Prakarana 4

Verse 68 (दोहा/सोरठा)

अवधपुरी बासिन्ह कर सुख संपदा समाज। सहस सेष नहिं कहि सकहिं जहँ नृप राम बिराज।।26।।

avadhapurī bāsinh kara sukha saṃpadā samāja | sahasa seṣa nahiṃ kahi sakahiṃ jahã nr̥pa rāma birāja ||26||

ប្រជាជននៃនគរអយុធ្យារីករាយនូវសេចក្តីសុខនិងទ្រព្យសម្បត្តិពេញលេញ នៅទីណាដែលព្រះរាមទ្រង់គ្រងរាជ្យ សូម្បីតែព្រះសេសដែលមានអណ្តាតពាន់ក៏មិនអាចពណ៌នាវាបានទាំងស្រុងដែរ។

Verse 69 (चौपाई)

नारदादि सनकादि मुनीसा। दरसन लागि कोसलाधीसा।। दिन प्रति सकल अजोध्या आवहिं। देखि नगरु बिरागु बिसरावहिं।। जातरूप मनि रचित अटारीं। नाना रंग रुचिर गच ढारीं।। पुर चहुँ पास कोट अति सुंदर। रचे कँगूरा रंग रंग बर।। नव ग्रह निकर अनीक बनाई। जनु घेरी अमरावति आई।। महि बहु रंग रचित गच काँचा। जो बिलोकि मुनिबर मन नाचा।। धवल धाम ऊपर नभ चुंबत। कलस मनहुँ रबि ससि दुति निंदत।। बहु मनि रचित झरोखा भ्राजहिं। गृह गृह प्रति मनि दीप बिराजहिं।।

nārada-ādi sanakādi munīsā | darasana lāgi kosalādhīsā || dina prati sakala ajodhyā āvahiṃ | dekhi nagaru birāgu bisarāvahiṃ || jāta-rūpa mani racita aṭārīṃ | nānā raṅga rucira gaca ḍhārīṃ || pura cahũ pāsa koṭ ati suṃdara | race kaṅgūrā raṅga raṅga bara || nava graha nikara anīka banāī | janu gherī amarāvatī āī || mahi bahu raṅga racita gaca kā̃cā | jo biloki munibara mana nācā || dhavala dhāma ūpara nabha cuṃbata | kalasa manahũ rabi sasi duti niṃdata || bahu mani racita jharokhā bhrājahĩ | gṛha gṛha prati mani dīpa birājahĩ ||

នារទនិងកុមារទាំងឡាយនិងពួកឥសីដ៏ចំណានបានមកដើម្បីសុំមើលព្រះភក្ត្រដ៏បរិសុទ្ធនៃព្រះរាម ព្រះអង្គនៃកោសល។ រាល់ថ្ងៃពួកគេទាំងអស់បានមកដល់អយុធ្យា នៅពេលមើលឃើញទីក្រុង ការប្រាសចាកត្រូវបានបំភ្លេចចោល។ ប៉មមាសដែលដាក់ត្បូងត្រូវបានគ្របដោយប្រឡាយដ៏ស្រស់ស្អាតនៃពណ៌ជាច្រើន។ នៅគ្រប់ទិសទាំងបួន ជញ្ជាំងទីក្រុងមានសម្រស់ខ្លាំងណាស់ ជាមួយបន្ទាយដែលធ្វើឡើងដោយពណ៌ផ្សេងៗគ្នា។ ក្រុមនៃគ្រាសទាំងប្រាំបីនិងក្រុមតារាទាំងប្រាំបួនហាក់ដូចជាបានមកហ៊ុមព័ទ្ធវា ដូចជាអមរាវតីខ្លួនឯងបានមកដល់។ ដីត្រូវបានបញ្ចប់ដោយផ្ទៃដែលមានពណ៌ជាច្រើន ស្រដៀងនឹងកញ្ចក់ នៅពេលមើលឃើញវា ចិត្តរបស់ពួកឥសីរាំរក។ វិមានពណ៌សថើបមេឃ កំពូលរបស់វាហាក់ដូចជាលើសពីពន្លឺនៃព្រះអាទិត្យនិងព្រះចន្ទ។ របៀងដែលសាងដោយត្បូងរលោង និងក្នុងគ្រប់ផ្ទះ ពិលត្បូងរលោង។

Verse 70 (छंद)

मनि दीप राजहिं भवन भ्राजहिं देहरीं बिद्रुम रची। मनि खंभ भीति बिरंचि बिरची कनक मनि मरकत खची।। सुंदर मनोहर मंदिरायत अजिर रुचिर फटिक रचे। प्रति द्वार द्वार कपाट पुरट बनाइ बहु बज्रन्हि खचे।।

mani dīpa rājahiṃ bhavana bhrājahiṃ deharīṃ bidruma racī | mani khaṃbha bhīti birañci biracī kanaka mani marakata khacī || suṃdara manohara mandirāyata ajira rucira phaṭika race | prati dvāra dvāra kapāṭa puraṭ banāi bahu bajranhi khace ||

