Opening the text
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा से संदेह-निवृत्ति’ का चरण। बालकाण्ड में कथा-भूमि तैयार होती है—सत्संग, गुरु-वचन, तप, और ‘नारद-वाक्य’ जैसी प्रेरक वाणी के द्वारा जीव का मन (अहं-शंका) से निकलकर ईश्वर-आश्रय में स्थिर होना सीखता है। प्रस्तुत खंड में गिरिजा का तप और शिव का राम-नाम-रति दिखाकर तुलसी ‘भक्ति-मार्ग’ को तप और विवेक से संयुक्त करते हैं: साधक का कलेश (क्लेश) ‘उपाय’ नहीं, ‘उपासना’ से मिटता है।
ផ្នែកនេះដាក់តាបសរបស់ឧមា និងភក្ដីភាពរបស់សិវៈចំពោះរាមាលើអ័ក្នតែមួយ។ អារម្មណ៍សំខាន់គឺការរួបរួមនៃសាន្ត និងករុណា: ភាពស្ងៀមនៃតាបសដ៏ធ្ងន់ធ្ងររបស់ឧមា អាណិតស្រលាញ់មាតារបស់មៃនា និងភាពក្លាហាននិងស្ថិតស្ថេរកើតពីភាពមិនអាចគេចពីពាក្យរបស់នារទ។ តុលសីទស្រាវជ្រាវទេវវិទ្យានៃតាបសតាមរយៈការនិយាយសាមញ្ញ និងរស់រវើក ដូចជាពាក្យថា "ដោយអំណាចនៃតាបស ព្រះបរមករ្សជ្រើសរើសចក្រវាល" ធ្វើឲ្យសាធនាជាថាមពលនៃការគ្រប់គ្រងពិភពលោក។ រួមជាមួយនេះ ជបបរបស់សិវៈនៃ "នាមរឃុនាយក" ក្លាយជាសូត្រកណ្ដាលនៃការព្រមព្រៀងវៃស្នវ-សៃវ: ការលះបង់របស់សិវៈទៅរកនិរ្គុណ ប៉ុន្តែការបង្ហាញខ្លួនរបស់រាមាបង្កើតព្រះគុណសគុណ។ ដូច្នេះផ្នែកនេះនៃពាលកាណ្ឌបង្រៀនថា សូម្បីតែការរៀបការ និងជីវិតគ្រួសារអាចក្លាយជាជណ្ដើរទៅកាន់មោក្ស ប្រសិនបើមានមូលដ្ឋានលើការចងចាំភគវាន និងភាពស្មោះត្រង់ចំពោះពាក្យរបស់គុរុ និងអ្នកបរិសុទ្ធ។
Verse 143 (दोहा/सोरठा)
प्रिया सोचु परिहरहु सबु सुमिरहु श्रीभगवान। पारबतिहि निरमयउ जेहिं सोइ करिहि कल्यान।।71।।
Priyā socu pariharahu sabu sumirahu Śrī-Bhagavāna. Pārabatihi niramayu jehiṁ soi karihi kalyāna. ||71||
ហៃជាទីស្រឡាញ់ សូមលះបង់ការព្រួយបារម្ភទាំងអស់និងរឭកដល់ព្រះភគវន្ត។ ព្រះអង្គដែលបានដោះលែងបារវតីពីទុក្ខព្រួយគ្រប់ប្រភេទ ព្រះអង្គតែមួយគត់នឹងធ្វើឲ្យសុខសាន្តរបស់អ្នកសម្រេច។
Verse 144 (चौपाई)
अब जौ तुम्हहि सुता पर नेहू। तौ अस जाइ सिखावन देहू।। करै सो तपु जेहिं मिलहिं महेसू। आन उपायँ न मिटहि कलेसू।। नारद बचन सगर्भ सहेतू। सुंदर सब गुन निधि बृषकेतू।। अस बिचारि तुम्ह तजहु असंका। सबहि भाँति संकरु अकलंका।। सुनि पति बचन हरषि मन माहीं। गई तुरत उठि गिरिजा पाहीं।। उमहि बिलोकि नयन भरे बारी। सहित सनेह गोद बैठारी।। बारहिं बार लेति उर लाई। गदगद कंठ न कछु कहि जाई।। जगत मातु सर्बग्य भवानी। मातु सुखद बोलीं मृदु बानी।।
aba jau tumhahi sutā para nehū. tau asa jāi sikhāvana dehū.. karai so tapu jehiṁ milahiṁ mahesū. āna upāyaṁ na miṭahi kalesū.. nārada bacana sa-garbha sa-hetū. sundara saba guna-nidhi bṛṣaketū.. asa bicāri tuma tajahu asaṅkā. sabahi bhāṁti saṅkaru a-kalaṅkā.. suni pati bacana haraṣi mana māhīṁ. gaī turata uṭhi girijā pāhīṁ.. umahi biloki nayana bhare bārī. sahita saneha goda baiṭhārī.. bārahiṁ bāra leti ura lāī. gadagada kaṇṭha na kachu kahi jāī.. jagata mātu sarbagya bhavānī. mātu-sukhad bolīṁ mṛdu bānī..
