Rig Veda 5.44.13: Mandala 5, Sukta 44, Mantra 13

Sukta 5.44

Rishi: Atri Bhauma

Devata: Agni (as bearer of Soma-offering and awakener who elevates dhī; imagery blends Soma and Agni functions)

Chandas: Trishtubh

Samhita Patha (Devanagari)

सुतम्भरो यजमानस्य सत्पतिर्विश्वासामूधः स धियामुदञ्चनः । भरद्धेनू रसवच्छिश्रिये पयोऽनुब्रुवाणो अध्येति न स्वपन् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 5.44.13

Transliteration

sutambharó yajamā́nasyá sát-patir víśvāsām ū́dhaḥ sá dhiyā́m ud-áñcanaḥ | bhárad dhenū́ rásavat chiśriye páyo 'nubrūvāṇó ádhy eti ná svápan ||

Translation

ಸುತ-ಆನಂದವನ್ನು ಹೊರುವವನು, ಯಜಮಾನನ ಸತ್ಪತಿ, ಸರ್ವ ಸಮೃದ್ಧಿಗಳ ಉದರ—ಅವನು ಧಿಯಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ. ಹಾಲುಕೊಡುವ ಹಸು ರಸವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಪಯಃ ಆಸನಗೊಂಡಿದೆ; ಜೊತೆಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ—ನಿದ್ರಿಸದೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सुतम्भरः: bearing/bringing the pressed Soma; Soma-bearing
• सुतम्भरः: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: सुतम्भर (प्रातिपदिक; सु-तम्भर) अथवा सुतं-भर (कृदन्त-समास)

• यजमानस्य: of the sacrificer
• यजमानस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक; यज् धातोः वर्तमानकृदन्त-आधार)

• सत्पतिः: lord of the good/true; good lord
• सत्पतिः: कर्तृ (मुख्यः)
• Type: Noun
• Root: सत्पति (प्रातिपदिक; सत्+पति)

• विश्वासाम्: of all (of them)
• विश्वासाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• ऊधः: udder; source of milk/abundance
• ऊधः: कर्तृ/उपमान-आधार (वाक्ये ‘ऊधः’ इव पोषकत्वेन)
• Type: Noun
• Root: ऊधस् (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ (अनुवर्तकः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• धियाम्: of thoughts/insights/prayers
• धियाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• उदञ्चनः: rising upward; uplifting
• उदञ्चनः: विशेषणम् (सः/सत्पतिः)
• Type: Adjective/Noun
• Root: उद्+अञ्च् (धातु) → उदञ्च (कृदन्त/प्रातिपदिक)

• भरत्: he bears/brings
• भरत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)

• धेनूः: milch-cows
• धेनूः: कर्म
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• रसवत्: full of sap/juice; rich
• रसवत्: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: रसवत् (प्रातिपदिक; रस+वत्)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• शिश्रियॆ: has leaned/rested; has taken refuge
• शिश्रियॆ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: श्रि (धातु)

• पयः: milk; nourishing drink
• पयः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• अनुब्रुवाणः: speaking after; responding; repeating
• अनुब्रुवाणः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Participle (Adjective)
• Root: अनु+ब्रू (धातु) → अनुब्रुवाण (वर्तमानकृदन्त)

• अध्येति: he goes over; recites/studies
• अध्येति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अधि+इ (धातु)

• न: not / like
• न: निषेध/उपमा-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• स्वपन्: sleeping (here: as if not sleeping; sleepless)
• स्वपन्: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Participle
• Root: स्वप् (धातु) → स्वपन्त् (वर्तमानकृदन्त)