ពិលត្បូងរលោង វិមានរលោង ខ្សែរបស់ពួកវាត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្កាថ្ម។ សសរត្បូងនិងជញ្ជាំងដែលបានធ្វើឡើងដូចជាដោយព្រះព្រហ្មខ្លួនឯង ត្រូវបានដាក់ដោយមាស ត្បូង និងមរកត។ ផ្ទះដែលមានសម្រស់និងគួរឱ្យចាប់ចិត្តដូចជាវិហារមានទីធ្លាដ៏ស្រស់ស្អាតធ្វើឡើងដោយគ្រីស្តាល់។ នៅគ្រប់ទ្វារ ទ្វារមាសត្រូវបានធ្វើឡើងនិងដាក់ដោយពេជ្រជាច្រើន។

Verse 71 (दोहा/सोरठा)

चारु चित्रसाला गृह गृह प्रति लिखे बनाइ। राम चरित जे निरख मुनि ते मन लेहिं चोराइ।।27।।

cāru citrasālā gṛha gṛha prati likhe banāi | rāma carita je nirakha muni te mana lehiṃ corāi ||27||

នៅក្នុងគ្រប់ផ្ទះមានសាលគំនូរដ៏ស្រស់ស្អាត តុបតែងដោយគំនូរ និងពួកឥសីដែលបានមើលឃើញអាការៈរបស់ព្រះរាមបានធ្វើឱ្យចិត្តរបស់ពួកគេត្រូវបានលួចយកទៅ គឺត្រូវបានធ្វើឱ្យចាប់ចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 72 (चौपाई)

सुमन बाटिका सबहिं लगाई। बिबिध भाँति करि जतन बनाई।। लता ललित बहु जाति सुहाई। फूलहिं सदा बंसत कि नाई।। गुंजत मधुकर मुखर मनोहर। मारुत त्रिबिध सदा बह सुंदर।। नाना खग बालकन्हि जिआए। बोलत मधुर उड़ात सुहाए।। मोर हंस सारस पारावत। भवननि पर सोभा अति पावत।। जहँ तहँ देखहिं निज परिछाहीं। बहु बिधि कूजहिं नृत्य कराहीं।। सुक सारिका पढ़ावहिं बालक। कहहु राम रघुपति जनपालक।। राज दुआर सकल बिधि चारू। बीथीं चौहट रूचिर बजारू।।

sumana bāṭikā sabahiṃ lagāī | bibidha bhā̃ti kari jatana banāī || latā lalita bahu jāti suhāī | phūlahiṃ sadā basaṃta ki nāī || guṃjata madhukara mukhara manohara | māruta tri-bidha sadā baha suṃdara || nānā khaga bālakanhi jiāe | bolata madhura uṛāta suhāe || mora haṃsa sāras pārāvata | bhavanani para sobhā ati pāvata || jahã tahã dekhahiṃ nija parichāhīṃ | bahu bidhi kūjahiṃ nr̥tya karāhīṃ || suka sārikā paṛhāvahiṃ bālaka | kahahu rāma raghupati jana-pālaka || rāja duāra sakala bidhi cāru | bīthīṃ cauhaṭ rucira bajārū ||

គ្រប់គ្នាបានដាំដំណាលផ្កា ធ្វើឡើងដោយថ្នាក់ថ្នាក់និងប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងវិធីជាច្រើន។ ដើមឈើរាងដោយប្រភេទជាច្រើនបានប៉ិតប៉ុនតែងតែ ដូចជារដូវនិទាឃរដែលមិនដែលកន្លងទៅ។ ឃ្មុំរំពឹងយ៉ាងពីរោះ និងខ្យល់ស្រាលផ្សេងៗបានផ្លាស់ប្តូរជានិច្ច។ ក្មេងៗបានចិញ្ចឹមបក្សីជាច្រើនប្រភេទ ពួកវានិយាយយ៉ាងពីរោះនិងហោះហើរដោយរីករាយ។ ក្ងោក ហង្ស ក្រៀល និងព្រាបបានបន្ថែមសម្រស់យ៉ាងខ្លាំងលើផ្ទះ។ នៅទីនេះនិងទីនោះ នៅពេលមើលឃើញឆ្លុះរបស់ពួកគេ ពួកវាច្រៀងក្នុងវិធីជាច្រើននិងត្រូវបានធ្វើឱ្យរាំ។ ក្មេងៗបានបង្រៀនត្រីនិងសារិកាឱ្យសូត្រថា និយាយអំពីព្រះរាម រឃុបតី អ្នកការពារប្រជារាស្ត្រ។ ទ្វាររាជវង្សមានសម្រស់គ្រប់វិធី ផ្លូវ ចំណុចប្រសព្វ និងទីផ្សារមានចំណាប់អារម្មណ៍។

Verse 73 (छंद)

बाजार रुचिर न बनइ बरनत बस्तु बिनु गथ पाइए। जहँ भूप रमानिवास तहँ की संपदा किमि गाइए।। बैठे बजाज सराफ बनिक अनेक मनहुँ कुबेर ते। सब सुखी सब सच्चरित सुंदर नारि नर सिसु जरठ जे।।

bājāra rucira na banai baranata bastu binu gatha pāiye. jahã bhūpa ramā-nivāsa tahã kī saṁpadā kimi gāiye. baiṭhe bajāja sarāpha banika aneka manahũ kubera te. saba sukhī saba saccarita sundara nāri nara sisu jaraṭha je.

