Arunika
ಆರುಣಿಕ ಉಪನಿಷತ್ ಕೃಷ್ಣ-ಯಜುರ್ವೇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂನ್ಯಾಸ ಉಪನಿಷತ್ತಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಪ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂನ್ಯಾಸದ ವೇದಾಂತೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಆಶ್ರಮ-ಬದಲಾವಣೆ ಎಂದು ಅಲ್ಲ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲವಾದ ಜೀವನರೂಪ ಎಂದು ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ಮಕಾಂಡ ತ್ಯಾಗವು ವೇದನಿಂದೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ವೇದದ ಪರಮ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲೇ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೇ ಪ್ರಧಾನ. ಗ್ರಂಥವು ಅಂತಃಸಂನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ: ಅಪರಿಗ್ರಹ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಸಮದರ್ಶನ, ಮತ್ತು ಮಾನಾಪಮಾನ ಹಾಗೂ ಸುಖದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತೆ. ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ಗುರುತು ‘ಕರ್ತಾ-ಭೋಕ್ತ’ ಭಾವದಿಂದ ‘ಸಾಕ್ಷಿ-ಚೈತನ್ಯ’ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು ಪರಲೋಕಫಲವಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಇಹದಲ್ಲೇ ಅನುಭವಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
Start ReadingKey Teachings
- Saṃnyāsa as a direct support for Brahma-jñāna: renunciation protects the inquiry into ātman/brahman.
- Primacy of knowledge (jñāna) over ritual action (karma) for mokṣa
while acknowledging preparatory disciplines.
- Non-possessiveness (aparigraha) and minimal requisites as outward expressions of inner freedom.
- Sama-darśana (equal vision) and equanimity amid honor/dishonor
pleasure/pain.
- Abidance in the Self as the sole refuge: identity shifts from agent (kartā) to witness (sākṣin).
- Inner renunciation is essential; external marks are secondary to dispassion (vairāgya) and discernment (viveka).
- Fearlessness and serenity arise from recognizing the Self as unborn
unchanging
and non-dual.
Verses of the Arunika
5 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ आरुणिः प्राजापत्यः प्रजापतेर्लोकं जगाम। तं गत्वोवाच— केन भगवन् कर्माण्यशेषतो विसृजामीति। तं होवाच प्रजापतिः— तव पुत्रान् भ्रातॄन् बन्ध्वादीन् शिखां यज्ञोपवीतं यागं स्वाध्यायं भूर्लोकं भुवर्लोकं स्वर...
ಓಂ. ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯನಾದ ಆರುಣಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಹೋಗಿ ಕೇಳಿದನು— “ಭಗವನ್, ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಾವ ವಿಧದಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲಿ?” ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹೇಳಿದರು— “ಪುತ್ರರು, ಸಹೋದರರು, ಬಂಧುಗಳು; ಶಿಖೆ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಯಾಗ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ; ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ, ಮಹಃ, ಜನಃ, ತಪಃ, ಸತ್ಯ ಲೋಕಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಅತಲದಿಂದ ಪಾತಾಳದವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸು. ದಂಡ, ಆಚ್ಚಾದನ ವಸ್ತ್ರ, ಕೌಪೀನವನ್ನು ಧರಿಸು. ಉಳಿದುದನ್ನೆಲ್ಲ ಬಿಡು.”
Sannyāsa (renunciation) as a means to mokṣa; disidentification from loka and karmaVerse 2
गृहस्थो ब्रह्मचारी वा वानप्रस्थो वा उपवीतं भूमावप्सु वा विसृजेत्। लौकिकाग्नीनुदराग्नौ समारोपयेत्। गायत्रीं च स्ववाचाग्नौ समारोपयेत्। कुटीचरो ब्रह्मचारी कुटुम्बं विसृजेत्। पात्रं विसृजेत्। पवित्रं विसृ...
ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಲಿ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥನಾಗಲಿ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ನೆಲದಲ್ಲೋ ನೀರಲ್ಲೋ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಲೌಕಿಕ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಉದರಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾರೋಪಿಸಬೇಕು. ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ವಾಕ್-ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾರೋಪಿಸಬೇಕು. ಕುಟೀಚರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರ, ಪವಿತ್ರ, ದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಾಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಬಿಡಬೇಕು. ನಂತರ ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ‘ಊರ್ಧ್ವಗಮನ’ ಅಂದರೆ ಮೇಲಿನ ಲೋಕಗಳ ಗುರಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಆಹಾರವನ್ನು ಔಷಧದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಾತಃ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಸಾಯಂಕಾಲ—ಮೂರು ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಆರಣ್ಯಕವನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು; ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ಮರುಮರು ಓದಬೇಕು.
Internalization of yajña; amantraka life; nididhyāsana through Upaniṣadic recitation and samādhiVerse 3
खल्वहं ब्रह्मसूचनात् सूत्रं ब्रह्मसूत्रमहमेव। विद्वान् त्रिवृत्सूत्रं त्यजेत्। विद्वान् य एवं वेद— संन्यस्तं मया, संन्यस्तं मया, संन्यस्तं मयेति— त्रिरुक्त्वाभयं सर्वभूतेभ्यो (दद्यात्)। मत्तः सर्वं प्...
