Mudgala

Verse 1.1

ॐ पुरुषसूक्तार्थनिर्णयं व्याख्यास्यामः। पुरुषसंहितायां पुरुषसूक्तार्थः संग्रहेण प्रोच्यते। सहस्रशीर्षेत्यत्र सशब्दोऽनन्तवाचकः। अनन्तयोजनं प्राह दशाङ्गुलवचस्तथा॥

ឱំ យើងនឹងពន្យល់នូវអត្ថន័យដ៏ច្បាស់លាស់ (និរណយ) នៃ បុរុષសូក្ត។ ក្នុង បុរុષសំហិតា អត្ថន័យនៃ បុរុષសូក្ត ត្រូវបានប្រកាសដោយសង្ខេប។ ក្នុងពាក្យ “សហស្រសីរីษា” (មានក្បាលពាន់) ពាក្យ “សហស្រ” មានន័យថា អនន្ត។ វាក៏ប្រកាសពីវិសាលភាពថា “យោជនាអនន្ត” ហើយសេចក្តីថា “ដប់អង្គុល” ក៏គួរយល់តាមន័យដូចគ្នា។

Verse 1.2

तस्य प्रथमया विष्णोर्देशतो व्याप्तिरीरिता। द्वितीयया चास्य विष्णोः कालतो व्याप्तिरुच्यते॥

ដោយប្រយោគផ្នែកទីមួយ គេប្រកាសពីការសព្វគ្រប់របស់ ព្រះវិෂ្ណុ តាមមាត្រដ្ឋាននៃទីកន្លែង; ហើយដោយផ្នែកទីពីរ គេនិយាយពីការសព្វគ្រប់របស់ ព្រះវិષ្ណុ នេះ តាមមាត្រដ្ឋាននៃកាលៈទេសៈ (ពេលវេលា)។

Verse 1.3

विष्णोर्मोक्षप्रदत्वं च कथितं तु तृतीयया । एतावानिति मन्त्रेण वैभवं कथितं हरेः ॥

ដោយមន្តទីបី ពិតប្រាកដបានបញ្ជាក់ថា ព្រះវិṣṇុ ជាអ្នកប្រទានមោក្សៈ; ហើយដោយមន្តដែលចាប់ផ្តើមថា “etāvān” បានប្រកាសសិរីល្អ និងអានុភាព (vaibhava) របស់ព្រះហរិ។

Verse 1.4

एतेनैव च मन्त्रेण चतुर्व्यूहो विभाषितः । त्रिपादित्यनया प्रोक्तमनिरुद्धस्य वैभवम् ॥

ហើយដោយមន្តដដែលនេះ បានពន្យល់អំពី ចតុរវ្យូហៈ (Vyūha បួន)។ ដោយមន្តដែលចាប់ផ្តើមថា “tripād” បានបញ្ជាក់សិរីល្អ និងអានុភាព (vaibhava) របស់ អនិរុទ្ធ។

Verse 1.5

तस्माद्विराडित्यनया पादनारायणाद्धरेः । प्रकृतेः पुरुषस्यापि समुत्पत्तिः प्रदर्शिता ॥

ដូច្នេះ ដោយមន្តដែលចាប់ផ្តើមថា “virāṭ” បានបង្ហាញការកើតឡើងនៃ ប្រក្រឹតិ (prakṛti) និង បុរុષ (puruṣa) ផងដែរ ពី ពាទ-នារាយណៈ—ព្រះហរិ។

Verse 1.6

यत्पुरुषेणेत्यनया सृष्टियज्ञः समीरितः । सप्तास्यासन्परिधयः समिधश्च समीरिताः ॥

ដោយមន្ត្ររបស់ឥគ្វេទ ដែលចាប់ផ្តើមថា “yat puruṣeṇa…”, បានប្រកាសយជ្ញៈនៃការបង្កើត (សೃષ્ટិយជ្ញៈ) ហើយដោយមន្ត្រនោះដែរ ក៏បានរំលឹកដល់ឈើព័ទ្ធពិធី៧ (paridhi) និងឈើឥន្ធនៈសម្រាប់បូជា (samidh) ផងដែរ។