ទីផ្សារមានចំណាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងណាស់ដែលដើម្បីពណ៌នាវានឹងត្រូវការការពណ៌នាពេញលេញនិងតភ្ជាប់គ្នា មិនមែនគ្រាន់តែពាក្យចំហៀងទេ។ នៅទីកន្លែងដែលព្រះរាជា ព្រះរាម ជាលំនៅដ៏ពិតនៃព្រះនាងលក្ស្មីគង់នៅ តើនរណាអាចច្រៀងសរសើរនូវទ្រព្យសម្បត្តិនោះបាន? អ្នកលក់ក្រណាត់ អ្នកជំនួញត្បូង និងពាណិជ្ជករអង្គុយជាជួរ ដូចជាពួកគេជាកុពេរាជាច្រើន។ គ្រប់គ្នាសប្បាយ គ្រប់គ្នាមានអាកប្បកិរិយាល្អ ស្ត្រីនិងបុរស ក្មេងនិងចាស់ស្មើគ្នា ស្អាតក្នុងទំហំនិងជីវិត។

Verse 74 (दोहा/सोरठा)

उत्तर दिसि सरजू बह निर्मल जल गंभीर। बाँधे घाट मनोहर स्वल्प पंक नहिं तीर।।28।।

uttara disi sarajū baha nirmala jala gambhīra. bā̃dhe ghāṭa manohara svalpa paṅka nahĩ tīra ||28||

នៅទិសខាងជើង ទន្លេសរយុហូរទៅ ដែលមានទឹកស្អាត ជ្រៅ និងស្រឡះ។ មានកំពង់ទឹកដ៏ស្រស់ស្អាតតាមខ្សែទន្លេ និងនៅលើច្រាំងរបស់វាគ្មានដាននៃក្រអាបទេ។

Verse 75 (चौपाई)

दूरि फराक रुचिर सो घाटा। जहँ जल पिअहिं बाजि गज ठाटा।। पनिघट परम मनोहर नाना। तहाँ न पुरुष करहिं अस्नाना।। राजघाट सब बिधि सुंदर बर। मज्जहिं तहाँ बरन चारिउ नर।। तीर तीर देवन्ह के मंदिर। चहुँ दिसि तिन्ह के उपबन सुंदर।। कहुँ कहुँ सरिता तीर उदासी। बसहिं ग्यान रत मुनि संन्यासी।। तीर तीर तुलसिका सुहाई। बृंद बृंद बहु मुनिन्ह लगाई।। पुर सोभा कछु बरनि न जाई। बाहेर नगर परम रुचिराई।। देखत पुरी अखिल अघ भागा। बन उपबन बापिका तड़ागा।।

dūri pharāka rucira so ghāṭā. jahã jala piyahĩ bāji gaja ṭhāṭā. panighaṭa parama manohara nānā. tahā̃ na puruṣa karahĩ asnānā. rājaghāṭa saba bidhi sundara bara. majjahĩ tahā̃ barana cāriũ nara. tīra tīra devanha ke mandira. cahũ disi tinh ke upabana sundara. kahũ kahũ saritā tīra udāsī. basahĩ gyāna rata muni sannyāsī. tīra tīra tulasikā suhāī. bṛnda bṛnda bahu muninh lagāī. pura sobhā kachu barani na jāī. bāhera nagara parama rucirāī. dekhata purī akhila agha bhāgā. bana upabana bāpikā taṛāgā.

ឆ្ងាយនិងទូលំទូលាយបានលាតសន្ធឹងកំពង់ទឹកដ៏ស្រស់ស្អាតទាំងនោះ ដែលសេះនិងដំរីផឹកទឹកក្នុងជួរដែលបានរៀបចំ។ ជំហានទឹកជាច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងល្អិតល្អន់ នៅទីនោះបុរសមិនបានងូតទឹកទេ។ កំពង់ទឹករាជវង្សគឺពេញលេញគ្រប់វិធី នៅទីនោះមនុស្សនៃវណ្ណៈទាំងបួនបានងូតទឹក។ តាមបណ្តោគ្រប់ច្រាំងមានវិហារនៃទេវតាទាំងឡាយ ជាមួយសួនច្បារដ៏ស្រស់ស្អាតនៅគ្រប់ទិស។ នៅទីនេះនិងទីនោះនៅលើច្រាំងទន្លេមានសាមណេរដែលបានផ្តាច់ខ្លួន ឥសីនិងអ្នកបដិសន្ធិដែលជ្រៅក្នុងចំណេះដឹងខាងវិញ្ញាណ។ នៅលើគ្រប់ច្រាំង រុក្ខជាតិតុលសីមានសម្រស់ ដាំដោយឥសីជាច្រើនក្នុងក្រុម។ សម្រស់របស់ទីក្រុងមិនអាចពណ៌នាបានទេ នៅខាងក្រៅទីក្រុងក៏មានចំណាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងណាស់។ នៅពេលមើលឃើញទីក្រុងនោះ អំពើបាបទាំងអស់បានភៀសខ្លួន ព្រៃនិងសួនច្បារ អណ្តូងនិងស្រះនៅគ្រប់ទីកន្លែង។

Verse 76 (छंद)

बापीं तड़ाग अनूप कूप मनोहरायत सोहहीं। सोपान सुंदर नीर निर्मल देखि सुर मुनि मोहहीं।। बहु रंग कंज अनेक खग कूजहिं मधुप गुंजारहीं। आराम रम्य पिकादि खग रव जनु पथिक हंकारहीं।।

bāpī̃ taṛāga anūpa kūpa manoharāyata sohahī̃. sopāna sundara nīra nirmala dekhi sura muni mohahī̃. bahu raṅga kañja aneka khaga kūjahī̃ madhupa gũjārahī̃. ārāma ramya pikādi khaga rava janu pathika hãkārahī̃.