ಬ್ರಹ್ಮಸೂಚನೆಯಿಂದ ‘ಸೂತ್ರ’ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರವೇ; ನಾನೇ ಅದೇ. ಜ್ಞಾನಿ ತ್ರಿವೃತ್ (ಮೂರುಗುಣ) ಸೂತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ಮೂರು ಬಾರಿ— “ನನ್ನಿಂದ ಸಂನ್ಯಾಸಿತ, ನನ್ನಿಂದ ಸಂನ್ಯಾಸಿತ, ನನ್ನಿಂದ ಸಂನ್ಯಾಸಿತ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ನನ್ನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. “ಸಖಾ, ನೀನು ವಿಮೋಚನ; ನೀನು ಮಿತ್ರ. ನೀನು ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರ, ವೃತ್ರಘ್ನ. ನನಗೆ ಶರ್ಮ (ರಕ್ಷಣೆ) ಆಗು; ಇರುವ ಪಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು” ಎಂದು. ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಬಿದಿರು ದಂಡವನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ, ಕೌಪೀನವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಆಹಾರವನ್ನು ಔಷಧದಂತೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು; ದೊರಕಿದಷ್ಟು ತಿನ್ನಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಅಪರಿಗ್ರಹ, ಸತ್ಯ—ಇವನ್ನು ಯತ್ನದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿರಿ, ರಕ್ಷಿಸಿರಿ, ರಕ್ಷಿಸಿರಿ.
Brahman as the real ‘sūtra’; jñāna-based renunciation; abhaya (fearlessness) and yama-like vowsVerse 4
अथातः परमहंसपरिव्राजकानामासनशयनादिकं भूमौ, ब्रह्मचर्यं, मृत्पात्रम् अलाम्बुपात्रं दारुपात्रं वा। यतीनां कामक्रोधहर्षरोषलोभमोहदम्भदर्पेच्छासूयाममत्वाहङ्कारादीनपि परित्यजेत्। वर्षासु ध्रुवशीलोऽष्टौ मासा...
ಇದೀಗ ಪರಮಹಂಸ ಪರಿವ್ರಾಜಕರಿಗೆ—ಆಸನ, ಶಯನ ಮೊದಲಾದವು ನೆಲದ ಮೇಲೆಯೇ; ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ; ಪಾತ್ರ ಮಣ್ಣಿನದು, ಸೊರೆಕಾಯಿ ಪಾತ್ರ ಅಥವಾ ಮರದ ಪಾತ್ರವಾಗಿರಬಹುದು. ಯತಿಗಳು ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಹರ್ಷ, ರೋಷ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ದಂಭ, ದರ್ಪ, ಇಚ್ಛೆ, ಅಸೂಯೆ, ಮಮತೆ, ಅಹಂಕಾರ ಮೊದಲಾದವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಮಳೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಶೀಲನಾಗಿ ಎಂಟು ತಿಂಗಳು ಏಕಾಕಿಯಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು; ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರೇ ಸಂಚರಿಸಬಹುದು—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Paramahaṁsa-sannyāsa; vairāgya and antaḥkaraṇa-śuddhi (purification of mind)Verse 5
स खल्वेवं यो विद्वान् सोपनयनादूर्ध्वमेतानि प्राग्वा त्यजेत्। पितरं पुत्रम् अग्निम् उपवीतं कर्म कलत्रं चान्यदपीह यत्। यतयो भिक्षार्थं ग्रामं प्रविशन्ति पाणिपात्रम् उदरपात्रं वा। ॐ हि ॐ हि ॐ हीत्येतदुपन...
ಹೀಗೆ ತಿಳಿದ ಜ್ಞಾನಿ ಉಪನಯನದ ನಂತರವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಆಗಲಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು—ತಂದೆ, ಮಗ, ಅಗ್ನಿ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಕರ್ಮ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇತರ ಎಲ್ಲವೂ. ಯತಿಗಳು ಭಿಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ—ಕೈಯನ್ನೇ ಪಾತ್ರವೆಂದು ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಪಾತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ. ಅವನು ಈ ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿ— “ಓಂ ಹಿ ಓಂ ಹಿ ಓಂ ಹಿ.” ಈ ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು, ಪಲಾಶ, ಬಿಲ್ವ, ಅಶ್ವತ್ಥ ಅಥವಾ ಉದುಂಬರ ಮರದ ದಂಡ, ಮೌಂಜಿ ಮೇಖಲೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶೂರನಾಗುತ್ತಾನೆ. “ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಋಷಿಗಳು ಸದಾ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ಕಣ್ಣಿನಂತೆ. ಅದನ್ನು ಜಾಗೃತ, ವಿವೇಕಿ, ಪ್ರೇರಿತ ವಿಪ್ರರು ಪ್ರಜ್ವಲಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ— ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅದೇ ಪರಮ ಪದ.” ಇದೇ ನಿರ್ವಾಣಾನುಶಾಸನ; ಇದೇ ವೇದಾನುಶಾಸನ, ವೇದಾನುಶಾಸನ.
Nirvāṇa/mokṣa through radical tyāga and Upaniṣadic knowledge; ‘Viṣṇu’s highest padam’ as the supreme stateRead Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.