Prakarana 12
सोपान-शिखर का चरण: ‘भक्ति की सिद्धि’—जहाँ कथा-रस सामाजिक-धर्म (राजधर्म/लोकमर्यादा) से आगे बढ़कर अंतःकरण की अंतिम गाँठ (अविद्या-ग्रंथि) खोलने की प्रक्रिया दिखाता है। इस खंड में मुक्तिसाधन का निर्णायक निष्कर्ष आता है: निर्गुण-ज्ञान का आदर रखते हुए भी मानस का ‘परमार्थ-मार्ग’ सगुण राम-भक्ति को सहज, सुरक्षित और सर्वसुलभ सीढ़ी ठहराता है। काकभुशुण्डि का जीवन-वृत्त (जन्म-जन्म में राम-भजन) इस सोपान को ‘अनुभव-प्रमाण’ देता है—भक्ति का अभ्यास ही अंततः संशय, द्वैत-भय और माया-व्यवधानों पर विजय कराता है।
អ្នកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកដែលមានចំណេះដឹងច្រើន។ នៅក្នុងការពិភាក្សាអំពីប្រធានបទនេះ អ្នកត្រូវបានគេសួរអំពីរបៀបដែលអ្នកអាចជួយបាន។ អ្នកបានឆ្លើយថាអ្នកអាចជួយក្នុងការផ្តល់ព័ត៌មាន និងការពន្យល់អំពីប្រធានបទនេះ។ អ្នកក៏បានបញ្ជាក់ថាអ្នកអាចជួយក្នុងការវិភាគ និងការសិក្សាបន្ថែមទៀតអំពីប្រធានបទនេះផងដែរ។
Verses
ចៅបៃ 110.1-8
त्रिजग देव नर जोइ तनु धरउँ।तहँ तहँ राम भजन अनुसरऊँ।।
एक सूल मोहि बिसर न काऊ।गुर कर कोमल सील सुभाऊ।।
चरम देह द्विज कै मैं पाई।सुर दुर्लभ पुरान श्रुति गाई।।
खेलउँ तहूँ बालकन्ह मीला।करउँ सकल रघुनायक लीला।।
प्रौढ़ भएँ मोहि पिता पढ़ावा।समझउँ सुनउँ गुनउँ नहिं भावा।।
मन ते सकल बासना भागी।केवल राम चरन लय लागी।।
कहु खगेस अस कवन अभागी।खरी सेव सुरधेनुहि त्यागी।।
प्रेम मगन मोहि कछु न सोहाई।हारेउ पिता पढ़ाइ पढ़ाई।।
भए कालबस जब पितु माता।मैं बन गयउँ भजन जनत्राता।।
जहँ जहँ बिपिन मुनीस्वर पावउँ।आश्रम जाइ जाइ सिरु नावउँ।।
बूझत तिन्हहि राम गुन गाहा।कहहिं सुनउँ हरषित खगनाहा।।
सुनत फिरउँ हरि गुन अनुबादा।अब्याहत गति संभु प्रसादा।।
छूटी त्रिबिध ईषना गाढ़ी।एक लालसा उर अति बाढ़ी।।
राम चरन बारिज जब देखौं।तब निज जन्म सफल करि लेखौं।।
जेहि पूँछउँ सोइ मुनि अस कहई।ईस्वर सर्ब भूतमय अहई।।
निर्गुन मत नहिं मोहि सोहाई।सगुन ब्रह्म रति उर अधिकाई।।
trijaga deva nara joi tanu dharaũ.tahã tahã rāma bhajana anusaraũ..
eka sūla mohi bisara na kāū.guru kara komala sīla subhāū..
carama deha dvija kai maiṁ pāī.sura durlabha purāna śruti gāī..
khelaũ tahū̃ bālakanha mīlā.karaũ sakala raghunāyaka līlā..
prauṛha bhaẽ mohi pitā paṛhāvā.samajhaũ sunaũ gunaũ nahiṁ bhāvā..
mana te sakala bāsanā bhāgī.kevala rāma caraṇa laya lāgī..
kahu khagesa asa kavan abhāgī.kharī seva sura-dhenūhi tyāgī..
prema magana mohi kachu na sohāī.hāreu pitā paṛhāi paṛhāī..
bhae kāla-basa jaba pitu mātā.maiṁ bana gayaũ bhajana jana-trātā..
jahã jahã bipina munīsvara pāvaũ.āśrama jāi-jāi siru nāvaũ..
būjhat tinhahi rāma guna gāhā.kahahiṁ sunaũ haraṣita khaga-nāhā..
sunata phiraũ hari guna anubādā.avyāhata gati śambhu prasādā..
chūṭī tribidha īṣanā gāṛhī.eka lālasā ura ati bāṛhī..
rāma caraṇa bārija jaba dekhaũ.taba nija janma saphala kari lekhaũ..
jehi pū̃chhaũ soī muni asa kahai.īsvara sarba bhūta-maya ahaī..
nirguna mata nahiṁ mohi sohāī.saguna brahma rati ura adhikāī..
កាយណាដែលខ្ញុំបានទទួល ទោះក្នុងចំណោមសត្វទាំងបីភព ទេវតា ឬមនុស្ស ក្នុងភពនីមួយៗខ្ញុំបានបន្តការបូជាព្រះរាម ទុក្ខធ្លាយមួយមិនដែលភ្លេចចាកចេញពីខ្ញុំ គឺការរំលឹកដល់ព្រះគុរុដែលមានសភាពទន់ភ្លន់និងសីលធម៌ល្អ នៅទីបំផុតខ្ញុំបានទទួលកាយរបស់ព្រាហ្មណ៍ ដែលពិបាកទទួលបានសូម្បីតែទេវតា ដូចបុរាណនិងវេទបានពោលសរសើរ នៅទីនោះខ្ញុំក៏លេងជាមួយក្មេងៗ សម្ដែងល្បឹងទាំងអស់របស់ព្រះអង្គម្ចាស់នៃរាហុ ពេលខ្ញុំធំឡើង បិតាបានឲ្យខ្ញុំសិក្សា ខ្ញុំយល់ ស្ដាប់ ពិចារណា ប៉ុន្តែអ្វីៗមិនគួរឱ្យពេញចិត្ត សេចក្ដីប្រាថ្នាទាំងអស់បានភាសចេញពីចិត្ត ខ្ញុំផ្ចង់តែនៅព្រះបាទព្រះរាមប៉ុណ្ណោះ សូមប្រាប់ខ្ញុំ ព្រះអង្គម្ចាស់នៃបក្សី នរណាជាអ្នកគ្មានវាសនាដល់កម្រិតលះបង់គោទិព្វហើយទៅបម្រើលាញី ងប់ងូវក្នុងសេចក្ដីស្រឡាញ់ អ្វីៗផ្សេងទៀតមិនគួរឱ្យពេញចិត្តខ្ញុំ បិតានឿយណាយពីការបង្រៀនខ្ញុំម្ដងហើយម្ដងទៀត ពេលបិតាមាតាទៅដល់អំណាចនៃកាលកិរិយា ខ្ញុំចូលទៅក្នុងព្រៃដើម្បីបូជាអ្នកការពារភក្ដី កន្លែងណាក្នុងព្រៃដែលខ្ញុំបានជួបមហាឥសី ខ្ញុំទៅកាន់អាស្រមនិងក្រាបថ្វាយបង្គំ ខ្ញុំសួរទៅគាត់អំពីគុណធម៌របស់ព្រះរាម គាត់ពោល ខ្ញុំស្ដាប់ដោយការរីករាយ ព្រះអង្គម្ចាស់នៃបក្សី ខ្ញុំត្រាច់ចរស្ដាប់គុណធម៌របស់ព្រះហរិ ដោយពររបស់ព្រះសម្ភុ ដំណើររបស់ខ្ញុំគ្មានឧបសគ្គ សេចក្ដីប្រាថ្នាបីប្រភេទដែលជ្រាលជ្រៅបានផុតចេញពីខ្ញុំ សេចក្ដីប្រាថ្នាតែមួយបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងហឫទ័យ ពេលខ្ញុំបានឃើញព្រះបាទឈូករបស់ព្រះរាម ខ្ញុំនឹងពិចារណាថាកំណើតនេះបានសម្រេចផល ឥសីណាដែលខ្ញុំសួរ គាត់បានពោលថា ព្រះជាម្ចាស់ស្ថិតក្នុងសត្វទាំងអស់ លទ្ធិគ្មានគុណនេះមិនគួរឱ្យពេញចិត្តខ្ញុំ សេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះព្រហ្មដែលមានគុណកើនឡើងក្នុងហឫទ័យ
ទោហា 110(क)-(घ)
गुर के बचन सुरति करि राम चरन मनु लाग।रघुपति जस गावत फिरउँ छन छन नव अनुराग।।110(क)।।
मेरु सिखर बट छायाँ मुनि लोमस आसीन।देखि चरन सिरु नायउँ बचन कहेउँ अति दीन।।110(ख)।।
सुनि मम बचन बिनीत मृदु मुनि कृपाल खगराज।मोहि सादर पूँछत भए द्विज आयहु केहि काज।।110(ग)।।
तब मैं कहा कृपानिधि तुम्ह सर्बग्य सुजान।सगुन ब्रह्म अवराधन मोहि कहहु भगवान।।110(घ)।।
gura ke bacana surati kari rāma caraṇa manu lāga.raghupati jasa gāvata phiraũ chana-chana nava anurāga..110(ka)..
meru śikhara baṭa chāyā̃ muni lomasa āsīna.dekhi caraṇa siru nāyaũ bacana kaheũ ati dīna..110(kha)..
suni mama bacana binīta mṛdu muni kṛpāla khaga-rāja.mohi sādar pū̃chhata bhae dvija āyahu kehi kāja..110(ga)..
taba maiṁ kahā kṛpā-nidhi tumha sarbagya sujāna.saguna brahma avarādhana mohi kahahu bhagavāna..110(gha)..
