊອກຫາຢ່າງຫມັ້ນຄົງ ມຸນີຜູ້ມີປັນຍາສູງສົ່ງກໍບໍ່ພົບງົວນັ້ນ.
Verse 31
ज्ञात्वा तथापनीतां तां वसुभिर्दिव्यदर्शन: । ययौ क्रोधवशं सद्यः शशाप च वसूंस्तदा
ເມື່ອນັ້ນ ດ້ວຍທິບພະທັດສະນະ ລາວໄດ້ເຫັນແລະຮູ້ວ່າ ວະສຸທັງຫຼາຍໄດ້ພານາງໄປ. ທັນໃດນັ້ນ ລາວຖືກຄວາມໂກດຄອບງຳ ແລະໄດ້ສາບແຊ່ງວະສຸທັງຫຼາຍໃນທີ່ນັ້ນເລີຍ.
Verse 32
यस्मान्मे वसवो जह्र्गा वै दोग्ध्रीं सुवालधिम् । तस्मात् सर्वे जनिष्यन्ति मानुषेषु न संशय:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ເນື່ອງຈາກວະສຸທັງຫຼາຍໄດ້ພາເອົາງົວໃຫ້ນົມຂອງຂ້າ—ຜູ້ມີຫາງງາມ—ໄປແທ້ໆ, ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຂົາທຸກຄົນຈະເກີດໃນມະນຸດໂລກ; ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ.”
Verse 33
एवं शशाप भगवान् वसूंस्तान् भरतर्षभ । वशं क्रोधस्य सम्प्राप्त आपवो मुनिसत्तम:,भरतर्षभ! इस प्रकार मुनिवर भगवान् वसिष्ठने क्रोधके आवेशमें आकर उन वसुओंको शाप दिया
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງສາບາຣະຕະ, ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ມຸນີຜູ້ນ່າເຄົາລົບໄດ້ສາບແຊ່ງວະສຸເຫຼົ່ານັ້ນ. ເມື່ອຕົກຢູ່ໃນອຳນາດແຫ່ງຄວາມໂກດ ນັກບວດຜູ້ສູງສຸດນັ້ນໄດ້ເວົ້າຖ້ອຍຄຳທີ່ຜູກມັດພວກເຂົາໄວ້ກັບຜົນແຫ່ງການລ່ວງເກີນ.”
Verse 34
शप्त्वा च तान् महाभागस्तपस्येव मनो दधे । एवं स शप्तवान् राजन् वसूनष्टी तपोधन:
ເມື່ອໄດ້ສາບແຊ່ງພວກເຂົາແລ້ວ ມະຫາຣິສີຜູ້ມີບຸນຍາທິການສູງ ກໍຫັນໃຈກັບໄປສູ່ຕະປະ (ການບຳເນັດ) ແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ເປັນຄັງແຫ່ງອຳນາດຕະປະນັ້ນ ໄດ້ສາບແຊ່ງວະສຸທັງແປດ. (ເລື່ອງນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ເທວະດາກໍບໍ່ພົ້ນຈາກຜົນແຫ່ງກຳເມື່ອລ່ວງຜິດ ແລະອຳນາດຕະປະທີ່ຝຶກຝົນດ້ວຍວິໄນ ເມື່ອປະສົມກັບຄວາມໂກດ ອາດກາຍເປັນເຄື່ອງມືແຫ່ງການລົງໂທດ.)
Verse 35
महाप्रभावो ब्रद्य॒र्षिदेवान् क्रोधसमन्वित: । अथाश्रमपदं प्राप्तास्ते वै भूयो महात्मन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະພຣະຫມະຣິສີຜູ້ມີອຳນາດຍິ່ງໃຫຍ່ ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະໄດ້ສາບແຊ່ງເຖິງແມ່ນພວກເທວະດາ. ຕໍ່ມາ ບັນດາຜູ້ນັ້ນໄດ້ກັບມາອີກຄັ້ງທີ່ອາສຣົມຂອງມະຫາບຸລຸດຜູ້ມີໃຈສູງນັ້ນ ໂດຍຮູ້ວ່າຄຳສາບແຊ່ງໄດ້ຕົກຢູ່ເທິງພວກເຂົາ ແລະພະຍາຍາມຂໍຄວາມເມດຕາປານີຈາກທ່ານອີກຄັ້ງ. (ຕອນນີ້ຊີ້ວ່າ ອຳນາດຕະປະສາມາດຂັດຂວາງໄດ້ແມ່ນແຕ່ເທວະດາ ແລະຄວາມຜິດຕ້ອງຮັບຜົນ ຈຶ່ງຄວນເຜີຍໃຈຖ່ອມຕົນ ແລະຊົດໃຊ້ ບໍ່ແມ່ນອ້າງສິດ.)
