Prakarana 36
सोपान-आरम्भ: ‘भक्ति का जन्म’—जहाँ रामकथा को गृह-आनन्द, मंगलाचार, गुरु-आज्ञा और लोक-रीति के माध्यम से साधक के मन में ‘श्रद्धा’ का स्थिर आसन मिलता है। इस खण्ड में विवाहोत्तर गृह-प्रवेश, पूजन, दान, आशीष, और रात्रि-विश्राम जैसे दृश्य ‘धर्म-समाज’ की स्थापना करते हैं: भक्ति केवल अंतःभाव नहीं, बल्कि संस्कार-रूप जीवन-यज्ञ है।
ខ្លឹមសារនេះពណ៌នាអំពី "មង្គលសុខនៃអយុធ្យា" ក្រោយពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ក្នុងព្រហ្មកាឣ្ឌ។ រសជាតិសំខាន់គឺស្រ្តឹង្គារៈ (ពន្ធភាពជាគូស្វាមីភរិយា) និងវាត្សល្យៈ (ហឫទ័យមាតា), ប៉ុន្តែសូរសំឡេងខាងក្នុងគឺសាន្តភក្តិ - ដ្បិតសកម្មភាពនីមួយៗ (លាងជើង, អារតី, ថ្វាយវត្ថុ, បូជាគ្រូ, ថ្វាយដល់ទេវតា និងបុព្វបុរស) ក្លាយជាទម្រង់ឧត្តមនៃសាធនា។ តុលសីទស់មិនបដិសេធទំនៀមលោកិយទេ, គាត់ធ្វើឲ្យវាបរិសុទ្ធដោយទំនាក់ទំនងជាមួយព្រះរាម។ ឧបមាជន "ជនុ" - ដូចព្រះពុទ្ធសច្ចៈដល់យោគី, អម្រឹតដល់អ្នកជំងឺ, ការមើលឃើញដល់អ្នកខ្វាក់ - ប្រែពិធីបុណ្យក្នុងគ្រួសារទៅជានិមិត្តសញ្ញានៃការរួចរំដោះខាងវិញ្ញាណ: ផលនៃភក្តិមិនត្រឹមតែជាលោកបន្តប៉ុណ្ណោះទេ, ប៉ុន្តែជាសុខដែលឈ្មោះរស់នៅទីនេះ និងឥឡូវនេះ។ ការមកដល់នៃគ្រូវសិស្ឋ និងកៅសិក និងការច្រៀងរឿងរាមកេរ្តិ៍ក្នុងព្រះរាជវាំងបង្កើតជាស្ពានរវាងសាស្ត្រា និងលីលា: រូបស្រស់ស្អាតនៃព្រះរាមសគុណក្លាយជាទ្វារដែលអាចចូលទៅដល់ព្រះព្រហ្មនិរគុណ។
Verses
ចៅបៃ 350.1-4
चारि सिंघासन सहज सुहाए।जनु मनोज निज हाथ बनाए।।
तिन्ह पर कुअँरि कुअँर बैठारे।सादर पाय पुनित पखारे।।
धूप दीप नैबेद बेद बिधि।पूजे बर दुलहिनि मंगलनिधि।।
बारहिं बार आरती करहीं।ब्यजन चारु चामर सिर ढरहीं।।
बस्तु अनेक निछावर होहीं।भरीं प्रमोद मातु सब सोहीं।।
पावा परम तत्व जनु जोगीं।अमृत लहेउ जनु संतत रोगीं।।
जनम रंक जनु पारस पावा।अंधहि लोचन लाभु सुहावा।।
मूक बदन जनु सारद छाई।मानहुँ समर सूर जय पाई।।
cāri siṁghāsana sahaja suhāe |janu manoja nija hātha banāe ||
tinha para kuãri kuãra baiṭhāre |sādara pāya punita pakhāre ||
dhūpa dīpa naibeda beda bidhi |pūje bara dulahini maṁgalanidhi ||
bārahiṁ bāra āratī karahīṁ |byajana cāru cāmara sira ḍharahīṁ ||
bastu aneka nichāvara hohīṁ |bharīṁ pramoda mātu saba sohīṁ ||
pāvā parama tatva janu jogīṁ |amṛta laheu janu saṁtata rogīṁ ||
janama raṁka janu pārasa pāvā |aṁdhahi locana lābhu suhāvā ||
mūka badana janu sārada chāī |mānahũ samara sūra jaya pāī ||
មានព្រះរាជបល្ល័ង្កទាំងបួនដ៏ស្រស់ស្អាតតាមធម្មជាតិ ដូចជាព្រះមនោជបានបង្កើតឡើងដោយព្រះហស្ថផ្ទាល់ លើព្រះរាជបល្ល័ង្កទាំងនោះ ព្រះកុមារីនិងព្រះកុមារបានគង់ ហើយដោយការគោរពបានលាងព្រះបាទដ៏បរិសុទ្ធ ដោយគ្រឿងសុគន្ធ ប្រទីប និងភត្ដាហារ តាមពិធីវេទ បានបូជាព្រះកុមារដ៏ប្រសើរ និងព្រះកុមារីដ៏ជាសក្ដិភណ្ឌនៃមង្គល បានធ្វើពិធីអារតីម្ដងហើយម្ដង បង្សុក្ខនិងចាមរដ៏ល្អស្អាតបានបក់លើព្រះសិរ មានវត្ថុបណ្ឌិតយ៉ាងច្រើនបានថ្វាយ ព្រះមាតាទាំងអស់ពេញដោយសេចក្ដីរីករាយ រុងរឿងរះរាយ ដូចជាយោគីដែលបានសម្រេចសច្ចៈដ៏ប្រសើរ ឬដូចជាអ្នកជំងឺរ៉ាំរ៉ៃដែលបានទទួលអមតៈ ដូចជាអ្នកក្រតាំងពីកំណើតដែលបានរកឃើញថ្មបារស ឬដូចជាអ្នកខ្វាក់ដែលបាននូវភ្នែកដ៏ស្រស់ស្អាត ដូចជាអ្នកគត់ដែលព្រះសរស្វតីបានគង់ក្នុងមាត់ ឬដូចជាយុទ្ធជនដែលបានឈ្នះក្នុងសង្គ្រាម
ទោហា 350(क)-(ख)
एहि सुख ते सत कोटि गुन पावहिं मातु अनंदु।भाइन्ह सहित बिआहि घर आए रघुकुलचंदु।।350(क)।।
लोक रीत जननी करहिं बर दुलहिनि सकुचाहिं।मोदु बिनोदु बिलोकि बड़ रामु मनहिं मुसकाहिं।।350(ख)।।
