Adhyaya 15
Book 2 operationalizes the Vijigīṣu’s power by turning administration into a measurable machine. Chapter 2.15 defines the Koṣṭhāgārādhyakṣa’s domain: not merely warehousing grain, but governing the entire fiscal-physical interface where agricultural output becomes state power. By classifying inflows (sīta, rāṣṭra dues), market operations (state purchase/sale, exchange, requisition/loan), processing activities (milling, fermenting, oil-pressing, sugarcane and alkali work), and exceptional categories (lost/forgotten stock, residuals, waste, and accounting adjustments), Kauṭilya constructs an auditable ontology. The chapter’s pragmatic objective is to secure Kośa through controlled circulation: every transformation of commodity (raw grain to flour, oil, alkali, salt) is made legible to the state. This legibility enables provisioning of army and fort, stabilizes prices, and funds coercion and diplomacy. In the Saptāṅga body, the granary is the stomach and bloodstream of the realm; this chapter gives it nerves—definitions, measures, and accountability—so the conqueror can expand without fiscal anemia.
Sutras
Sutra 1
कोष्ठागाराध्यक्षः सीताराष्ट्रक्रयिमपरिवर्तकप्रामित्यकापमित्यकसंहनिकान्यजातव्ययप्रत्यायोपस्थानान्युपलभेत् ॥ कZ_०२.१५.०१ ॥
ಕೋಷ್ಟಾಗಾರಾಧ್ಯಕ್ಷನು ಇವುಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು: ಸೀತಾ (ರಾಜಭೂಮಿ) ಯಿಂದ ಬಂದ ಸ್ವೀಕೃತಿಗಳು, ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯಗಳು, ಖರೀದಿಯಿಂದ ಬಂದ ಸಂಗ್ರಹ, ವಿನಿಮಯ/ಪರಿವರ್ತನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಬೇಡಿಕೆ/ಋಣ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಧಾನ್ಯ (ಪ್ರಾಮಿತ್ಯಕ), ಕಡಿಮೆ ಅಳತೆ/ಕಡಿಮೆ ತೂಕದಂತಹ ಅಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಬಂದ (ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬೇಕಾದ) ಧಾನ್ಯ (ಆಪಮಿತ್ಯಕ), ಏಕೀಕೃತ/ಸಂಗ್ರಹಿತ ಸಂಗ್ರಹ (ಸಂಹನಿಕ), ಇತರೆ ಸ್ವೀಕೃತಿಗಳು, ವೆಚ್ಚಗಳು, ವಸೂಲಿ/ಸಮಾಧಾನ (ಪ್ರತ್ಯಾಯ), ಮತ್ತು ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಶೇಷ/ಸಂಗ್ರಹ ಸ್ಥಿತಿ (ಉಪಸ್ಥಾನ)।
Sutra 2
सीताध्यक्षोपनीतः सस्यवर्णकः सीता ॥ कZ_०२.१५.०२ ॥
‘ಸೀತಾ’ ಎಂದರೆ ಸೀತಾಧ್ಯಕ್ಷ (ರಾಜಭೂಮಿಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಕ) ಒಪ್ಪಿಸಿದ/ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದ, ವಿಧಪ್ರಕಾರ ವರ್ಗೀಕೃತ ಧಾನ್ಯ-ಉತ್ಪನ್ನ।
Sutra 3
पिण्डकरः षड्भागः सेनाभक्तं बलिः कर उत्सङ्गः पार्श्वं पारिहीणिकमौपायनिकं कौष्ठेयकं च राष्ट्रम् ॥ कZ_०२.१५.०३ ॥
‘ರಾಷ್ಟ್ರ’ (ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯ)ದಲ್ಲಿ— ಪಿಂಡಕರ (ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ/ಏಕಮುಷ್ಟಿ ತೆರಿಗೆ), ಷಡ್ಭಾಗ (ಉತ್ಪನ್ನದ ಆರನೇ ಭಾಗ), ಸೇನಾಭಕ್ತ (ಸೈನ್ಯದ ರೇಷನ್/ಭೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧಿಸುವ ಲೇವಿ), ಬಲಿ (ಉಪಕರ/ಖಿರಾಜು), ಕರ (ತೆರಿಗೆ), ಉತ್ಸಂಗ (ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಸೂಲಿ), ಪಾರ್ಶ್ವ (ಪಾರ್ಶ್ವ-ಲೇವಿಗಳು), ಪಾರಿಹೀಣಿಕ (ಬಾಕಿ/ಕಡಿಮೆಯ ವಸೂಲಿ), ಔಪಾಯನಿಕ (ಉಪಹಾರ/ಅರ್ಪಣಗಳಿಂದ ಆದಾಯ) ಮತ್ತು ಕೌಷ್ಠೇಯಕ (ಗೋದಾಮು/ಕೋಷ್ಠ ಸಂಬಂಧಿತ ಶುಲ್ಕ) ಸೇರಿವೆ.