ដោយចងចាំព្រះបន្ទូលរបស់គ្រូរបស់ខ្ញុំ ចិត្តរបស់ខ្ញុំបានជាប់ជំពាក់នឹងព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះរាម ខ្ញុំបានត្រាច់ចរ ច្រៀងនូវភាពរុងរឿងរបស់ព្រះអធិបតីនៃរាជវង្សរឃុ គ្រប់ពេលវេលា សេចក្តីស្រឡាញ់ថ្មីជានិច្ច។ នៅលើកំពូលភ្នំមេរុ ក្រោមម្លប់ដើមពោធិ រសីលោមសបានអង្គុយ ដោយឃើញព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំបានក្រាបថ្វាយបង្គំនិងមានប្រសាសន៍ដោយការគោរពយ៉ាងខ្លាំង។ ការស្តាប់សំឡេងដ៏ស្លូតនិងគោរពរបស់ខ្ញុំ រសីដែលមានព្រះហឫទ័យសប្បុរសបានសួរថា ហៃព្រះរាជានៃបក្សីទាំងឡាយ ហៃព្រាហ្មណ៍ អ្វីជាគោលបំណងដែលអ្នកបានមក។ នោះខ្ញុំបាននិយាយថា ហៃជំនាន់នៃព្រះគុណ អ្នកជាអ្នកដឹងទាំងអស់និងមានប្រាជ្ញា សូមបង្រៀនខ្ញុំ ហៃព្រះអង្គ នូវការគោរពព្រះព្រហ្មសគុណ។
ចៅបៃ 111.1-8
तब मुनिष रघुपति गुन गाथा।कहे कछुक सादर खगनाथा।।
ब्रह्मग्यान रत मुनि बिग्यानि।मोहि परम अधिकारी जानी।।
लागे करन ब्रह्म उपदेसा।अज अद्वेत अगुन हृदयेसा।।
अकल अनीह अनाम अरुपा।अनुभव गम्य अखंड अनूपा।।
मन गोतीत अमल अबिनासी।निर्बिकार निरवधि सुख रासी।।
सो तैं ताहि तोहि नहिं भेदा।बारि बीचि इव गावहि बेदा।।
बिबिध भाँति मोहि मुनि समुझावा।निर्गुन मत मम हृदयँ न आवा।।
पुनि मैं कहेउँ नाइ पद सीसा।सगुन उपासन कहहु मुनीसा।।
राम भगति जल मम मन मीना।किमि बिलगाइ मुनीस प्रबीना।।
सोइ उपदेस कहहु करि दाया।निज नयनन्हि देखौं रघुराया।।
भरि लोचन बिलोकि अवधेसा।तब सुनिहउँ निर्गुन उपदेसा।।
मुनि पुनि कहि हरिकथा अनूपा।खंडि सगुन मत अगुन निरूपा।।
तब मैं निर्गुन मत कर दूरी।सगुन निरूपउँ करि हठ भूरी।।
उत्तर प्रतिउत्तर मैं कीन्हा।मुनि तन भए क्रोध के चीन्हा।।
सुनु प्रभु बहुत अवग्या किएँ।उपज क्रोध ग्यानिन्ह के हिएँ।।
अति संघरषन जौं कर कोई।अनल प्रगट चंदन ते होई।।
taba muniṣa raghupati guna gāthā.kahe kachuka sādar khaga-nāthā..
brahma-gyāna rata muni bigyānī.mohi parama adhikārī jānī..
lāge karana brahma upadesā.aja advaita aguṇa hṛdayesā..
akala anīha anāma arūpā.anubhava gamya akhaṇḍa anūpā..
mana-gotīta amala abināsī.nirbikāra niravadhi sukha rāsī..
so taiṁ tāhi tohi nahiṁ bhedā.bāri bīci iva gāvahi bedā..
bibidha bhā̃ti mohi muni samujhāvā.nirguna mata mama hṛdayã na āvā..
puni maiṁ kaheũ nāi pada sīsā.saguna upāsana kahahu munīsā..
rāma bhagati jala mama mana mīnā.kimi bilagāi munīsa prabīnā..
soī upadesa kahahu kari dāyā.nija nayananhi dekhaũ raghurāyā..
bhari locana biloki avadhesā.taba sunihaũ nirguna upadesā..
muni puni kahi hari-kathā anūpā.khaṇḍi saguna mata aguṇa nirūpā..
taba maiṁ nirguna mata kara dūrī.saguna nirūpaũ kari haṭha bhūrī..
uttara prati-uttara maiṁ kīnhā.muni tana bhae krodha ke cīnhā..
sunu prabhu bahuta avagyā kiẽ.upaja krodha gyāninha ke hiẽ..
ati saṅgharṣana jaũ kara koī.anala pragaṭa candana te hoī..
នោះរសីបាននិយាយពីរបីពាក្យ ដោយគោរពរៀបរាប់នូវគុណធម៌របស់ព្រះអធិបតីនៃរាជវង្សរឃុ ហៃព្រះរាជានៃបក្សីទាំងឡាយ។ រសីដែលមានប្រាជ្ញានោះ ដែលត្រេកអរក្នុងព្រហ្មជ្ញាន បានយល់ថាខ្ញុំជាអ្នកសមរម្យទទួល និងបានចាប់ផ្តើមបង្រៀនអំពីព្រះព្រហ្ម ដែលមិនទាន់កើត មិនមានទ្វេភាព និរ្គុណ ជាព្រះអធិបតីក្នុងព្រះហឫទ័យ។ លើសពីការគិត គ្មានបំណង គ្មាននាម គ្មានរូប អាចដឹងដោយការទទួលស្គាល់ផ្ទាល់ មិនដាច់ គ្មានទីបំផុតប្រៀបធៀប។ លើសពីការទៅដល់នៃចិត្ត គ្មានមន្ទិល អមតៈ គ្មានការផ្លាស់ប្តូរ ជាឃ្លាំងនៃសេចក្តីសុខអនន្ត។ ព្រះវេទច្រៀងថា អ្នកនិងនោះមិនខុសគ្នា ដូចទឹកនិងរលក។ ដោយវិធីជាច្រើនរសីបានពន្យល់ដល់ខ្ញុំ ប៉ុន្តែលទ្ធិនិរ្គុណមិនបានចូលក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ខ្ញុំទេ។ ម្តងទៀតខ្ញុំបាននិយាយ ដោយក្រាបថ្វាយបង្គំនៅព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គថា ហៃរសី សូមប្រាប់ខ្ញុំនូវការគោរពព្រះសគុណ។ ចិត្តរបស់ខ្ញុំជាត្រីក្នុងទឹកនៃភក្តីភាពចំពោះព្រះរាម តើអ្នកអាចបំបែកវាយ៉ាងដូចម្តេច ហៃអ្នកជំនាញ។ សូមមានព្រះហឫទ័យសប្បុរសនិងប្រទាននូវការបង្រៀននោះ ដើម្បីឲ្យខ្ញុំអាចមើលឃើញព្រះរាជានៃរាជវង្សរឃុដោយភ្នែករបស់ខ្ញុំផ្ទាល់។ នៅពេលភ្នែករបស់ខ្ញុំពេញដោយទិដ្ឋភាពនៃព្រះអធិបតីនៃអយធ្យា នោះខ្ញុំនឹងស្តាប់ការបង្រៀននិរ្គុណ។ រសីបាននិយាយម្តងទៀតអំពីរឿងរ៉ាវរបស់ព្រះហរីដែលគ្មានប្រៀបធៀប ដោយបដិសេធទស្សនៈសគុណនិងពន្យល់អំពីអ្នកគ្មានគុណធម៌។ ប៉ុន្តែខ្ញុំបានដាក់ទស្សនៈនិរ្គុណច្រែចារ និងបានចុចបន្តុំបង្ហាញអំពីការពិពណ៌នាសគុណដោយរឹងរូស។ ខ្ញុំបានឆ្លើយតបទៅមក រាងកាយរបស់រសីបានបង្ហាញនូវសញ្ញានៃកំហឹង។ សូមស្តាប់ ហៃព្រះអង្គ ខ្ញុំបានធ្វើនូវការមិនគោរពជាច្រើន កំហឹងអាចកើតឡើងទោះបីជាក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់អ្នកមានប្រាជ្ញាក៏ដោយ។ ប្រសិនបើគេកកិតខ្លាំងពេក ភ្លើងកើតឡើងទោះបីជាពីឈើចន្ទន៍ក៏ដោយ។
ទោហា 111(क)-(ख)
बारंबार सकोप मुनि करइ निरुपन ग्यान।मैं अपनें मन बैठ तब करउँ बिबिध अनुमान।।111(क)।।
क्रोध कि द्वेतबुद्धि बिनु द्वैत कि बिनु अग्यान।मायाबस परिछिन्न जड़ जीव कि ईस समान।।111(ख)।।
bāraṃbāra sakopa muni karai nirūpana gyāna |maiṁ apaneṁ mana baiṭha taba karauṁ bibidha anumāna ||111(ka)||
krodha ki dvaita-buddhi binu dvaita ki binu agyāna |māyābasa parichinna jaṛa jīva ki īsa samāna ||111(kha)||
ម្តងទៀតៗ ដោយកំហឹង អ្នកសិក្សាបានបង្រៀនពីចំណេះដឹង ប៉ុន្តែខ្ញុំ ដោយបិទជិតក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំ បានបន្តស្រមៃគំនិតផ្សេងៗគ្នា។ តើអាចមានកំហឹងដោយគ្មានចិត្តទ្វេភាគីទេឬ? តើទ្វេភាគីអាចកើតមានដោយគ្មានអវិជ្ជាទេឬ? វិញ្ញាណដែលជាប់នៅក្រោមមាយា មានដែនកំណត់ និងរលើងងងឹត តើអាចស្មើនឹងព្រះអធិបតីបានដោយរបៀបណា?