ehi sukha te sata koṭi guna pāvahiṁ mātu anaṁdu |bhāinha sahita biāhi ghara āe raghukulacaṁdu ||350(ka)||
loka rīta jananī karahiṁ bara dulahini sakucāhiṁ |modu binodu biloki baṛa rāmu manahiṁ musakāhiṁ ||350(kha)||
ពួកមាតាទាំងឡាយបានទទួលសេចក្តីត្រេកអរច្រើនជាងសេចក្តីសុខនេះជាងរយលានដង នៅពេលដែលព្រះរាម ច័ន្ទនៃវង្សរឃុ បានយាងត្រឡប់មកដល់ព្រះរាជវាំងក្រោយអាពាហ៍ពិពាហ៍ ព្រមទាំងព្រះអនុជាទាំងឡាយ ពួកមាតាទាំងឡាយបានប្រព្រឹត្តតាមទំនៀមទម្លាប់នៃលោក ឯពួកខ្មងនិងកន្លោងទាំងឡាយមានសេចក្តីអៀនអន់ បានឃើញសេចក្តីរីករាយនិងក្តីរំភើបអប្សរាយ៉ាងធំ ព្រះរាមទ្រង់ញញឹមក្នុងព្រះហឫទ័យ
ចៅបៃ 351.1-4
देव पितर पूजे बिधि नीकी।पूजीं सकल बासना जी की।।
सबहिं बंदि मागहिं बरदाना।भाइन्ह सहित राम कल्याना।।
अंतरहित सुर आसिष देहीं।मुदित मातु अंचल भरि लेंहीं।।
भूपति बोलि बराती लीन्हे।जान बसन मनि भूषन दीन्हे।।
आयसु पाइ राखि उर रामहि।मुदित गए सब निज निज धामहि।।
पुर नर नारि सकल पहिराए।घर घर बाजन लगे बधाए।।
जाचक जन जाचहि जोइ जोई।प्रमुदित राउ देहिं सोइ सोई।।
सेवक सकल बजनिआ नाना।पूरन किए दान सनमाना।।
deva pitara pūje bidhi nīkī |pūjīṁ sakala bāsanā jī kī ||
sabahiṁ baṁdi māgahiṁ baradānā |bhāinha sahita rāma kalyānā ||
aṁtarahita sura āsiṣa dehīṁ |mudita mātu aṁcala bhari leṁhīṁ ||
bhūpati boli barātī līnhe |jāna basana mani bhūṣana dīnhe ||
āyasu pāi rākhi ura rāmahi |mudita gae saba nija nija dhāmahi ||
pura nara nāri sakala pahirāe |ghara ghara bājana lage badhāe ||
jācaka jana jācahi joi joī |pramudita rāu dehiṁ soi soī ||
sevaka sakala bajaniā nānā |pūrana kie dāna sanamānā ||
ព្រះមហេសីទាំងអស់បានបូជាទេវតា និងបុព្វបុរសតាមពិធីត្រឹមត្រូវ ហើយបានបំពេញសេចក្តីប្រាថ្នាទាំងប៉ុន្មានក្នុងចិត្តឲ្យសម្រេច ទាំងអស់គ្នាបានក្រាបថ្វាយបង្គំ និងទូលសូមពរជ័យជាពរដល់ព្រះរាមាជាមួយព្រះអនុជទាំងឡាយ ទេវតាដែលមើលមិនឃើញបានប្រទានពរ ហើយព្រះមាតាទាំងឡាយដោយចិត្តរីករាយបានទទួលពរទុកក្នុងចង្ក្រាតសំពត់ ព្រះរាជាទ្រង់បានហៅសមាជិកក្នុងក្បួនពិធីមង្គល និងប្រទានរថ សំពត់ ត្បូង និងគ្រឿងតែងតួង បានទទួលព្រះរាជាណាចក្រ និងរក្សាព្រះរាមាក្នុងព្រះហឫទ័យ ទាំងអស់គ្នាបានត្រឡប់ទៅនិវាសស្ថានរបស់ខ្លួនដោយចិត្តរីករាយ បុរស និងស្ត្រីទាំងអស់ក្នុងទីក្រុងបានទទួលសំពត់ស្លៀកពាក់ ហើយក្នុងគ្រប់គ្រួសូរភ្លេងអបអរបានលាន់ឮ អ្វីដែលអ្នកសូកសុំទាំងឡាយសូក ព្រះរាជាដែលទ្រង់រីករាយបានប្រទានអ្វីនោះឲ្យគេ អ្នកបម្រើទាំងអស់ និងអ្នកភ្លេងជាច្រើនបានបំពេញដោយទាន និងកិត្តិយស
ទោហា 351
देंहिं असीस जोहारि सब गावहिं गुन गन गाथ।तब गुर भूसुर सहित गृहँ गवनु कीन्ह नरनाथ।।351।।
deṁhiṁ asīsa johāri saba gāvahiṁ guna gana gātha |taba gura bhūsura sahita gṛhã gavanu kīnha naranātha ||351||
ទាំងអស់គ្នាបានធ្វើការគោរពដោយប្រកបដៃ និងប្រទានពរ ហើយច្រៀងនិពន្ធនារីកថាអំពីគុណធម៌ដ៏ច្រើនរបស់ទ្រង់។ ក្រោយមក ព្រះរាជាធិរាជនៃមនុស្សទាំងឡាយ ក៏បានយាងត្រឡប់ទៅកាន់ព្រះរាជវាំង ព្រមដោយព្រះគ្រូ និងពួកព្រាហ្មណ៍។
ចៅបៃ 352.1-4
जो बसिष्ठ अनुसासन दीन्ही।लोक बेद बिधि सादर कीन्ही।।
भूसुर भीर देखि सब रानी।सादर उठीं भाग्य बड़ जानी।।
पाय पखारि सकल अन्हवाए।पूजि भली बिधि भूप जेवाँए।।
आदर दान प्रेम परिपोषे।देत असीस चले मन तोषे।।
बहु बिधि कीन्हि गाधिसुत पूजा।नाथ मोहि सम धन्य न दूजा।।
कीन्हि प्रसंसा भूपति भूरी।रानिन्ह सहित लीन्हि पग धूरी।।
