Amritnada

Verse 1

शास्त्राण्यधीत्य मेधावी अभ्यस्य च पुनः पुनः । परं ब्रह्म विज्ञाय उल्कावत्तान्यथोत्सृजेत् ॥१॥

ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಮೇಧಾವಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅರಿತು ಆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಶಲಾಕೆಯಂತೆ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

Verse 2

ओङ्कारं रथमारुह्य विष्णुं कृत्वाथ सारथिम् । ब्रह्मलोकपदान्वेषी रुद्राराधनतत्परः ॥२॥

ಓಂಕಾರ ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪದವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವವನು ರುದ್ರಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 3

तावद्रथेन गन्तव्यं यावद्रथपथि स्थितः । स्थित्वा रथपथस्थानं रथमुत्सृज्य गच्छति ॥३॥

ರಥಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ರಥದಿಂದಲೇ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕು. ರಥಮಾರ್ಗದ ಅಂತ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ರಥವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 4

मात्रालिङ्गपदं त्यक्त्वा शब्दव्यञ्जनवर्जितम् । अस्वरेण मकारेण पदं सूक्ष्मं च गच्छति ॥४॥

ಮಾತ್ರಾ-ಲಿಂಗ ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ‘ಪದ’ವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಶಬ್ದ-ವ್ಯಂಜನ ಉಚ್ಚಾರಣವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವರವಿಲ್ಲದ ‘ಮಕಾರ’ದ ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪದವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।

Verse 5

शब्दादिविषयाः पञ्च मनश्चैवातिचञ्चलम् । चिन्तयेदात्मनो रश्मीन्प्रत्याहारः स उच्यते ॥५॥

ಶಬ್ದಾದಿ ಐದು ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ಚಂಚಲ; ಆತ್ಮನ ರಶ್ಮಿಗಳನ್ನು (ಬಹಿರ್ಗಾಮಿ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು) ಚಿಂತಿಸುವುದೇ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 6

प्रत्याहारस्तथा ध्यानं प्राणायामोऽथ धारणा । तर्कश्चैव समाधिश्च षडङ्गो योग उच्यते ॥६॥

ಇಂದ್ರಿಯಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ನಂತರ ಧ್ಯಾನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಆಮೇಲೆ ಧಾರಣೆ; ಹಾಗೆಯೇ ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ—ಇವು ಯೋಗದ ಆರು ಅಂಗಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 7

यथा पर्वतधातूनां दह्यन्ते धमनान्मलाः । तथेन्द्रियकृता दोषा दह्यन्ते प्राणनिग्रहात् ॥७॥

ಪರ್ವತಧಾತುಗಳ ಮಲ ಧಮನದಿಂದ (ಭಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಊದುವಿಕೆಯಿಂದ) ದಹಿಸುವಂತೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ದೋಷಗಳು ಪ್ರಾಣನಿಗ್ರಹದಿಂದ ದಗ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 8

प्राणायामैर्दहेद्दोषान्धारणाभिश्च किल्बिषम् । प्रत्याहारेण संसर्गाद्ध्यानेनानीश्वरान्गुणान् ॥८॥

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಗಳಿಂದ ದೋಷಗಳನ್ನು ದಹಿಸಬೇಕು; ಧಾರಣೆಗಳಿಂದ ಕಿಲ್ಬಿಷ (ಪಾಪಮಲ)ವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದಿಂದ ವಿಷಯಸಂಸರ್ಗದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಅನೀಶ್ವರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು.

Verse 9

किल्बिषं हि क्षयं नीत्वा रुचिरं चैव चिन्तयेत् ॥९॥

ಕಿಲ್ಬಿಷ (ಪಾಪಮಲ)ವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ತಂದು, ನಂತರ ‘ರುಚಿರ’—ಆ ಪ್ರಕಾಶಮಯ/ಮನೋಹರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.

