Rig Veda 4.21.6: Mandala 4, Sukta 21, Mantra 6

Sukta 4.21

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)

Devata: Indra (context), with strong ritual-psychological presence of Hotṛ/Vahni (Agni-function) in the verse imagery

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

धिषा यदि धिषण्यन्तः सरण्यान्त्सदन्तो अद्रिमौशिजस्य गोहे । आ दुरोषाः पास्त्यस्य होता यो नो महान्त्संवरणेषु वह्निः ॥

Transliteration

dhíṣā yádi dhiṣaṇyántaḥ saraṇyā́n sádanto ádrim auśijásya góhe | ā́ duróṣāḥ pāstyásya hótā yó no mahā́nt saṃ-váraṇēṣu váhniḥ ||

Translation

ಧಿಷಾ (ಪ್ರೇರಿತ ಬುದ್ಧಿ) ಯಿಂದ ಸಾಧಕರು ಧಿಷಣ್ಯ (ಯೋಗ್ಯ/ಸಮರ್ಥ)ರಾದಾಗ, ವೇಗವಂತ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಉಶಿಜನ ಅದ್ರಿ (ಪೇಷಣಶಿಲೆ)ಯನ್ನು ಗೋಹೇ (ಪ್ರಕಾಶ/ಗೋ-ಶೋಧನೆ)ಗಾಗಿ ಒತ್ತುತ್ತಾರೆ; ಆಗ ಗೃಹದ ಹೋತೃ ಬರುತ್ತಾನೆ—ವಿಶಾಲ ವಾಸಸ್ಥಾನವಂತನು—ನಮಗಾಗಿ ಸಂವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ವಹ್ನಿ (ವಹನಕর্তೃ ಅಗ್ನಿ).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• धिषा: by/with inspiration (thought, insight)
• धिषा: करण
• Type: Noun
• Root: धिषा- (प्रातिपदिक; ‘धिष्/धिष्’ बुद्धि-प्रेरणा)

• यदि: if/when
• यदि: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)

• धिषण्यन्तः: the inspired/impelling ones
• धिषण्यन्तः: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: धिषण्य (प्रातिपदिक; ‘प्रेरक/प्रज्ञावान्’)

• सरण्यान्: the swift/approachable ones
• सरण्यान्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सरण्य (प्रातिपदिक; ‘सरणीय/शीघ्रगामी/आश्रयणीय’)

• सदन्तः: sitting down, taking their seats
• सदन्तः: कर्तृ
• Type: Verb (present participle)
• Root: √सद् (सीदति ‘to sit, settle’)

• अद्रिम्: the stone/pressing-stone (or rock)
• अद्रिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक)

• औशिजस्य: of Auśija
• औशिजस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun (patronymic/epithet)
• Root: औशिज (प्रातिपदिक; उशिज्-सम्बन्धी/औशिज ‘of Uśij/descendant of Uśij’)

• गोहे: in the cows’ enclosure / at the cow-stall
• गोहे: अधिकरण
• Type: Noun (locative compound form)
• Root: गो- + √हा/√हन्? (गोहे = गो-हे ‘in the cow-pen/at the cow’s place’; RV idiom)

• आ: towards, hither
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• दुरोषाः: the hard-dwelling/strong ones
• दुरोषाः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: दुरोष (प्रातिपदिक; ‘दुर्-ओष’ कठिन-आवास/दुर्ग-आश्रय; RV epithet)

• पास्त्यस्य: of the dwelling/household
• पास्त्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पास्त्य (प्रातिपदिक; ‘गृह/निवास, household’)

• होता: the Hotṛ-priest (invoker)
• होता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक; from √हु ‘to sacrifice, invoke’)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• महान्: great
• महान्: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• संवरणेषु: in the enclosures/coverings
• संवरणेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: संवरण (प्रातिपदिक; ‘आवरण/आच्छादन, enclosure’)

• वह्निः: the bearer (Agni), the carrier
• वह्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक; ‘carrier’, esp. Agni as bearer)