भीतर भवन दीन्ह बर बासु।मन जोगवत रह नृप रनिवासू।।
पूजे गुर पद कमल बहोरी।कीन्हि बिनय उर प्रीति न थोरी।।
jo basiṣṭha anusāsana dīnhī |loka beda bidhi sādara kīnhī ||
bhūsura bhīra dekhi saba rānī |sādara uṭhīṁ bhāgya baṛa jānī ||
pāya pakhāri sakala anhavāe |pūji bhalī bidhi bhūpa jevā̃e ||
ādara dāna prema paripoṣe |deta asīsa cale mana toṣe ||
bahu bidhi kīnhi gādhisuta pūjā |nātha mohi sama dhanya na dūjā ||
kīnhi prasaṁsā bhūpati bhūrī |rāninha sahita līnhi paga dhūrī ||
bhītara bhavana dīnha bara bāsu |mana jogavata raha nṛpa ranivāsū ||
pūje gura pada kamala bahorī |kīnhi binaya ura prīti na thorī ||
ការណ៍ណាដែលព្រះវសិស្ឋាបានបង្ហាត់បង្ហាញ ព្រះរាជាបានប្រតិបត្តិដោយគោរព តាមទម្លាប់នៃលោកិយ និងច្បាប់នៃព្រះវេទ។ បានឃើញពពួកព្រាហ្មណ៍ ព្រះមហេសីទាំងអស់ក្រោកឡើងដោយគោរព ដឹងថាខ្លួនជាអ្នកមានវាសនាធំ។ លាងព្រះបាទ និងងូតទឹកដល់ព្រាហ្មណ៍ទាំងអស់ ហើយព្រះរាជាគោរពតាមរបៀបដ៏សមគួរ ហើយប្រគេមភោជន។ ព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះបានទទួលការគោរព និងវត្ថុបរិក្ខារ និងសេចក្ដីស្រឡាញ់ ក៏ចាកចេញដោយចិត្តត្រេកអរ ប្រទានពរ។ បានគោរពបូជាបុត្រនៃគាធិដោយវិធីផ្សេងៗ ថា ហៃព្រះម្ចាស់ មិនមានអ្នកផ្សេងណាមានសិរីសួស្ដីដូចខ្ញុំឡើយ។ ព្រះរាជាបានសរសើរយ៉ាងច្រើន ហើយព្រមដោយព្រះមហេសី បានទទួលធូលីនៃព្រះបាទ។ ប្រគេនកន្លែងស្នាក់នៅដ៏ប្រសើរក្នុងព្រះរាជវាំង ហើយព្រះរាជាព្រមដោយស្រ្តីក្នុងរាជវាំង បានរំលឹកដល់បំណងរបស់ទ្រង់ក្នុងចិត្ត ដោយត្រៀមបម្រើ។ បន្ទាប់មកទ្រង់បានបូជាផ្កាឈូកនៃព្រះបាទគុរុម្ដងទៀត ហើយបានទូលសូមដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់មិនមែនតិចក្នុងព្រះហឫទ័យ។
ទោហា 352
बधुन्ह समेत कुमार सब रानिन्ह सहित महीसु।पुनि पुनि बंदत गुर चरन देत असीस मुनीसु।।352।।
badhunha sameta kumāra saba rāninha sahita mahīsu |puni puni baṁdata gura carana deta asīsa munīsu ||352||
រួមជាមួយព្រះនាងកញ្ញាទាំងឡាយ ព្រះរាជបុត្រទាំងអស់ និងព្រះរាជិនីទាំងឡាយ ព្រះរាជាទ្រង់ថ្វាយបង្គំព្រះបាទរបស់ព្រះគ្រូម្តងហើយម្តងទៀត ខណៈដែលព្រះអង្គម្ចាស់នៃព្រះអ្នកប្រាជ្ញទ្រង់ប្រទានពរ។
ចៅបៃ 353.1-4
बिनय कीन्हि उर अति अनुरागें।सुत संपदा राखि सब आगें।।
नेगु मागि मुनिनायक लीन्हा।आसिरबादु बहुत बिधि दीन्हा।।
उर धरि रामहि सीय समेता।हरषि कीन्ह गुर गवनु निकेता।।
बिप्रबधू सब भूप बोलाई।चैल चारु भूषन पहिराई।।
बहुरि बोलाइ सुआसिनि लीन्हीं।रुचि बिचारि पहिरावनि दीन्हीं।।
नेगी नेग जोग सब लेहीं।रुचि अनुरुप भूपमनि देहीं।।
प्रिय पाहुने पूज्य जे जाने।भूपति भली भाँति सनमाने।।
देव देखि रघुबीर बिबाहू।बरषि प्रसून प्रसंसि उछाहू।।
binaya kīnhi ura ati anurāgeṁ |suta saṁpadā rākhi saba āgeṁ ||
negu māgi munināyaka līnhā |āsirabādu bahuta bidhi dīnhā ||
ura dhari rāmahi sīya sametā |haraṣi kīnha gura gavanu niketā ||
biprabadhū saba bhūpa bolāī |caila cāru bhūṣana pahirāī ||
bahuri bolāi suāsini līnhīṁ |ruci bicāri pahirāvani dīnhīṁ ||
negī nega joga saba lehīṁ |ruci anurupa bhūpamani dehīṁ ||
priya pāhune pūjya je jāne |bhūpati bhalī bhā̃ti sanamāne ||
deva dekhi raghubīra bibāhū |baraṣi prasūna prasaṁsi uchāhū ||
ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ជ្រាលជ្រៅក្នុងព្រះហឫទ័យ ព្រះរាជាបានទូលសូមដោយការធ្វេស ដាក់ព្រះរាជបុត្រនិងទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់នៅចំពោះព្រះភក្ត៌ព្រះឫសី ព្រះឫសីជាប្រមុខបានសូមតែគ្រឿងបូជាតាមប្រពៃណីហើយទទួលយក ហើយទ្រង់បានប្រទានពរដល់ព្រះរាជាយ៉ាងច្រើនបែប ទ្រង់ទុកព្រះរាមនិងនាងសីតាក្នុងព្រះហឫទ័យ ព្រះគរុបាធាតាបានចេញដំណើរទៅកាន់ទីលំនៅដោយសេចក្តីត្រេកអរ ព្រះរាជាបានហៅស្ត្រីទាំងអស់របស់ព្រាហ្មណ៍ ហើយទ្រង់បានឲ្យស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់និងគ្រឿងតែងរបស់ដ៏ស្អាត បន្ទាប់មកទ្រង់បានហៅស្ត្រីដែលមានប្តីក្នុងត្រកូល ហើយពិចារណាតាមអ្វីដែលអ្នកនីមួយៗពេញចិត្ត ទ្រង់បានប្រទានសម្លៀកបំពាក់ជាអំណោយ អ្នកបម្រើដែលមានសិទ្ធិលើគ្រឿងបូជាតាមប្រពៃណីទាំងអស់បានទទួលចំណែករបស់ខ្លួន ហើយព្រះរាជាដែលជាថ្មម៉ៃកៃបានប្រទានតាមការពេញចិត្តរបស់អ្នកនីមួយៗ ភ្ញៀវដែលទ្រង់ស្គាល់ថាជាទីស្រឡាញ់ឬគួរឲ្យគោរព ព្រះរាជាបានគោរពស្រឡាញ់តាមសមគួរ ព្រះទេវតាបានឃើញពិធីរៀបអភិសម្ព័ន្ធរបស់ព្រះរាមហើយ បានធ្វើឱ្យស្រង់ផ្កានិងសរសើរការរីករាយ
ទោហា 353
चले निसान बजाइ सुर निज निज पुर सुख पाइ।कहत परसपर राम जसु प्रेम न हृदयँ समाइ।।353।।
cale nisāna bajāi sura nija nija pura sukha pāi |kahata parasapara rāma jasu prema na hṛdayã samāi ||353||
ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានចាកចេញដោយលេងឧបករណ៍តន្ត្រីរបស់ពួកទ្រង់ នីមួយៗត្រឡប់ទៅកាន់ទីក្រុងរបស់ខ្លួនដោយភាពរីករាយ។ ពួកទ្រង់បាននិយាយគ្នាទៅវិញទៅមកអំពីកិត្តិយសរបស់ព្រះរាម ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ពួកទ្រង់មិនអាចទប់សេចក្តីស្រឡាញ់បានទេ។
ចៅបៃ 354.1-4
सब बिधि सबहि समदि नरनाहू।रहा हृदयँ भरि पूरि उछाहू।।
जहँ रनिवासु तहाँ पगु धारे।सहित बहूटिन्ह कुअँर निहारे।।
लिए गोद करि मोद समेता।को कहि सकइ भयउ सुखु जेता।।
बधू सप्रेम गोद बैठारीं।बार बार हियँ हरषि दुलारीं।।
देखि समाजु मुदित रनिवासू।सब कें उर अनंद कियो बासू।।
कहेउ भूप जिमि भयउ बिबाहू।सुनि हरषु होत सब काहू।।
जनक राज गुन सीलु बड़ाई।प्रीति रीति संपदा सुहाई।।
बहुबिधि भूप भाट जिमि बरनी।रानीं सब प्रमुदित सुनि करनी।।
saba bidhi sabahi samadi naranāhū |rahā hṛdayã bhari pūri uchāhū ||
jahã ranivāsu tahā̃ pagu dhāre |sahita bahūṭinha kuãra nihāre ||
lie goda kari moda sametā |ko kahi sakai bhayau sukhu jetā ||
badhū saprema goda baiṭhārīṁ |bāra bāra hiyã haraṣi dulārīṁ ||
dekhi samāju mudita ranivāsū |saba keṁ ura anaṁda kiyo bāsū ||
kaheu bhūpa jimi bhayau bibāhū |suni haraṣu hota saba kāhū ||
janaka rāja guna sīlu baṛāī |prīti rīti saṁpadā suhāī ||
bahubidhi bhūpa bhāṭa jimi baranī |rānīṁ saba pramudita suni karanī ||
បន្ទាប់ពីប្រគល់កិត្តិយសដល់គ្រប់គ្នាដោយគ្រប់វិធី ព្រះមហាក្សត្របានត្រឡប់វិញដោយព្រះហឫទ័យពេញលេញដោយភាពរីករាយ ព្រះអង្គបានដាក់ព្រះបាទក្នុងទីកន្លែងស្ត្រី ហើយនៅទីនោះព្រះអង្គបានទតព្រះនេត្រព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ព្រមដោយព្រះមហេសី ព្រះអង្គបានឱ្យពួកគេអង្គុយលើព្រះជង្គដោយភាពរីករាយ នរណាអាចនិយាយបានថាភាពសុខស្រួលមានប៉ុនណា ព្រះមហេសីបានឱ្យព្រះនាងក្សត្រិយ៍អង្គុយលើព្រះជង្គដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយបានឱបអន្ទាក់លើកលើកឡើងវិញដោយភាពរីករាយក្នុងព្រះហឫទ័យ កាលឃើញការប្រជុំ ទីកន្លែងស្ត្រីក៏ពេញដោយភាពរីករាយ ហើយសេចក្តីសុខបានស្ថិតក្នុងព្រះហឫទ័យគ្រប់គ្នា ព្រះមហាក្សត្របានទ្រង់ត្រាស់ថាពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍បានធ្វើឡើងយ៉ាងណា គ្រប់គ្នាក៏រីករាយពេលបានស្តាប់ ព្រះអង្គបានទ្រង់ត្រាស់រឿងគុណធម៌របស់ព្រះរាជាជនក សេចក្តីអនិគ្ការ និងភាពអស្ចារ្យរបស់ព្រះអង្គ និងសេចក្តីស្រឡាញ់ សេចក្តីសម និងទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ស្អាតស្អំ ដោយវិធីជាច្រើនព្រះមហាក្សត្របានពិពណ៌នាទាំងអស់ដូចជាអ្នកច្រៀង ហើយព្រះមហេសីទាំងឡាយក៏រីករាយយ៉ាងខ្លាំងពេលបានស្តាប់អ្វីដែលបានធ្វើឡើង