Verse 10

रुचिरं रेचकं चैव वायोराकर्षणं तथा । प्राणायामस्त्रयः प्रोक्ता रेचपूरककुम्भकाः ॥१०॥

‘ರುಚಿರ’, ಹಾಗೆಯೇ ರೇಚಕ (ಉಸಿರನ್ನು ಹೊರಬಿಡುವುದು) ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನ ಆಕರ್ಷಣ (ಆಕರ್ಷಣ/ಪೂರಣ)—ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಗಳು ಮೂರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ರೇಚಕ, ಪೂರಕ, ಕುಂಭಕ.

Verse 11

सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं शिरसा सह । त्रिः पठेदायतप्राणः प्राणायामः स उच्यते ॥११॥

ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಣವ ಸಹಿತ, ‘ಶಿರಸ್’ (ಪರಿಶಿಷ್ಟ) ಜೊತೆಗೆ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಮೂರ ಬಾರಿ ಪಠಿಸಬೇಕು; ಪ್ರಾಣವನ್ನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ—ಇದೇ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 12

उत्क्षिप्य वायुमाकाशं शून्यं कृत्वा निरात्मकम् । शून्यभावेन युञ्जीयाद्रेचकस्येति लक्षणम् ॥१२॥

ವಾಯುವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಬಿಡಿಸಿ, ಆಕಾಶವನ್ನು ಶೂನ್ಯವಾಗಿಯೂ ಅಹಂಭಾವರಹಿತವಾಗಿಯೂ ಮಾಡಬೇಕು; ಶೂನ್ಯಭಾವದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕು—ಇದೇ ರೇಚಕದ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 13

वक्त्रेणोत्पलनालेन तोयमाकर्षयेन्नरः । एवं वायुर्ग्रहीतव्यः पूरकस्येति लक्षणम् ॥१३॥

ಮನುಷ್ಯನು ಕಮಲದ ಕಾಂಡದ ಮೂಲಕ ಬಾಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ಎಳೆಯುವಂತೆ, ವಾಯುವನ್ನು ಒಳಗೆ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ಇದೇ ಪೂರಕದ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 14

नोच्छ्वसेन्न च निश्वासेत् गात्राणि नैव चालयेत् । एवं भावं नियुञ्जीयात् कुम्भकस्येति लक्षणम् ॥१४॥

ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಗೆಳೆಯಬಾರದು, ಹೊರಬಿಡಬಾರದು; ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಚಲಿಸಬಾರದು; ಇಂತಹ ಭಾವದಲ್ಲಿ ತಾನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು—ಇದೇ ಕುಂಭಕದ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 15

अन्धवत्पश्य रूपाणि शब्दं बधिरवत् शृणु । काष्ठवत्पश्य ते देहं प्रशान्तस्येति लक्षणम् ॥१५॥

ರೂಪಗಳನ್ನು ಅಂಧನಂತೆ ನೋಡು; ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಧಿರನಂತೆ ಕೇಳು; ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಕಾಷ್ಠದಂತೆ ಕಾಣು—ಇದೇ ಪ್ರಶಾಂತನ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 16

मनः सङ्कल्पकं ध्यात्वा संक्षिप्यात्मनि बुद्धिमान् । धारयित्वा तथाऽऽत्मानं धारणा परिकीर्तिता ॥१६॥

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿ ಅದನ್ನು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ (ಲಯ) ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಧಾರಿಸುವುದೇ ‘ಧಾರಣೆ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ॥೧೬॥

Verse 17

आगमस्याविरोधेन ऊहनं तर्क उच्यते । समं मन्येत यं लब्ध्वा स समाधिः प्रकीर्तितः ॥१७॥

ಆಗಮ (ಶಾಸ್ತ್ರ)ಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗದ ಊಹನ/ವಿಚಾರವೇ ‘ತರ್ಕ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮ (ಏಕರಸ)ವೆಂದು ನೋಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ‘ಸಮಾಧಿ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ॥೧೭॥

Verse 18

भूमिभागे समे रम्ये सर्वदोषविवर्जिते । कृत्वा मनोमयीं रक्षां जप्त्वा चैवाथ मण्डले ॥ पद्मकं स्वस्तिकं वापि भद्रासनमथापि वा । बद्ध्वा योगासनं सम्यगुत्तराभिमुखः स्थितः ॥ नासिकापुटमङ्गुल्या पिधायैकेन मारुत...