ចៅបៃ 112.1-8
कबहुँ कि दुख सब कर हित ताकें।तेहि कि दरिद्र परस मनि जाकें।।
परद्रोही की होहिं निसंका।कामी पुनि कि रहहिं अकलंका।।
बंस कि रह द्विज अनहित कीन्हें।कर्म कि होहिं स्वरूपहि चीन्हें।।
काहू सुमति कि खल सँग जामी।सुभ गति पाव कि परत्रिय गामी।।
भव कि परहिं परमात्मा बिंदक।सुखी कि होहिं कबहुँ हरिनिंदक।।
राजु कि रहइ नीति बिनु जानें।अघ कि रहहिं हरिचरित बखानें।।
पावन जस कि पुन्य बिनु होई।बिनु अघ अजस कि पावइ कोई।।
लाभु कि किछु हरि भगति समाना।जेहि गावहिं श्रुति संत पुराना।।
हानि कि जग एहि सम किछु भाई।भजिअ न रामहि नर तनु पाई।।
अघ कि पिसुनता सम कछु आना।धर्म कि दया सरिस हरिजाना।।
एहि बिधि अमिति जुगुति मन गुनऊँ।मुनि उपदेस न सादर सुनऊँ।।
पुनि पुनि सगुन पच्छ मैं रोपा।तब मुनि बोलेउ बचन सकोपा।।
मूढ़ परम सिख देउँ न मानसि।उत्तर प्रतिउत्तर बहु आनसि।।
सत्य बचन बिस्वास न करही।बायस इव सबही ते डरही।।
सठ स्वपच्छ तब हृदयँ बिसाला।सपदि होहि पच्छी चंडाला।।
लीन्ह श्राप मैं सीस चढ़ाई।नहिं कछु भय न दीनता आई।।
kabahuṁ ki dukha saba kara hita tākeṁ |tehi ki daridra parasa mani jākeṁ ||
paradrohī kī hohiṁ nisaṅkā |kāmī puni ki rahahiṁ akalaṅkā ||
baṃsa ki raha dvija anahita kīnhẽ |karma ki hohiṁ svarūpahi cīnhẽ ||
kāhū sumati ki khala saṅga jāmī |subha gati pāva ki paratriya gāmī ||
bhava ki parahiṁ paramātmā biṃdaka |sukhī ki hohiṁ kabahuṁ hariniṃdaka ||
rāju ki rahai nīti binu jānẽ |agha ki rahahiṁ haricarita bakhānẽ ||
pāvana jasa ki puṇya binu hoī |binu agha ajasa ki pāvai koī ||
lābhu ki kichu hari bhagati samānā |jehi gāvahiṁ śruti santa purānā ||
hāni ki jaga ehi sama kichu bhāī |bhaji-a na rāmahi nara tanu pāī ||
agha ki pisunatā sama kachu ānā |dharma ki dayā sarisa harijānā ||
ehi bidhi amiti juguti mana gunūṁ |muni upadesa na sādara sunūṁ ||
puni puni saguna pachcha maiṁ ropā |taba muni boleu bacana sakopā ||
mūṛha parama sikha deuṁ na mānasī |uttara pratiuttara bahu ānasī ||
satya bacana bisvāsa na karahī |bāyasa iva sabahī te ḍarahī ||
saṭha svapachcha taba hṛdayaṁ bisālā |sapadi hohi pachchī caṇḍālā ||
līnh śrāpa maiṁ sīsa caṛhāī |nahiṁ kachu bhaya na dīnatā āī ||
អ្នកដែលស្វែងនូវប្រយោជន៍ដល់អ្នកទាំងពួងនោះ នឹងទទួលទុក្ខបានឬ អ្នកដែលមានថ្មចិត្តគ្រឹះនោះ នឹងក្រីក្របានឬ អ្នកដែលបៀតបៀនអ្នកដទៃនោះ នឹងរួចពីភ័យបានឬ អ្នកដែលមានតម្រេកកាមនោះ នឹងនៅបរិសុទ្ធបានឬ ត្រកូលនោះនឹងតាំងនៅបានឬ នៅពេលបានបំពានពួកព្រាហ្មណ៍ កម្មនោះនឹងចងអ្នកដែលបានស្គាល់សភាពពិតរបស់ខ្លួនបានឬ បញ្ញាដ៏ល្អនោះ ធ្លាប់កើតឡើងដល់អ្នកណាដោយសារសហាយន៍ជាមួយពួកអាក្រក់ឬ អ្នកដែលទៅរកប្រពន្ធអ្នកដទៃនោះ នឹងបានគតិល្អបានឬ អ្នកដែលស្គាល់បរមាត្ម័ននោះ នឹងធ្លាក់ចូលវដ្តសង្សារបានឬ អ្នកដែលនិន្ទាហរិនោះ នឹងមានសេចក្តីសុខបានឬ រាជ្យនោះនឹងតាំងនៅបានឬ ដោយគ្មានការស្គាល់រាជនីតិ បាបនោះនឹងនៅបានឬ នៅពេលអ្នកនោះសរសើរចរិយារបស់ហរិ កិត្តិសព្ទដ៏បរិសុទ្ធនោះ នឹងបានដោយគ្មានបុណ្យឬ អ្នកណានឹងបានកិត្តិយសអាក្រក់ដោយគ្មានបាបឬ មានលាភអ្វីស្មើនឹងភក្ដិភាពចំពោះហរិ ដែលពួកវេទ ពួកសន្ដៈ និងពួកបុរាណសរសើរនោះឬ មានការបាត់បង់អ្វីក្នុងលោកនេះស្មើនឹងរឿងនេះឬ អ្នកបងប្អូន គឺបានកាយមនុស្សហើយមិនបានបូជារាម មានបាបអ្វីស្មើនឹងការនិន្ទាឬ មានធម៌អ្វីស្មើនឹងការអាណិតអាសូរ នែពាហនៈរបស់ហរិ ដោយវិធីនេះ ខ្ញុំបានពិចារណាហេតុផលដ៏អនេកក្នុងចិត្ត ហើយមិនបានស្ដាប់ការបង្រៀនរបស់មុនីដោយគោរព ម្ដងហើយម្ដងទៀត ខ្ញុំបានថ្កល់ហេតុផលនៃព្រះអង្គម្ចាស់ដែលមានរូបនិងគុណ គ្រានោះមុនីបាននិយាយដោយកំហឹងថា អាំងង ខ្ញុំប្រគល់ការបង្រៀនដ៏ឧត្តមបំផុតដល់អ្នក អ្នកមិនទទួលយក ហើយនាំយកចម្លើយតបចម្លើយមកជាច្រើន អ្នកមិនជឿពាក្យសច្ចៈ ហើយដូចក្អែកដែលខ្លាចអ្វីៗទាំងពួង អាំងអាក្រក់ ការរឹងត្អឹងនៃទស្សនៈរបស់អ្នកក្នុងចិត្តធំធេងណាស់ អ្នកនឹងក្លាយជាចណ្ឌាលក្នុងពួកបក្សី គឺក្អែកភ្លាម ខ្ញុំបានទទួលពាក្យបណ្តោះអាសនិងលើសិរសា មិនមានភ័យអ្វីកើតឡើង ហើយមិនមានការត្រុតរិតខ្លួនកើតឡើងដែរ
ទោហា 112(क)-(ख)
तुरत भयउँ मैं काग तब पुनि मुनि पद सिरु नाइ।सुमिरि राम रघुबंस मनि हरषित चलेउँ उड़ाइ।।112(क)।।
उमा जे राम चरन रत बिगत काम मद क्रोध।निज प्रभुमय देखहिं जगत केहि सन करहिं बिरोध।।112(ख)।।
turata bhayuṁ maiṁ kāga taba puni muni pada siru nāi |sumiri rāma raghubaṃsa mani haraṣita caleuṁ uṛāi ||112(ka)||
umā je rāma carana rata bigata kāma mada krodha |nija prabhumaya dekhahiṁ jagata kehi sana karahiṁ birodha ||112(kha)||
នៅពេលនោះទាន់ហើយខ្ញុំក្លាយជាក្អែក; បន្ទាប់មកទៀតខ្ញុំបានថ្វាយបង្គំក្បាលនៅចំពោះព្រះបាទសាស្ត្រាចារ្យ។ ដោយរំលឹកដល់ព្រះរាម រតនៈនៃពូជពង្សរគុ ខ្ញុំបានហោះទៅដោយសេចក្តីរីករាយ។ នាងឧមា! អ្នកដែលជាប់ស្មើនឹងព្រះបាទព្រះរាម - ដែលរួចផុតពីតម្រេក មោហៈ និងកំហឹង - មើលឃើញពិភពលោកទាំងមូលថាបំពេញដោយព្រះអម្ចាស់របស់ខ្លួន; នឹងនរណាទៀតដែលពួកគេអាចមានជម្លោះ?
ចៅបៃ 113.1-8
सुनु खगेस नहिं कछु रिषि दूषन।उर प्रेरक रघुबंस बिभूषन।।
कृपासिंधु मुनि मति करि भोरी।लीन्हि प्रेम परिच्छा मोरी।मन बच क्रम मोहि निज जन जाना।मुनि मति पुनि फेरी भगवाना।रिषि मम महत सीलता देखी।राम चरन बिस्वास बिसेषी।अति बिसमय पुनि पुनि पछिताई।सादर मुनि मोहि लीन्ह बोलाई।मम परितोष बिबिध बिधि कीन्हा।हरषित राममंत्र तब दीन्हा।बालकरूप राम कर ध्याना।कहेउ मोहि मुनि कृपानिधाना।सुंदर सुखद मिहि अति भावा।सो प्रथमहिं मैं तुम्हहि सुनावा।मुनि मोहि कछुक काल तहँ राखा।रामचरितमानस तब भाषा।सादर मोहि यह कथा सुनाई।पुनि बोले मुनि गिरा सुहाई।रामचरित सर गुप्त सुहावा।संभु प्रसाद तात मैं पावा।तोहि निज भगत राम कर जानी।ताते मैं सब कहेउँ बखानी।राम भगति जिन्ह कें उर नाहीं।कबहुँ न तात कहिअ तिन्ह पाहीं।मुनि मोहि बिबिध भाँति समुझावा।मैं सप्रेम मुनि पद सिरु नावा।निज कर कमल परसि मम सीसा।हरषित आसिष दीन्ह मुनीसा।राम भगति अबिरल उर तोरें।बसिहि सदा प्रसाद अब मोरें।।
sunu khagesa nahiṁ kachu ṛṣi dūṣana |ura preraka raghubaṃsa bibhūṣana ||
kṛpāsiṃdhu muni mati kari bhorī |līnhi prema parichchhā morī ||
mana baca krama mohi nija jana jānā |muni mati puni pherī bhagavānā ||
ṛṣi mama mahata sīlatā dekhī |rāma carana bisvāsa biseṣī ||
ati bisamaya puni puni pachitāī |sādara muni mohi līnha bolāī ||
mama paritoṣa bibidha bidhi kīnhā |haraṣita rāma-mantra taba dīnhā ||
bālaka-rūpa rāma kara dhyānā |kaheu mohi muni kṛpānidhānā ||