ទោហា 354
सुतन्ह समेत नहाइ नृप बोलि बिप्र गुर ग्याति।भोजन कीन्ह अनेक बिधि घरी पंच गइ राति।।354।।
sutanha sameta nahāi nṛpa boli bipra gura gyāti |bhojana kīnha aneka bidhi gharī paṁca gai rāti ||354||
ព្រះរាជាទ្រង់ងូតទឹកជាមួយព្រះរាជបុត្រ ហើយទ្រង់បានហៅព្រាហ្មណ៍ គ្រូ និងញាតិវង្ស ទ្រង់បរិភោគភោជនាហារច្រើនប្រភេទ ហើយពេលយប់បានកន្លងផុតទៅហើយប្រាំឃឌី
ចៅបៃ 355.1-4
मंगलगान करहिं बर भामिनि।भै सुखमूल मनोहर जामिनि।।
अँचइ पान सब काहूँ पाए।स्रग सुगंध भूषित छबि छाए।।
रामहि देखि रजायसु पाई।निज निज भवन चले सिर नाई।।
प्रेम प्रमोद बिनोदु बढ़ाई।समउ समाजु मनोहरताई।।
कहि न सकहि सत सारद सेसू।बेद बिरंचि महेस गनेसू।।
सो मै कहौं कवन बिधि बरनी।भूमिनागु सिर धरइ कि धरनी।।
नृप सब भाँति सबहि सनमानी।कहि मृदु बचन बोलाई रानी।।
बधू लरिकनीं पर घर आईं।राखेहु नयन पलक की नाई।।
maṁgalagāna karahiṁ bara bhāmini |bhai sukhamūla manohara jāmini ||
ãcai pāna saba kāhū̃ pāe |sraga sugaṁdha bhūṣita chabi chāe ||
rāmahi dekhi rajāyasu pāī |nija nija bhavana cale sira nāī ||
prema pramoda binodu baṛhāī |samau samāju manoharatāī ||
kahi na sakahi sata sārada sesū |beda biraṁci mahesa ganesū ||
so mai kahauṁ kavana bidhi baranī |bhūmināgu sira dharai ki dharanī ||
nṛpa saba bhā̃ti sabahi sanamānī |kahi mṛdu bacana bolāī rānī ||
badhū larikanīṁ para ghara āīṁ |rākhehu nayana palaka kī nāī ||
ស្ត្រីស្អាតទាំងឡាយច្រៀងចម្រៀងមង្គល ហើយរាត្រីក្លាយជាស្រស់ស្អាត ជាប្រភពនៃសេចក្តីសុខទាំងពួង បន្ទាប់ពីលើកទឹកក្នុងមាត់ហើយ អ្នកទាំងអស់បានទទួលស្លឹកបៀន ហើយប្រដាប់ដោយមាលានិងគ្រឿងក្លិនក្រអូប ក៏រុងរឿងដោយរស្មី បានមើលព្រះរាមហើយបានទទួលព្រះរាជានុញ្ញាត ទាំងអស់គ្នាប្រែកោរសិរសាហើយត្រឡប់ទៅផ្ទះរៀងៗខ្លួន សេចក្តីស្រឡាញ់ សេចក្តីរំភើប និងសេចក្តីត្រេកអរដែលកើនឡើងក្នុងទីនោះ ឱកាស សភា និងសេចក្តីទាក់ទាញ ព្រះសរទាប្រាំមួយរយ និងព្រះសេសៈក៏មិនអាចពណ៌នាបាន ទោះបីជាព្រះវេទ ព្រះព្រហ្ម ព្រះមហេស និងព្រះគណេសក៏ដោយ ដូច្នេះខ្ញុំនឹងពណ៌នាដោយបែបណា តើពស់លើផែនដីអាចទ្រផែនដីលើក្បាលបានឬ ព្រះរាជាទ្រង់គោរពដល់អ្នកទាំងអស់គ្រប់បែបយ៉ាង ហើយទ្រង់ហៅព្រះមហេសីទាំងឡាយ ហើយទ្រង់ត្រាស់ដោយពាក្យណាស់ទន់ភ្លន់ កូលាបស្រីទាំងឡាយគ្រាន់តែជាក្មេងស្រី ហើយបានមកផ្ទះអ្នកដទៃ សូមថែរក្សានាងដូចប្រភក្តិថែរក្សាភ្នែក
ទោហា 355
लरिका श्रमित उनीद बस सयन करावहु जाइ।अस कहि गे बिश्रामगृहँ राम चरन चितु लाइ।।355।।
larikā śramita unīda basa sayana karāvahu jāi |asa kahi ge biśrāmagṛhã rāma carana citu lāi ||355||
កូនៗទាំងនោះអស់កម្លាំងនិងងងុយគេង ទៅដាក់ពួកគេឱ្យដេក។ ដោយនិយាយយ៉ាងនេះ ព្រះអង្គបានទៅកាន់បន្ទប់គេងរបស់ព្រះអង្គ ដោយចិត្តរបស់ព្រះអង្គតាំងនៅលើព្រះបាទព្រះរាម។
ចៅបៃ 356.1-4
भूप बचन सुनि सहज सुहाए।जरित कनक मनि पलँग डसाए।।
सुभग सुरभि पय फेन समाना।कोमल कलित सुपेतीं नाना।।
उपबरहन बर बरनि न जाहीं।स्रग सुगंध मनिमंदिर माहीं।।
रतनदीप सुठि चारु चँदोवा।कहत न बनइ जान जेहिं जोवा।।