Sutra 4
धान्यमूल्यं कोशनिर्हारः प्रयोगप्रत्यादानं च क्रयिमम् ॥ कZ_०२.१५.०४ ॥
‘ಕ್ರಯಿಮ’ (ಖರೀದಿ-ಆಧಾರಿತ ಸಂಗ್ರಹ)ದಲ್ಲಿ— ಧಾನ್ಯಮೂಲ್ಯ (ಬೆಲೆ ನೀಡಿ ಖರೀದಿಸಿದ ಧಾನ್ಯ), ಆ ಖರೀದಿಗಾಗಿ ಖಜಾನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ವೆಚ್ಚ/ನಿರ್ಗಮನ (ಕೋಶನಿರ್ಹಾರ), ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಮುಂಗಡವಾಗಿ ನೀಡಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಇಶ್ಯೂ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವಿಕೆ/ಸಮಾಧಾನ (ಪ್ರಯೋಗ-ಪ್ರತ್ಯಾದಾನ) ಸೇರಿವೆ.
Sutra 5
सस्यवर्णानामर्घान्तरेण विनिमयः परिवर्तकः ॥ कZ_०२.१५.०५ ॥
‘ಪರಿವರ್ತಕ’ ಎಂದರೆ— ಒಂದು ವಿಧದ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧದ ಧಾನ್ಯಕ್ಕೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡುವುದು; ಮೌಲ್ಯ/ಬೆಲೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ।
Sutra 6
सस्ययाचनमन्यतः प्रामित्यकम् ॥ कZ_०२.१५.०६ ॥
‘ಪ್ರಾಮಿತ್ಯಕ’ ಎಂದರೆ— ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲ/ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇಡಿ/ಕೋರಿಸಿ ಪಡೆಯುವುದು।
Sutra 7
तदेव प्रतिदानार्थमापमित्यकम् ॥ कZ_०२.१५.०७ ॥
ಪ್ರತಿದಾನ (ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದು/ಪರಿಹಾರ)ಕ್ಕಾಗಿ ಅದೇ (ಪ್ರಮಾಣ/ಮಾಪ) ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಇದನ್ನು ‘ಆಪಮ್/ಇತ್ಯಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Sutra 8
कुट्टकरोचकसक्तुशुक्तपिष्टकर्म तज्जीवनेषु तैलपीडनमौद्रचाक्रिकेष्विक्षूणां च क्षारकर्म संहनिका ॥ कZ_०२.१५.०८ ॥
ಕುಟ್ಟುವುದು, ಮೆರುಗು/ರೋಚನ ಮಾಡುವುದು, ಸತ್ತು/ಹಿಟ್ಟು ತಯಾರಿಕೆ, ಹುಳಿಗೊಳಿಸುವುದು/ಕಿಣ್ವನ, ಪೇಸ್ಟ್ ತಯಾರಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳೇ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿರುವವರಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಿಂಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಔದ್ರ-ಚಾಕ್ರಿಕ’ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ಕ್ಷಾರ/ಸಕ್ಕರೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೂ. ಇವು ‘ಸಂಹನಿಕಾ’ (ಸಂಕಲಿತ ಶೀರ್ಷಿಕೆ/ಪಟ್ಟಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿತ.
Sutra 9
नष्टप्रस्मृतादिरन्यजातः ॥ कZ_०२.१५.०९ ॥
‘ನಷ್ಟ’ (ಕಳೆದುಹೋದ), ‘ಪ್ರಸ್ಮೃತ’ (ಮರೆತ/ಬಿಟ್ಟುಹೋದ) ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದವುಗಳನ್ನು ‘ಅನ್ಯಜಾತ’ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು—ಅಂದರೆ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು.
Sutra 10
विक्षेपव्याधितान्तरारम्भशेषं च व्ययप्रत्यायः ॥ कZ_०२.१५.१० ॥
ವಿಕ್ಷೇಪ/ಗಬನ, ಅನಾರೋಗ್ಯ, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆ/ವಿರಾಮ, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಅಪೂರ್ಣ ಕೆಲಸ—ಇವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ‘ವ್ಯಯ-ಪ್ರತ್ಯಾಯ’ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು; ಅಂದರೆ ಕಾರಣ ಹೇಳಿ ಖರ್ಚು/ನಷ್ಟವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಿಸಬೇಕು.
Sutra 11
तुलामानान्तरं हस्तपूरणमुत्करो व्याजी पर्युषितं प्रार्जितं चोपस्थानम् । इति ॥ कZ_०२.१५.११ ॥
ತೂಕ/ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ‘ಕೈ-ಪೂರಣ’ (ಕೈಯಿಂದ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು/ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು), ರಾಶಿ ಮಾಡುವುದು, ಕಲಬೆರಕೆ/ಮೋಸದ ವ್ಯವಹಾರ, ಹಳೆಯ (ಬಾಸಿಯಾದ) ಸರಕು, ಮತ್ತು ಮರೆಮಾಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು—ಇವೆಲ್ಲ ‘ಉಪಸ್ಥಾನ’ (ಅನಿಯಮಿತ ಕಸರತ್ತು/ಮೋಸ)ಗಳು. ಇತಿ.