suṃdara sukhada mihi ati bhāvā |so prathamahĩ maiṁ tumhahi sunāvā ||
muni mohi kachuka kāla tahaṁ rākhā |rāmacaritamānasa taba bhāṣā ||
sādara mohi yaha kathā sunāī |puni bole muni girā suhāī ||
rāmacarita sara gupta suhāvā |saṃbhu prasāda tāta maiṁ pāvā ||
tohi nija bhagata rāma kara jānī |tāte maiṁ saba kaheuṁ bakhānī ||
rāma bhagati jinha keṁ ura nāhīṁ |kabahuṁ na tāta kahi-a tinh pāhīṁ ||
muni mohi bibidha bhāṁti samujhāvā |maiṁ saprema muni pada siru nāvā ||
nija kara kamala parasi mama sīsā |haraṣita āsiṣ dīnh munīsā ||
rāma bhagati abirala ura torẽ |basihi sadā prasāda aba morẽ ||
សូមស្តាប់ ម្ចាស់នៃបក្សី ព្រះឫសីមិនមានទោសអ្វីទាំងអស់ គឺរតនៈនៃរាជវង្សរាហុ ដែលទ្រង់បំពេញចិត្តគ្រប់គ្នា ទ្រង់បានបញ្ចេញឱ្យទ្រង់ធ្វើ មហាសមុទ្រនៃការអាណិតអាសូរ ទ្រង់បានធ្វើឱ្យចិត្តនៃព្រះឫសីងងឹត ហើយទ្រង់បានសាកល្បងសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំ ពេលដែលព្រះអម្ចាស់ទ្រង់ស្គាល់ខ្ញុំថាជាអ្នកបម្រើរបស់ទ្រង់ក្នុងគំនិត វាចា និងកិរិយា ទ្រង់បានបែរចិត្តនៃព្រះឫសីត្រឡប់វិញ ព្រះឫសីទ្រង់បានឃើញសេចក្តីអត់ធ្មត់ដ៏ធំរបស់ខ្ញុំ និងសេចក្តីជឿជាក់ពិសេសក្នុងព្រះបាទរាម ទ្រង់ភ្ញាក់ផ្អើលជាខ្លាំង ហើយសោកស្តាយច្រើនដង ហើយព្រះឫសីទ្រង់បានហៅខ្ញុំមកដោយគោរព ទ្រង់បានបំបៅបំបោយខ្ញុំដោយវិធីផ្សេងៗ ហើយទ្រង់បានប្រទានមន្ត្ររាមដល់ខ្ញុំដោយអំណរ ព្រះឫសីជាឃ្លាំងនៃការអាណិតអាសូរ ទ្រង់បានបង្រៀនឱ្យខ្ញុំធ្វើសមាធិលើរាមក្នុងរូបកុមារ រូបដ៏ស្រស់ស្អាតនិងប្រទានសេចក្តីសុខនោះទ្រង់បានពេញចិត្តខ្ញុំជាខ្លាំង ខ្ញុំបាននិយាយប្រាប់អ្នកហើយតាំងពីដំបូង ព្រះឫសីទ្រង់ឱ្យខ្ញុំនៅទីនោះបន្តិច ហើយទ្រង់បានសម្តែងរាមចរិតមានស គឺបឹងនៃកិច្ចការរាម ទ្រង់បាននិយាយរឿងនេះឱ្យខ្ញុំស្តាប់ដោយគោរព ហើយព្រះឫសីទ្រង់ត្រាស់ពាក្យដ៏គួរឱ្យចង់ស្តាប់ថា បឹងដ៏លាក់កំបាំងនិងស្រស់ស្អាតនៃកិច្ចការរាមនេះ កូនអើយ ខ្ញុំបានទទួលដោយពររបស់សម្ភុ ដោយស្គាល់ថាអ្នកជាភក្តិកៈនៃរាម ខ្ញុំបាននិយាយទាំងអស់ឱ្យអ្នកស្តាប់ដោយពេញលេញ កូនអើយ កុំនិយាយរឿងនេះដល់អ្នកដែលមិនមានភក្តិភាពចំពោះរាមក្នុងចិត្ត ព្រះឫសីទ្រង់បានបង្រៀនខ្ញុំដោយវិធីផ្សេងៗ ខ្ញុំបានក្រាបថ្វាយបង្គំសិរសានៅព្រះបាទរបស់ព្រះឫសីដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ម្ចាស់នៃព្រះឫសីទ្រង់បានប៉ះសិរសាខ្ញុំដោយព្រះហស្ថដូចផ្កាឈូក ហើយទ្រង់បានប្រទានពរដល់ខ្ញុំដោយអំណរថា ដោយពររបស់ខ្ញុំ ចាប់ពីពេលនេះតទៅ ភក្តិភាពចំពោះរាមដែលមិនដាច់ នឹងនៅក្នុងចិត្តរបស់អ្នកជារៀងរហូត
ទោហា 113(क)-(ख)
सदा राम प्रिय होहु तुम्ह सुभ गुन भवन अमान।कामरूप इच्धामरन ग्यान बिराग निधान।।113(क)।।
जेंहिं आश्रम तुम्ह बसब पुनि सुमिरत श्रीभगवंत।ब्यापिहि तहँ न अबिद्या जोजन एक प्रजंत।।113(ख)।।
sadā rāma priya hohu tumha subha guna bhavana amāna |kāmarūpa icchā-marana gyāna birāga nidhāna ||113(ka)||
jẽhi āśrama tumha basaba puni sumirata śrībhagavaṃta |byāpihi tahaṁ na abidyā jojana eka prajaṃta ||113(kha)||
'សូមឱ្យអ្នកជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះរាមជានិច្ច - ជាលំនៅដ្ឋាននៃគុណធម៌ល្អ មិនមានមោហៈ; ជាឃ្លាំងនៃចំណេះដឹងនិងការបោះបង់ចោល មានអំណាចដូចជាការយករូបតាមបំណងនិងការចាកចេញពីរាងកាយតាមបំណង។ នៅក្នុងអាស្រមណាដែលអ្នករស់នៅ ដោយរំលឹកដល់ព្រះអម្ចាស់ដ៏បរិសុទ្ធ អវិជ្ជានឹងមិនរីករាលដាលទីនោះទេ - សូម្បីតែចម្ងាយមួយយោជន៍ជុំវិញក៏ដោយ។'
ចៅបៃ 114.1-8
काल कर्म गुन दोष सुभाऊ।कछु दुख तुम्हहि न ब्यापिहि काऊ।।
राम रहस्य ललित बिधि नाना।गुप्त प्रगट इतिहास पुराना।।
बिनु श्रम तुम्ह जानब सब सोऊ।नित नव नेह राम पद होऊ।।
जो इच्छा करिहहु मन माहीं।हरि प्रसाद कछु दुर्लभ नाहीं।।
सुनि मुनि आसिष सुनु मतिधीरा।ब्रह्मगिरा भइ गगन गँभीरा।।
एवमस्तु तव बच मुनि ग्यानी।यह मम भगत कर्म मन बानी।।
सुनि नभगिरा हरष मोहि भयऊ।प्रेम मगन सब संसय गयऊ।।
करि बिनती मुनि आयसु पाई।पद सरोज पुनि पुनि सिरु नाई।।
हरष सहित एहिं आश्रम आयउँ।प्रभु प्रसाद दुर्लभ बर पायउँ।।
इहाँ बसत मोहि सुनु खग ईसा।बीते कलप सात अरु बीसा।।
करउँ सदा रघुपति गुन गाना।सादर सुनहिं बिहंग सुजाना।।
जब जब अवधपुरीं रघुबीरा।धरहिं भगत हित मनुज सरीरा।।
तब तब जाइ राम पुर रहऊँ।सिसुलीला बिलोकि सुख लहऊँ।।
पुनि उर राखि राम सिसुरूपा।निज आश्रम आवउँ खगभूपा।।
कथा सकल मैं तुम्हहि सुनाई।काग देह जेहिं कारन पाई।।
कहिउँ तात सब प्रस्न तुम्हारी।राम भगति महिमा अति भारी।।
kāla karma guna doṣa subhāū |kachu dukha tumhahi na byāpihi kāū ||
rāma rahasya lalita bidhi nānā |gupta pragaṭa itihāsa purānā ||
binu śrama tumha jānaba saba soū |nita nava neha rāma pada hoū ||
jo icchā karihahu mana māhīṁ |hari prasāda kachu durlabha nāhīṁ ||
suni muni āsiṣa sunu mati-dhīrā |brahma-girā bhai gagana gaṁbhīrā ||
evam-astu tava baca muni gyānī |yaha mama bhagata karma mana bānī ||
suni nabha-girā haraṣa mohi bhayū |prema magana saba saṁsaya gayū ||
kari binatī muni āyasu pāī |pada saroja puni puni siru nāī ||
haraṣa sahita ehiṁ āśrama āyuṁ |prabhu prasāda durlabha bara pāyuṁ ||
ihāṁ basata mohi sunu khaga īsā |bīte kalapa sāta aru bīsā ||
karauṁ sadā raghupati guna gānā |sādara sunahiṁ bihaṅga sujānā ||
jaba jaba avadhapurīṁ raghubīrā |dharahiṁ bhagata hita manuja sarīrā ||
taba taba jāi rāma pura rahauṁ |śisu-līlā biloki sukha lahauṁ ||
puni ura rākhi rāma śisu-rūpā |nija āśrama āvauṁ khaga-bhūpā ||
kathā sakala maiṁ tumhahi sunāī |kāga deha jehiṁ kārana pāī ||
kahiūṁ tāta saba prasna tumhārī |rāma bhagati mahimā ati bhārī ||