បើពិតជាអ្នកមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះបុត្រីរបស់អ្នក នោះចូលទៅផ្តល់ការបង្រៀននេះដល់នាង។ ធ្វើតបៈដែលដោយនោះមហេសត្រូវបាន ដោយមធ្យោបាយផ្សេងទៀតទុក្ខព្រួយមិនអាចលុបបំបាត់បានទេ។ ពាក្យរបស់នារទមានទម្ងន់ ពេញដោយន័យខាងក្នុងនិងហេតុផលល្អ វ្រិសកេតុគឺស្រស់ស្អាត ជាឃ្លាំងនៃគុណធម៌គ្រប់ប្រភេទ។ ពិចារណាដូច្នេះរួច សូមលះបង់ការសង្ស័យទាំងអស់ចុះ សង្ករគឺគ្មានកំហុសគ្រប់បែបយ៉ាង។ បានឮពាក្យរបស់ស្វាមី នាងរីករាយក្នុងចិត្តហើយក្រោកឡើងទៅរកគិរិជាភ្លាម។ បានឃើញឧមា ភ្នែករបស់នាងបានបំពេញដោយទឹកភ្នែក ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់នាងបានអង្គុចនាងលើក្រអាប។ ម្តងហើយម្តងទៀតនាងបានឱបនាងទៅក្នុងទ្រូង កន្ត្រាក់របស់នាងស្ទះដោយអារម្មណ៍ នាងមិនអាចនិយាយអ្វីបានទេ។ បន្ទាប់មកភវនី មាតានៃលោកនិងជាអ្នកដឹងគ្រប់យ៉ាង បាននិយាយដោយពាក្យទន់ដែលនាំមកនូវការសម្រាលដល់មាតា។
Verse 145 (दोहा/सोरठा)
सुनहि मातु मैं दीख अस सपन सुनावउँ तोहि। सुंदर गौर सुबिप्रबर अस उपदेसेउ मोहि।।72।।
sunahi mātu maiṁ dīkha asa sapana sunāvaũ tohi | sundara gaura subiprabara asa upadeseu mohi ||72||
សូមស្តាប់ចុះម៉ាក់ ខ្ញុំបានឃើញគ្រុឌបែបនេះ ហើយខ្ញុំនឹងប្រាប់ម៉ាក់។ ព្រាហ្មណ៍ដ៏រុងរឿងស្រស់ស្អាតនិងប្រសើរបំផុតបានបង្ហាញខ្លួន ហើយព្រះអង្គបានផ្តល់ការបង្រៀនព្រះដល់ខ្ញុំ។
Verse 146 (चौपाई)
करहि जाइ तपु सैलकुमारी। नारद कहा सो सत्य बिचारी।। मातु पितहि पुनि यह मत भावा। तपु सुखप्रद दुख दोष नसावा।। तपबल रचइ प्रपंच बिधाता। तपबल बिष्नु सकल जग त्राता।। तपबल संभु करहिं संघारा। तपबल सेषु धरइ महिभारा।। तप अधार सब सृष्टि भवानी। करहि जाइ तपु अस जियँ जानी।। सुनत बचन बिसमित महतारी। सपन सुनायउ गिरिहि हँकारी।। मातु पितुहि बहुबिधि समुझाई। चलीं उमा तप हित हरषाई।। प्रिय परिवार पिता अरु माता। भए बिकल मुख आव न बाता।।
karahi jāi tapu saila-kumārī | nārada kahā so satya bicārī || mātu pitahi puni yaha mata bhāvā | tapu sukhaprada dukha doṣa nasāvā || tapabala racai prapañca bidhātā | tapabala biṣṇu sakala jaga trātā || tapabala saṁbhu karahiṁ saṅghārā | tapabala seṣu dharai mahi-bhārā || tapa adhāra saba sṛṣṭi bhavānī | karahi jāi tapu asa jiyã jānī || sunata bacana bisamita mahatārī | sapana sunāyau girihi hãkārī || mātu pituhī bahubidhi samujhāī | calī̃ umā tapa hita haraṣāī || priya parivāra pitā aru mātā | bhae bikala mukha āva na bātā ||
«ទៅចុះ នាងកុមារីជ័យ ហើយអនុវត្តន៍ការតបត» នរទទូចថា ដោយពិចារណាឃើញថាជាការពិត។ មាតាបិតាក៏ពេញចិត្តនឹងគំនិតនេះ ការអនុវត្តន៍ធម៌ប្រទានសុខពិត និងលាងបំបាត់ទុក្ខនិងទោស។ ដោយអំណាចនៃការតបត ព្រះព្រហ្មសាងសង្គ្រោះលោក ដោយអំណាចនៃការតបត ព្រះវិស្ណុក្លាយជាអ្នកសង្គ្រោះលោកទាំងពួង។ ដោយអំណាចនៃការតបត ព្រះសម្ភុធ្វើការបំផ្លាញ ដោយអំណាចនៃការតបត ព្រះសេសទ្រទ្រង់ទម្ងន់ផែនដី។ ការតបតនាងភវានី ជាគ្រឹះនៃសត្វលោកទាំងពួង ដោយដឹងក្នុងចិត្តដូច្នេះ នាងសម្រេចចិត្តទៅធ្វើការតបត។ លឺពាក្យនេះ មាតានាងស្ងើច ហើយហៅស្តេចភ្នំមកប្រាប់ក្តីសុបិន។ ដោយពន្យល់មាតាបិតាយ៉ាងច្រើនបែប នាងឧមាចាកចេញដោយរីករាយ ដើម្បីធ្វើការតបត។ តែគ្រួសារជាទីស្រឡាញ់ មាតាបិតាទុក្ខពេក មិនអាចនិយាយបានឡើយ។
Verse 147 (दोहा/सोरठा)
बेदसिरा मुनि आइ तब सबहि कहा समुझाइ।। पारबती महिमा सुनत रहे प्रबोधहि पाइ।।73।।
bedasirā muni āi taba sabahi kahā samujhāi || pārabatī mahimā sunata rahe prabodhahi pāi ||73||