Sutra 12
धान्यस्नेहक्षारलवणानां धान्यकल्पं सीताध्यक्षे वक्ष्यामः ॥ कZ_०२.१५.१२ ॥
ಧಾನ್ಯ, ಎಣ್ಣೆ/ಸ್ನೇಹ, ಕ್ಷಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು—ಇವುಗಳ ‘ಧಾನ್ಯ-ಕಲ್ಪ’ (ಧಾನ್ಯದ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು) ಅನ್ನು ‘ಸೀತಾಧ್ಯಕ್ಷ’ (ಕೃಷಿ ಅಧೀಕ್ಷಕ) ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇವೆ.
Sutra 13
सर्पिस्तैलवसामज्जानः स्नेहाः ॥ कZ_०२.१५.१३ ॥
ತುಪ್ಪ, ಎಣ್ಣೆ, ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜೆ—ಇವು ‘ಸ್ನೇಹಾಃ’ (ಎಣ್ಣೆಯ/ಕೊಬ್ಬಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳು) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ।
Sutra 14
फाणितगुडमत्स्यण्डिकाखण्डशर्कराः क्षारवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१४ ॥
ಫಾಣಿತ (ಮೋಲಾಸಿಸ್/ಗಾಢ ಸಿರಪ್), ಬೆಲ್ಲ, ಮತ್ಸ್ಯಂಡಿಕಾ (ಸ್ಫಟಿಕ ಸಕ್ಕರೆ), ಖಂಡ (ಖಂಡಸಕ್ಕರೆ/ಲೋಫ್ ಶುಗರ್) ಮತ್ತು ಶರ್ಕರಾ (ದಾಣೆದಾರ ಸಕ್ಕರೆ)—ಇವು ‘ಕ್ಷಾರ-ವರ್ಗ’ (ಕ್ಷಾರ/ಸಕ್ಕರೆ ಗುಂಪು)ಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ।
Sutra 15
सैन्धवसामुद्रबिडयवक्षारसौवर्चलोद्भेदजा लवणवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१५ ॥
ಸೈಂಧವ (ರಾಕ್ ಸಾಲ್ಟ್), ಸಾಮುದ್ರ (ಸಮುದ್ರ ಉಪ್ಪು), ಬಿಡ ಉಪ್ಪು, ಯವ-ಕ್ಷಾರ (ಕ್ಷಾರ ಉಪ್ಪು), ಸೌವರ್ಚಲ ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಉದ್ಭೇದಜ (ಭೂಮಿಜ) ಉಪ್ಪುಗಳು—ಇವು ‘ಲವಣ-ವರ್ಗ’ (ಉಪ್ಪಿನ ಗುಂಪು) ಆಗಿವೆ।
Sutra 16
क्षौद्रं मार्द्वीकं च मधु ॥ कZ_०२.१५.१६ ॥
ಕ್ಷೌದ್ರ (ಜೇನು) ಮತ್ತು ಮಾರ್ದ್ವೀಕ (ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮದ್ಯ)—ಇವು ‘ಮಧು’ (ಜೇನು/ಮಾದಕ ವರ್ಗ)ಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ।
Sutra 17
इक्षुरसगुडमधुफाणितजाम्बवपनसानामन्यतमो मेषशृङ्गीपिप्पलीक्वाथाभिषुतो मासिकः षाण्मासिकः सांवत्सरिको वा चिद्भिटोर्वारुकेक्षुकाण्डाम्रफलामलकावसुतः शुद्धो वा शुक्तवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१७ ॥
‘ಶುಕ್ತ-ವರ್ಗ’ದಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಕಬ್ಬಿನ ರಸ, ಬೆಲ್ಲ, ಜೇನು, ಫಾಣಿತ (ಮೋಲಾಸಿಸ್), ಜಾಂಬು (ಜಾಮೂನ್) ಅಥವಾ ಹಲಸು—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದರಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕಿಣ್ವಿತ ಪಾನೀಯ; ಇದಕ್ಕೆ ಮೇಷಶೃಂಗೀ ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಲಿಯ ಕಷಾಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕುದಿಸಿ/ಸಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿದದ್ದು; ಒಂದು ತಿಂಗಳು, ಆರು ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ಒಂದು ವರ್ಷ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿದದ್ದು; ಹಾಗೆಯೇ ಚಿದ್ಭಿಟಾ, ವಾರುಕ, ಕಬ್ಬಿನ ಕಾಂಡ, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣು, ಆಮಲಕ (ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ)ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಕಿಣ್ವನದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ವಿನೆಗರ್/ಹುಳಿ ಕಿಣ್ವಿತ ದ್ರವ್ಯ।
Sutra 18
वृक्षाम्लकरमर्दाम्रविदलामलकमातुलुङ्गकोलबदरसौवीरकपरूषकादिः फलाम्लवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१८ ॥