កាល កម្ម គុណ ទោស និងសភាព មិនមានទុក្ខណាមួយនឹងប៉ះពាល់ដល់អ្នកឡើយ អាថ៌កំបាំងដ៏គួរឱ្យស្រលាញ់នានារបស់ព្រះរាម ទាំងដែលបិទបាំងនិងដែលបើកបង្ហាញ ក្នុងមហាកាព្យនិងបុរាណ អ្នកនឹងដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីទាំងអស់នោះដោយមិនបាច់ខំប្រឹង សូមឱ្យសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះបាទព្រះរាមកើតថ្មីរាល់ថ្ងៃ កាលបើអ្នកប្រាថ្នាអ្វីក្នុងចិត្ត ដោយពររបស់ព្រះហរិ មិនមានអ្វីដែលរកបានដោយក្រឡើយ ស្តាប់ពររបស់ព្រះមុនីចុះ អ្នកមានប្រាជ្ញាមាំមួន សំឡេងព្រះព្រហ្មនាគរោទ៍ក្នុងអាកាសដ៏ជ្រាលជ្រៅ សូមឱ្យសេចក្តីនោះកើតមានដូចពាក្យរបស់អ្នក ព្រះមុនីអ្នកមានប្រាជ្ញា អ្នកនេះជាអ្នកភក្តិភាពរបស់ខ្ញុំក្នុងកិរិយា ក្នុងចិត្ត និងក្នុងពាក្យ លុះបានឮសំឡេងពីអាកាស ខ្ញុំមានសេចក្តីត្រេកអរ លិនល្ហេទក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ សេចក្តីសង្ស័យទាំងអស់បានរលត់ទៅ ខ្ញុំក្រាបទូលសូមអាជ្ញាហើយបានទទួលការអនុញ្ញាតពីព្រះមុនី ក្រាបថ្វាយបង្គំគ្រប់ព្រះបាទផ្កាឈូករឿយៗ ដោយសេចក្តីត្រេកអរ ខ្ញុំបានមកដល់អាស្រមនេះ បានទទួលពរដ៏កម្រដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គជាម្ចាស់ សូមស្តាប់ ព្រះរាជានៃបក្សី កាលខ្ញុំគង់នៅទីនេះ កល្បទាំងម្ភៃប្រាំពីរបានកន្លងទៅហើយ ខ្ញុំច្រៀងគុណរបស់ព្រះអង្គជាម្ចាស់នៃរាគូជានិច្ច បក្សីអ្នកមានប្រាជ្ញាស្តាប់ដោយគោរព កាលណាវីរបុរសនៃរាគូទ្រង់ធ្វើកាយមនុស្សក្នុងនគរអយោធ្យា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អ្នកភក្តិភាព កាលនោះខ្ញុំទៅគង់ក្នុងនគរព្រះរាម មើលព្រះលីលាកុមារហើយបានសេចក្តីសុខ ហើយទុកព្រះរាមកុមាររូបក្នុងព្រះហឫទ័យ ខ្ញុំត្រឡប់ទៅអាស្រមរបស់ខ្លួន ព្រះរាជានៃបក្សី ខ្ញុំបាននិយាយរឿងទាំងអស់ឱ្យអ្នកស្តាប់ ហេតុដែលខ្ញុំបានកាយជាក្អែក ខ្ញុំសូមប្រាប់ អ្នកជាទីស្រឡាញ់ ចម្លើយចំពោះសំណួរទាំងអស់របស់អ្នក ភាពអស្ចារ្យនៃភក្តិភាពចំពោះព្រះរាមនោះធំធេងណាស់
ទោហា 114(क)-(ख)
ताते यह तन मोहि प्रिय भयउ राम पद नेह।निज प्रभु दरसन पायउँ गए सकल संदेह।।114(क)।।
भगति पच्छ हठ करि रहेउँ दीन्हि महारिषि साप।मुनि दुर्लभ बर पायउँ देखहु भजन प्रताप।।114(ख)।।
tāte yaha tana mohi priya bhayau rāma pada neha |nija prabhu darasana pāyuṁ gaye sakala saṁdeha ||114(ka)||
bhagati paccha haṭha kari raheūṁ dīnhī mahāriṣi sāpa |muni durlabha bara pāyuṁ dekhahu bhajana pratāpa ||114(kha)||
ដូច្នេះរាងកាយនេះបានក្លាយជាទីស្រឡាញ់ដល់ខ្ញុំ - ដ្បិតក្នុងនោះសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះបាទឈូកព្រះរាមបានកើតឡើង។ ខ្ញុំបានទទួលទស្សនៈនៃព្រះអម្ចាស់ផ្ទាល់ខ្លួន ហើយសង្ស័យទាំងអស់បានរត់ចោល។ (១១៤ក) ដោយប្រកាន់ខ្ជាប់នឹងភាគីនៃភក្កតិ ខ្ញុំបានទទួលយកបណ្តាសារបស់អ្នកតាបសធំ; ប៉ុន្តែខ្ញុំបានទទួលបានវរប្បដ្ឋានកម្រសូម្បីតែសម្រាប់អ្នកតាបស - មើលចុះអំណាចនៃភជន! (១១៤ខ)
ចៅបៃ 115.1-8
जे असि भगति जानि परिहरहीं।केवल ग्यान हेतु श्रम करहीं।।
ते जड़ कामधेनु गृहँ त्यागी।खोजत आकु फिरहिं पय लागी।।
सुनु खगेस हरि भगति बिहाई।जे सुख चाहहिं आन उपाई।।
ते सठ महासिंधु बिनु तरनी।पैरि पार चाहहिं जड़ करनी।।
सुनि भसुंडि के बचन भवानी।बोलेउ गरुड़ हरषि मृदु बानी।।
तव प्रसाद प्रभु मम उर माहीं।संसय सोक मोह भ्रम नाहीं।।
सुनेउँ पुनीत राम गुन ग्रामा।तुम्हरी कृपाँ लहेउँ बिश्रामा।।
एक बात प्रभु पूँछउँ तोही।कहहु बुझाइ कृपानिधि मोही।।
कहहिं संत मुनि बेद पुराना।नहिं कछु दुर्लभ ग्यान समाना।।
सोइ मुनि तुम्ह सन कहेउ गोसाईं।नहिं आदरेहु भगति की नाईं।।
ग्यानहि भगतिहि अंतर केता।सकल कहहु प्रभु कृपा निकेता।।
सुनि उरगारि बचन सुख माना।सादर बोलेउ काग सुजाना।।
भगतिहि ग्यानहि नहिं कछु भेदा।उभय हरहिं भव संभव खेदा।।
नाथ मुनीस कहहिं कछु अंतर।सावधान सोउ सुनु बिहंगबर।।
ग्यान बिराग जोग बिग्याना।ए सब पुरुष सुनहु हरिजाना।।
पुरुष प्रताप प्रबल सब भाँती।अबला अबल सहज जड़ जाती।।
je asi bhagati jāni pariharahīṁ |kevala gyāna hetu śrama karahīṁ ||
te jaṛa kāmadhenu gṛhaṁ tyāgī |khojata āku phirahīṁ paya lāgī ||
sunu khagesa hari bhagati bihāī |je sukha cāhahīṁ āna upāī ||
te saṭha mahāsiṁdhu binu taranī |pairi pāra cāhahīṁ jaṛa karanī ||
suni bhasuṁḍi ke bacana bhavānī |boleu garuṛa haraṣi mṛdu bānī ||
tava prasāda prabhu mama ura māhīṁ |saṁsaya soka moha bhrama nāhīṁ ||
suneuṁ punīta rāma guna grāmā |tumharī kṛpāṁ laheuṁ biśrāmā ||
eka bāta prabhu pūṁchauṁ tohī |kahahu bujhāi kṛpānidhi mohī ||
kahahiṁ santa muni beda purānā |nahiṁ kachu durlabha gyāna samānā ||
soi muni tumha sana kaheu gosāīṁ |nahiṁ ādarehu bhagati kī nāīṁ ||
gyānahi bhagatihi antara ketā |sakala kahahu prabhu kṛpā niketā ||
suni uragāri bacana sukha mānā |sādara boleu kāga sujānā ||
bhagatihi gyānahi nahiṁ kachu bhedā |ubhaya harahiṁ bhava saṁbhava khedā ||
nātha munīsa kahahiṁ kachu antara |sāvadhāna soū sunu bihaṅgabara ||
gyāna birāga joga bigyānā |e saba puruṣa sunahu harijanā ||
puruṣa pratāpa prabala saba bhāṁtī |abalā abala sahaja jaṛa jātī ||
អ្នកណាដែលដឹងថាភក្តិគឺបែបនេះហើយនៅតែបោះបង់ ប្រឹងប្រែងដើម្បីបញ្ញាតែម្នាក់ឯង គឺជាមនុស្សល្ងង់ដែលបោះបង់គោបំពេញតម្រេកនៅក្នុងផ្ទះ ហើយត្រាច់ចរញ៉ែំញ៉ែស្វែងរកដើមអាគុដោយសង្ឃឹមថានឹងបានទឹកដោះ ចូរស្តាប់ ព្រះម្ចាស់នៃបក្សី អ្នកណាដែលបោះបង់ភក្តិចំពោះព្រះហរិ ហើយស្វែងរកសុភមង្គលដោយឧបាយផ្សេងទៀត គឺជាមនុស្សល្ងង់ដែលប្រាថ្នានឹងហែលឆ្លងកាត់សមុទ្រមហាសាគរដោយគ្មានទូក ការខំធ្វើនោះជាការល្ងង់ខ្លៅ បានឮពាក្យរបស់ភសុណ្ឌីហើយ ព្រះភវានី គរុឌមានអានន្តរសប្បាយហើយទ្រង់មានប្រសាស្តដោយវាចាស្លូតសោតថា ដោយព្រះគុណានុភាពរបស់ទ្រង់ ព្រះម្ចាស់អើយ ក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ទូលព្រះបាទមិនមានសេចក្តីសង្ស័យ សោកសង្រេង មោហ និងសេចក្តីវង្វេងទៀតទេ ទូលព្រះបាទបានស្តាប់និកាយបរិសុទ្ធនៃគុណធម៌របស់ព្រះរាម ហើយដោយព្រះគុណានុភាពរបស់ទ្រង់ទូលព្រះបាទបានសំរាកស្ងប់ចិត្តហើយ ព្រះម្ចាស់អើយ ទូលព្រះបាទសូមសួរប្រស្នាមួយ សូមទ្រង់ជាឃ្លាំងនៃករុណាទ្រង់ត្រាស់បំភ្លឺដល់ទូលព្រះបាទផង ពួកសាធុសត្វនិងឫសី ព្រះវេទនិងព្រះបុរាណៈទាំងឡាយតែងកំណត់ថា មិនមានអ្វីដែលរកបានដោយក្រស្មើនឹងបញ្ញាឡើយ ឫសីនោះឯងបានកំណត់ដល់ទ្រង់ហើយ ព្រះម្ចាស់អើយ ប៉ុន្តែទ្រង់មិនបានផ្តល់កិត្តិយសដល់បញ្ញាដូចដែលផ្តល់ដល់ភក្តិឡើយ បញ្ញានិងភក្តិនោះខុសគ្នាប៉ុនណា សូមព្រះម្ចាស់ជាទីសំណាក់នៃព្រះគុណានុភាពទ្រង់ត្រាស់ប្រាប់ឱ្យច្បាស់ទាំងអស់ផង បានឮពាក្យរបស់គរុឌដែលជាសត្រូវនៃនាគហើយ កុកដែលមានបញ្ញាមានអានន្តរសប្បាយហើយឆ្លើយតបដោយគោរពថា រវាងភក្តិនិងបញ្ញានោះមិនមានសេចក្តីខុសគ្នាអ្វីទេ ទាំងពីរតែងរំលត់ទុក្ខសោកដែលកើតអំពីភព ប៉ុន្តែ ព្រះម្ចាស់អើយ មហាឫសីទាំងឡាយកំណត់ថាមានសេចក្តីខុសគ្នាខ្លះ សូនបក្សីដ៏ប្រសើរចូរស្តាប់សេចក្តីនោះដោយស្ម័គ្រចិត្តផង បញ្ញា វិរាគ យោគ និងវិជ្ញាណ ចូរស្តាប់ ពាហនៈនៃព្រះហរិ ទាំងអស់នេះជាភេទបុរស អំណាចនៃភេទបុរសនោះខ្លាំងក្លាគ្រប់យ៉ាង ចំណែកភេទស្ត្រីនោះខ្សោយ មានសភាពល្ងង់ខ្លៅតាំងពីកំណើត
ទោហា 115(क), សោរឋា 115(ख)
पुरुष त्यागि सक नारिहि जो बिरक्त मति धीर।।
न तु कामी बिषयाबस बिमुख जो पद रघुबीर।।115(क)।।
सोउ मुनि ग्याननिधान मृगनयनी बिधु मुख निरखि।बिबस होइ हरिजान नारि बिष्नु माया प्रगट।।115(ख)।।
puruṣa tyāgi saka nārihi jo birakta mati dhīra |na tu kāmī biṣayābasa bimukha jo pada raghubīra ||115(ka)||
soū muni gyāna-nidhāna mṛga-nayanī bidhu-mukha nirakhi |bibasa hoi harijān nāri biṣṇu māyā pragaṭa ||115(kha)||