ទើបព្រះឫសីវេទសិរាមក ហើយបង្រៀនឲ្យទាំងអស់គ្នាយល់ច្បាស់។ លឺសិរីល្អនោះ នាងបារវតីនៅមាំមួន បានត្រាស់ដឹងពិត។ (៧៣)
Verse 148 (चौपाई)
उर धरि उमा प्रानपति चरना। जाइ बिपिन लागीं तपु करना।। अति सुकुमार न तनु तप जोगू। पति पद सुमिरि तजेउ सबु भोगू।। नित नव चरन उपज अनुरागा। बिसरी देह तपहिं मनु लागा।। संबत सहस मूल फल खाए। सागु खाइ सत बरष गवाँए।। कछु दिन भोजनु बारि बतासा। किए कठिन कछु दिन उपबासा।। बेल पाती महि परइ सुखाई। तीनि सहस संबत सोई खाई।। पुनि परिहरे सुखानेउ परना। उमहि नाम तब भयउ अपरना।। देखि उमहि तप खीन सरीरा। ब्रह्मगिरा भै गगन गभीरा।।
ura dhari umā prāṇapati caranā | jāi bipina lāgīṁ tapu karanā || ati sukumāra na tanu tapa jogū | pati pada sumiri tajeu sabu bhogū || nita nava carana upaja anurāgā | bisarī deha tapahiṁ manu lāgā || saṁbata sahasa mūla phala khāe | sāgu khāi sata baraṣa gavāṁe || kachu dina bhojanu bāri batāsā | kie kaṭhina kachu dina upabāsā || bela pātī mahi parai sukhāī | tīni sahasa saṁbata soī khāī || puni parihare sukhāneu paranā | umahi nāma taba bhayu aparnā || dekhi umahi tapa khīna sarīrā | brahma-girā bhai gagana gabhīrā ||
ទុកព្រះបាទព្រះស្វាមីជីវិតក្នុងចិត្ត នាងឧមាទៅក្នុងព្រៃ ហើយចាប់ផ្តើមធ្វើការតបត។ រូបកាយនាងល្អណាស់ មិនសមរម្យនឹងការតបតទេ តែនឹកដល់ព្រះបាទព្រះស្វាមី នាងលះបង់កាមភោគទាំងពួង។ រាល់ថ្ងៃស្នេហាថ្មីចំពោះព្រះបាទនោះកើតឡើង នាងភ្លេចរូបកាយ ហើយចិត្តជាប់នឹងការតបត។ ក្នុងរយៈពេលពាន់ឆ្នាំ នាងញ៉ាំឫសនិងផលឈើ បន្ទាប់មកញ៉ាំបន្លែ ហើយកន្លងទៅរយៈពេលមួយរយឆ្នាំ។ ក្នុងរយៈពេលខ្លះ នាងញ៉ាំតែទឹកនិងខ្យល់ ហើយក្នុងរយៈពេលខ្លះទៀត នាងអត់អាហារយ៉ាងតឹងរឹង។ នាងអាស្រ័យលើស្លឹកឈើបេលដែលធ្លាក់នៅលើដីហើយស្ងួត ក្នុងរយៈពេលបីពាន់ឆ្នាំ នាងញ៉ាំតែស្លឹកទាំងនោះ។ ក្រោយមកនាងលះបង់ទាំងស្លឹកស្ងួតនោះទៀត ហេតុនេះនាងឧមាទទួលនាមថា អបរណា ម្ចាស់ក្សត្រីមិនញ៉ាំស្លឹក។ ឃើញរូបកាយនាងឧមាស្គមទៅដោយការតបត សំឡេងព្រះព្រហ្មលាន់នៅក្នុងមេឃជ្រៅ។
Verse 149 (दोहा/सोरठा)
भयउ मनोरथ सुफल तव सुनु गिरिजाकुमारि। परिहरु दुसह कलेस सब अब मिलिहहिं त्रिपुरारि।।74।।
bhayu manoratha suphala tava sunu girijā-kumāri | pariharu dusaha kalesa saba aba milihahiṁ tripurāri ||74||
បំណងដ៏ជ្រាលជ្រៅក្នុងចិត្តរបស់នាងបាននាំផលល្អហើយ ស្តាប់ចុះនាងកុមារីជ័យ។ លះបង់ទុក្ខវេទនាទាំងពួងចុះ ព្រះត្រីបុរារីនឹងជារបស់នាងហើយ។ (៧៤)
Verse 150 (चौपाई)
अस तपु काहुँ न कीन्ह भवानी। भउ अनेक धीर मुनि ग्यानी।। अब उर धरहु ब्रह्म बर बानी। सत्य सदा संतत सुचि जानी।। आवै पिता बोलावन जबहीं। हठ परिहरि घर जाएहु तबहीं।। मिलहिं तुम्हहि जब सप्त रिषीसा। जानेहु तब प्रमान बागीसा।। सुनत गिरा बिधि गगन बखानी। पुलक गात गिरिजा हरषानी।। उमा चरित सुंदर मैं गावा। सुनहु संभु कर चरित सुहावा।। जब तें सती जाइ तनु त्यागा। तब सें सिव मन भयउ बिरागा।। जपहिं सदा रघुनायक नामा। जहँ तहँ सुनहिं राम गुन ग्रामा।।
asa tapu kāhum̐ na kīnha bhavānī | bhau aneka dhīra muni gyānī || aba ura dharahu brahma bara bānī | satya sadā santata suci jānī || āvai pitā bolāvana jaba hīṁ | haṭha parihari ghara jāehu taba hīṁ || milahiṁ tumhahi jaba sapta riṣīsā | jānehu taba pramāna bāgīsā || sunata girā bidhi gagana bakhānī | pulaka gāta girijā haraṣānī || umā carita sundara maiṁ gāvā | sunahu sambhu kara carita suhāvā || jaba tēṁ satī jāi tanu tyāgā | taba sēṁ siva mana bhayu birāgā || japahiṁ sadā raghunāyaka nāmā | jahām̐ tahām̐ sunahiṁ rāma guna grāmā ||