Verse 1.7

तं यज्ञमिति मन्त्रेण सृष्टियज्ञः समीरितः । अनेनैव च मन्त्रेण मोक्षश्च समुदीरितः ॥

ដោយមន្ត្រដែលមានពាក្យ “taṃ yajñam…”, បានប្រកាសយជ្ញៈនៃការបង្កើត; ហើយដោយមន្ត្រនេះដដែល ក៏បានប្រកាសមោក្សៈ គឺសេចក្តីរួចផុតផងដែរ។

Verse 1.8

तस्मादिति च मन्त्रेण जगत्सृष्टिः समीरिता । वेदाहमिति मन्त्राभ्यां वैभवं कथितं हरेः ॥

ហើយដោយមន្ត្រដែលចាប់ផ្តើមថា “tasmād…”, បានប្រកាសការបង្កើតលោក; ដោយមន្ត្រពីរដែលចាប់ផ្តើមថា “veda” និង “aham” បានពោលអំពីវៃភវៈ (vaibhava) គឺសិរីរុងរឿង និងអធិរាជភាពរបស់ហរិ។

Verse 1.9

यज्ञेनेत्युपसंहारः सृष्टेर्मोक्षस्य चेरितः । य एवमेतज्जानाति स हि मुक्तो भवेदिति ॥

ដោយពាក្យថា «ដោយយជ្ញៈ (ពិធីបូជាសក្ការៈ) …» នេះ គេបានប្រកាសសេចក្តីសន្និដ្ឋាន—ទាក់ទងនឹងការបង្កើត និងការមោក្សៈ (ការរួចផុត)។ អ្នកណាដឹងដូច្នេះ នោះពិតជាក្លាយជាមុក្កតៈ (រួចផុត) ដូចដែលបាននិយាយ។

Verse 2.1

अथ तथा मुद्गलोपनिषदि पुरुषसूक्तस्य वैभवं विस्तरेण प्रतिपादितम् । वासुदेव इन्द्राय भगवज्ज्ञानमुपदिश्य पुनरपि सूक्ष्मश्रवणाय प्रणतायेन्द्राय परमरहस्यभूतं पुरुषसूक्ताभ्यां खण्डद्वयाभ्यामुपादिशत् । द्वौ ख...

ឥឡូវនេះ ក្នុងមុទ្គលឧបនិសដ៍ បានពន្យល់យ៉ាងលម្អិតអំពីមហិមា (ភាពរុងរឿង) នៃ «បុរុសសូក្ត»។ វាសុទេវៈ បន្ទាប់ពីបង្រៀនឥន្ទ្រៈអំពីភគវត្ជ្ញាន (ចំណេះដឹងអំពីព្រះអម្ចាស់) ហើយ បានបង្រៀនម្ដងទៀតដល់ឥន្ទ្រៈដែលកោតក្រាប—ប្រាថ្នាស្តាប់ធម៌ដ៏ល្អិត—នូវអាថ៌កំបាំងខ្ពស់បំផុត ដោយអាស្រ័យលើបុរុសសូក្តជាពីរខណ្ឌ។ គេហៅថា មានពីរខណ្ឌ។ បុរុសដែលបានរួចផុតនេះ បោះបង់សភាពដែលសត្វសង្សាររស់នៅក្នុងសំសារ យល់ដឹងបានយ៉ាងលំបាកខ្លាំង—លើសពីវិស័យចំណេះដឹងនៃនាម និងរូប—ហើយទទួលយករូបកាយមានអង្គធាតុជាមង្គលរាប់ពាន់ផ្នែក ដែលគ្រាន់តែឃើញក៏ប្រទានមោក្សៈ ដើម្បីដកចេញទេវតា និងអ្នកដទៃដែលត្រូវទុក្ខក្លេសគ្របសង្កត់។ ដោយរូបនោះ ព្រះអង្គពាសពេញលោកចាប់ពីភូមិ ហើយលើសលប់ទៅឆ្ងាយជាយោជន៍អនន្ត។ បុរុសគឺនារាយណៈ ជាអតីត បច្ចុប្បន្ន និងអនាគត; ព្រះអង្គលើសគេដោយមហិមា ដូច្នេះគ្មានអ្នកណាលើសព្រះអង្គ។ មហាបុរុសបែងចែកព្រះអាត្មា ជាចំនួនបួន: ដោយបីបាទ (បីភាគ) ព្រះអង្គស្ថិតនៅក្នុងពរំវ្យោម (អាកាសខ្ពស់បំផុត); ដោយភាគទីបួន—អនិរុទ្ធនារាយណៈ—លោកទាំងអស់កើតមាន។ បាទនារាយណៈនោះ បង្កើតប្រក្រឹតិ ដើម្បីបង្កើតចក្រវាល។ ទោះមានកាយសម្បទាពេញលេញ ក៏មិនបានធ្វើកិច្ចសೃષ્ટិដោយខ្លួនឯងទេ; អនិរុទ្ធនារាយណៈបានបង្រៀនអំពីសೃષ્ટិថា៖ “ឱ ព្រហ្មា! ចូរធ្វើធ្យានលើឥន្ទ្រីយៈទាំងឡាយថាជាយាជក (បូជាចារ្យ); ចូរធ្វើធ្យានលើកាយរឹងមាំមានចំណងក្រវ៉ាត់ ដែលកើតពីកោសទាំងឡាយ ថាជាហវិស (គ្រឿងបូជា); ចូរធ្វើធ្យានលើខ្ញុំថាជាអ្នកបរិភោគហវិស; ចូរធ្វើធ្យានលើរដូវវសន្តថាជាអាជ្យ (ខ្លាញ់បូជា); ចូរធ្វើធ្យានលើរដូវគ្រីស្មថាជាឥធ្ម (ឈើឥន្ធនៈ); ចូរធ្វើធ្យានលើរដូវសរទថាជារ​ស (សារធាតុ); ហើយបូជាចូលក្នុងភ្លើងដូច្នេះ—ពេលអង្គធាតុប៉ះពាល់គ្នា កាយនឹងរឹងដូចវជ្រៈ។” បន្ទាប់មក ក្រោយបង្កើតជីវៈទាំងអស់តាមភារកិច្ចរបស់ខ្លួន សត្វ និងអ្វីៗផ្សេងទៀតនឹងបង្ហាញ; ហើយលោកដែលមានទាំងអចល និងចល នឹងកើតមាន។ ដោយនេះ វិធីមោក្សៈតាមយោគៈនៃជីវាត្មា និងបរមាត្មា ក៏ត្រូវបាននិយាយផង—គួរតភ្ជាប់ន័យឲ្យយល់។ អ្នកណាដឹងយជ្ញៈនៃសೃષ્ટិនេះ និងវិធីមោក្សៈ នោះបានឈានដល់អាយុពេញលេញ។

Verse 3.1

एको देवो बहुधा निविष्ट अजायमानो बहुधा विजायते । तमेतमग्निरित्यध्वर्यव उपासते । यजुरित्येष हीदं सर्वं युनक्ति । सामेति छन्दोगाः । एतस्मिन्हीदं सर्वं प्रतिष्ठितम् । विषमिति सर्पाः । सर्प इति सर्पविदः । ...

ព្រះដ៏តែមួយនោះ ចូលស្ថិតនៅដោយវិធីជាច្រើន; ទោះមិនកើត ក៏បង្ហាញដូចជាកើតដោយវិធីជាច្រើន។ ព្រះអង្គនោះឯង ដែលព្រះសាស្ត្រាចារ្យអធ្វរិយុ បូជាថា ‘អគ្គនី’; ហើយបូជាថា ‘យជុស’—ព្រោះព្រះអង្គភ្ជាប់ និងចងរួមសព្វវត្ថុនេះទាំងអស់។ អ្នកច្រៀងឆាន់ដោគៈ បូជាថា ‘សាមន់’। សព្វវត្ថុនេះទាំងអស់តាំងមូលដ្ឋាននៅក្នុងព្រះអង្គ។ ពួកនាគមើលព្រះអង្គថា ‘ពិស’; អ្នកចេះនាគមើលថា ‘នាគ’។ ពួកទេវតាមើលថា ‘ឩរជ’ (កម្លាំងជីវិត); មនុស្សមើលថា ‘រាយិ’ (ទ្រព្យសម្បត្តិ)។ អសុរាមើលថា ‘មាយា’; បុព្វបុរសមើលថា ‘ស្វធា’। អ្នកចេះក្រុមទេវតាមើលថា ‘ទេវជន’। គន្ធរវៈមើលថា ‘រូប’; អប្សរាមើលថា ‘គន្ធរវៈ’। ដូចម្តេចដែលមនុស្សបូជាព្រះអង្គ នោះមនុស្សនោះក៏ក្លាយទៅដូចនោះ។ ដូច្នេះ ព្រហ្មណៈគួរតែសមាធិគិតថា៖ ‘ខ្ញុំឯងជាព្រហ្មន៍អតិបរមា មានរូបជាបុរុសៈ।’ អ្នកដែលដឹងដូចនេះ នឹងក្លាយមានរូបដូចនោះ។

Verse 4.1

तद्ब्रह्म तापत्रयातीतं षट्कोशविनिर्मुक्तं षडूर्मिवर्जितं पञ्चकोशातीतं षड्भावविकारशून्यम्—एवमादि सर्वविलक्षणं भवति। तापत्रयं त्वाध्यात्मिकाधिभौतिकाधिदैविकं कर्तृकर्मकार्यज्ञातृज्ञानज्ञेयभोक्तृभोगभोग्यम...

ព្រហ្មនោះ លើសផុតពីទុក្ខក្តៅបីប្រភេទ (អាធ្យាត្មិក អាធិភោតិក អាធិदैវិក) រួចផុតពីស្រទាប់រាងកាយប្រាំមួយ ប្រាសចេញពីរលកប្រាំមួយនៃបទពិសោធន៍លោកិយ លើសផុតពីកោសៈប្រាំ និងគ្មានការប្រែប្រួលប្រាំមួយនៃការក្លាយជា—ដូច្នេះទើបខុសប្លែកពីអ្វីៗទាំងអស់។ ទុក្ខក្តៅបីប្រភេទ ក៏ត្រូវបានពណ៌នាជាត្រីភាគៈ អ្នកធ្វើ–សកម្មភាព–ផល, អ្នកដឹង–ចំណេះដឹង–អ្វីដែលត្រូវដឹង, និងអ្នករីករាយ–ការរីករាយ–អ្វីដែលត្រូវរីករាយ។ ស្បែក សាច់ ឈាម ឆ្អឹង សរសៃ និងខួរឆ្អឹង គឺស្រទាប់រាងកាយប្រាំមួយ។ កាម កំហឹង លោភ មោហៈ មោទនភាព និងឈ្នានីស គឺសត្រូវក្នុងប្រាំមួយ។ អណ្ណមយៈ ប្រាណមយៈ មនោមយៈ វិជ្ញានមយៈ និងអានន្ទមយៈ គឺកោសៈប្រាំ។ ភាពជាទីស្រឡាញ់ កំណើត ការលូតលាស់ ការប្រែសភាព ការធ្លាក់ចុះ និងការបាត់បង់ គឺភាវៈប្រាំមួយ។ ភាពឃ្លាន ភាពស្រេកទឹក ទុក្ខសោក មោហៈ ចាស់ និងស្លាប់ គឺរលកប្រាំមួយ។ គ្រួសារ គោត្រ ជាតិ វណ្ណៈ អាស្រាម និងរូបរាង គឺភាពភាន់ច្រឡំប្រាំមួយ។ ដោយយោគៈនេះ ជីវៈក្លាយជាបរមបុរស មិនមែនអ្វីផ្សេងទេ។ អ្នកណាសូត្រអុបនិសដនេះរៀងរាល់ថ្ងៃ នឹងបានបរិសុទ្ធដោយភ្លើង បរិសុទ្ធដោយខ្យល់ បរិសុទ្ធដោយព្រះអាទិត្យ; គ្មានជំងឺ; មានសម្បត្តិ; សម្បូរបែបដោយកូន ចៅ និងដូច្នេះ; ហើយក្លាយជាបណ្ឌិត។ គាត់បានបរិសុទ្ធពីមហាបាបៈ ពីការផឹកស្រា ពីការចូលទៅកាន់អ្វីហាមឃាត់ ពីការរួមភេទជាមួយម្តាយ ពីការរួមភេទជាមួយកូនស្រី ឬកូនប្រសាស្រី ពីការលួចមាស ពីអំពើហិង្សាធំដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវេទិ/ទីធ្វើយញ្ញ ពីការមិនបម្រើគ្រូ ពីការធ្វើពិធីយញ្ញសម្រាប់អ្នកមិនសមស្រប ពីការញ៉ាំអាហារហាមឃាត់ ពីការទទួលអំណោយអាក្រក់/មិនសុចរិត និងពីការទៅរកភរិយារបស់អ្នកដទៃ។ គាត់មិនត្រូវបានរំខានដោយកាម កំហឹង លោភ មោហៈ ឈ្នានីស និងដូច្នេះទេ ហើយរួចផុតពីបាបទាំងអស់។ នៅជីវិតនេះផ្ទាល់ គាត់ក្លាយជា ‘បុរស’។ ដូច្នេះ អត្ថន័យនៃបុរសសូក្តនេះ ជាសម្ងាត់យ៉ាងខ្លាំង—សម្ងាត់រាជ សម្ងាត់ទេវ សម្ងាត់ជាងសម្ងាត់—មិនគួរបង្រៀនដល់អ្នកមិនទទួលទិක්ෂា មិនបានសិក្សា មិនមានធម៌យញ្ញ មិនជាវៃષ્ણវ មិនជាយោគី អ្នកនិយាយច្រើន អ្នកនិយាយពាក្យមិនពិរោះ អ្នកមិនបានអនុវត្តវត្តមួយឆ្នាំ អ្នកមិនសន្តោស និងអ្នកមិនបានសិក្សាវេទ។ សូម្បីគ្រូដែលដឹងដូច្នេះ នៅកន្លែងបរិសុទ្ធ ក្រោមនក្ខត្រល្អ ដោយទប់ដង្ហើម និងសមាធិលើបុរស គួរប្រាប់អត្ថន័យបុរសសូក្តទៅសិស្សដែលចូលមកជិត ដោយបញ្ចូលទៅត្រចៀកស្តាំ។ មិនគួរនិយាយជាញឹកញាប់ ព្រោះវាក្លាយជា យាតយាមៈ (សាបសូន្យ/ស្រកអានុភាព) ហើយមិនគួរប្រាប់ត្រចៀកម្តងហើយម្តងទៀត។ អ្នកដែលធ្វើដូច្នេះ ទាំងអ្នកសិក្សា និងអ្នកបង្រៀន ក្លាយជាបុរសនៅជីវិតនេះផ្ទាល់—នេះហើយជាអុបនិសដ។