បុរសដែលមានចិត្តស្ថិតស្ថេរ ដោយចិត្តបោះបង់ចោល អាចបោះបង់ចោលសូម្បីតែស្ត្រី; ប៉ុន្តែមិនមែនអ្នកមានតម្រេកទេ - ជាទាសៈចំពោះវត្ថុញាណ បែរចេញពីព្រះអម្ចាស់វីរៈនៃពូជពង្សរគុ។ (១១៥ក) សូម្បីតែអ្នកតាបសនោះ ជាឃ្លាំងនៃចំណេះដឹង នៅពេលមើលឃើញស្រីដែលមានភ្នែកដូចជាក្ដាម មុខដូចព្រះចន្ទ ក្លាយជាអ្នកគ្មានជំនួយ - ដឹងចុះណា អ្នកបម្រើព្រះហរី: ក្នុងស្ត្រី មាយារបស់ព្រះវិស្ណុបង្ហាញឱ្យឃើញច្បាស់។ (១១៥ខ)
ចៅបៃ 116.1-4
इहाँ न पच्छपात कछु राखउँ।बेद पुरान संत मत भाषउँ।।
मोह न नारि नारि कें रूपा।पन्नगारि यह रीति अनूपा।।
माया भगति सुनहु तुम्ह दोऊ।नारि बर्ग जानइ सब कोऊ।।
पुनि रघुबीरहि भगति पिआरी।माया खलु नर्तकी बिचारी।।
भगतिहि सानुकूल रघुराया।ताते तेहि डरपति अति माया।।
राम भगति निरुपम निरुपाधी।बसइ जासु उर सदा अबाधी।।
तेहि बिलोकि माया सकुचाई।करि न सकइ कछु निज प्रभुताई।।
अस बिचारि जे मुनि बिग्यानी।जाचहीं भगति सकल सुख खानी।।
ihā̃ na pacchapāta kachu rākhaũ |beda purāna saṁta mata bhāṣaũ ||
moha na nāri nāri keṁ rūpā |pannagāri yaha rīti anūpā ||
māyā bhagati sunahu tumha doū |nāri barga jānai saba koū ||
puni raghubīrahi bhagati piārī |māyā khalu nartakī bicārī ||
bhagatihi sānakūla raghurāyā |tāte tehi ḍarapati ati māyā ||
rāma bhagati nirupama nirupādhī |basai jāsu ura sadā abādhī ||
tehi biloki māyā sakucāī |kari na sakai kachu nija prabhutāī ||
asa bicāri je muni bigyānī |jācahīṁ bhagati sakala sukha khānī ||
ក្នុងរឿងនេះ ខ្ញុំមិនរក្សាភាពចំណោមផ្ទាល់ខ្លួនអ្វីទាំងអស់ ខ្ញុំនិយាយតាមទស្សនៈរបស់វេទ បុរាណ និងពួកសន្តបុរសទាំងឡាយ ការភ្លាត់ភ្លើងមិនមែនជាស្ត្រីទេ ទោះបីជាមានរូបជាស្ត្រីក៏ដោយ ឱ្យសត្រូវនៃពស់ទាំងឡាយ នេះជាច្បាប់ដ៏ពិសេស សូមស្តាប់ មាយា និងភក្តិ អ្នកទាំងពីរ សុទ្ធតែចាត់ថ្នាក់ជាស្ត្រី អ្នកទាំងអស់គ្នាស្គាល់រឿងនេះ ហើយភក្តិជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះអង្គម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុ ចំណែកមាយាគ្រាន់តែជានារីរាំដែលគួរសង្ស័យ ព្រះរាជានៃរាជវង្សរឃុទ្រង់មានព្រះទ័យស្រឡាញ់ភក្តិ ដូច្នេះមាយាក៏ភ័យខ្លាចភក្តិជាខ្លាំង ភក្តិចំពោះព្រះរាមគ្មានអ្វីប្រៀបបាន និងមិនមានលក្ខខណ្ឌចំណោមទាំងពួង គាត់នៅក្នុងហឫទ័យអ្នកណាដោយមិនមានអ្វីរារាំងជានិច្ច ឃើញភក្តិហើយ មាយាក៏អស់សង្ឃឹមថយក្រោយដោយការខ្មាសអៀន និងមិនអាចធ្វើអ្វីបានដោយអំណាចផ្ទាល់ខ្លួន ពួកមុនីអ្នកមានប្រាជ្ញាដែលមានចំណេះដឹងពិត កាលពិចារណាដូច្នេះហើយ ក៏សូមភក្តិ ដែលជារ៉ែនៃសេចក្តីសុខទាំងអស់
ទោហា 116(क)-(ख)
यह रहस्य रघुनाथ कर बेगि न जानइ कोइ।जो जानइ रघुपति कृपाँ सपनेहुँ मोह न होइ।।116(क)।।
औरउ ग्यान भगति कर भेद सुनहु सुप्रबीन।जो सुनि होइ राम पद प्रीति सदा अबिछीन।।116(ख)।।
yaha rahasya raghunātha kara begi na jānai koi |jo jānai raghupati kṛpā̃ sapanehũ moha na hoi ||116(ka)||
auru gyāna bhagati kara bheda sunahu suprabīna |jo suni hoi rāma pada prīti sadā abichīna ||116(kha)||
គ្មាននរណាអាចយល់ដឹងអាថ៌កំបាំងនេះរបស់ព្រះអម្ចាស់នៃពូជពង្សរគុបានរហ័សទេ; ប៉ុន្តែអ្នកដែលស្គាល់វាដោយព្រះគុណរបស់រគុបតិគ្មានមោហៈទេ - សូម្បីតែក្នុងគេងក៏ដោយ។ (១១៦ក) បន្តទៀត ស្តាប់ណា អ្នកដែលមានប្រាជ្ញាល្អបំផុត អំពីភាពខុសគ្នារវាងជ្ញាននិងភក្កតិ: អ្នកណាដែលស្តាប់វាហើយបំពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះបាទព្រះរាម - សេចក្តីស្រឡាញ់របស់គេនៅមិនដាច់ជានិច្ច។ (១១៦ខ)
ចៅបៃ 117.1-8
सुनहु तात यह अकथ कहानी।समुझत बनइ न जाइ बखानी।।
ईस्वर अंस जीव अबिनासी।चेतन अमल सहज सुख रासी।।
सो मायाबस भयउ गोसाईं।बँध्यो कीर मरकट की नाई।।
जड़ चेतनहि ग्रंथि परि गई।जदपि मृषा छूटत कठिनई।।
तब ते जीव भयउ संसारी।छूट न ग्रंथि न होइ सुखारी।।
श्रुति पुरान बहु कहेउ उपाई।छूट न अधिक अधिक अरुझाई।।
जीव हृदयँ तम मोह बिसेषी।ग्रंथि छूट किमि परइ न देखी।।
अस संजोग ईस जब करई।तबहुँ कदाचित सो निरुअरई।।
सात्त्विक श्रद्धा धेनु सुहाई।जौं हरि कृपाँ हृदयँ बस आई।।
जप तप ब्रत जम नियम अपारा।जे श्रुति कह सुभ धर्म अचारा।।
तेइ तृन हरित चरै जब गाई।भाव बच्छ सिसु पाइ पेन्हाई।।
नोइ निबृत्ति पात्र बिस्वासा।निर्मल मन अहीर निज दासा।।
परम धर्ममय पय दुहि भाई।अवटै अनल अकाम बनाई।।
तोष मरुत तब छमाँ जुड़ावै।धृति सम जावनु देइ जमावै।।
मुदिताँ मथैं बिचार मथानी।दम अधार रजु सत्य सुबानी।।
तब मथि काढ़ि लेइ नवनीता।बिमल बिराग सुभग सुपुनीता।।
sunahu tāta yaha akatha kahānī |samujhata banai na jāi bakhānī ||
īśvara aṁsa jīva abināsī |cetana amala sahaja sukha rāsī ||
so māyābasa bhayu gosāī |bãdhyo kīra marakaṭa kī nāī ||
jaṛa cetanahi graṁthi pari gaī |jadapi mṛṣā chūṭata kaṭhinaī ||
taba te jīva bhayu saṁsārī |chūṭa na graṁthi na hoi sukhārī ||
śruti purāna bahu kaheu upāī |chūṭa na adhika adhika arujhāī ||
jīva hṛdayã tama moha biseṣī |graṁthi chūṭa kimi parai na dekhī ||
asa saṁjoga īsa jaba karaī |tabahũ kadācita so niruarāī ||
sāttvika śraddhā dhenu suhāī |jau hari kṛpā̃ hṛdayã basa āī ||
japa tapa brata jama niyama apārā |je śruti kaha subha dharma acārā ||
tei tṛna harita carai jaba gāī |bhāva baccha sisu pāi penhāī ||
noi nibṛtti pātra bisvāsā |nirmala mana ahīra nija dāsā ||
parama dharmamaya pay duhi bhāī |avaṭai anala akāma banāī ||
toṣa maruta taba chamā̃ juṛāvai |dhṛti sama jāvanu dei jamāvai ||
muditā̃ mathaĩ bicāra mathānī |dama adhāra raju satya subānī ||
taba mathi kāṛhi lei navanītā |bimala birāga subhaga supunītā ||
