Sukta 10
Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages; specific r̥ṣi attribution depends on Anukramaṇī for AVŚ 2.10).
Devata: Varuṇa (as lord of the pāśa) with ancillary powers: Nirṛti; Dyāvā-Pṛthivī as benedictive witnesses.
Chandas: Predominantly Anuṣṭubh (with Atharvanic cadence; pāda-division as transmitted).
AVŚ 2.10 ಒಂದು ಪಾಶಮೋಚನ (ಬಂಧ-ವಿಮೋಚನ) ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೂಕ್ತ; ಇದು ಕ್ಷೇತ್ರಜನ್ಯ (ಕ್ಷೇತ್ರಿಯ) ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಉಪದ್ರವ, ಕ್ಷಯಕರ ರೋಗ, ಹಾಗೂ ನಿರೃತಿಯ ಮರಣಸಮಾನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ “ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸುವ” ಗೀತ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದೈಹಿಕವಾಗಿಯೂ ನೈತಿಕ–ಯಜ್ಞೀಯ ಬಂಧನವಾಗಿಯೂ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಶದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ವರುಣನಿಗೆ ಮೊರೆಹೋಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ್ (ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ) ಮೂಲಕ ರೋಗಿಯನ್ನು ಅನಾಗಸ್ (“ಅಪರಾಧರಹಿತ”) ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವುದರಿಂದ, ಋತದ ಶುಭಸಮ್ಮತಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಮರಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ; ದ್ಯಾವಾ–ಪೃಥಿವೀ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುತ್ತವೆ.
Mantras
Mantra 1
पाशमोचनम्। क्षे॒त्रि॒यात् त्वा॒ निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑ पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ಪಾಶಮೋಚನ. ಕ್ಷೇತ್ರಿಯ-ರೋಗದಿಂದ, ನಿರೃತಿಯಿಂದ, ಬಂಧುಜನರ ಆರೋಪಕನ ನಿಂದೆಯಿಂದ, ದ್ರೋಹದಿಂದ—ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ವರುಣನ ಪಾಶದಿಂದಲೂ. ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿರ್ದೋಷನಾಗಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿನಗಾಗಿ ದ್ಯಾವಾ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿ—ಎರಡೂ ಶುಭವಾಗಿರಲಿ.
Mantra 2
शं ते॑ अ॒ग्निः स॒हाद्भिर॑स्तु॒ शं सो॑मः स॒हौष॑धीभिः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ: ಜಲಗಳನ್ನು ಸಹಚರರಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅಗ್ನಿ ನಿನಗೆ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ತರುವನು; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ: ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸಹಚರರಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸೋಮನು ನಿನಗೆ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ತರುವನು. ಹೀಗೆಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಿಯ ಪೀಡೆಯಿಂದ, ನಿರೃತಿಯಿಂದ, ಸಮೀಪದ ಬಂಧುವಿನ ದುಷ್ಟ ಶಾಪವಾಣಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ದ್ರೋಹದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ವರುಣನ ಪಾಶದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿರ್ದೋಷನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ನಿನಗಾಗಿ ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ—ಎರಡೂ—ಶಿವ (ಮಂಗಳಕರ)ವಾಗಿರಲಿ.
Mantra 3
शं ते॒ वातो॑ अ॒न्तरि॑क्षे॒ वयो॑ धा॒च्छं ते॑ भवन्तु प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒या॑न्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ: ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ವಾಯು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರಾಣಬಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿ; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ: ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳು ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಿರಲಿ. ಹೀಗೆಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಿಯದಿಂದ, ನಿರೃತಿಯಿಂದ, ಬಂಧುಜನರ ಶಾಪದಿಂದ ಮತ್ತು ದ್ರೋಹದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ವರುಣನ ಪಾಶದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿರ್ದೋಷನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ನಿನಗಾಗಿ ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ—ಎರಡೂ—ಶಿವ (ಮಂಗಳಕರ)ವಾಗಿರಲಿ.
Mantra 4
इ॒मा या दे॒वीः प्र॒दिश॒श्चत॑स्रो॒ वात॑पत्नीर॒भि सूर्यो॑ वि॒चष्टे॑ । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑ त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॑ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ವಾಯುವನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ದೇವಿಯರನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ವಿವೇಕದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವನು; ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಿಯ ರೋಗದಿಂದ, ನಿರೃತಿಯಿಂದ, ಬಂಧುಜನರ ಅಪವಾದದಿಂದ ಮತ್ತು ದ್ರೋಹರೂಪ ಅನ್ಯಾಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ವರುಣನ ಪಾಶದಿಂದಲೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿರ್ದೋಷನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ನಿನಗಾಗಿ ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ—ಎರಡೂ—ಶಿವ (ಮಂಗಳಕರ)ವಾಗಿರಲಿ.