‘ಹಣ್ಣು-ಹುಳಿ’ ವರ್ಗ (ಫಲಾಮ್ಲ-ವರ್ಗ)ದಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲ ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿವೆ—ಕರಮರ್ದ, ಮಾವು, ವಿದಲ, ಆಮಲಕ, ಮಾತುಲುಂಗ (ಸಿಟ್ರಾನ್), ಕೋಲ (ಜುಜೂಬ್), ಬದರ, ಸೌವೀರಕ, ಪರೂಷಕ ಇತ್ಯಾದಿ।
Sutra 19
दधिधान्याम्लादिर्द्रवाम्लवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१९ ॥
ಮೊಸರು, ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲ (ಹುಳಿಗೊಳಿಸಿದ ಧಾನ್ಯ-ಹುಳಿ) ಮೊದಲಾದ ದ್ರವಗಳು ‘ದ್ರವ-ಹುಳಿ’ ವರ್ಗ (ದ್ರವಾಮ್ಲ-ವರ್ಗ)।
Sutra 20
पिप्पलीमरिचशृङ्गिबेराजाजीकिराततिक्तगौरसर्षपकुस्तुम्बुरुचोरकदमनकमरुवकशिग्रुकाण्डादिः कटुकवर्गः ॥ कZ_०२.१५.२० ॥
‘ಕಾರ/ಮಸಾಲೆ’ ವರ್ಗ (ಕಟುಕ-ವರ್ಗ)ದಲ್ಲಿ ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಮರಿಚ (ಕಪ್ಪು ಮೆಣಸು), ಶೃಂಗೀ, ಬೇರ (ಶುಂಠಿ), ಅಜಾಜೀ, ಕಿರಾತ-ತಿಕ್ತ, ಗೌರ-ಸರ್ಷಪ (ಬಿಳಿ ಸಾಸಿವೆ), ಕುಸ್ತುಂಬುರು (ಕೊತ್ತಂಬರಿ), ಚೋರಕ, ದಮನಕ, ಮರುವಕ, ಶಿಗ್ರು-ಕಾಂಡ (ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ ಕಡ್ಡಿ) ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ।
Sutra 21
शुष्कमत्स्यमांसकन्दमूलफलशाकादि च शाकवर्गः ॥ कZ_०२.१५.२१ ॥
‘ಶಾಕ/ಸರಬರಾಜು’ ವರ್ಗ (ಶಾಕ-ವರ್ಗ)ದಲ್ಲಿ ಒಣಮೀನು, ಒಣಮಾಂಸ, ಕಂದ, ಬೇರು, ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ।
Sutra 22
ततोऽर्धमापदर्थं जानपदानां स्थापयेदर्धमुपयुञ्जीत ॥ कZ_०२.१५.२२ ॥
ಈ ಸರಬರಾಜುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧವನ್ನು ಜನಪದ (ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ)ಕ್ಕಾಗಿ ಆಪತ್ಕಾಲೀನ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಉಳಿದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬೇಕು।
Sutra 23
नवेन चानवं शोधयेत् ॥ कZ_०२.१५.२३ ॥
ಹೊಸ ದಾಸ್ತಾನಿನಿಂದ ಹಳೆಯ ದಾಸ್ತಾನನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ (ತಿರುಗಿಸಿ/ಬದಲಿಸಿ) ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Sutra 24
क्षुण्णघृष्टपिष्टभृष्टानामार्द्रशुष्कसिद्धानां च धान्यानां वृद्धिक्षयप्रमाणानि प्रत्यक्षीकुर्वीत ॥ कZ_०२.१५.२४ ॥
ಕುಟ್ಟಿದ, ಒರೆಸಿ/ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ, ಅರೆದ ಅಥವಾ ಹುರಿದ; ಹಾಗೆಯೇ ತೇವ, ಒಣ ಅಥವಾ ಬೇಯಿಸಿದ/ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದ ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿ-ಕ್ಷಯ (ಲಾಭ-ನಷ್ಟ) ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿ ಅಳೆದು ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕು.
Sutra 25
कोद्रवव्रीहीणामर्धं सारः शालीनामर्धभागोनः त्रिभागोनो वरकाणाम् ॥ कZ_०२.१५.२५ ॥
ಕೋದ್ರವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಕ್ಕಿ (ವ್ರೀಹಿ)ಯಲ್ಲಿ ಸಾರ (ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಮೂಲ ಉತ್ಪಾದನೆ) ಅರ್ಧ; ಶಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಭಾಗ ಕಡಿಮೆ; ವರಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು-ಮೂರನೇ ಭಾಗ ಕಡಿಮೆ.
Sutra 26
प्रियङ्गूणामर्धं सारो नवभागवृद्धिश्च ॥ कZ_०२.१५.२६ ॥
ಪ್ರಿಯಂಗುವಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ ಅರ್ಧ; ಜೊತೆಗೆ ನವಭಾಗ (ಒಂದು-ಒಂಬತ್ತನೇ ಭಾಗ) ಪ್ರಮಾಣದ ವೃದ್ಧಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.