សូមស្តាប់ទៅ នារីជាទីស្រឡាញ់ នូវរឿងរ៉ាវដែលមិនអាចពណ៌នាបាននេះ ទោះបីជាអ្នកណាអាចយល់ឃើញក៏ដោយ ក៏មិនអាចនិយាយបញ្ជាក់បានទាំងស្រុងឡើយ។ ជីវៈគឺជាផ្នែកមិនស្លាប់មួយនៃព្រះជាម្ចាស់ ដែលមានស្មារតី គ្មានកង្វល់ និងតាមធម្មជាតិជាឃ្លាំងនៃសេចក្តីសុខផ្ទៃក្នុង។ ប៉ុន្តែ នៅក្រោមអំណាចនៃមាយា វាត្រូវបានចងភ្ជាប់ដូចជាសត្វក្ងោកដែលបានបណ្តុះ ឬសត្វស្វា។ ចំណងមួយត្រូវបានដាក់រវាងអ្វីដែលគ្មានជីវិត និងអ្វីដែលមានស្មារតី ទោះបីជាវាមិនពិតក៏ដោយ ក៏ពិបាកនឹងរលាយណាស់។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក វិញ្ញាណក្លាយជាអ្នកលោកីយ៍ ចំណងមិនរលុប ហើយវាមិនអាចរកសេចក្តីសុខបានឡើយ។ គម្ពីរវេទ និងបុរាណបានបង្រៀននូវវិធីជាច្រើន ប៉ុន្តែចំណងនៅតែមិនងាយរលុប តែផ្ទុយទៅវិញ អ្នកអាចក្លាយជាមនុស្សដែលមានបញ្ហាកាន់តែច្រើន។ នៅក្នុងបេះដូងនៃសត្វមានជីវិត ងងឹត និងសេចក្តីវង្វេងមានកម្លាំងខ្លាំងណាស់ តើចំណងនឹងរលុបដោយរបៀបណានៅពេលដែលវាមិនត្រូវបានឃើញទាន់នោះ? នៅពេលដែលព្រះជាម្ចាស់នាំមកនូវការរួមបញ្ចូលគ្នាដូច្នេះ ទើបវាអាចរលុបបាន។ ប្រសិនបើដោយព្រះហរិទ្យ សទ្ធជាក់ស្មារតី ដែលជាគោស្រស់ស្អាត មកគង់នៅក្នុងបេះដូង នោះជប់ តបស្ស សីល និងអំពើល្អដែលបានបង្រៀនដោយគម្ពីរនឹងក្លាយជាស្មៅបៃតងរបស់វា។ នៅពេលគោស្រាត កូនគោនៃភាវៈត្រូវបានដាក់ឱ្យវា ហើយទឹកដោះនៃធម៌ឧត្តមត្រូវបានរួមទាញ។ ទំនុកចិត្តគឺជាឆ្នាំង ការដកខ្លួនចេញគឺជាការងាកទៅរកខាងក្រោម ចិត្តដែលបរិសុទ្ធជាអ្នកបម្រើផ្ទាល់របស់ព្រះគឺជាអ្នករួមទឹកដោះ។ ទឹកដោះត្រូវបានដាក់លើភ្លើងនៃការមិនមានតណ្ហា សន្តិភាពគឺជាខ្យល់ ការអត់ឱនធ្វើឱ្យវាត្រជាក់ ហើយសេចក្តីស៊ូទ្រាំផ្តល់នូវសារធាតុធ្វើឱ្យរឹងនៃសមធម៌។ ដោយសេចក្តីរីករាយ អ្នកកូរវាដោយគិតពិចារណាជាស្នូលកូរ ការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងជាមូលដ្ឋាន និងសច្ចៈជាខ្សែពាក្យ រហូតដល់បានប្រេង ដែលជាការមិនប្រកាន់ខ្ជាប់ដ៏បរិសុទ្ធ ល្អ និងបរិសុទ្ធខ្ពស់បំផុត។
ទោហា 117(क)-(ग), សោរឋា 117(घ)
जोग अगिनि करि प्रगट तब कर्म सुभासुभ लाइ।बुद्धि सिरावैं ग्यान घृत ममता मल जरि जाइ।।117(क)।।
तब बिग्यानरूपिनि बुद्धि बिसद घृत पाइ।चित्त दिआ भरि धरै दृढ़ समता दिअटि बनाइ।।117(ख)।।
तीनि अवस्था तीनि गुन तेहि कपास तें काढ़ि।तूल तुरीय सँवारि पुनि बाती करै सुगाढ़ि।।117(ग)।।
एहि बिधि लेसै दीप तेज रासि बिग्यानमय।जातहिं जासु समीप जरहिं मदादिक सलभ सब।।117(घ)।।
joga agini kari pragaṭa taba karma subhāsubha lāi |buddhi sirāvaĩ gyāna ghṛta mamatā mala jari jāi ||117(ka)||
taba bigyānarūpinī buddhi bisada ghṛta pāi |citta diā bhari dharai dṛṛha samatā di'aṭi banāi ||117(kha)||
tīni avasthā tīni guna tehi kapāsa tẽ kāṛhi |tūla turīya sãvāri puni bātī karai sugāṛhi ||117(ga)||
ehi bidhi lesai dīpa teja rāsī bigyānamaya |jātahĩ jāsu samīpa jarahĩ madādika salabha saba ||117(gha)||
កាលណាបានដុតភ្លើងនៃយោគ ហើយដាក់កម្មទាំងល្អនិងអាក្រក់ឱ្យឆេះក្នុងនោះ ឱ្យបញ្ញាត្រជាក់ប្រេងសុទ្ធនៃការដឹង ដើម្បីឱ្យសំរាមនៃសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលឆេះរលាយអស់ កាលនោះបញ្ញាដែលបានក្លាយជាបញ្ញាដឹងពិត បានទទួលប្រេងសុទ្ធបរិសុទ្ធ នាងបំពេញប្រេងនោះទៅក្នុងប្រទាលភ្លើងនៃចិត្ត ហើយបានធ្វើជាទីតាំងប្រទាលភ្លើងមាំនៃសេចក្តីស្មើ ហើយដាក់ប្រទាលភ្លើងនៅលើទីនោះ ពីកប្បតនោះ នាងដកស្ថានភាពទាំងបីនិងគុណទាំងបីចេញ ហើយរៀបចំសរសៃនៃស្ថានភាពទីបួន ហើយបង្កើតជាសរសៃប្រទាលភ្លើងមាំមួន តាមរបៀបនេះ នាងដុតប្រទាលភ្លើងដែលជាធ្លុងនៃពន្លឺបំពេញដោយបញ្ញាដឹង ដែលនៅជិតនោះ មេអំបៅនៃសេចក្តីអួតអាង និងផ្សេងៗ ឆេះអស់នៅពេលដែលមកដល់
ចៅបៃ 118.1-8
सोहमस्मि इति बृत्ति अखंडा।दीप सिखा सोइ परम प्रचंडा।।
आतम अनुभव सुख सुप्रकासा।तब भव मूल भेद भ्रम नासा।।
प्रबल अबिद्या कर परिवारा।मोह आदि तम मिटइ अपारा।।
तब सोइ बुद्धि पाइ उँजिआरा।उर गृहँ बैठि ग्रंथि निरुआरा।।
छोरन ग्रंथि पाव जौं सोई।तब यह जीव कृतारथ होई।।
छोरत ग्रंथि जानि खगराया।बिघ्न अनेक करइ तब माया।।
रिद्धि सिद्धि प्रेरइ बहु भाई।बुद्धहि लोभ दिखावहिं आई।।
कल बल छल करि जाहिं समीपा।अंचल बात बुझावहिं दीपा।।
होइ बुद्धि जौं परम सयानी।तिन्ह तन चितव न अनहित जानी।।
जौं तेहि बिघ्न बुद्धि नहिं बाधी।तौ बहोरि सुर करहिं उपाधी।।
इंद्रीं द्वार झरोखा नाना।तहँ तहँ सुर बैठे करि थाना।।
आवत देखहिं बिषय बयारी।ते हठि देही कपाट उघारी।।
जब सो प्रभंजन उर गृहँ जाई।तबहिं दीप बिग्यान बुझाई।।
ग्रंथि न छूटि मिटा सो प्रकासा।बुद्धि बिकल भइ बिषय बतासा।।
इंद्रिन्ह सुरन्ह न ग्यान सोहाई।बिषय भोग पर प्रीति सदाई।।
बिषय समीर बुद्धि कृत भोरी।तेहि बिधि दीप को बार बहोरी।।
so'hamasmi iti bṛtti akhaṇḍā |dīpa sikhā soi parama pracaṇḍā ||
ātama anubhava sukha suprakāsā |taba bhava mūla bheda bhrama nāsā ||
prabala abidyā kara parivārā |moha ādi tama miṭai apārā ||
taba soi buddhi pāi ũjiyārā |ura gṛhã baiṭhi graṁthi niruarā ||
chorana graṁthi pāva jaũ soī |taba yaha jīva kṛtāratha hoī ||
chorata graṁthi jāni khagarāyā |bighna aneka karaī taba māyā ||
aṛddhi siddhi prerai bahu bhāī |buddhahi lobha dikhāvahĩ āī ||
kal bala chala kari jāhĩ samīpā |ãcala bāta bujhāvahĩ dīpā ||
hoi buddhi jaũ parama sayānī |tinh tana citava na anhita jānī ||
yaũ tehi bighna buddhi nahĩ bādhī |tau bahori sur karahĩ upādhī ||
iṁdrī̃ dvāra jharokhā nānā |tahã-tahã sur baiṭhe kari thānā ||
āvata dekhahĩ biṣaya bayārī |te haṭhi dehī kapāṭa ughārī ||
jaba so prabhañjana ura gṛhã jāī |tabahĩ dīpa bigyāna bujhāī ||
graṁthi na chūṭi miṭā so prakāsā |buddhi bikal bhai biṣaya batāsā ||
iṁdrinh suranh na gyāna sohāī |biṣaya bhoga para prīti sadāī ||
biṣaya samīra buddhi kṛta bhorī |tehi bidhi dīpa ko bāra bahorī ||
សមានុភាពនៃចិត្តដែលមិនដាច់ដោយពោលថា "អាត្មាអញគឺជាព្រះអង្គនោះ" គឺជាពន្លកនៃប្រទីបនោះ ដ៏រុងរឿងបំផុត សេចក្តីសុខនៃការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះអាត្មា គឺជាពន្លឺភ្លឺរុងរឿងរបស់ប្រទីបនោះ ហើយកាលណា ភាពងងឹតនៃភាពខុសគ្នាដែលជាឫសគល់នៃភពវដ្ត ក៏ត្រូវបានបំផ្លាញ ក្រុមគ្រួសារនៃអវិជ្ជាដែលមានកំលាំងខ្លាំង ភាពងងឹតអនេកនៃមោហៈជាដើម ក៏ត្រូវរលត់បាត់ទៅ បន្ទាប់មកបញ្ញានោះឯង បានទទួលពន្លឺនេះហើយ ក៏អង្គុយក្នុងបន្ទប់នៃហឫទ័យ ហើយដោះបង់ចំណងនោះ បើអាចដោះបង់ចំណងនោះបាន ព្រលឹងនេះក៏បានសម្រេចគោលបំណងរបស់ខ្លួន តែពេលមាយាដឹងថាចំណងកំពុងត្រូវដោះ ឱ្យសិរសាស្តី នាងក៏បង្កឧបសគ្គជាច្រើន នាងបញ្ជូនឫទ្ធិនិងសិទ្ធិជាច្រើន ឱ្យសម្លឹងអើយ ហើយមកបង្ហាញការល្មោភលោភីយ៉ាងចំពោះបញ្ញា ដោយឧបាយកល កំលាំង និងការបោកប្រាស់ ពួកគេទាំងនោះក៏ចូលមកជិត ហើយដោយខ្យល់ពីស្នៀតសម្លៀកបំពាក់ ក៏ធ្វើឱ្យប្រទីបនោះរលត់ទៅ បើបញ្ញាជាអ្នកមានប្រាជ្ញាបំផុត ក៏ស្គាល់ពួកគេថាជាសត្រូវ ហើយមិនសូវមើលទៅរកពួកគេទៀតឡើយ បើបញ្ញាមិនត្រូវឧបសគ្គទាំងនោះរារាំង ទេវតាទាំងឡាយក៏បង្កការរំខានម្ដងទៀត ទ្វារនិងបង្អួចនៃឥន្ទ្រិយទាំងឡាយមានច្រើន ហើយនៅទីនោះៗ ទេវតាអង្គុយគង់បង្កបង្ករជាយាន ពេលឃើញខ្យល់នៃអារម្មណ៍វត្ថុផ្សេងៗបក់មក ពួកគេក៏បើកទ្វារនៃកាយដោយកំលាំង ពេលព្យុះនោះចូលទៅក្នុងបន្ទប់នៃហឫទ័យ ប្រទីបនៃប្រាជ្ញាក៏រលត់ទៅ ចំណងមិនដោះ ពន្លឺនោះរលត់បាត់ បញ្ញាក៏ស្ទះស្លន់ស្លោកដោយខ្យល់នៃអារម្មណ៍វត្ថុ ទាំងឥន្ទ្រិយនិងទេវតានៃឥន្ទ្រិយមិនចូលចិត្តប្រាជ្ញា សេចក្តីស្រឡាញ់របស់ពួកគេស្ថិតនៅលើការសោយអារម្មណ៍វត្ថុជានិច្ច ពេលខ្យល់នៃអារម្មណ៍វត្ថុបានបំបះបំបោយបញ្ញាដូច្នេះ នរណានឹងបើកប្រទីបនោះឱ្យភ្លឺដូចដើមវិញបាន?