सेज रुचिर रचि रामु उठाए।प्रेम समेत पलँग पौढ़ाए।।
अग्या पुनि पुनि भाइन्ह दीन्ही।निज निज सेज सयन तिन्ह कीन्ही।।
देखि स्याम मृदु मंजुल गाता।कहहिं सप्रेम बचन सब माता।।
मारग जात भयावनि भारी।केहि बिधि तात ताड़का मारी।।
bhūpa bacana suni sahaja suhāe |jarita kanaka mani palãga ḍasāe ||
subhaga surabhi paya phena samānā |komala kalita supetīṁ nānā ||
upabarahana bara barani na jāhīṁ |sraga sugaṁdha manimaṁdira māhīṁ ||
ratanadīpa suṭhi cāru cãdovā |kahata na banai jāna jehiṁ jovā ||
seja rucira raci rāmu uṭhāe |prema sameta palãga pauṛhāe ||
agyā puni puni bhāinha dīnhī |nija nija seja sayana tinha kīnhī ||
dekhi syāma mṛdu maṁjula gātā |kahahiṁ saprema bacana saba mātā ||
māraga jāta bhayāvani bhārī |kehi bidhi tāta tāṛakā mārī ||
បានឮព្រះរាជឱង្ការដ៏ស្រស់ស្អាតតាមធម្មជាតិរបស់ព្រះមហាក្សត្រ បរិវារក៏ក្រាលគ្រែមាសប្រក់ដោយត្បូងមានតម្លៃ ស្រស់ស្អាតនិងក្លិនក្រអូប ក្រាលដោយសំពត់សស្អាតទន់ល្មមជាច្រើន ដូចពពុះនៃទឹកដោះ ខ្នើយនិងខ្នើយទ្រនាប់ដ៏ល្អប្រណិតមិនអាចពណ៌នាបាន នៅក្នុងបន្ទប់ត្បូងមានមាលាក្លិនក្រអូប មីនាស្នើងត្បូងនិងពិដានដ៏ល្អឆើត មិនអាចពណ៌នាដោយពាក្យបាន មានតែអ្នកដែលបានឃើញទើបដឹង បានត្រៀមគ្រែដ៏ស្រស់ស្អាតហើយ ក៏លើកព្រះរាមឡើង និងបង្គាប់ឱ្យផ្ទំលើគ្រែដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ព្រះរាមបានបង្គាប់ដល់ព្រះអនុជម្តងហើយម្តងទៀត ហើយពួកព្រះអង្គនីមួយៗក៏ផ្ទំលើគ្រែរបស់ខ្លួន ឃើញព្រះវរកាយសម្បុរខ្មៅដ៏ទន់និងស្រស់ស្អាត ព្រះមាតាទាំងអស់ក៏ត្រាស់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ កូនអើយ តើបានសម្លាប់តាដកាដ៏ភ័យខ្លាចបានយ៉ាងដូចម្តេចនៅពេលដែលធ្វើដំណើរតាមផ្លូវ
ទោហា 356
घोर निसाचर बिकट भट समर गनहिं नहिं काहु।मारे सहित सहाय किमि खल मारीच सुबाहु।।356।।
ghora nisācara bikaṭa bhaṭa samara ganahiṁ nahiṁ kāhu |māre sahita sahāya kimi khala mārīca subāhu ||356||
ពួកគេជាអសុរកម្មដែលគួរឲ្យខ្លាចក្រែង ជាយុទ្ធជនសាហាវ ដែលមិនរាប់ញ៉ាំងនរណាឱ្យស្មើក្នុងសមរភូមិ តើអ្នកបានសម្លាប់មារិច និងសុបាហុដែលជាអ្នកអាក្រក់ ព្រមទាំងពួកអ្នកជួយរបស់ពួកគេបានយ៉ាងដូចម្តេច
ចៅបៃ 357.1-4
मुनि प्रसाद बलि तात तुम्हारी।ईस अनेक करवरें टारी।।
मख रखवारी करि दुहुँ भाई।गुरु प्रसाद सब बिद्या पाई।।
मुनितय तरी लगत पग धूरी।कीरति रही भुवन भरि पूरी।।
कमठ पीठि पबि कूट कठोरा।नृप समाज महुँ सिव धनु तोरा।।
बिस्व बिजय जसु जानकि पाई।आए भवन ब्याहि सब भाई।।
सकल अमानुष करम तुम्हारे।केवल कौसिक कृपाँ सुधारे।।
आजु सुफल जग जनमु हमारा।देखि तात बिधुबदन तुम्हारा।।
जे दिन गए तुम्हहि बिनु देखें।ते बिरंचि जनि पारहिं लेखें।।
muni prasāda bali tāta tumhārī |īsa aneka karavareṁ ṭārī ||
makha rakhavārī kari duhũ bhāī |guru prasāda saba bidyā pāī ||
munitaya tarī lagata paga dhūrī |kīrati rahī bhuvana bhari pūrī ||
kamaṭha pīṭhi pabi kūṭa kaṭhorā |nṛpa samāja mahũ siva dhanu torā ||
bisva bijaya jasu jānaki pāī |āe bhavana byāhi saba bhāī ||
sakala amānuṣa karama tumhāre |kevala kausika kṛpā̃ sudhāre ||
āju suphala jaga janamu hamārā |dekhi tāta bidhubadana tumhārā ||
je dina gae tumhahi binu dekheṁ |te biraṁci jani pārahiṁ lekheṁ ||