«នាងភវានី គ្មាននរណាធ្វើការតបតដូចនេះទេ ឫសីនិងអ្នកចេះដឹងជាច្រើនស្ងើចកោត។ ឥឡូវនាងចូរទុកពាក្យប្រសើរអំពីព្រះព្រហ្មក្នុងចិត្ត ដឹងថាជាពាក្យពិត និងបរិសុទ្ធជានិច្ច។ នៅពេលបិតាមកហៅនាង នាងចូរលះការ упрямហើយត្រឡប់ទៅផ្ទះ។ នៅពេលនាងជួបព្រះឫសីទាំងប្រាំពីរ នាងចូរស្គាល់ថាជានិមិត្តសញ្ញាពិត។ លឺពាក្យដែលព្រះព្រហ្មប្រកាសពីមេឃ នាងគិរីជាស្រីស្រឡាញ់រំភើបក្នុងរូបកាយ។ ខ្ញុំបានច្រៀងរឿងរបស់នាងឧមាដ៏ស្រស់ស្អាត ឥឡូវស្តាប់រឿងរបស់ព្រះសម្ភុដ៏ល្អ។ ចាប់តាំងពីព្រះនាងសតីទៅលះរូបកាយ ចាប់ពីថ្ងៃនោះមក ចិត្តព្រះសិវក្លាយជាអ្នកមិនជាប់ជំពាក់។ ព្រះអង្គសូត្រនាមព្រះរាមជានិច្ច ហើយគ្រប់ទីកន្លែងព្រះអង្គស្តាប់គុណធម៌របស់ព្រះរាម។»
Verse 151 (दोहा/सोरठा)
चिदानन्द सुखधाम सिव बिगत मोह मद काम। बिचरहिं महि धरि हृदयँ हरि सकल लोक अभिराम।।75।।
cidānanda sukhadhāma siva bigata moha mada kāma | bicarahiṃ mahi dhari hṛdayã hari sakala loka abhirāma ||75||
ព្រះសិវជាលំនៅនៃសុខវិញ្ញាណ មិនមានមោហៈ មទៈ និងកាមទេ ទ្រង់ដើរលើផែនដីដោយទុកព្រះហរិក្នុងចិត្ត ហើយទ្រង់ល្អចំពោះលោកទាំងពួង។ (៧៥)
Verse 152 (चौपाई)
कतहुँ मुनिन्ह उपदेसहिं ग्याना। कतहुँ राम गुन करहिं बखाना।। जदपि अकाम तदपि भगवाना। भगत बिरह दुख दुखित सुजाना।। एहि बिधि गयउ कालु बहु बीती। नित नै होइ राम पद प्रीती।। नैमु प्रेमु संकर कर देखा। अबिचल हृदयँ भगति कै रेखा।। प्रगटै रामु कृतग्य कृपाला। रूप सील निधि तेज बिसाला।। बहु प्रकार संकरहि सराहा। तुम्ह बिनु अस ब्रतु को निरबाहा।। बहुबिधि राम सिवहि समुझावा। पारबती कर जन्मु सुनावा।। अति पुनीत गिरिजा कै करनी। बिस्तर सहित कृपानिधि बरनी।।
katahum̐ muninh upadesahiṁ gyānā. katahum̐ rāma guna karahiṁ bakhānā.. jadapi akāma tadapi bhagavānā. bhagata biraha dukha dukhita sujānā.. ehi bidhi gayau kālu bahu bītī. nita nai hoi rāma pada prītī.. naimu premu saṅkara kara dekhā. abical hṛdayam̐ bhagati kai rekhā.. pragaṭai rāmu kṛtagya kṛpālā. rūpa sīla nidhi teja bisālā.. bahu prakāra saṅkarahi sarāhā. tumha binu asa bratu ko nirabāhā.. bahubidhi rāma sivahi samujhāvā. pārabatī kara janmu sunāvā.. ati punīta girijā kai karanī. bistara sahita kṛpānidhi baranī..
នៅទីកន្លែងខ្លះ ព្រះឫសីបង្រៀនគតិប្រាជ្ញា នៅទីកន្លែងខ្លះទៀត ពួកទ្រង់សរសើរគុណធម៌របស់ព្រះរាម។ ទោះបីព្រះអង្គមិនមានកាមទេ ក៏ព្រះអង្គជាអ្នកចេះដឹងល្អ ទ្រង់ទុក្ខព្រោះទុក្ខនៃការបែកបានពីភក្តី។ កាលកន្លងទៅយ៉ាងច្រើនតាមរបៀបនេះ សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះបាទព្រះរាមកើតថ្មីជានិច្ច។ ព្រះសង្ករទតឃើញសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលមានវិន័យដូច្នេះ នៅលើចិត្តរបស់ព្រះអង្គមានខ្សែភក្តីដែលមិនប្រែប្រួល។ ទើបព្រះរាមដែលមានករុណានិងកតញ្ញូតានោះ ប្រាកដឡើងជាសមុទ្រនៃរូបល្អនិងសីលល្អ និងពន្លឺដ៏ធំទូលាយ។ ព្រះអង្គសរសើរព្រះសង្ករយ៉ាងច្រើនបែបថា «បើគ្មានអ្នក នរណាអាចបំពេញព្រហ្មវត្តនេះបាន?» ព្រះរាមបង្រៀនព្រះសិវយ៉ាងច្រើនបែប ហើយទ្រង់ប្រាប់អំពីកំណើតរបស់នាងបារវតី។ អំពើរបស់នាងគិរីជាធម៌បរិសុទ្ធខ្លាំងណាស់ ព្រះអង្គជាធម្មបីតានិយាយពីលម្អិត។
Verse 153 (दोहा/सोरठा)
अब बिनती मम सुनेहु सिव जौं मो पर निज नेहु। जाइ बिबाहहु सैलजहि यह मोहि मागें देहु।।76।।
aba binatī mama sunehu siva jauṃ mo para nija nehu | jāi bibāhahu sailajahi yaha mohi māgeṃ dehu ||76||