អណ្តូងជណ្តើរ ស្រះ និងអណ្តូងដ៏អស្ចារ្យបានតុបតែងដី។ ជណ្តើរដ៏ភ្លឺនិងទឹកគ្រីស្តាល់ នៅពេលមើលឃើញ បានធ្វើឱ្យទេវតានិងឥសីចាប់ចិត្ត។ ផ្កាឈូកនៃពណ៌ជាច្រើនបានប៉ិតប៉ុន បក្សីគ្មានទីបញ្ចប់ច្រៀង និងឃ្មុំរក្សាការរំពឹងរបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងសួនច្បារដ៏រីករាយទាំងនោះ ការហៅរបស់កុកនិងបក្សីផ្សេងទៀតហាក់ដូចជាអញ្ជើញអ្នកធ្វើដំណើរឱ្យបន្តទៅមុខ។

Verse 77 (दोहा/सोरठा)

रमानाथ जहँ राजा सो पुर बरनि कि जाइ। अनिमादिक सुख संपदा रहीं अवध सब छाइ।।29।।

ramā-nātha jahã rājā so pura barani ki jāi. animādika sukha saṁpadā rahī̃ avadha saba chāi ||29||

តើទីក្រុងនោះអាចពណ៌នាយ៉ាងដូចម្តេចដែលព្រះរាម ព្រះអង្គនៃព្រះនាងលក្ស្មី គ្រប់គ្រងជាព្រះរាជា? នៅអយុធ្យា រាល់ភាពរីករាយនិងរាល់ទ្រព្យសម្បត្តិបានលាតសន្ធឹងនៅគ្រប់ទិស រហូតដល់អនិមានិងសិទ្ធិផ្សេងៗទៀត។

Verse 78 (चौपाई)

जहँ तहँ नर रघुपति गुन गावहिं। बैठि परसपर इहइ सिखावहिं।। भजहु प्रनत प्रतिपालक रामहि। सोभा सील रूप गुन धामहि। जलज बिलोचन स्यामल गातहि। पलक नयन इव सेवक त्रातहि। धृत सर रुचिर चाप तूनीरहि। संत कंज बन रबि रनधीरहि। काल कराल ब्याल खगराजहि। नमत राम अकाम ममता जहि। लोभ मोह मृगजूथ किरातहि। मनसिज करि हरि जन सुखदातहि। संसय सोक निबिड़ तम भानुहि। दनुज गहन घन दहन कृसानुहि। जनकसुता समेत रघुबीरहि। कस न भजहु भंजन भव भीरहि। बहु बासना मसक हिम रासिहि। सदा एकरस अज अबिनासिहि। मुनि रंजन भंजन महि भारहि। तुलसिदास के प्रभुहि उदारहि।।

jahã-tahã nara raghupati guna gāvahĩ | baiṭhi parasapara ihai sikhāvahĩ || bhajahu pranata-pratipālaka rāmahi | sobhā sīla rūpa guna dhāmahi || jalaja-bilocana syāmala gātahi | palaka nayana iva sevaka trātahi || dhṛta sara rucira cāpa tūnīrahi | santa kañja-bana ravi raṇa-dhīrahi || kāla karāla byāla khaga-rājahi | namata rāma akāma mamatā jahi || lobha moha mṛga-jūtha kirātahi | manasija kari hari jana sukha-dātahi || saṁsaya soka nibiṛa tama bhānūhi | danuja gahana ghana dahana kṛsānūhi || janaka-sutā sameta raghu-vīrahi | kasa na bhajahu bhañjana bhava-bhīrahi || bahu bāsanā masaka hima-rāsihi | sadā eka-rasa aja abināsihi || muni-rañjana bhañjana mahi-bhārahi | tulasīdāsa ke prabhūhi udārahi ||