Mantra 5
तासु॑ त्वा॒न्तर्ज॒रस्या द॑धामि॒ प्र यक्ष्म॑ एतु॒ निरृ॑तिः परा॒चैः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ಅವುಗಳೊಳಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅಂತರಜರಾಸಾ (ಒಳಗಿನ ಕ್ಷಯ)ದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು. ಯಕ್ಷ್ಮ ಹೊರಟು ಹೋಗಲಿ; ನಿರೃತಿ ಬಹುದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿದು ಹೋಗಲಿ. ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಿಯ (ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ರೋಗ)ದಿಂದ, ನಿರೃತಿಯಿಂದ, ಜಾಮಿ-ಶಂಸಾ (ಬಂಧುವಿನ ಶಾಪ)ದಿಂದ, ದ್ರುಹ (ದ್ರೋಹ/ಕಪಟ)ದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ವರುಣನ ಪಾಶದಿಂದ ಬಿಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮ (ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ)ದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನಾಗಸ (ನಿರ್ದೋಷ)ನಾಗಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿನಗಾಗಿ ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ—ಎರಡೂ—ಶಿವ (ಶುಭಕರ)ವಾಗಿರಲಿ.
Mantra 6
अमु॑क्था॒ यक्ष्मा॑द् दुरि॒ताद॑व॒द्याद् द्रु॒हः पाशा॒द् ग्राह्या॒श्चोद॑मुक्थाः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ನೀನು ಯಕ್ಷ್ಮದಿಂದ, ದುರಿತ (ಅಪಶಕುನ/ದುರ್ಭಾಗ್ಯ)ದಿಂದ, ಅವದ್ಯ (ನಿಂದ್ಯ ದೋಷ)ದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೀ; ದ್ರುಹನ ಪಾಶದಿಂದ, ಗ್ರಾಹ್ಯ (ಹಿಡಿಯುವವ/ಸೀಜರ್)ನ ಹಿಡಿತದಿಂದಲೂ—ಹೌದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೀ. ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಿಯದಿಂದ, ನಿರೃತಿಯಿಂದ, ಜಾಮಿ-ಶಂಸಾ (ಬಂಧುವಿನ ಶಾಪ)ದಿಂದ, ದ್ರುಹ (ದ್ರೋಹ/ಕಪಟ)ದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ವರುಣನ ಪಾಶದಿಂದ ಬಿಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮ (ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ)ದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನಾಗಸ (ನಿರ್ದೋಷ)ನಾಗಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿನಗಾಗಿ ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ—ಎರಡೂ—ಶಿವ (ಶುಭಕರ)ವಾಗಿರಲಿ.
Mantra 7
अहा॒ अरा॑ति॒म॑विदः स्यो॒नमप्य॑भूर्भ॒द्रे सु॑कृ॒तस्य॑ लो॒के। ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ಅಹಾ! ನೀನು ಅರಾತಿ (ದುರ್ಭಾವ/ಅಪಶಕುನ)ಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡೆ; ಪುಣ್ಯಕರ್ಮದ ಭದ್ರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದೆಯೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಿಯದಿಂದ, ನಿರೃತಿಯಿಂದ, ಬಂಧುಜನರ ಆರೋಪದಿಂದ, ದ್ರೋಹದಿಂದ, ಮತ್ತು ವರುಣನ ಪಾಶದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿರ್ದೋಷನಾಗಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿನಗಾಗಿ ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ—ಎರಡೂ—ಶಿವ (ಕಲ್ಯಾಣಕರ)ವಾಗಿರಲಿ.
Mantra 8
सूर्य॑मृ॒तं तम॑सो॒ ग्राह्या॒ अधि॑ दे॒वा मुञ्च॑न्तो असृज॒न्निरेण॑सः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ಸೂರ್ಯನು—ಋತ (ಸತ್ಯ-ನಿಯಮ)ವನ್ನು—ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಹಿಡಿಯಬಹುದಾಗಿ ಮಾಡಿ—ಅದರ ಮೇಲೆ ದೇವರುಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಪಾಪದಿಂದ ಹೊರಗೆ ತಳ್ಳಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಿಯದಿಂದ, ನಿರೃತಿಯಿಂದ, ಬಂಧುಜನರ ಶಾಪ/ಆರೋಪದಿಂದ, ದ್ರೋಹದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ವರುಣನ ಪಾಶದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿರ್ದೋಷನಾಗಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿನಗಾಗಿ ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ—ಎರಡೂ—ಶಿವವಾಗಿರಲಿ.
Frequently Asked Questions
It is the noose/fetter by which Varuṇa binds wrongdoing and disorder. In AVŚ 2.10 the practitioner asks for authoritative unbinding, treating illness and misfortune as a constriction that can be ritually released.
No. It addresses bodily affliction (kṣetriya, yakṣma, inner wasting) and also social-moral pressures such as kin-accusation (jāmiśaṃsa) and treachery, ending with a mantra-declaration of innocence (anāgas).
A cord or knot is used as a symbol of the bond. While reciting the repeated release formula, the cord is loosened/untied, and the patient is affirmed as purified by brahman, with Heaven and Earth invoked to stand auspicious.
Ask anything about Sukta 10 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.