ទោហា 118(क)-(ख)
तब फिरि जीव बिबिध बिधि पावइ संसृति क्लेस।हरि माया अति दुस्तर तरि न जाइ बिहगेस।।118(क)।।
कहत कठिन समुझत कठिन साधन कठिन बिबेक।होइ घुनाच्छर न्याय जौं पुनि प्रत्यूह अनेक।।118(ख)।।
taba phiri jīva bibidha bidhi pāvai saṁsṛti klesa |hari māyā ati dustara tari na jāi bihagesa ||118(ka)||
kahata kaṭhina samujhata kaṭhina sādhana kaṭhina bibeka |hoi ghunācchara nyāya jaũ puni pratyūha aneka ||118(kha)||
នោះវិញ្ញាណប្រទះឃើញនូវទុក្ខវេទនានៃជីវិតលោកីយ៍ម្តងទៀតតាមរបៀបជាច្រើន មាយារបស់ព្រះជាម្ចាស់ពិបាកឆ្លងកាត់ខ្លាំងណាស់ មិនអាចឆ្លងកាត់បានឡើយ។ ពិបាកនឹងនិយាយ ពិបាកនឹងយល់ វិន័យពិបាក និងការយល់ដឹងក៏ពិបាកដែរ ហើយទោះបីជាដោយឱកាសនៃអក្សរដែលស្រូបដោយសត្វកន្លាន់ អ្វីមួយហាក់ដូចជាទទួលជោគជ័យក៏ដោយ ឧបសគ្គនៅតែកើតឡើងជាច្រើន។
ចៅបៃ 119.1-5
ग्यान पंथ कृपान कै धारा।परत खगेस होइ नहिं बारा।।
जो निर्बिघ्न पंथ निर्बहई।सो कैवल्य परम पद लहई।।
अति दुर्लभ कैवल्य परम पद।संत पुरान निगम आगम बद।राम भजत सोइ मुकुति गोसाई।अनइच्छित आवइ बरिआई।।
जिमि थल बिनु जल रहि न सकाई।कोटि भाँति कोउ करै उपाई।।
तथा मोच्छ सुख सुनु खगराई।रहि न सकइ हरि भगति बिहाई।।
अस बिचारि हरि भगत सयाने।मुक्ति निरादर भगति लुभाने।।
भगति करत बिनु जतन प्रयासा।संसृति मूल अबिद्या नासा।।
भोजन करिअ तृपिति हित लागी।जिमि सो असन पचवै जठरागी।।
असि हरिभगति सुगम सुखदाई।को अस मूढ़ न जाहि सोहाई।।
gyāna pantha kṛpāna kai dhārā |parata khagesa hoi nahiṁ bārā ||
jo nirbighna pantha nirbahai |so kaivalya parama pada lahai ||
ati durlabha kaivalya parama pada |santa purāna nigama āgama bada ||
rāma bhajata soi mukuti gosāī |an-icchita āvai bariāī ||
jimi thala binu jala rahi na sakāī |koṭi bhā̃ti kou karai upāī ||
tathā moccha sukha sunu khagarāī |rahi na sakai hari bhagati bihāī ||
asa bicāri hari bhagata sayāne |mukti nirādara bhagati lubhāne ||
bhagati karata binu jatana prayāsā |saṁsṛti mūla abidyā nāsā ||
bhojana kari-a tṛpiti hita lāgī |jimi so asana pacavai jaṭharāgī ||
asi hari-bhagati sugama sukhadāī |ko asa mūṛha na jāhi sohāī ||
ផ្លូវនៃប្រាជ្ញាដូចជាម្រោះដាវ អ្នកណាដែលរអិលធ្លាក់លើផ្លូវនោះ ឱ្សះព្រះម្ចាស់បក្សី នឹងមិនយូរប៉ុន្មានដែលធ្លាក់ចុះ អ្នកណាដែលដើរតាមផ្លូវនោះដល់ទីបញ្ចប់ដោយគ្មានឧបសគ្គ នឹងដល់នូវសភាពដ៏ឧត្តមនៃការរួចរំដោះដ៏បរិបូរណ៍ សភាពដ៏ឧត្តមនៃការរួចរំដោះដ៏បរិបូរណ៍នោះពិបាកណាស់ក្នុងការដល់ដល់ ដូចដែលពួកសន្ត បុរាណ និគម និងអាគមបានពោល ប៉ុន្តែនៅពេលណាម្នាក់បួសរាម ឱ្សះអ្នកដឹកនាំ ការរួចរំដោះនោះនឹងមកដល់ដោយខ្លួនឯង ដោយមិនបានស្វែងរកនិងមិនបានប្រាថ្នា ដូចដែលដីមិនអាចនៅបានដោយគ្មានទឹក ទោះបីមនុស្សព្យាយាមដោយវិធីជាច្រើនក៏ដោយ ដូច្នេះផង ឱ្សះស្តេចបក្សី សូមស្តាប់ សេចក្តីសុខនៃការរួចរំដោះមិនអាចនៅបានដោយគ្មានភក្តិភាពចំពោះព្រះហរិ ដោយពិចារណាដូច្នេះ អ្នកភក្តិដ៏ឆ្លាតវៃចំពោះព្រះហរិ បោះបង់ការរួចរំដោះ និងត្រូវបានទាក់ទាញដោយភក្តិភាពតែម្នាក់ឯង ដោយការអនុវត្តភក្តិភាព ដោយគ្មានការខំព្យាយាមឬការតស៊ូ អវិជ្ជាដែលជាឫសគល់នៃសង្សារវដ្តនឹងត្រូវបំផ្លាញ អ្នកណាហ៊ាបអាហារដើម្បីការពេញចិត្ត ហើយភ្លើងក្នុងពោះវៀននឹងចារអាហារនោះ ភក្តិភាពចំពោះព្រះហរិគឺដូច្នេះ ងាយស្រួលនិងនាំមកនូវសេចក្តីសុខ អ្នកណាឆ្គាមឆ្គៃនឹងមិនពេញចិត្តនឹងភក្តិភាពនោះ
ទោហា 119(क)-(ख)
सेवक सेब्य भाव बिनु भव न तरिअ उरगारि।भजहु राम पद पंकज अस सिद्धांत बिचारि।।119(क)।।
जो चेतन कहँ ज़ड़ करइ ज़ड़हि करइ चैतन्य।अस समर्थ रघुनायकहिं भजहिं जीव ते धन्य।।119(ख)।।
sevaka sebyā bhāva binu bhava na tari-a uragāri |bhajahu rāma pada paṅkaja asa siddhānta bicāri ||119(ka)||
jo cetana kahã zaṛa karai zaṛahi karai caitanya |asa samartha raghunāyakahiṁ bhajahiṁ jīva te dhanya ||119(kha)||
ដោយគ្មានទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកសេវាកម្មនិងព្រះអធិបតីក្នុងព្រះហឫទ័យ គ្មាននរណាអាចឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រនៃសំសារាទេ ហៃសត្រូវនៃពស់ទាំងឡាយ។ សូមគោរពព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះរាម សូមកាន់យកនេះជាគោលលទ្ធិដែលបានសម្រេច។ ព្រះអង្គដែលអាចធ្វើឲ្យអ្នកដែលមានស្មារតីហាក់ដូចជាគ្មានជីវិត និងអាចធ្វើឲ្យអ្នកដែលគ្មានជីវិតមានស្មារតី ព្រះពុទ្ធជនទាំងឡាយដែលគោរពព្រះអធិបតីនៃរាជវង្សរឃុដែលមានអំណាចទាំងនេះពិតជាអ្នកមានសំណាង។
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह अंश ‘ज्ञान-भक्ति-विवेक’ को स्थिर करता है: राम-चरण में मन लगने से संशय, मोह, और माया-जन्य विघ्न घटते हैं—विशेषतः ‘ग्रंथि-उन्मोचन’ रूपक का पाठ साधक में वैराग्य, समता और सेवक-भाव जगाकर भजन को अविच्छिन्न करता है; फलतः ‘सकल संदेह’ निवृत्त होकर राम-नाम/राम-गुणानुवाद में दृढ़ता आती है।
प्रचलित जप-परंपरा में (सम्पुट-रीति क्षेत्र/सम्प्रदायानुसार बदलती है) इस विवेचन के साथ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-स्मरण को सम्पुट की तरह जोड़कर पाठ किया जाता है; विशेषकर ‘सेवक सेब्य भाव’ वाले निष्कर्ष (119) के बाद नाम-स्मरण/राममंत्र का आवर्तन किया जाता है।
Ask anything about Prakarana 12 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