នៅគ្រប់ទីកន្លែងមនុស្សច្រៀងអំពីគុណធម៌របស់ព្រះអង្គនៃរាជវង្សរឃុ អង្គុយជាមួយគ្នា ពួកគេបង្រៀនគ្នាទៅវិញទៅមកនូវមេរៀននេះ: គោរពព្រះរាម អ្នកការពារអ្នកដែលបានសុំជ្រកកោន ជាលំនៅនៃសម្រស់ សេចក្តីល្អ ភាពស្រស់ស្អាត និងគុណធម៌។ មានភ្នែកដូចផ្កាឈូក អវយវងងឹត ព្រះអង្គសង្គ្រោះបរិវាររបស់ព្រះអង្គដូចជាភ្នែកការពារភ្នែក។ កាន់ព្រួញ ធ្នូដ៏ស្រស់ស្អាតនិងបំពង់ព្រួញ ព្រះអង្គជាព្រះអាទិត្យដែលធ្វើឱ្យសួនឈូករបស់ពួកសន្តុវីរីកលូតលាស់ និងជាវីរបុរសដ៏មុតមាំក្នុងសង្គ្រាម។ ចំពោះពេលវេលាដ៏គួរឱ្យខ្លាចនិងពស់នៃភាពគួរឱ្យភ័យខ្លាច ព្រះអង្គជាគ្រុឌ ការក្រាបថ្វាយដល់ព្រះរាម ការប្រាថ្នានិងការកាន់កាប់ចាកចេញ។ ព្រះអង្គជាអ្នកបរបាញ់នៃហ្វូងមហិច្ឆតានិងលោភលន់ ព្រះអង្គសម្លាប់កាមរាគៈដូចកាមទេវៈនិងផ្តល់នូវសេចក្តីសុខដល់ប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គជាព្រះអាទិត្យចំពោះភាពងងឹតក្រាស់នៃសង្ស័យនិងទុក្ខព្រួយ ព្រះអង្គជាភ្លើងដែលដុតព្រៃក្រាស់នៃអសុរ។ ជាមួយព្រះនាងសីតាកូនស្តីរបស់ព្រះជនកនៅជាប់ព្រះអង្គ រឃុវីរបំផ្លាញការភ័យខ្លាចនៃការកើតក្នុងលោកីយ៍ តើអ្នកអាចមិនគោរពព្រះអង្គបានដូចម្តេច? ចំពោះគំនរព្រិលដែលជាចំនួនច្រើននៃការប្រាថ្នា ព្រះអង្គជាគ្រឿងសំលាប់របស់ម៉ូស្គីតូ ជានិច្ចមានសារៈសំខាន់តែមួយ មិនកើតនិងមិនអាចបំផ្លាញបាន។ ធ្វើឱ្យឥសីរីករាយនិងដកចោលបន្ទុករបស់ផែនដី នេះគឺជាព្រះអង្គដ៏ឧត្តមគ្រប់គ្រងរបស់តុលសីដាស។

Verse 79 (दोहा/सोरठा)

एहि बिधि नगर नारि नर करहिं राम गुन गान। सानुकूल सब पर रहहिं संतत कृपानिधान।।30।।

ehi bidhi nagara nāri nara karahĩ rāma guna-gāna | sānukūla saba para rahahĩ santata kṛpā-nidhāna ||30||

ដោយវិធីនេះ នៅទូទាំងទីក្រុង ស្ត្រីនិងបុរសតាងគុណធម៌របស់ព្រះរាម ហើយជំរកនៃករុណាធម៌គង់សព្វថ្ងៃនៅមេត្តាចំពោះសព្វសត្វ។

Verse 80 (चौपाई)

जब ते राम प्रताप खगेसा। उदित भयउ अति प्रबल दिनेसा।। पूरि प्रकास रहेउ तिहुँ लोका। बहुतेन्ह सुख बहुतन मन सोका।। जिन्हहि सोक ते कहउँ बखानी। प्रथम अबिद्या निसा नसानी।। अघ उलूक जहँ तहाँ लुकाने। काम क्रोध कैरव सकुचाने।। बिबिध कर्म गुन काल सुभाऊ। ए चकोर सुख लहहिं न काऊ।। मत्सर मान मोह मद चोरा। इन्ह कर हुनर न कवनिहुँ ओरा।। धरम तड़ाग ग्यान बिग्याना। ए पंकज बिकसे बिधि नाना।। सुख संतोष बिराग बिबेका। बिगत सोक ए कोक अनेका।।

jaba te rāma pratāpa khagesā | udita bhayau ati prabala dinesā || pūri prakāsa raheu tihũ lokā | bahuteṅha sukha bahutana mana sokā || jinhahi soka te kahaũ bakhānī | prathama abidyā nisā nasānī || agha ulūka jahã-tahã lukāne | kāma krodha kairava sakucāne || bibidha karma guna kāla subhāū | e cakora sukha lahahĩ na kāū || matsara māna moha mada corā | inha kara hunara na kavanihũ orā || dharama taṛāga gyāna bigyānā | e paṅkaja bikase bidhi nānā || sukha santoṣa birāga bibekā | bigata soka e koka anekā ||

ចាប់តាំងពីសិរីល្អរបស់ព្រះរាមឡើងច្រើន ដូចព្រះអាទិត្យដ៏មានឫទ្ធិរះឡើងថ្មី ពន្លឺបានបំពេញទៅលើទ្វីបទាំងបី ។ ជាច្រើនបានរកឃើញនូវសេចក្តីសុខ ប៉ុន្តែនៅក្នុងចិត្តជាច្រើនទៀត សេចក្តីទុក្ខនៅតែមាន ។ អំពីអ្នកដែលនៅតែមានទុក្ខ ខ្ញុំនឹងពន្យល់ថា ដំបូង រាត្រីនៃអវិជ្ជាត្រូវបានបំបាត់ចេញ ។ បាបដែលជាសត្វក្អែកបានលាក់ខ្លួន តណ្ហានិងកំហឹងដូចជាផ្កាឈូករាត្រីបានរួញតូច ។ ប៉ុន្តែនិស្ស័យផ្សេងៗនៃសកម្មភាព គុណធម៌ កាល និងទំនៀមទំលាប់ ធម្មជាតិទាំងនេះដូចជាសត្វចាកោរមិនបានរកឃើញនូវសេចក្តីសុខក្នុងពន្លឺនោះទេ ។ ការច្រណែន មានមានៈ សេចក្តីវង្វេង និងមានមានៈដែលធ្វើឲ្យគេថ្លើមគឺជាចោរ ហើយសិល្បៈរបស់ពួកគេមិនបានរកទីពឹងនៅទីណាឡើយ ។ នៅក្នុងស្រះនៃធម៌ គឺជ្រៅនៃបញ្ញានិងប្រាជ្ញាដែលបានសម្រេច ផ្កាឈូកបានផ្ការីកដោយវិធីជាច្រើន ។ សេចក្តីសុខ សេចក្តីពេញចិត្ត ការនឿយណាយ និងការយល់ឃើញត្រូវ ក្អែកជាច្រើនបានច្រៀត ហើយសេចក្តីទុក្ខបានរលាយបាត់ទៅ ។