ឥឡូវនេះ ព្រះសិវអើយ សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាស្តាប់និទានរបស់ខ្ញុំ ប្រសិនបើទ្រង់មានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះខ្ញុំមែន៖ សូមទ្រង់ទៅរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយនាងកុមារីជ័យ។ សូមប្រទានពរនេះដល់ខ្ញុំ តាមដែលខ្ញុំនិទានសុំ។ (៧៦)
Verse 154 (चौपाई)
कह सिव जदपि उचित अस नाहीं। नाथ बचन पुनि मेटि न जाहीं।। सिर धरि आयसु करिअ तुम्हारा। परम धरमु यह नाथ हमारा।। मातु पिता गुर प्रभु कै बानी। बिनहिं बिचार करिअ सुभ जानी।। तुम्ह सब भाँति परम हितकारी। अग्या सिर पर नाथ तुम्हारी।। प्रभु तोषेउ सुनि संकर बचना। भक्ति बिबेक धर्म जुत रचना।। कह प्रभु हर तुम्हार पन रहेऊ। अब उर राखेहु जो हम कहेऊ।। अंतरधान भए अस भाषी। संकर सोइ मूरति उर राखी।। तबहिं सप्तरिषि सिव पहिं आए। बोले प्रभु अति बचन सुहाए।।
kaha siva jadapi ucita asa nāhīṃ | nātha bacana puni meṭi na jāhīṃ || sira dhari āyasu kari'a tumhārā | parama dharamu yaha nātha hamārā || mātu pitā guru prabhu kai bānī | binahiṃ bicāra kari'a subha jānī || tumha saba bhāँti parama hitakārī | agyā sira para nātha tumhārī || prabhu toṣeu suni saṃkara bacanā | bhakti bibeka dharma juta racanā || kaha prabhu hara tumhāra pana raheū | aba ura rākhehu jo hama kaheū || antaradhāna bhae asa bhāṣī | saṃkara soi mūrati ura rākhī || tabahiṃ saptariṣi siva pahiṃ āe | bole prabhu ati bacana suhāe ||
ព្រះសិវទ្រង់មានបន្ទូលថា «ទោះបីរឿងនេះមិនសមរម្យក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះនាថមិនអាចលុបចោលបានទេ។ ហេតុនេះ ខ្ញុំនឹងក្រាបថ្វាយបង្គំ ហើយបំពេញតាមព្រះរាជបញ្ជារបស់ទ្រង់ នេះជាការងារបរិសុទ្ធបំផុតរបស់ខ្ញុំ។ ព្រះបន្ទូលរបស់មាតា បិតា គ្រូ និងព្រះនាថ គួរគោរពតាមដោយមិនចាំបាច់ពិចារណា។ ទ្រង់ជាអ្នកប្រាថ្នាល្អបំផុតគ្រប់យ៉ាង ព្រះរាជបញ្ជារបស់ទ្រង់ ខ្ញុំទទួលយកលើក្បាលរបស់ខ្ញុំ។» ព្រះនាថពេញព្រះទ័យនៅពេលលឺព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះសង្ករ ដែលជាពាក្យប្រកបដោយភក្តី ប្រាជ្ញា និងធម៌។ ព្រះនាថទ្រង់មានបន្ទូលថា «ហរអើយ សេចក្តីស្មោះត្រង់របស់អ្នកនៅតែមាំមួន ឥឡូវចូររក្សាក្នុងចិត្តនូវអ្វីដែលខ្ញុំនិយាយ។» ទ្រង់មានបន្ទូលដូច្នេះរួចហើយទ្រង់បាត់ទៅ ព្រះសង្ករទ្រង់រក្សារូបនោះក្នុងចិត្តរបស់ព្រះអង្គ។ នៅពេលនោះឯង ព្រះឫសីទាំងប្រាំពីរមករកព្រះសិវ ពួកទ្រង់មានបន្ទូលពាក្យដែលពេញចិត្តព្រះនាថជាទីបំផុត។
Verse 155 (दोहा/सोरठा)
पारबती पहिं जाइ तुम्ह प्रेम परिच्छा लेहु। गिरिहि प्रेरि पठएहु भवन दूरि करेहु संदेहु।।77।।
pārabatī pahiṁ jāi tumh prema paricchā lehu | giri-hi preri paṭhaehu bhavana dūri karehu saṁdehu ||77||
សូមទៅរកនាងបារវតី ហើយសាកល្បងមើលសេចក្តីស្រឡាញ់របស់នាង។ បន្ទាប់មក សូមណែនាំស្តេចភ្នំហិមវន្ត ហើយបញ្ជូនទ្រង់ទៅវិញ ដើម្បីបំបាត់ការសង្ស័យទាំងពួង។ (៧៧)
Verse 156 (चौपाई)
रिषिन्ह गौरि देखी तहँ कैसी। मूरतिमंत तपस्या जैसी।। बोले मुनि सुनु सैलकुमारी। करहु कवन कारन तपु भारी।। केहि अवराधहु का तुम्ह चहहू। हम सन सत्य मरमु किन कहहू।। कहत बचत मनु अति सकुचाई। हँसिहहु सुनि हमारि जड़ताई।। मनु हठ परा न सुनइ सिखावा। चहत बारि पर भीति उठावा।। नारद कहा सत्य सोइ जाना। बिनु पंखन्ह हम चहहिं उड़ाना।। देखहु मुनि अबिबेकु हमारा। चाहिअ सदा सिवहि भरतारा।।