ដោយពររបស់ឫសី ព្រះអាទិទេវបានបង្វឹកភ័យទាំងឡាយជាច្រើនឱ្យចៀសឆ្ងាយពីកូន ខ្ញុំសូមថ្វាយខ្លួនដើម្បីកូន ឱកូន បងប្អូនទាំងពីរបានថ្លែងយាន្តិការការបូជា ហើយដោយពររបស់គ្រូ កូនបានសិក្សាទាំងអស់ ធូលីនៃព្រះបាទរបស់កូនបានប៉ះ ភរិយារបស់ឫសីក៏រួចពីមរណៈ ហើយកិត្តិយសរបស់កូនបានរីករាយដល់ពិភពលោកទាំងមូល ក្នុងសភាស្តេច កូនបានបំបែកធ្នូរបស់ព្រះសិវៈ ដែលរឹងដូចខ្យងឬដុំរន្ទះ កូនបានឈ្នះសាកលពិភពលោក បានកិត្តិយស និងបានជានកី ហើយបងប្អូនទាំងអស់បានត្រឡប់ផ្ទះជាមួយការអាពាហ៍ពិពាហ៍ ការងារទាំងអស់របស់កូនគឺលើសពីមនុស្ស បានសំរេចដោយសារព្រះគុណរបស់កៅសិកប៉ុណ្ណោះ ថ្ងៃនេះការកំណើតរបស់ខ្ញុំក្នុងពិភពលោកបានផ្តល់ផលហើយ ឱកូន នៅពេលខ្ញុំឃើញមុខដូចព្រះច័ន្ទរបស់កូន សូមឱ្យព្រះព្រហ្មកុំរាប់ថ្ងៃដែលកន្លងទៅដោយគ្មានឃើញកូន ក្នុងកំណត់ហេតុរបស់ខ្ញុំ
ទោហា 357
राम प्रतोषीं मातु सब कहि बिनीत बर बैन।सुमिरि संभु गुर बिप्र पद किए नीदबस नैन।।357।।
rāma pratoṣīṁ mātu saba kahi binīta bara baina |sumiri saṁbhu gura bipra pada kie nīdabasa naina ||357||
ព្រះរាមបានធ្វើឱ្យព្រះមាតាទាំងឡាយពេញចិត្តដោយការក្រាបបូជាទាំងអស់និងពាក្យគួរសម ហើយដោយការក្រាបនៅព្រះបាទព្រះសិវ គ្រូរបស់ព្រះអង្គ និងព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ព្រះអង្គបានបិទព្រះនេត្រដើម្បីគេង។
ចៅបៃ 358.1-4
नीदउँ बदन सोह सुठि लोना।मनहुँ साँझ सरसीरुह सोना।।
घर घर करहिं जागरन नारीं।देहिं परसपर मंगल गारीं।।
पुरी बिराजति राजति रजनी।रानीं कहहिं बिलोकहु सजनी।।
सुंदर बधुन्ह सासु लै सोई।फनिकन्ह जनु सिरमनि उर गोई।।
प्रात पुनीत काल प्रभु जागे।अरुनचूड़ बर बोलन लागे।।
बंदि मागधन्हि गुनगन गाए।पुरजन द्वार जोहारन आए।।
बंदि बिप्र सुर गुर पितु माता।पाइ असीस मुदित सब भ्राता।।
जननिन्ह सादर बदन निहारे।भूपति संग द्वार पगु धारे।।
nīdaũ badana soha suṭhi lonā |manahũ sā̃jha sarasīruha sonā ||
ghara ghara karahiṁ jāgarana nārīṁ |dehiṁ parasapara maṁgala gārīṁ ||
purī birājati rājati rajanī |rānīṁ kahahiṁ bilokahu sajanī ||
suṁdara badhunha sāsu lai soī |phanikanha janu siramani ura goī ||
prāta punīta kāla prabhu jāge |arunacūṛa bara bolana lāge ||
baṁdi māgadhanhi gunagana gāe |purajana dvāra johārana āe ||
baṁdi bipra sura gura pitu mātā |pāi asīsa mudita saba bhrātā ||
jananinha sādara badana nihāre |bhūpati saṁga dvāra pagu dhāre ||
ទោះក្នុងការគេង ព្រះភក្ត្រនៅតែប្រកបដោយពន្លឺដ៏ល្អឆើត ដូចជាផ្កាឈូកក្រហមដែលបិទនៅពេលល្ងាច ក្នុងគ្រួសារនីមួយៗ ស្ត្រីទាំងឡាយអ្នកភ្លឺរាល់យប់ ហើយនិងនិយាយបទចម្រៀងមង្គលលេងសើចគ្នា ទីក្រុងនោះរុងរឿង ហើយរាត្រីក៏រុងរឿងទៅតាម ព្រះមហេសីទាំងឡាយទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា សូមមើលផង មិត្តភក្តិទាំងឡាយ ម្ដាយក្មេកទាំងឡាយនាំកូការដ៏ស្រស់ស្អាតទៅនៅជាមួយ ដូចពស់ដែលលាក់គ្រាប់កែវមកុដលើដើមទ្រូង នៅពេលព្រឹកដ៏បរិសុទ្ធ ព្រះអម្ចាស់ត្រាស់ភ្ញាក់ ហើយមាន់ដែលមានក្បាលក្រហមដ៏ល្អទាំងឡាយចាប់រងាវ អ្នកច្រៀងនិងអ្នកសរសើរទាំងឡាយច្រៀងសរសើរគុណធម៌ជាច្រើន ហើយប្រជាជនក្នុងទីក្រុងទាំងឡាយមកកាន់ទ្វារដើម្បីថ្វាយបង្គំ ថ្វាយបង្គំដល់ព្រាហ្មណ៍ ទេវតា គ្រូ និងបិតាមាតា ហើយទទួលពរ ភាតរិទាំងឡាយត្រេកអរអស់ ព្រះមាតាទាំងឡាយទ្រង់មើលព្រះភក្ត្រដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយភាតរិទាំងឡាយដើរដល់ទ្វារព្រមជាមួយនឹងស្តេច
ទោហា 358
कीन्ह सौच सब सहज सुचि सरित पुनीत नहाइ।प्रातक्रिया करि तात पहिं आए चारिउ भाइ।।358।।
kīnha sauca saba sahaja suci sarita punīta nahāi |prātakriyā kari tāta pahiṁ āe cāriu bhāi ||358||