Sutra 27
उदारकस्तुल्यः यवा गोधूमाश्च क्षुण्णाः तिला यवा मुद्गमाषाश्च घृष्टाः ॥ कZ_०२.१५.२७ ॥
ಕುಟ್ಟಿದ ಯವ ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಉದಾರಕಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಒರೆಸಿ/ಹೊಲೆ ತೆಗೆದ ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಯವ, ಹಾಗೂ ಒರೆಸಿ/ಹೊಲೆ ತೆಗೆದ ಮುದ್ಗ (ಹೆಸರು) ಮತ್ತು ಮಾಷ (ಉದ್ದಿನಬೇಳೆ) ಕೂಡ (ಲೆಕ್ಕ/ವಿತರಣೆಗಾಗಿ) ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
Sutra 28
पञ्चभागवृद्धिर्गोधूमः सक्तवश्च ॥ कZ_०२.१५.२८ ॥
ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಸತ್ತು (ಹುರಿದ ಹಿಟ್ಟು) ಗಳ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಒಂದು-ಐದನೇ ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ (ಅಂದರೆ 1/5 ಸೇರಿಸಿ) ಗಣಿಸಬೇಕು।
Sutra 29
पादोना कलायचमसी ॥ कZ_०२.१५.२९ ॥
ಕಲಾಯ ಮತ್ತು ಚಮಸಾ ಗಾಗಿ (ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉತ್ಪಾದನೆ/ನೀಡಿಕೆ) ಒಂದು-ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ಕಡಿಮೆ.
Sutra 30
मुद्गमाषाणामर्धपादोना ॥ कZ_०२.१५.३० ॥
ಹೆಸರು (ಮುದ್ಗ) ಮತ್ತು ಉದ್ದಿನಬೇಳೆ (ಮಾಷ) ಗಾಗಿ (ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉತ್ಪಾದನೆ/ನೀಡಿಕೆ) ಒಂದು-ಎಂಟನೇ ಭಾಗ ಕಡಿಮೆ.
Sutra 31
शौम्ब्यानामर्धं सारः त्रिभागोनो मसूराणाम् ॥ कZ_०२.१५.३१ ॥
ಶೌಂಬ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾದ ಸಾರ (ಸಾರ) ಅರ್ಧ; ಮಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು-ಮೂರನೇ ಭಾಗ ಕಡಿಮೆ.
Sutra 32
पिष्टमामं कुल्माषाश्चाध्यर्धगुणाः ॥ कZ_०२.१५.३२ ॥
ಕಚ್ಚಾ ಪಿಷ್ಟ (ಹಿಟ್ಟು) ಮತ್ತು ಕುಲ್ಮಾಷ (ಉಡಿಸಿದ/ನೆನೆಸಿದ ಧಾನ್ಯ/ಬೇಳೆ ತಯಾರಿ) ಗಳ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಒಂದೂವರೆ ಪಟ್ಟು (1.5) ಎಂದು ಗಣಿಸಬೇಕು।
Sutra 33
द्विगुणो यावकः पुलाकः पिष्टं च सिद्धम् ॥ कZ_०२.१५.३३ ॥
ಯಾವಕ, ಪುಲಾಕ ಹಾಗೂ ಬೇಯಿಸಿದ ಪಿಷ್ಟ (ಹಿಟ್ಟು/ಹಿಟ್ಟು ತಯಾರಿಕೆಗಳು) ಇವುಗಳನ್ನು ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಿಸಬೇಕು.
Sutra 34
कोद्रववरकोदारकप्रियङ्गूणां त्रिगुणमन्नं चतुर्गुणं व्रीहीणाम् पञ्चगुणं शालीनाम् ॥ कZ_०२.१५.३४ ॥
ಕೋದ್ರವ, ವರಕ, ಉದಾರಕ, ಪ್ರಿಯಂಗುಗಳಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ ಮೂರರಷ್ಟು; ವ್ರೀಹಿಗೆ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು; ಶಾಲಿಗೆ ಐದರಷ್ಟು.
Sutra 35
तिमितमपरान्नं द्विगुणमर्धाधिकं विरूढानाम् ॥ कZ_०२.१५.३५ ॥
ಇತರೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ (ಅಪರಾನ್ನ) ದ್ವಿಗುಣ; ಮೊಳಕೆಯಾದ ಧಾನ್ಯ (ವಿರೂಢ) ಎರಡೂವರೆಗುಣ.
Sutra 36
पञ्चभागवृद्धिर्भृष्टानाम् ॥ कZ_०२.१५.३६ ॥
ಹುರಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ (ಒಂದು-ಐದಂಶ ವೃದ್ಧಿ) ಇರಬೇಕು.