ṛṣi-nhi gauri dekhī tahã kaisī | mūratimaṁta tapasya jaisī || bole muni sunu saila-kumārī | karahu kavan kārana tapu bhārī || kehi avarādha-hu kā tumha cahahū | hama sana satya maramu kina kahahū || kahata bacata manu ati sakucāī | hãsihahu suni hamāri jaṛatāī || manu haṭha parā na sunai sikhāvā | cahata bāri para bhīti uṭhāvā || nārada kahā satya soi jānā | binu paṁkhanha hama cahahĩ uṛānā || dekhahu muni abibeku hamārā | cāhia sadā sivahi bharatārā ||
នៅទីនោះ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានឃើញនាងគោរី ដែលមានសភាពដូចជាការតបតដ៏ពិសិដ្ឋបានយករូបកាយឡើង។ អ្នកសិក្សានិយាយថា អ្នកស្តាប់ខ្ញុំទៅ នាងកូនភ្នំ តើដោយហេតុអ្វីបានជានាងអនុវត្តនូវការតបតដ៏ធ្ងន់ធ្ងននេះ? តើជាបទល្មើសអ្វី ហើយនាងចង់បានអ្វី? ហេតុអ្វីបានជានាងមិនប្រាប់ខ្ញុំនូវការពិតដោយច្បាស់លាស់? នៅពេលនាងចាប់ផ្តើមនិយាយ ចិត្តរបស់នាងមានការខ្មាស់អៀនយ៉ាងខ្លាំង នាងនិយាយថា លោកនឹងសើចនៅពេលលឺដំណើរឆ្គងរបស់ខ្ញុំ។ ចិត្តរបស់ខ្ញុំធ្លាក់ចូលទៅក្នុងការរឹងរូស ហើយនឹងមិនព្រមស្តាប់ការបង្រៀនទេ វាចង់សាងសង់ជញ្ជាំងលើទឹក។ នារទៈនិយាយថា ពិតមែនហើយ ដោយគ្មានស្លាប យើងចង់ហោះហើរ។ លោកមើលចុះ នាងមានការខ្វះការយល់ដឹងរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំប្រាថ្នាតែព្រះសិវៈជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំរហូតទៅ។
Verse 157 (दोहा/सोरठा)
सुनत बचन बिहसे रिषय गिरिसंभव तब देह। नारद कर उपदेसु सुनि कहहु बसेउ किसु गेह।।78।।
sunata bacana bihase riṣaya girisambhava taba deha | nārada kara upadesu suni kahahu baseu kisu geha ||78||
កាលបានលឺពាក្យទាំងនេះ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានញញឹម។ ទើបនាងគិរិសម្ភវា ឬនាងបារវតី និយាយថា ប្រាប់ខ្ញុំមក ក្រោយពីបានលឺដំបូន្មានរបស់នារទៈ គាត់បានទៅរស់នៅក្នុងផ្ទះរបស់នរណា?
Verse 158 (चौपाई)
दच्छसुतन्ह उपदेसेन्हि जाई। तिन्ह फिरि भवनु न देखा आई।। चित्रकेतु कर घरु उन घाला। कनककसिपु कर पुनि अस हाला।। नारद सिख जे सुनहिं नर नारी। अवसि होहिं तजि भवनु भिखारी।। मन कपटी तन सज्जन चीन्हा। आपु सरिस सबही चह कीन्हा।। तेहि कें बचन मानि बिस्वासा। तुम्ह चाहहु पति सहज उदासा।। निर्गुन निलज कुबेष कपाली। अकुल अगेह दिगंबर ब्याली।। कहहु कवन सुखु अस बरु पाएँ। भल भूलिहु ठग के बौराएँ।। पंच कहें सिवँ सती बिबाही। पुनि अवडेरि मराएन्हि ताही।।
dakccha-sutanha upadesenha jāī | tinh phiri bhavanu na dekhā āī || citraketu kara gharu una ghālā | kanaka-kasipu kara puni asa hālā || nārada sikha je sunahiṁ nara-nārī | avasi hohiṁ taji bhavanu bhikhārī || mana kapaṭī tana sajjana cīnhā | āpu sarisa sabahī caha kīnhā || tehi keṁ bacana māni bisvāsā | tumha cāhahu pati sahaja udāsā || nirguna nilaja kubeṣa kapālī | akula ageha digambara byālī || kahahu kavan sukhu asa baru pāeṁ | bhala bhūlihu ṭhaga ke baurāeṁ || pañca kaheṁ sivaṁ satī bibāhī | puni avaḍeri marāenha tāhī ||