ព្រះអង្គបានធ្វើការសម្អាតរបស់ព្រះអង្គដោយភាពបរិសុទ្ធធធម្មជាតិ ដោយងូតទឹកក្នុងទន្លេបរិសុទ្ធ ហើយបន្ទាប់ពីធ្វើពិធីព្រឹក បងប្អូនទាំងបួនបានមកក្នុងសម្នាក់ព្រះវរបិតារបស់ពួកគេ។
ចៅបៃ 359.1-4
भूप बिलोकि लिए उर लाई।बैठै हरषि रजायसु पाई।।
देखि रामु सब सभा जुड़ानी।लोचन लाभ अवधि अनुमानी।।
पुनि बसिष्टु मुनि कौसिक आए।सुभग आसनन्हि मुनि बैठाए।।
सुतन्ह समेत पूजि पद लागे।निरखि रामु दोउ गुर अनुरागे।।
कहहिं बसिष्टु धरम इतिहासा।सुनहिं महीसु सहित रनिवासा।।
मुनि मन अगम गाधिसुत करनी।मुदित बसिष्ट बिपुल बिधि बरनी।।
बोले बामदेउ सब साँची।कीरति कलित लोक तिहुँ माची।।
सुनि आनंदु भयउ सब काहू।राम लखन उर अधिक उछाहू।।
bhūpa biloki lie ura lāī |baiṭhai haraṣi rajāyasu pāī ||
dekhi rāmu saba sabhā juṛānī |locana lābha avadhi anumānī ||
puni basiṣṭu muni kausika āe |subhaga āsananhi muni baiṭhāe ||
sutanha sameta pūji pada lāge |nirakhi rāmu dou gura anurāge ||
kahahiṁ basiṣṭu dharama itihāsā |sunahiṁ mahīsu sahita ranivāsā ||
muni mana agama gādhisuta karanī |mudita basiṣṭa bipula bidhi baranī ||
bole bāmadeu saba sā̃cī |kīrati kalita loka tihũ mācī ||
suni ānaṁdu bhayau saba kāhū |rāma lakhana ura adhika uchāhū ||
ព្រះរាជាបានយកពួកគេទៅក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គនៅពេលបានឃើញពួកគេ ហើយបានអង្គុយដោយរីករាយ ដោយបានទទួលបំណងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គ។ ដោយបានឃើញព្រះរាម ការប្រជុំទាំងមូលបានពេញដោយភាពរីករាយ ដោយចាត់ទុកការមើលឃើញជាការទទួលបានគ្មានព្រំដែន។ បន្ទាប់មកវសិស្សនិងសាស្ត្រីកុសិកាបានមកដល់ សាស្ត្រីទាំងឡាយបានអង្គុយលើអាសនៈស្រស់ស្អាត។ ជាមួយកូនៗរបស់ពួកគេពួកគេបានថ្វាយបង្គំព្រះបាទសាស្ត្រី គ្រូទាំងពីរបានមើលព្រះរាមដោយក្តីស្រឡាញ់។ វសិស្សបានរាប់រឿងប្រវត្តិនៃធម៌ ព្រះរាជានិងព្រះមហេសីទាំងឡាយបានស្តាប់។ សកម្មភាពរបស់កូនគធិគឺលើសពីគំនិតរបស់សាស្ត្រី វសិស្សដែលរីករាយបានពណ៌នាវាយ៉ាងលម្អិត។ វាមទេវបាននិយាយថា ទាំងអស់នេះគឺពិត កិត្តិសព្ទរបស់ព្រះអង្គបានរីករាលដាលទៅកាន់លោកទាំងបី។ ដោយបានឮដូចនេះ ទាំងអស់គ្នាបានពេញដោយភាពរីករាយ ក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះរាមនិងព្រះលក្ស្មណ៍មានការរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។
ទោហា 359
मंगल मोद उछाह नित जाहिं दिवस एहि भाँति।उमगी अवध अनंद भरि अधिक अधिक अधिकाति।।359।।
maṁgala moda uchāha nita jāhiṁ divasa ehi bhā̃ti |umagī avadha anaṁda bhari adhika adhika adhikāti ||359||
ថ្ងៃតៗគ្នាបានកន្លងទៅក្នុងភាពរីករាយមង្គលនិងការរីករាយតាមរបៀបនេះ។ អយោធ្យាបានពេញដោយភាពរីករាយ និងការរីករាយបានកើនឡើងកាន់តែខ្លាំងនិងខ្លាំង។
Frequently Asked Questions
परम्परा में यह खण्ड ‘गृह-मंगल’ और ‘दाम्पत्य-संस्कार’ को राम-सम्बन्ध से पवित्र करने वाला माना जाता है—श्रवण/पाठ से घर में सौहार्द, दान-प्रवृत्ति, गुरु-भक्ति और ‘वात्सल्य-रस’ की वृद्धि होती है; विशेषतः विवाह, गृह-प्रवेश, या कुल-देवता पूजन के अवसर पर मंगल-पाठ के रूप में फलदायक कहा जाता है।
मंगल-सम्पुट के रूप में अनेक परम्पराएँ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘सियाराममय सब जग जानी’ का जप-सम्पुट जोड़ती हैं; गृह-मंगल प्रसंगों में ‘राम’ नाम-सम्पुट (प्रत्येक दोहा/चौपाई के बाद ‘राम राम’) भी लोक-प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 36 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