ಸಮ, ರಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಸರ್ವದೋಷವಿವರ್ಜಿತ ಭೂಮಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮನೋಮಯೀ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜಪ ಮಾಡಿ, ಪದ್ಮಕ, ಸ್ವಸ್ತಿಕ ಅಥವಾ ಭದ್ರಾಸನ—ಯಾವುದೇ ಯೋಗಾಸನವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ಬದ್ಧಮಾಡಿ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಬೇಕು. ಒಂದು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಒಂದು ನಾಸಿಕಾಪುಟವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಪ್ರಾಣ (ಮಾರುತ)ವನ್ನು ಒಳಗೆ ಎಳೆದು, ಅಂತರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಧಾರಿಸಿ, ಶಬ್ದವನ್ನೇ ಮಾತ್ರ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು॥೧೮–೨೦॥

Verse 19

भूमिभागे समे रम्ये सर्वदोषविवर्जिते । कृत्वा मनोमयीं रक्षां जप्त्वा चैवाथ मण्डले ॥ पद्मकं स्वस्तिकं वापि भद्रासनमथापि वा । बद्ध्वा योगासनं सम्यगुत्तराभिमुखः स्थितः ॥ नासिकापुटमङ्गुल्या पिधायैकेन मारुत...

ಸಮ, ರಮ್ಯ ಹಾಗೂ ದೋಷರಹಿತ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋಮಯೀ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜಪ ಮಾಡಿ, ಪದ್ಮಕ/ಸ್ವಸ್ತಿಕ/ಭದ್ರಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ಬದ್ಧಮಾಡಿ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಬೇಕು. ಒಂದು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಒಂದು ನಾಸಿಕಾಪುಟ ಮುಚ್ಚಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಒಳಗೆ ಎಳೆದು, ಅಂತರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಧಾರಿಸಿ, ಶಬ್ದವನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು॥೧೮–೨೦॥

Verse 20

भूमिभागे समे रम्ये सर्वदोषविवर्जिते । कृत्वा मनोमयीं रक्षां जप्त्वा चैवाथ मण्डले ॥ पद्मकं स्वस्तिकं वापि भद्रासनमथापि वा । बद्ध्वा योगासनं सम्यगुत्तराभिमुखः स्थितः ॥ नासिकापुटमङ्गुल्या पिधायैकेन मारुत...

ನಿರ್ದೋಷ, ಸಮ ಹಾಗೂ ರಮ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋಮಯೀ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜಪ ಮಾಡಿ, ಪದ್ಮಕ/ಸ್ವಸ್ತಿಕ/ಭದ್ರಾಸನದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಇರಬೇಕು. ಒಂದು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಒಂದು ನಾಸಿಕಾಪುಟ ಮುಚ್ಚಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಒಳಗೆ ಎಳೆದು, ಅಂತರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಧಾರಿಸಿ, ಶಬ್ದಮಾತ್ರವನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು॥೧೮–೨೦॥

Verse 21

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म ॐ इत्येकेन रेचयेत् । दिव्यमन्त्रेण बहुशः कुर्यादात्ममलच्युतिम् ॥२१॥

‘ಓಂ’ ಏಕಾಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮ. ಆ ಒಂದೇ ‘ಓಂ’ ಮೂಲಕ ರೇಚನ (ಶ್ವಾಸತ್ಯಾಗ) ಮಾಡಬೇಕು; ದಿವ್ಯಮಂತ್ರವನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿ ಆತ್ಮಮಲವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕು.

Verse 22

पश्चाद्ध्यायीत् पूर्वोक्तक्रमशो मन्त्रविद्बुधः । स्थूलातिस्थूलमात्रायं नाभेरूर्ध्वरुपक्रमः ॥२२॥

ನಂತರ ಮಂತ್ರವಿದ್ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಕ್ರಮದಂತೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಸ್ಥೂಲದಿಂದ ಅತಿಸ್ಥೂಲವರೆಗೆ ಈ ಮಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ನಾಭಿಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ರೂಪದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.