Verse 36
शप्ता: सम इति जानन्त ऋषिं तमुपचक्रमु: । प्रसादयन्तस्तमृषिं वसव: पार्थिवर्षभ
ເມື່ອຮູ້ວ່າ “ພວກເຮົາຖືກສາບແຊ່ງແລ້ວ” ວະສຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາຣິສີນັ້ນອີກຄັ້ງ, ໂອ ຜູ້ເປັນອຸສະພະໃນຫມູ່ກະສັດ. ເພື່ອປະລອມໃຈທ່ານ ພວກເຂົາພະຍາຍາມຂໍຄວາມເມດຕາຈາກຣິສີ; ແຕ່ຕໍ່ໃຫ້ພະຍາຍາມປານໃດ ກໍບໍ່ອາດໄດ້ຮັບການອະໄພອັນກະລຸນາ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ເທວະດາກໍຕ້ອງນົບນ້ອມຕໍ່ພະລັງທາງທຳຂອງຕະປະຂອງບຣາຫມະຣິສີ ແລະຜົນແຫ່ງຄວາມຜິດ.
Verse 37
लेभिरे न च तस्मात् ते प्रसादमृषिसत्तमात् । आपपवात् पुरुषव्याप्र सर्वधर्मविशारदात्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ວະສຸເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມເມດຕາຈາກຣິສີຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ; ໂອ ຜູ້ເປັນເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ, ພວກເຂົາບໍ່ອາດໄດ້ຮັບພຣະກະລຸນາຈາກ ອາປາປະວະ (Āpāpava) ຜູ້ຊຳນານໃນທຸກທຳ. (ນັຍທີ່ແຝງ: ແມ່ນແຕ່ພວກເຂົາພະຍາຍາມປະລອມໃຈມະຫາຕະປະສີຫຼັງຈາກຖືກສາບແຊ່ງ ຄວາມບໍ່ພໍໃຈຂອງທ່ານກໍບໍ່ງ່າຍຈະສະຫງົບ ຊີ້ເຖິງນ້ຳໜັກທາງທຳຂອງຕະປະ ແລະຄວາມຮ້າຍແຮງຂອງການລ່ວງຜິດ.)
Verse 38
उवाच च स धर्मात्मा शप्ता यूयं धरादय: । अनुसंवत्सरात् सर्वे शापमोक्षमवाप्स्थथ
ແລ້ວຣິສີຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນທຳນັ້ນ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ວະສຸທັງຫຼາຍ ເລີ່ມຈາກ ທະຣະ (Dhara) ພວກເຈົ້າຖືກສາບແຊ່ງແທ້. ແຕ່ທຸກໆປີ ແຕ່ລະອົງຈະໄດ້ຮັບການພົ້ນຈາກຄຳສາບແຊ່ງນີ້ ຈົນກວ່າທຸກອົງຈະພົ້ນທັງໝົດ.”
Verse 39
अयं तु यत्कृते यूयं मया शप्ता: स वत्स्यति । द्यौस्तदा मानुषे लोके दीर्घकालं स्वकर्मणा,'किंतु यह द्यो, जिसके कारण तुम सबको शाप मिला है, मनुष्यलोकमें अपने कर्मानुसार दीर्घकालतक निवास करेगा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແຕ່ຜູ້ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ພວກເຈົ້າຖືກຂ້າສາບ—ດະຍົວສ—ຈະຢູ່ໃນໂລກມະນຸດເປັນເວລາຍາວ ຕາມກຳຂອງຕົນ».
Verse 40
नानृतं तच्चिकीर्षामि क्रुद्धो युष्मान् यदब्रुवम् । न प्रजास्यति चाप्येष मानुषेषु महामना:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າບໍ່ປາດຖະນາໃຫ້ຄຳທີ່ຂ້າເວົ້າດ້ວຍຄວາມໂກດໃສ່ພວກເຈົ້າ ກາຍເປັນຄຳບໍ່ຈິງ. ແລະຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ນີ້ ກໍຈະບໍ່ໃຫ້ກຳເນີດລູກຫຼານໃນມະນຸດ».