Sutra 37
कलायो द्विगुणः लाजा भरुजाश्च ॥ कZ_०२.१५.३७ ॥
ಕಲಾಯ (ಬಟಾಣಿ) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ/ನಿರ್ಗಮ ದ್ವಿಗುಣ; ಹಾಗೆಯೇ ಲಾಜಾ (ಬಾಡಿಸಿದ/ಉಬ್ಬಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ) ಮತ್ತು ಭರುಜಾ (ಅದೇ ವರ್ಗದ ಬಾಡಿಸಿದ ಧಾನ್ಯ ತಯಾರಿಕೆಗಳು)ಗಳಿಗೂ.
Sutra 38
षट्कं तैलमतसीनाम् ॥ कZ_०२.१५.३८ ॥
ಅತಸೀ (ಲಿನ್ಸೀಡ್)ಗಾಗಿ ಎಣ್ಣೆ-ನಿಷ್ಕ್ರಮಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಒಂದು-ಆರವ ಭಾಗ (ಷಟ್ಕ) ಆಗಿದೆ.
Sutra 39
निम्बकुशाम्रकपित्थादीनां पञ्चभागः ॥ कZ_०२.१५.३९ ॥
ನೀಮ್, ಕುಶ, ಮಾವು, ಕಪಿತ್ಥ (ವುಡ್-ಆಪಲ್) ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣ ಒಂದು-ಐದನೇ ಭಾಗ (ಪಂಚಭಾಗ) ಆಗಿದೆ.
Sutra 40
चतुर्भागिकास्तिलकुसुम्भमधूकेङ्गुदीस्नेहाः ॥ कZ_०२.१५.४० ॥
ಎಳ್ಳು, ಕುಸುಂಭ (ಸಾಫ್ಫ್ಲವರ್), ಮಧೂಕ, ಇಂಗುದೀ ಇವುಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಎಣ್ಣೆ/ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಒಂದು-ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ (ಚತುರ್ಭಾಗಿಕ) ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಣಿಸಬೇಕು.
Sutra 41
कार्पासक्षौमाणां पञ्चपले पलं सूत्रम् ॥ कZ_०२.१५.४१ ॥
ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೌಮ (ಲಿನನ್/ಫ್ಲಾಕ್ಸ್) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಐದು ಪಲ (ನಾರು)ಗಳಿಂದ ಒಂದು ಪಲ ಸೂತ್ರ (ದಾರ) ಮಾನಕ ಉತ್ಪಾದನೆ.
Sutra 42
पञ्चद्रोणे शालीनां द्वादशाढकं तण्डुलानां कलभभोजनमेकादशकं व्यालानाम् दशकमौपवाह्यानां नवकं साम्नाह्यानामष्टकं पत्तीनां सप्तकं मुख्यानां षट्कं देवीकुमाराणाम् पञ्चकं राज्ञामखण्डपरिशुद्धानां वा तुअण्डुलानां प्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४२ ॥
ಐದು ದ್ರೋಣ ಶಾಲೀ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಆಢಕ ಅಕ್ಕಿ ಮಾನಕ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ (ಪ್ರಸ್ಥ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ) ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನದ ನಿಶ್ಚಿತ ವಿತರಣೆ: ಆನೆಶಾಲೆ (ಕಲಭ)ಗೆ 11, ವ್ಯಾಳ (ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳು)ಗೆ 10, ಔಪವಾಹ್ಯ (ಸಾರಿಗೆ/ಹೊರೆ ಹೊರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು)ಗೆ 9, ಸಾಮ್ನಾಹ್ಯ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲಿತರು)ಗೆ 8, ಪತ್ತೀ (ಪಾದಾತಿ)ಗೆ 7, ಮುಖ್ಯ (ಮುಖ್ಯರು/ಫೋರ್ಮನ್)ಗೆ 6, ದೇವೀ-ಕುಮಾರ (ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರರು)ಗೆ 5, ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೂ 5.
Sutra 43
तण्डुलानां प्रस्थः चतुर्भागः सूपः सूपषोडशो लवणस्यांशः चतुर्भागः सर्पिषस्तैलस्य वैकमार्यभक्तं पुंसः ॥ कZ_०२.१५.४३ ॥
ಪುರುಷನ ಮಾನಕ ಊಟ: ಅಕ್ಕಿ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ; ಅದರ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ಸೂಪ್; ಸೂಪಿನ ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗ ಉಪ್ಪು; ಮತ್ತು ಸೂಪ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ತುಪ್ಪ/ಎಣ್ಣೆ।
Sutra 44
षड्भागः सूपः अर्धस्नेहमवराणाम् ॥ कZ_०२.१५.४४ ॥
ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯವರಿಗೆ ಸೂಪ್ ಆರನೇ ಭಾಗ; ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆ/ತುಪ್ಪ ಅರ್ಧ (ಮಾನಕ ಪ್ರಮಾಣದ).