Verse 23

तिर्यगूर्ध्वमधो दृष्टिं विहाय च महामतिः । स्थिरस्थायी विनिष्कम्पः सदा योगं समभ्यसेत् ॥२३॥

ಅಡ್ಡ, ಮೇಲ, ಕೆಳ—ಈ ದಿಕ್ಕುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಸಾಧಕನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ನೆಲೆಸಿಯಾಗಿ, ಕಂಪನವಿಲ್ಲದೆ ಸದಾ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 24

तालमात्राविनिष्कम्पो धारणायोजनं तथा । द्वादशमात्रो योगस्तु कालतो नियमः स्मृतः ॥२४॥

ತಾಳಮಾತ್ರ ಕಾಲದಷ್ಟು ಕಂಪನವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿರತೆ ಧಾರಣೆಯ ಯೋಗನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಯೋಗವು ದ್ವಾದಶಮಾತ್ರೆಯದು—ಕಾಲಸಂಬಂಧಿ ಈ ನಿಯಮ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 25

अघोषमव्यञ्जनमस्वरं च अकण्ठताल्वोष्ठमनासिकं च । अरेफजातमुभयोष्मवर्जितं यदक्षरं न क्षरते कदाचित् ॥२५॥

ಯಾವ ಅಕ್ಷರ ಅಘೋಷ, ವ್ಯಂಜನರಹಿತ ಮತ್ತು ಸ್ವರರಹಿತ; ಕಂಠ, ತಾಲು, ಓಷ್ಠ ಹಾಗೂ ನಾಸಿಕೋಚ್ಚಾರಣವಿಲ್ಲದ; ‘ರ’ (ರೇಫ)ದಿಂದ ಜನಿತವಲ್ಲ, ಉಷ್ಮಗಳು (ಶ, ಷ, ಸ, ಹ) ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ—ಆ ಅಕ್ಷರ ಎಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 26

येनासौ पश्यते मार्गं प्राणस्तेन हि गच्छति । अतस्तमभ्यसेन्नित्यं सन्मार्गगमनाय वै ॥२६॥

ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಅವನು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ಉಪಾಯದಿಂದ ಪ್ರಾಣವೂ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸನ್ಮಾರ್ಗಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು॥೨೬॥

Verse 27

हृद्द्वारं वायुद्वारं च मूर्धद्वारमतः परम् । मोक्षद्वारं बिलं चैव सुषिरं मण्डलं विदुः ॥२७॥

ಅವರು ಹೃದ್‌ದ್ವಾರ, ವಾಯುದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲಿನ ಮೂರ್ಧದ್ವಾರವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮೋಕ್ಷದ್ವಾರವನ್ನು ‘ಬಿಲ’, ‘ಸುಷಿರ’, ‘ಮಂಡಲ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ॥೨೭॥

Verse 28

भयं क्रोधमथालस्यमतिस्वप्नातिजागरम् । अत्याहरमनाहरं नित्यं योगी विवर्जयेत् ॥२८॥

ಭಯ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಆಲಸ್ಯ; ಅತಿನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಅತಿಜಾಗರಣೆ; ಅತಿಭೋಜನ ಮತ್ತು ಅನಾಹಾರ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಯೋಗಿಯು ನಿತ್ಯವೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು॥೨೮॥

Verse 29

अनेन विधिना सम्यङ्नित्यमभ्यसतः क्रमात् । स्वयमुत्पद्यते ज्ञानं त्रिभिर्मासैर्न संशयः ॥२९॥

ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ ಯಾರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ನಿತ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವು ಸ್ವಯಂ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ॥೨೯॥

Verse 30

चतुर्भिः पश्यते देवान्पञ्चभिस्तुल्यविक्रमः । इच्छयाप्नोति कैवल्यं षष्ठे मासि न संशयः ॥३०॥

ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಐದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೇ ಸಮಾನವಾದ ವಿಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಆರನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾಮಾತ್ರದಿಂದ ಕೈವಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ॥೩೦॥

Verse 31

पार्थिवः पञ्चमात्रस्तु चतुर्मात्राणि वारुणः । आग्नेयस्तु त्रिमात्रोऽसौ वायव्यस्तु द्विमात्रकः ॥३१॥