បន្ទាប់ពីទៅបានបង្រៀនកូនស្រីទាំងឡាយរបស់ទក្សៈ គាត់បានត្រឡប់មកវិញ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់ត្រឡប់មកមើលផ្ទះរបស់ពួកគេទៀតទេ។ គាត់បាននាំយកការបំផ្លាញមកដល់ផ្ទះរបស់ចិត្រកេទុ ហើយហិរណ្យកសិបុក៏បានជួបប្រទះនូវវាសនាដូចគ្នា។ បុរសឬស្ត្រីណាដែលស្តាប់ដំបូន្មានរបស់នារទៈ ពួកគេនឹងត្រូវបោះបង់ផ្ទះ ហើយក្លាយជាអ្នកសុំទាន។ ចិត្តរបស់គាត់គឺមានការក្លាយទៅជាអ្នកបោកប្រាស់ ទោះបីជារូបកាយរបស់គាត់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកសីលធម៌ក៏ដោយ គាត់ចង់ធ្វើឱ្យគ្រប់គ្នាដូចជាខ្លួនគាត់ដែរ។ ដោយទុកចិត្តលើពាក្យរបស់គាត់ នាងក៏ចង់បានប្តីដែលមានសភាពធម្មជាតិដែលមិនមានការជាប់ជំពាក់។ ជាអ្នកដែលគ្មានគុណធម៌ គ្មានការខ្មាស់អៀន មានរូបរាងអាក្រក់ ជាអ្នកតបតដែលកាន់ក្បាលឆ្អឹង គ្មានវង្សត្រកូល គ្មានទីលំនៅ ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ដោយអាកាស មានពស់ជាមិត្ត ប្រាប់ខ្ញុំមក តើមានសេចក្តីសុខអ្វីក្នុងការទទួលបាននូវពរបែបនេះ? វាល្អដែរដែលនាងត្រូវបានបំភាន់ដោយអ្នកបោកប្រាស់ដែលមានការរវើរវាយ។ សូម្បីតែចាស់ទុំក្នុងភូមិក៏និយាយថា ព្រះសិវៈបានរៀបការជាមួយនាងសតី ហើយបន្ទាប់មក ដោយបង្វែររឿងទាំងអស់ គាត់ក៏បានធ្វើឱ្យនាងស្លាប់ដែរ។
Verse 159 (दोहा/सोरठा)
अब सुख सोवत सोचु नहि भीख मागि भव खाहिं। सहज एकाकिन्ह के भवन कबहुँ कि नारि खटाहिं।।79।।
aba sukha sovata socu nahi bhīkha māgi bhava khāhiṁ | sahaja ekākinih̃ ke bhavana kabahũ ki nāri khaṭāhiṁ ||79||
ឥឡូវនេះ ពួកគេគេងនៅក្នុងសន្តិភាព ដោយគ្មានការបារម្ភ សុំតែបន្តិចបន្តួច ពួកគេរក្សាជីវិតរបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងទីសក្ការៈដ៏ស្ងប់ស្ងាត់របស់អ្នកតបតដែលរស់នៅតែមួយគត់ តើមានស្ត្រីណាមករំខាននិងបង្ករការរំខានទេ?
Verse 160 (चौपाई)
अजहूँ मानहु कहा हमारा। हम तुम्ह कहुँ बरु नीक बिचारा।। अति सुंदर सुचि सुखद सुसीला। गावहिं बेद जासु जस लीला।। दूषन रहित सकल गुन रासी। श्रीपति पुर बैकुंठ निवासी।। अस बरु तुम्हहि मिलाउब आनी। सुनत बिहसि कह बचन भवानी।। सत्य कहेहु गिरिभव तनु एहा। हठ न छूट छूटै बरु देहा।। कनकउ पुनि पषान तें होई। जारेहुँ सहजु न परिहर सोई।। नारद बचन न मैं परिहरऊँ। बसउ भवनु उजरउ नहिं डरऊँ।। गुर कें बचन प्रतीति न जेही। सपनेहुँ सुगम न सुख सिधि तेही।।
ajahũ mānahu kahā hamārā. hama tumha kahũ baru nīka bicārā.. ati sundara suci sukhada susīlā. gāvahĩ beda jāsu jasa līlā.. dūṣana rahita sakala guna rāsī. śrīpati pura baikunṭha nivāsī.. asa baru tumhahi milāuba ānī. sunata bihasi kaha bacana bhavānī.. satya kahehu giribhava tanu ehā. haṭha na chūṭa chūṭai baru dehā.. kanakau puni paṣāna tẽ hoī. jārehũ sahaja na parihara soī.. nārada bacana na maĩ pariharaũ. basau bhavanu ujarau nahĩ ḍaraũ.. gura kẽ bacana pratīti na jehī. sapanehũ sugama na sukha sidhi tehī..
នៅរហូតមកទល់នឹងពេលនេះ លោកនៅតែសួរពីការសម្រេចចិត្តរបស់ខ្ញុំទេឬ? ខ្ញុំពិតជាបានពិចារណាឱ្យល្អនូវពរដែលខ្ញុំនឹងសុំពីលោក។ ព្រះអង្គមានសម្រស់ល្អណាស់ បរិសុទ្ធ ជាអ្នកផ្តល់នូវភាពរីករាយ ហើយមានចរិយាល្អ គម្ពីរវេទទាំងឡាយក៏ច្រៀងសរសើរពីកិត្តិយសនិងល្បែងដ៏ពិសិដ្ឋរបស់ព្រះអង្គ។ គ្មានការខូចខាតណាមួយទេ ជាឃ្លាំងនៃគុណធម៌ទាំងអស់ ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងវៃគុន្ធថា ទីក្រុងរបស់ព្រះម្ចាស់នៃសម្បត្តិ។ ខ្ញុំនឹងនាំយកពរបែបនេះមកឱ្យលោក ខ្ញុំនឹងចងការរបស់លោកជាមួយព្រះអង្គ។ កាលបានលឺដូច្នេះ នាងភវានីនិយាយដោយញញឹមថា លោកនិយាយពីការពិតហើយ ម្ចាស់នៃគិរិជា រូបកាយនេះនឹងវិនាស ប៉ុន្តែការសម្រេចចិត្តដ៏រឹងរូសរបស់ខ្ញុំនឹងមិនចាកចេញទេ។ មាសអាចធ្វើពីថ្មបានពិតមែន ប៉ុន្តែទោះបីជាវាត្រូវបានរលាយក៏ដោយ វាមិនបោះបង់ធម្មជាតិពិតរបស់វាទេ។ ដូច្នេះដែរ ខ្ញុំនឹងមិនបោះបង់ពាក្យរបស់នារទៈទេ។ ទោះបីជាផ្ទះរបស់ខ្ញុំត្រូវបានបំផ្លាញក៏ដោយ ខ្ញុំមិនខ្លាចទេ។ អ្នកណាដែលគ្មានទំនុកចិត្តលើពាក្យរបស់គ្រូ នឹងមិនដែលបានសុខឬការសម្រេចផ្លូវចិត្តសូម្បីតែក្នុងគ្រាន៍ក៏ដោយ។
Verse 161 (दोहा/सोरठा)