Verse 81 (दोहा/सोरठा)

यह प्रताप रबि जाकें उर जब करइ प्रकास। पछिले बाढ़हिं प्रथम जे कहे ते पावहिं नास।।31।।

yaha pratāpa rabi jākẽ ura jaba karai prakāsa | pachile bāṛhahĩ prathama je kahe te pāvahĩ nāsa ||31||

នៅពេលព្រះអាទិត្យនៃសិរីល្អនេះរះឡើងក្នុងហឫទ័យ និស្ស័យដែលស្លន់ស្លោដែលបាននិយាយពីមុនមកមិនហើមពេលទៀតទេ ពួកវាត្រូវបាននាំទៅដល់ទីបញ្ចប់របស់ពួកវា ។

Verse 82 (चौपाई)

भ्रातन्ह सहित रामु एक बारा। संग परम प्रिय पवनकुमारा।। सुंदर उपबन देखन गए। सब तरु कुसुमित पल्लव नए।। जानि समय सनकादिक आए। तेज पुंज गुन सील सुहाए।। ब्रह्मानंद सदा लयलीना। देखत बालक बहुकालीना।। रूप धरें जनु चारिउ बेदा। समदरसी मुनि बिगत बिभेदा।। आसा बसन ब्यसन यह तिन्हहीं। रघुपति चरित होइ तहँ सुनहीं।। तहाँ रहे सनकादि भवानी। जहँ घटसंभव मुनिबर ग्यानी।। राम कथा मुनिबर बहु बरनी। ग्यान जोनि पावक जिमि अरनी।।

bhrātanha sahita rāmu eka bārā | saṅga parama priya pavan-kumārā || sundara upabana dekhana gae | saba taru kusumita pallava nae || jāni samaya sanakādika āe | teja-puñja guna sīla suhāe || brahmānanda sadā laya-līnā | dekhata bālaka bahu-kālīnā || rūpa dharẽ janu cāriu bedā | sama-darasī muni bigata bibhedā || āsā basana byasana yaha tinhahī̃ | raghupati carita hoi tahã sunahī̃ || tahā̃ rahe sanakādi bhavānī | jahã ghaṭ-saṁbhava muni-bara gyānī || rāma kathā muni-bara bahu baranī | gyāna-jonī pāvaka jimi aranī ||

នៅពេលមួយព្រះរាម ជាមួយនឹងព្រះអនុជទាំងឡាយ បានទៅមើលឧទ្យានដ៏ស្រស់ស្អាតមួយ ដោយមានព្រះហនុមានដែលជាទីស្រឡាញ់បំផុតនៅជាមួយ ។ ដើមឈើនីមួយៗបានផ្ការីក ដោយមានស្លឹកថ្មីៗនៅលើ ។ ដឹងថាពេលវេលាបានមកដល់ សនកនិងពួកអ្នកតាបស្សីផ្សេងទៀតបានមកដល់ គឺជាប្រភពនៃពន្លឺ តែងតែដោយគុណធម៌និងគុណល្អដ៏ស្លឹកស្រី គង់សព្វថ្ងៃស្រប់ទៅក្នុងបរមសុខនៃព្រហ្មញ្ញ ទោះបីជាបង្ហាញខ្លួនដូចជាកុមារបុរាណក្តី ។ ពួកគេហាក់ដូចជាវេទទាំងបួនបានយករូបរាង គឺជាអ្នកតាបស្សីដែលមើលឃើញស្មើគ្នា មិនមានការបែកបាក់គ្នាឡើយ ។ ការញៀនតែមួយគត់របស់ពួកគេគឺនេះហើយ គឺថានៅកន្លែងណាដែលសកម្មភាពរបស់ព្រះអម្ចាស់នៃរាជវង្សរគូត្រូវបាននិយាយ នៅទីនោះពួកគេស្តាប់ ។ នៅទីនោះ ម្ចាស់ីនៃភវនី សនកនិងពួកទៀងបានស្ថិតនៅ ដែលជាកន្លែងដែលអ្នកតាបស្សីដ៏ប្រសើរបំផុតដែលមានប្រាជ្ញា គឺអាគស្យ៏ដែលកើតពីក្អមក៏ស្ថិតនៅដែរ ។ ពួកអ្នកតាបស្សីដ៏ធំបានពណ៌នាអំពីរឿងរ៉ាវរបស់ព្រះរាមដោយវិធីជាច្រើន វាគឺជាប្រភពនៃបញ្ញាដូចជាភ្លើងដែលបានដុតពីឈើអរណី ។

Verse 83 (दोहा/सोरठा)

देखि राम मुनि आवत हरषि दंडवत कीन्ह। स्वागत पूँछि पीत पट प्रभु बैठन कहँ दीन्ह।।32।।

dekhi rāma muni āvata haraṣi daṇḍavata kīnha | savāgata pūँchi pīta paṭa prabhu baiṭhana kahaँ dīnha ||32||