Verse 41
भविष्यति च धर्मात्मा सर्वशास्त्रविशारद: । पितुः प्रियहिते युक्त: स्त्री भोगान् वर्जयिष्यति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຂົາຈະເປັນຜູ້ມີທຳ ແລະຊຳນານໃນສາດທັງປວງ. ດ້ວຍຄວາມອຸທິດໃຈຕໍ່ສິ່ງທີ່ພໍໃຈແລະເປັນປະໂຫຍດແກ່ບິດາ ເຂົາຈະລະທິ້ງຄວາມເພີດເພີນທີ່ເກີ່ຍວກັບແມ່ຍິງ».
Verse 42
एवमुक्क्त्वा वसून् सर्वान् स जगाम महानृषि: । ततो मामुपजग्मुस्ते समेता वसवस्तदा,उन सब वसुओंसे ऐसी बात कहकर वे महर्षि वहाँसे चल दिये। तब वे सब वसु एकत्र होकर मेरे पास आये
ເມື່ອກ່າວຄຳນັ້ນແກ່ວະສຸທັງປວງແລ້ວ ມະຫາລິສີນັ້ນກໍຈາກບ່ອນນັ້ນໄປ. ຕໍ່ມາ ວະສຸທັງຫມົດໄດ້ຊຸມນຸມກັນ ແລ້ວມາຫາຂ້າ.
Verse 43
अयाचन्त च मां राजन् वरं तच्च मया कृतम् । जाताउ्जातानू प्रक्षिपास्मान् स्वयं गड़े त्वमम्भसि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນເວລານັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ຂໍພອນຈາກຂ້າ ແລະຂ້າກໍໄດ້ປະທານໃຫ້. ຄຳຂໍຂອງພວກເຂົາແມ່ນດັ່ງນີ້: ‘ໂອ ຄົງຄາ, ເມື່ອໃດທີ່ພວກເຮົາເກີດຂຶ້ນຊ້ຳໆ ຂໍໃຫ້ເຈົ້າເອງໂຍນພວກເຮົາລົງໃນນ້ຳຂອງເຈົ້າ’».
Verse 44
एवं तेषामहं सम्यक् शप्तानां राजसत्तम | मोक्षार्थ मानुषाल्लोकादू यथावत् कृतवत्यहम्,राजशिरोमणे! इस प्रकार उन शापग्रस्त वसुओंको इस मनुष्यलोकसे मुक्त करनेके लिये मैंने यथावत् प्रयत्न किया है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ, ໂອ ເພັດມົງກຸດແຫ່ງຜູ້ປົກຄອງ! ຂ້າໄດ້ກະທຳຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະຮອບຄອບ ຕາມທີ່ຄວນເຮັດ ເພື່ອໃຫ້ວະສຸທັງຫຼາຍຜູ້ຖືກສາບ ໄດ້ພົ້ນອອກຈາກໂລກມະນຸດ».
Verse 45
अयं शापादृषेस्तस्य एक एव नृपोत्तम | द्यौ राजन मानुषे लोके चिरं वत्स्यति भारत,भारत! नृपश्रेष्ठ) यह एकमात्र द्यो ही महर्षिके शापसे दीर्घकालतक मनुष्यलोकमें निवास करेगा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ! ເນື່ອງຈາກຄຳສາບຂອງລະສີນັ້ນ, ດຽວ (Dyau) ຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນຈະຢູ່ໃນໂລກມະນຸດເປັນເວລາຍາວ, ໂອ ພາຣະຕະ!»