महादेव अवगुन भवन बिष्नु सकल गुन धाम। जेहि कर मनु रम जाहि सन तेहि तेही सन काम।।80।।
mahādeva avaguna bhavana biṣṇu sakala guna dhāma | jehi kara manu rama jāhi sana tehi tehī sana kāma ||80||
ព្រះមហាទេវត្រូវបានគេនិយាយថាជាអាសនៈនៃទោស ខណៈដែលព្រះវិស្ណុគឺជាលំនៅនៃគុណធម៌ទាំងអស់។ ប៉ុន្តែចិត្តនិងអាកប្បកិរិយារបស់មនុស្សយកពណ៌សម្បត្តិពីក្រុមដែលពួកគេជាប់ជំពាក់ ដូចចិត្តភ្ជាប់ជាមួយនរណា នោះអាកប្បកិរិយានិងការងាររបស់គេក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយបុគ្គលនោះដែរ។
Verse 162 (चौपाई)
जौं तुम्ह मिलतेहु प्रथम मुनीसा। सुनतिउँ सिख तुम्हारि धरि सीसा।। अब मैं जन्मु संभु हित हारा। को गुन दूषन करै बिचारा।। जौं तुम्हरे हठ हृदयँ बिसेषी। रहि न जाइ बिनु किएँ बरेषी।। तौ कौतुकिअन्ह आलसु नाहीं। बर कन्या अनेक जग माहीं।। जन्म कोटि लगि रगर हमारी। बरउँ संभु न त रहउँ कुआरी।। तजउँ न नारद कर उपदेसू। आपु कहहि सत बार महेसू।। मैं पा परउँ कहइ जगदंबा। तुम्ह गृह गवनहु भयउ बिलंबा।। देखि प्रेमु बोले मुनि ग्यानी। जय जय जगदंबिके भवानी।।
jauṁ tumha milatehu prathama munīsā | sunatiuṁ sikha tumhāri dhari sīsā || aba maiṁ janmu sambhu hita hārā | ko guna dūṣana karai bicārā || jauṁ tumhare haṭha hṛdayaṁ biseṣī | rahi na jāi binu kiyeṁ bareṣī || tau kautukianha ālasu nāhīṁ | bara kanyā aneka jaga māhīṁ || janma koṭi lagi ragara hamārī | barauṁ sambhu na ta rahauṁ kuārī || tajauṁ na nārada kara upadesū | āpu kahahi sata bāra mahesū || maiṁ pā parauṁ kahai jagadambā | tumha gṛha gavanahu bhayau bilambā || dekhi premu bole muni gyānī | jaya jaya jagadambike bhavānī ||
ប្រសិនបើខ្ញុំបានជួបលោកមុនគេ អ្នកប្រាជ្ញដ៏ប្រសើរបំផុត ខ្ញុំនឹងបានស្តាប់ដំបូន្មានរបស់លោកដោយទម្លាក់ក្បាលក្រាប។ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ខ្ញុំបានកើតមកដោយបានប្រគល់ខ្លួនទាំងស្រុងដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ព្រះសម្ភុ តើនរណាអាចជំនុំជម្រះពីគុណធម៌និងទោសបាន? ប្រសិនបើការសម្រេចចិត្តដ៏រឹងរូសរបស់លោកបានយកទីតាំងពិសេសក្នុងចិត្តរបស់លោក ហើយនឹងមិនចាកចេញដោយគ្មានការផ្តល់ពរទេ នោះអ្នកដែលចូលចិត្តនឹងការលេងមិនខ្វះធនធានទេ មានក្រមុំសមរម្យជាច្រើនក្នុងលោក។ ខ្ញុំបានអនុវត្តការតបតតាមរយៈកំណើតរាប់លាន ឬមិនយើងខ្ញុំនឹងរៀបការជាមួយព្រះសម្ភុ ឬមិនយើងនៅជាក្រមុំ។ ខ្ញុំនឹងមិនបោះបង់ការបង្រៀនរបស់នារទៈទេ ព្រះមហេស្វរាផ្ទាល់បាននិយាយវាម្តងហើយម្តងទៀតរាប់រយដង។ នាងជគទម្បានិយាយថា ខ្ញុំក្រាបនៅជើងរបស់លោក សូមទៅផ្ទះរបស់លោកទៅ មានការពន្យាពេលហើយ។ កាលបានឃើញសេចក្តីស្រឡាញ់របស់នាង អ្នកប្រាជ្ញដ៏មានប្រាជ្ញានិយាយថា ជ័យជម្នះ ជ័យជម្នះដល់នាងជគទម្ពិកាភវានី!
परम्परागत मान्यता में यह खंड ‘संदेह-निवारण’ और ‘इष्ट-सिद्धि’ का पाठ माना जाता है: विशेषतः गुरु-वचन/संत-वचन में अडिग विश्वास, विवाह/गृहस्थ-कार्य में कल्याण, तथा तप-सम्बन्धी क्लेश का शमन। ‘इच्छित फल बिनु सिव अवराधे’ की भावना के अनुसार, शिव/हरि-स्मरण से साधक को मन की चंचलता और संशय से मुक्ति का फल बताया जाता है।
इस प्रसंग में साधक-परम्परा में प्रचलित संक्षिप्त सम्पुट ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम जप) या ‘ॐ नमः शिवाय’ (शिव-स्मरण) जोड़ा जाता है—विशेषकर उमा-तप और शिव के राम-नाम-जप वाले अंश के साथ; स्थान-परम्परा के अनुसार किसी एक का चयन किया जाता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.