Sutra 45
पादोनं स्त्रीणाम् ॥ कZ_०२.१५.४५ ॥
ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವು ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ಕಡಿಮೆ।
Sutra 46
अर्धं बालानाम् ॥ कZ_०२.१५.४६ ॥
ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣ ಅರ್ಧ।
Sutra 47
मांसपलविंशत्या स्नेहार्धकुडुबः पलिको लवणस्यांशः क्षारपलयोगो द्विधरणिकः कटुकयोगो दध्नुश्चार्धप्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४७ ॥
ಇಪ್ಪತ್ತು ಪಲ ಮಾಂಸದ ರೇಷನ್ಗೆ: ಅರ್ಧ ಕುಡುಬ ಸ्नेಹ/ತುಪ್ಪ; ಉಪ್ಪಿನ ಒಂದು ಪಲ-ಭಾಗ; ಕ್ಷಾರ ಒಂದು ಪಲ; ಎರಡು ಧರಣಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಕಟು (ಕಾರ) ಮಸಾಲೆ; ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಪ್ರಸ್ಥ ಮೊಸರು.
Sutra 48
तेनोत्तरं व्याख्यातम् ॥ कZ_०२.१५.४८ ॥
ಈ ನಿಯಮದಿಂದ ಮುಂದಿನದೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (ಅಂದರೆ ಮುಂದಿನ ವಿಧಿಗಳಿಗೂ ಅದೇ ತತ್ತ್ವ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ).
Sutra 49
शाकानामध्यर्धगुणः शुष्काणां द्विगुणः स चैव योगः ॥ कZ_०२.१५.४९ ॥
ಸೊಪ್ಪು/ತರಕಾರಿಗಳಿಗೆ (ತಾಜಾ ಸೊಪ್ಪು) ಪ್ರಮಾಣ ಒಂದೂವರೆ ಪಟ್ಟು; ಒಣ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ದ್ವಿಗುಣ—ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೂ ಇದೇ ಅನುಪಾತ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
Sutra 50
हस्त्यश्वयोस्तदध्यक्षे विधाप्रमाणं वक्ष्यामः ॥ कZ_०२.१५.५० ॥
ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಕನಿಗಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ನಾವು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.
Sutra 51
बलीवर्दानां माषद्रोणं यवानां वा पुलाकः शेषमश्वविधानम् ॥ कZ_०२.१५.५१ ॥
ಎತ್ತುಗಳಿಗೆ: ಮಾಷ (ಮಾಷ ಬೇಳೆ) ಒಂದು ದ್ರೋಣ; ಅಥವಾ ಯವ (ಬಾರ್ಲಿ) ಪுலಾಕ (ಒರಟು ಧಾನ್ಯ). ಉಳಿದದ್ದು ಕುದುರೆಗಳ ಪೂರೈಕೆ-ವಿಧಾನದಂತೆ.
Sutra 52
विशेषो घाणपिण्याकतुला कणकुण्डकं दशाढकं वा ॥ कZ_०२.१५.५२ ॥
ವಿಶೇಷ ಪೂರಕ: ಘಾಣ-ಪಿಣ್ಯಾಕ (ಎಣ್ಣೆ ಹಿಂಡಿ) ಒಂದು ತುಲಾ; ಅಥವಾ ಕಣಕುಂಡಕ ಹತ್ತು ಆಢಕಗಳವರೆಗೆ.
Sutra 53
द्विगुणं महिषोष्ट्राणाम् ॥ कZ_०२.१५.५३ ॥
ಎಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಒಂಟೆಗಳಿಗೆ ಮೇವು/ರೇಷನ್ ದ್ವಿಗುಣ.
Sutra 54
अर्धद्रोणं खरपृषतरोहितानाम् ॥ कZ_०२.१५.५४ ॥
ಕತ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪೃಷತ ಮತ್ತು ರೋಹಿತ (ಜಿಂಕೆ/ಮೃಗ ಪ್ರಕಾರಗಳು)ಗಳಿಗೆ ರೇಷನ್ ಅರ್ಧ ದ್ರೋಣ.
Sutra 55
आढकमेणकुरङ्गाणाम् ॥ कZ_०२.१५.५५ ॥
ಏಣಕ ಮತ್ತು ಕುರಂಗ (ಜಿಂಕೆ/ಮೃಗ ಪ್ರಕಾರಗಳು)ಗಳಿಗೆ ರೇಷನ್ ಒಂದು ಆಢಕ.
Sutra 56
अर्धाढकमजैडकवराहाणाम् द्विगुणं वा कणकुण्डकम् ॥ कZ_०२.१५.५६ ॥
ಮೇಕೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕಾಡುಹಂದಿಗಳಿಗೆ ಅರ್ಧ ಆಢಕ; ಅಥವಾ (ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ) ಕಣಕುಂಡಕ (ಚೋಕರ/ಹೊಟ್ಟು) ದ್ವಿಗುಣ.
Sutra 57
प्रस्थौदनः शुनाम् ॥ कZ_०२.१५.५७ ॥
ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯ ಪಾಲು ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥವಾಗಿರಬೇಕು.
Sutra 58
हंसक्रौञ्चमयूराणामर्धप्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.५८ ॥
ಹಂಸ, ಕ್ರೌಂಚ ಮತ್ತು ನವಿಲುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರದ ಪಾಲು ಅರ್ಧ ಪ್ರಸ್ಥವಾಗಿರಬೇಕು.