Verse 46
(अयं देवब्रतश्वैव गड्भादत्तश्न मे सुतः | द्विनामा शान्तनो: पुत्र: शान्तनोरधिको गुणै: ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດ! ບຸດຂອງຂ້າຜູ້ນີ້ ຈະເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດ້ວຍສອງນາມ—ເທວະວຣະຕະ (Devavrata) ແລະ ຄັງຄາດັດຕະ (Gaṅgādatta). ລາວເປັນບຸດຂອງຊານຕະນຸ ແລະໃນຄຸນທຳຈະເຫນືອກວ່າຊານຕະນຸເສຍອີກ. ເດັກນ້ອຍນີ້ຍັງເປັນເດັກ; ເມື່ອເຕີບໃຫຍ່ ຈະກັບມາຫາເຈົ້າ. ແລະເມື່ອໃດທີ່ເຈົ້າເອີ້ນຂ້າ, ໂອ ກະສັດ, ຂ້າຈະມາປາກົດຕໍ່ໜ້າເຈົ້າ»។ ເມື່ອກ່າວແລ້ວ ນາງເທວີນັ້ນກໍຫາຍໄປທີ່ນັ້ນເອງ; ນາງອຸ້ມເດັກນ້ອຍໄປ ແລະເດີນທາງໄປຕາມທີ່ນາງປາດຖະໜາ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ຫຼັງຈາກປະກາດເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ ພຣະນາງຄັງຄາກໍຫາຍໄປພ້ອມທາຣົກເກີດໃໝ່ ແລະຈາກໄປຕາມໃຈປາດຖະໜາ.
Verse 47
स तु देवब्रतो नाम गाड़ेय इति चाभवत् | द्युनामा शान्तनो: पुत्र: शान्तनोरधिको गुणै:,उस बालकका नाम हुआ देवव्रत। कुछ लोग गांगेय भी कहते थे। द्यु- नामवाले वसु शान्तनुके पुत्र होकर गुणोंमें उनसे भी बढ़ गये
ເດັກນ້ອຍນັ້ນໄດ້ຮັບນາມວ່າ ເທວະວຣະຕະ ແລະຍັງຖືກເອີ້ນວ່າ ຄັງຄາເຢຍ (Gāṅgeya) ອີກດ້ວຍ. ວະສຸຜູ້ມີນາມວ່າ ດຸຍນາມະ (Dyunāma) ເກີດເປັນບຸດຂອງຊານຕະນຸ ແລະໃນຄຸນທຳກໍເຫນືອກວ່າຊານຕະນຸເສຍອີກ.
Verse 48
शान्तनुश्वापि शोकार्तो जगाम स्वपुरं तत:ः । तस्याहं कीर्तयिष्यामि शान्तनोरधिकान् गुणान्,इधर शान्तनु शोकसे आतुर हो पुनः अपने नगरको लौट गये। शान्तनुके उत्तम गुणोंका मैं आगे चलकर वर्णन करूँगा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວຊານຕະນຸກໍຖືກຄວາມໂສກເສົ້າບີບຄັ້ນ ແລະກັບໄປຍັງນະຄອນຂອງຕົນ. ໃນການຕໍ່ໄປ ຂ້າຈະເລົ່າເຖິງຄຸນຄ່າອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຊານຕະນຸ».
Verse 49
महाभाग्यं च नृपतेर्भारतस्य महात्मन: । यस्येतिहासो द्युतिमान् महाभारतमुच्यते,उन भरतवंशी महात्मा नरेशके महान् सौभाग्यका भी मैं वर्णन करूँगा, जिनका उज्ज्वल इतिहास “महाभारत” नामसे विख्यात है
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະພັນລະນາດ້ວຍ ຄວາມໂຊກດີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງກະສັດຜູ້ມີຈິດໃຈສູງ ແຫ່ງວົງສາພະຣະຕະ—ຜູ້ທີ່ປະຫວັດອັນສະຫວ່າງໄສຂອງພຣະອົງ ຖືກຮູ້ຈັກໃນນາມ “ມະຫາພາຣະຕະ”».
Verse 99
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि आपवोपाख्याने नवनवतितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपव॑के अन्तर्गत यम्भवपववनमें आपवोपाख्यानविषयक निन््यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ອາດິປະຣະວະ» ໃນ «ສຳພະວະປະຣະວະ» ໃນຕອນທີ່ເອີ້ນວ່າ «ອາປະວະ-ອຸປາຂະຍານະ» ບົດທີ 99 ຈົບລົງ. (ນີ້ແມ່ນຂໍ້ລົງທ້າຍບົດ ບໍ່ແມ່ນຄຳກະວີເນື້ອເລື່ອງ)។
Frequently Asked Questions
The narrative presents a dharma-sankat between dynastic obligation (producing heirs for political continuity) and individual psychological limits (fear, aversion, and consent within a constrained royal duty).
Inner disposition matters: the text links embodied outcomes to mental states, implying that fear, composure, and ethical attentiveness can shape both personal destiny and public history.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-function is etiological—explaining the origins and defining traits of Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, and Vidura to contextualize later ethical and political developments.