ಪಾರ್ಥಿವ ತತ್ತ್ವವು ಐದು ಮಾತ್ರೆಗಳದು; ವಾರുണ ತತ್ತ್ವವು ನಾಲ್ಕು ಮಾತ್ರೆಗಳದು. ಆಗ್ನೇಯ ತತ್ತ್ವವು ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳದು; ವಾಯವ್ಯ ತತ್ತ್ವವು ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಗಳದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 32

एकमात्रस्तथाकाशो ह्यर्धमात्रं तु चिन्तयेत् । सिद्धिं कृत्वा तु मनसा चिन्तयेदात्मनात्मनि ॥३२॥

ಅದೇ ರೀತಿ ಆಕಾಶವು ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯದು; ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ, ಆತ್ಮದಿಂದ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಆತ್ಮವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.

Verse 33

त्रिंशत्पर्वाङ्गुलः प्राणो यत्र प्राणः प्रतिष्ठितः । एष प्राण इति ख्यातो बाह्यप्राणस्य गोचरः ॥३३॥

ಪ್ರಾಣವು ‘ಮೂವತ್ತು ಪರ್ವ-ಅಂಗುಲ’ ಪರಿಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಪ್ರಾಣವು ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆಯೋ. ಅದೇ ‘ಪ್ರಾಣ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ—ಬಾಹ್ಯ ಶ್ವಾಸದ ಗೋಚರ.

Verse 34

अशीतिश्च शतं चैव सहस्राणि त्रयोदश । लक्षश्चैकोननिःश्वास अहोरात्रप्रमाणतः ॥३४॥

ಅಹೋರಾತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ—ಎಂಭತ್ತು ಮತ್ತು ನೂರು, ಹಾಗೆಯೇ ಹದಿಮೂರು ಸಾವಿರ; ಮತ್ತು ಒಂದು ಲಕ್ಷದಿಂದ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ನಿಶ್ವಾಸಗಳು (ಶ್ವಾಸಸಂಖ್ಯೆ) ಇವೆ.

Verse 35

प्राण आद्यो हृदिस्थाने अपानस्तु पुनर्गुदे । समानो नाभिदेशे तु उदानः कण्ठमाश्रितः ॥३५॥

ಪ್ರಾಣ—ಆದ್ಯ—ಹೃದಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ; ಅಪಾನವು ಮತ್ತೆ ಗುದದಲ್ಲಿ. ಸಮಾನವು ನಾಭಿದೇಶದಲ್ಲಿ; ಉದಾನವು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ.

Verse 36

व्यानः सर्वेषु चाङ्गेषु सदा व्यावृत्य तिष्ठति । अथ वर्णास्तु पञ्चानां प्राणादीनामनुक्रमात् ॥३६॥

ವ್ಯಾನನು ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ. ಈಗ ಪ್ರಾಣಾದಿ ಐದರ ವರ್ಣಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ॥೩೬॥

Verse 37

रक्तवर्णो मणिप्रख्यः प्राणो वायुः प्रकीर्तितः । अपानस्तस्य मध्ये तु इन्द्रगोपसमप्रभः ॥३७॥

ಪ್ರಾಣವಾಯು ರಕ್ತವರ್ಣದವನು, ಮಣಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಪಾನನು ಇಂದ್ರಗೋಪದಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು॥೩೭॥

Verse 38

समानस्तु द्वयोर्मध्ये गोक्षीरधवलप्रभः । आपाण्डर उदानश्च व्यानो ह्यर्चिस्समप्रभः ॥३८॥

ಸಮಾನನು ಆ ಎರಡರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಕ್ಷೀರದಂತೆ ಧವಳ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು. ಉದಾನನು ಪಾಂಡುರ; ವ್ಯಾನನು ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನು॥೩೮॥

Verse 39

यस्येदं मण्डलं भित्वा मारुतो याति मूर्धनि । यत्र तत्र म्रियेद्वापि न स भूयोऽभिजायते । न स भूयोऽभिजायत इत्युपनिषत् ॥३९॥

ಯಸ್ಯ ಈ ಮಾರುತ (ಪ್ರಾಣವಾಯು) ಈ ಮಂಡಲವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಮೂರ್ಧ್ನಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೋ—ಅವನು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೂ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ’—ಇತಿ ಉಪನಿಷತ್॥೩೯॥