កាលព្រះរាមទ្រង់ទតឃើញអ្នកតាបស្សីមកដល់ជិត ទ្រង់មានព្រះទ័យត្រេកអរហើយទ្រង់បានធ្វើការថ្វាយបង្គំពេញលក្ខណៈ ។ ទ្រង់បានស្វាគមន៍ សួរអំពីសុខទុក្ខរបស់ទ្រង់ ហើយបានថ្វាយក្រណាត់លឿងមួយជាគ្រែអង្គំ ។

Verse 84 (चौपाई)

कीन्ह दंडवत तीनिउँ भाई। सहित पवनसुत सुख अधिकाई।। मुनि रघुपति छबि अतुल बिलोकी। भए मगन मन सके न रोकी।। स्यामल गात सरोरुह लोचन। सुंदरता मंदिर भव मोचन।। एकटक रहे निमेष न लावहिं। प्रभु कर जोरें सीस नवावहिं।। तिन्ह कै दसा देखि रघुबीरा। स्त्रवत नयन जल पुलक सरीरा।। कर गहि प्रभु मुनिबर बैठारे। परम मनोहर बचन उचारे।। आजु धन्य मैं सुनहु मुनीसा। तुम्हरें दरस जाहिं अघ खीसा।। बड़े भाग पाइब सतसंगा। बिनहिं प्रयास होहिं भव भंगा।।

kīnha daṇḍavata tīnīuँ bhāī | sahita pavanasuta sukha adhikāī || muni raghupati chabi atula bilokī | bhae magana mana sake na rokī || śyāmala gāta saroruha locana | suṁdarətā maṁdira bhava mocana || ekṭaka rahe nimeṣa na lāvahiṁ | prabhu kara joreṁ sīsa navāvahiṁ || tinha kai dasā dekhi raghubīrā | stravata nayana jala pulaka sarīrā || kara gahi prabhu munibara baiṭhāre | parama manohara bacana ucāre || āju dhanya maiṁ sunahu munīsā | tumhareṁ darasa jāhiṁ agh khīsā || baṛe bhāga pāiba satasaṅgā | binahiṁ prayāsa hohiṁ bhava bhaṅgā ||

ព្រះអនុជទាំងបី រួមជាមួយបុត្រនៃខ្យល់ បានថ្វាយបង្គំដោយការលើកដៃទៅលើក្បាល ហើយសេចក្តីសុខរបស់ពួកទ្រង់បានកើនឡើងតែប៉ុណ្ណោះ ។ អ្នកតាបស្សី កាលពេលទតមើលនូវសម្រស់ដែលគ្មាននរណាប្រៀបបានរបស់ព្រះរាម ទ្រង់បានត្រាស់ទៅក្នុងសេចក្តីត្រេកអរយ៉ាងខ្លាំង ចិត្តរបស់ទ្រង់មិនអាចត្រូវបានទប់ទឹងនៅក្នុងព្រំដែនឡើយ ។ ព្រះអង្គមានព្រះកាយាពណ៌ខៀវ ព្រះនេត្រដូចជាផ្កាឈូក ជាប្រាសាទនៃសម្រស់ ជាអ្នកដែលនាំឲ្យរួចផុតពីនាវានិយមនៃលោកីយ៍ ដូច្នេះទ្រង់បានគង់នៅ ទតមើលដោយមិនរំពឹង ដៃប្រណមយ៍ទ្រង់ថ្វាយបង្គំ ព្រះសិរសាទ្រង់បន្ទន់ចុះ ។ កាលពេលទតឃើញសភាពរបស់ពួកគេ ព្រះនេត្ររបស់ព្រះរាមបានហូរធ្លាក់ទឹកភ្នែក ហើយព្រះកាយទ្រង់បានរន្ធត់ដោយភាពជ្រះថ្លា ។ ទ្រង់បានកាន់ដៃអ្នកតាបស្សី ហើយទ្រង់បានឲ្យអ្នកតាបស្សីដែលជាអ្នកប្រាជ្ញាបំផុតអង្គុយលើ ហើយទ្រង់បានត្រាស់ព្រះដីកាដ៏ផ្អែមល្ហែមបំផុតថា ៖ ថ្ងៃនេះយើងបានទទួលពរហើយ សូមទ្រង់ព្រះសណ្ឋាគ្នាស្តាប់ម្ចាស់ីអ្នកតាបស្សី ដោយទស្សនៈទានរបស់ទ្រង់ បាបទាំងឡាយត្រូវបានលាងសម្អាតចេញ ។ វាសនាដ៏ធំបំផុតគឺការបានចូលរួមក្នុងសមាគមនៃពួកសន្តៈ ដោយគ្មានការខំប្រឹង នាវានិយមនៃការកើតជាថ្មីត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ចេញ ។

Verse 85 (दोहा/सोरठा)

संत संग अपबर्ग कर कामी भव कर पंथ। कहहि संत कबि कोबिद श्रुति पुरान सदग्रंथ।।33।।

saṁta saṅga apabarga kara kāmī bhava kara paṁtha | kahahiṁ saṁta kabi kobida śruti purāna sadagraṁtha ||33||

