Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Kārtika-Māhātmya

The Greatness of Kārtika

तस्निन्हरि दिनं पुण्यं तथा वै भीष्मपंचकम् । प्रबोधिनीं नरः कृत्वा जागरेण समन्विताम् ॥ ४९ ॥

tasninhari dinaṃ puṇyaṃ tathā vai bhīṣmapaṃcakam | prabodhinīṃ naraḥ kṛtvā jāgareṇa samanvitām || 49 ||

ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಹರಿದಿನವು ಪುಣ್ಯಕರ; ಹಾಗೆಯೇ ಭೀಷ್ಮಪಂಚಕವೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ. ಪ್ರಬೋಧಿನೀ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು।

तस्मिन्in that (time/month)
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (पाठे ‘तस्निन्’ इति दृश्यते, अपेक्षितं ‘तस्मिन्’)
हरिO Hari
हरि:
सम्बोधन (Sambodhana/Vocative)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; (पाठे ‘हरि’ सम्भवतः सम्बोधन)
दिनम्a day
दिनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पुण्यम्holy/meritorious
पुण्यम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (दिनम्)
तथाlikewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): likewise/also
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/indeed)
भीष्म-पञ्चकम्the Bhīṣma-pañcaka (five-day vow)
भीष्म-पञ्चकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभीष्म + पञ्चक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (भीष्मस्य पञ्चकं—Bhīṣma’s five-day observance)
प्रबोधिनीम्Prabodhinī (observance/day)
प्रबोधिनीम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रबोधिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (प्रबोधिनी-एकादशी/रात्रि-व्रत-सम्बद्धा)
नरःa man
नरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कृत्वाhaving performed
कृत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to implied main verb)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive): ‘having done/observed’
जागरेणby vigil (staying awake)
जागरेण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootजागर (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; साधन (by vigil/keeping awake)
समन्विताम्endowed/associated (with)
समन्विताम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसमन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्-अनु-√इ, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषण (प्रबोधिनीम्)

Narada

Vrata: Bhīṣma-pañcaka; Prabodhinī-vrata (Prabodhinī rite)

Rasa: {"primary_rasa":"bhakti","secondary_rasa":"shanta","emotional_journey":"Reverent calendrical sanctity: it identifies holy days/periods (Hari’s day, Bhīṣma-pañcaka, Prabodhinī) and culminates in the active practice of night-long vigil."}

H
Hari
V
Vishnu
B
Bhishma

FAQs

It declares Hari’s sacred day and the Bhīṣma-pañcaka as highly meritorious and prescribes Prabodhinī worship joined with night-long vigil, emphasizing devotion through disciplined observance.

Bhakti is expressed here as active worship—observing Prabodhinī (Hari’s awakening) and staying awake in remembrance—showing that loving devotion is strengthened by vrata and continuous mindful attention to Viṣṇu.

The practical takeaway is ritual discipline and calendrical observance (proper timing of vrata days like Prabodhinī/Ekādaśī and the Bhīṣmapañcaka), aligning practice with dharmic rules of worship and vrata-vidhi.