Atharva Veda 9.3.2: Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 3, Mantra 2

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

यत् ते॑ न॒द्धं वि॑श्ववारे॒ पाशो॑ ग्र॒न्थिश्च॒ यः कृ॒तः । बृह॒स्पति॑रिवा॒हं ब॒लं वा॒चा वि स्रं॑सयामि॒ तत्

IAST Transliteration

yát te naddháṃ viśva-vāre pā́śo gránthiś ca yáḥ kṛtáḥ | bṛ́haspátir ivāháṃ bálaṃ vācā́ ví sraṃsayāmi tát

English Translation (Griffith/Whitney)

What binding thou hast, O all-warding,—the noose, the knot, which hath been made,—that, like Bṛhaspati, I with speech unloose, and make its force fall away.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यत्: which/that (relative)
• यत्: Karma (यत्…तत्-सम्बन्धे ‘तत्’ इत्यस्य विशेषण-रूपेण) / सम्बन्धसूचक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you/your
• ते: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नद्धम्: bound, fastened
• नद्धम्: Karma (पाश-ग्रन्थि-समूहस्य विशेषणम्) / विशेषण
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: नह् (धातु) → नद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• विश्ववारे: O all-beloved / O universally dear one
• विश्ववारे: सम्बोधन (Vocative)
• Type: Adjective (Vocative epithet)
• Root: विश्व-वार (समास-प्रातिपदिक; ‘विश्व’ + ‘वार’/‘वृ’ इत्यर्थे ‘श्रेष्ठ/प्रिय’)

• पाशः: noose, bond
• पाशः: Kartā (यः…कृतः इत्यत्र) / विषय-निर्देश
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)

• ग्रन्थिः: knot
• ग्रन्थिः: Kartā (पाशः…ग्रन्थिः…यः कृतः) / समुच्चित-विषय
• Type: Noun
• Root: ग्रन्थि (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• यः: which (that)
• यः: Kartā (कृतः इत्यस्य) / सम्बन्धसूचक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कृतः: made, fashioned
• कृतः: Kartā-विशेषण (यः…कृतः = ‘which has been made’)
• Type: Participle
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: उपमान (इव-सम्बन्धे) / तुल्योपमा
• Type: Proper Noun
• Root: बृहस्पति (देवनाम-प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: उपमा-द्योतक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• अहम्: I
• अहम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• बलम्: strength; force (of the bond)
• बलम्: Karma (वि स्रंसयामि इत्यस्य) / लक्ष्य
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)

• वाचा: with speech, by utterance
• वाचा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• वि: apart, asunder
• वि: क्रिया-विशेषक (विभाग/विसरणार्थक)
• Type: Indeclinable (Prefix)
• Root: वि (उपसर्ग)

• स्रंसयामि: I loosen, I cause to fall apart
• स्रंसयामि: क्रिया (Kartā=अहम्; Karma=बलम्/नद्धम् पाश-ग्रन्थि-सम्बन्धः)
• Type: Verb
• Root: स्रंस् (धातु; ‘ढल्/पत्/शिथिल्’) + णिच् → स्रंसय

• तत्: that (very one)
• तत्: Karma (यत्…तत् = ‘that (bond)’) / सम्बन्ध-समाप्ति
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa attribution (Anukramaṇī tradition)

Devata: Bṛhaspati (by comparison) and the ‘pāśa/granthi’ as object-devatā

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: shanta