ការរួមរស់ជាមួយពួកសន្តៈនាំទៅរកការរួចរំដោះ អ្នកដែលប្រាថ្នាធ្វើដំណើរតាមផ្លូវដែលបង្កើតនាវានិយមលោកីយ៍ ។ ដូច្នេះពួកសន្តៈ ពួកកវី និងពួកអ្នកប្រាជ្ញាបានប្រកាស ហើយក៏ដូច្នេះដែរព្រះវេទ ព្រះបុរាណ និងគម្ពីរពិតប្រាកដទាំងអស់បានប្រកាស ។

Verse 86 (चौपाई)

सुनि प्रभु बचन हरषि मुनि चारी। पुलकित तन अस्तुति अनुसारी।। जय भगवंत अनंत अनामय। अनघ अनेक एक करुनामय।। जय निर्गुन जय जय गुन सागर। सुख मंदिर सुंदर अति नागर।। जय इंदिरा रमन जय भूधर। अनुपम अज अनादि सोभाकर।। ग्यान निधान अमान मानप्रद। पावन सुजस पुरान बेद बद।। तग्य कृतग्य अग्यता भंजन। नाम अनेक अनाम निरंजन।। सर्ब सर्बगत सर्ब उरालय। बससि सदा हम कहुँ परिपालय।। द्वंद बिपति भव फंद बिभंजय। ह्रदि बसि राम काम मद गंजय।।

suni prabhu bacana haraṣi muni cārī | pulakita tana astuti anusārī || jaya bhagavaṁta anaṁta anāmaya | anagha aneka eka karuṇāmaya || jaya nirguṇa jaya jaya guṇa sāgara | sukha maṁdira suṁdara ati nāgara || jaya iṁdirā ramana jaya bhūdhara | anupama aja anādi sobhākara || gyāna nidhāna amāna mānaprada | pāvana sujasa purāna beda bada || tagya kṛtagya agyatā bhaṁjana | nāma aneka anāma niraṁjana || sarba sarbagata sarba urālaya | basasi sadā hama kahaुँ paripālaya || dvaṁda bipati bhava phaṁda bibhaṁjaya | hr̥di basi rāma kāma mada gaṁjaya ||

កាលពេលបានឮព្រះដីការបស់ព្រះអម្ចាស់ ពួកអ្នកតាបស្សីទាំងបួនបានត្រេកអរ ព្រះកាយរបស់ពួកទ្រង់បានរន្ធត់ ហើយការសរសើរបានហូរចេញមកថា ៖ ជ័យជម្នះដល់ព្រះអម្ចាស់ដ៏បរិសុទ្ធ គឺអនន្ត មិនមានរោគទាំងពួង មិនមានបាប មានច្រើនក្នុងរូបភាពបង្ហាញ ប៉ុន្តែគឺជាមួយតែប៉ុណ្ណោះ គឺជាករុណាធម៌ដែលបានបង្ហាញខ្លួន ។ ជ័យជម្នះដល់និរ្គុណ ជ័យជម្នះម្តងទៀតដល់មហាសមុទ្រនៃគុណធម៌ គឺជាលំនៅដ្ឋាននៃសេចក្តីសុខ ដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុត និងមានប្រាជ្ញាខ្ពស់បំផុត ។ ជ័យជម្នះដល់ទីស្រឡាញ់របស់ព្រះនាងលក្ស្មី អ្នកទ្រទ្រាន់ផែនដី គឺគ្មាននរណាប្រៀប មិនបានកើត គ្មានដើមកំណើត គឺជាប្រភពនៃសិរីល្អ ។ ជាទុក្ខរបស់បញ្ញា លើសពីមានមានៈទាំងឡាយប៉ុន្តែជាអ្នកឲ្យកិត្តិយស ដែលមានកិត្តិយសដ៏បរិសុទ្ធត្រូវបានលើកឡើងដោយព្រះវេទនិងព្រះបុរាណ ។ ជាអ្នកដឹងនូវសេចក្តីពិត មានក្តីគុណ ជាអ្នកបំផ្លាញនូវអវិជ្ជា មានព្រះនាមជាច្រើន ប៉ុន្តែគ្មានព្រះនាម គឺមិនមានមន្ទិល ។ គឺទាំងអស់គ្នា គ្រប់គ្រាន់គ្រប់ទីកន្លែង គង់នៅក្នុងហឫទ័យទាំងឡាយ សូមឲ្យគង់នៅជាមួយយើងខ្ញុំជានិច្ច ហើយការពារយើងខ្ញុំ ។ សូមឲ្យធ្វើឲ្យបាក់បែកនូវទว្រី គ្រោះថ្នាក់ និងអន្ទាក់នៃការកើតជាថ្មី សូមឲ្យគង់នៅក្នុងហឫទ័យរបស់យើងខ្ញុំ ម្ចាស់ីរាម ហើយឲ្យបំបាក់នូវតណ្ហានិងមានមានៈ ។

Verse 87 (दोहा/सोरठा)

परमानंद कृपायतन मन परिपूरन काम। प्रेम भगति अनपायनी देहु हमहि श्रीराम।।34।।

paramānaṁda kṛpāyatana mana paripūrana kāma | prema bhagati anapāyinī dehu hamahi śrīrāma ||34||

ម្ចាស់ីរាមអើយ ដែលជាបរមសុខខ្ពស់បំផុត ជាលំនៅដ្ឋាននៃករុណាធម៌ ជាអ្នកបំពេញគោលបំណងពិតទាំងឡាយ សូមឲ្យយើងខ្ញុំនូវភក្តីដែលពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលមិនដែលចាកចេញឡើយ ។