Rig Veda 2.3.10: Mandala 2, Sukta 3, Mantra 10

Sukta 2.3

Rishi: Gṛtsamada (traditional attribution for RV 2.3)

Devata: Agni (with ritual auxiliaries: Vanaspati, Śamitṛ)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

वनस्पतिरवसृजन्नुप स्थादग्निर्हविः सूदयाति प्र धीभिः । त्रिधा समक्तं नयतु प्रजानन्देवेभ्यो दैव्यः शमितोप हव्यम् ॥

Transliteration

vánaspátir ava-sṛjánn úpa sthād agnír havíḥ sūdayāti prá dhī́bhiḥ | tridhā́ sámaktaṃ nayatu prajā́nán devébhyo daívyáḥ śamitópa havyám ||

Translation

ವನಸ್ಪತಿ, ಅರ್ಪಣ-ಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುತ್ತ, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಿ; ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ನಮ್ಮ ಜಾಗೃತ ಧೀಗಳಿಂದ ಹವಿಯನ್ನು ಸುಪಾಕಗೊಳಿಸಲಿ। ತ್ರಿಧಾ ಸಮಕ್ತ (ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಿಶ್ರಿತ) ಹವ್ಯವನ್ನು, ಯುಕ್ತಕ್ರಮವನ್ನು ಅರಿತ ದೈವ್ಯ ಶಮಿತೃ, ದೇವರ ಬಳಿಗೆ ನಡೆಸಲಿ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वनस्पतिः: the lord of the forest (sacrificial tree/wood)
• वनस्पतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वनस्पति- (प्रातिपदिक) < वन + पति

• अवसृजन्: released, let down
• अवसृजन्: क्रिया (कर्तृ=वनस्पतिः)
• Type: Verb
• Root: अव√सृज् (सृज्) धातु

• उप: near, towards
• उप: उपपद (दिशा/समीप)
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• स्थात्: stood, was placed
• स्थात्: क्रिया (कर्तृ=वनस्पतिः)
• Type: Verb
• Root: √स्था धातु

• अग्निः: Agni (fire)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• हविः: the oblation
• हविः: कर्म
• Type: Noun
• Root: हविस्- (प्रातिपदिक)

• सूदयाति: cooks, ripens, prepares
• सूदयाति: क्रिया (कर्तृ=अग्निः)
• Type: Verb
• Root: √सूद् धातु

• प्र: forth, forward
• प्र: उपपद (प्रवृत्ति/प्रकर्ष)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• धीभिः: with thoughts/insights (hymns)
• धीभिः: करण
• Type: Noun
• Root: धी- (प्रातिपदिक)

• त्रिधा: in three ways, threefold
• त्रिधा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिधा (अव्यय; त्रि + धा)

• समक्तम्: well-anointed/mixed
• समक्तम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: समक्त- (कृदन्त; सम् + √अञ्ज्/अक्त ‘smeared/anointed’)

• नयतु: let him lead/carry
• नयतु: क्रिया (कर्तृ=अग्निः/अभिप्रेतः)
• Type: Verb
• Root: √नी धातु

• प्रजानन्: knowing, discerning
• प्रजानन्: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: प्रजानन् (कृदन्त; प्र + √ज्ञा, शतृ-प्रत्यय ‘knowing’)

• देवेभ्यः: to the gods
• देवेभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• दैव्यः: divine
• दैव्यः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दैव्य- (प्रातिपदिक)

• शमिता: the preparer (ritual butcher/arranger of the offering)
• शमिता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: शमितृ- (प्रातिपदिक; √शम् ‘to pacify/prepare’ → ‘slaughterer/preparer’)

• उप: towards, up to
• उप: उपपद (समीप/प्रति)
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• हव्यम्: the offering to be offered
• हव्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: हव्य- (प्रातिपदिक)