Sutra 59
शेषाणामतो मृगपशुपक्षिव्यालानामेकभक्तादनुमानं ग्राहयेत् ॥ कZ_०२.१५.५९ ॥
ಉಳಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು—ಮೃಗ, ಪಶು, ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಳ (ಹಿಂಸ್ರ ಪ್ರಾಣಿ)—ಇವುಗಳಿಗೆ ‘ಒಂದು ಭಕ್ತ’ (ಒಂದು ಊಟದ ಪಾಲು)ವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅಂದಾಜಿನಿಂದ ಆಹಾರಪಾಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು.
Sutra 60
अङ्गारांस्तुषान् लोहकर्मान्तभित्तिलेप्यानां हारयेत् ॥ कZ_०२.१५.६० ॥
ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಗೋಡೆಗಳ ಲೇಪನ/ಪ್ಲಾಸ್ಟರಿಂಗ್ಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು (ಅಂಗಾರ) ಮತ್ತು ತೂಷ (ಹೊಟ್ಟು) ಅನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 61
कणिका दासकर्मकरसूपकाराणामतोऽन्यदौदनिकापूपिकेभ्यः प्रयच्छेत् ॥ कZ_०२.१५.६१ ॥
ದಾಸರು, ಕೂಲಿಕಾರರು ಮತ್ತು ಅಡುಗೆಗಾರರಿಗೆ ಕಣಿಕಾ (ಗಂಜಿ/ಕಷಾಯದಂತಹ) ನೀಡಬೇಕು; ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಪ/ಕೇಕು ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಇತರೆ ಆಹಾರ ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 62
तुलामानभाण्डं रोचनीदृषन्मुसलोलूखलकुट्टकरोचकयन्त्रपत्त्रकशूर्पचालनिकाकण्डोलीपिटकसम्मार्जन्यश्चोपकरणानि ॥ कZ_०२.१५.६२ ॥
ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ—ತೂಕದ ತ್ರಾಸುಗಳು ಮತ್ತು ಅಳತೆ ಪಾತ್ರೆಗಳು; ಅರೆಕಲ್ಲುಗಳು; ಮುಸಲುಗಳು; ಉಳುಖಲಗಳು (ಮೋರ್ಟಾರ್ಗಳು); ಕುಟ್ಟುವ ಸಾಧನಗಳು; ಕಲಕುವ/ಹಲಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು; ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳು; ಪತ್ರಕ (ಚಮಚ/ತಟ್ಟೆ); ಶೂರ್ಪ (ವಿನ್ನೋಯಿಂಗ್ ಬುಟ್ಟಿ); ಚಾಲನಿಕಾ (ಜಾಲರಿ/ಸೀವ್); ಬುಟ್ಟಿಗಳು; ಪಿಟಕ (ದೊಡ್ಡ ಬುಟ್ಟಿ/ಹ್ಯಾಂಪರ್); ಮತ್ತು ಜಾಡುಗಳು—ಇವು ಸೇರಿವೆ.
Sutra 63
मार्जकरक्षकधरकमायकमापकदायकदापकशलाकाप्रतिग्राहकदासकर्मकरवर्गश्च विष्टिः ॥ कZ_०२.१५.६३ ॥
ಒಗೆಯುವವರು, ರಕ್ಷಕರು, ಹೊರುವವರು, ಅಳೆಯುವವರು, ಮರುಅಳೆಯುವ/ಪರಿಶೀಲನಾ-ಅಳೆಯುವವರು, ಕೊಡುವವರು, ಪಡೆಯುವವರು, ಶಲಾಕಾ (ಎಣಿಕೆ ಕಡ್ಡಿ) ಹಿಡಿಯುವವರು, ಟೋಕನ್/ಚಿಹ್ನೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು, ಹಾಗೂ ದಾಸರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಗುಂಪುಗಳು—ಇವೆಯೇ ವಿಷ್ಟಿ (ಕಡ್ಡಾಯ ಸೇವೆ/ಬೇಗಾರ).
Sutra 64
मृत्काष्ठकोष्ठाः स्नेहस्य पृथिवी लवणस्य च ॥ कZ_०२.१५.६४च्द् ॥
ಸ್ನೇಹ (ಎಣ್ಣೆ/ಕೊಬ್ಬು) ಮಣ್ಣಿನ ಅಥವಾ ಮರದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ಉಪ್ಪು (ಲವಣ) ಭೂಮಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ/ನೆಲದಲ್ಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
Frequently Asked Questions
Stable provisioning and price discipline through accountable stocks: the state can feed the army, prevent famine-scarcity manipulation, reduce corruption losses, and ensure reliable public revenue from agriculture and commodity processing.
This chapter itself mostly defines categories; penalties are implied via the broader Arthashastra regime: officials committing under-measurement, concealment, adulteration, false entries, or misappropriation face graded fines, restitution, dismissal, and in severe cases harsher daṇḍa as specified in related chapters on weights/measures, accounting, and embezzlement.