Prakarana 31
सोपान-प्रवेश: ‘मंगल’ और ‘सगुन’ के द्वारा चित्त-शुद्धि। बालकाण्ड में भक्त-हृदय राम-लीला के सौंदर्य (माधुर्य) से आकृष्ट होकर श्रद्धा-पथ पर चढ़ता है; यहाँ बाह्य उत्सव (बरात, बाजा, साज) अंतःकरण के भीतर ‘सुमंगल’ बनकर विवेक-जागरण और ईश्वर-प्रसाद-बोध का द्वार खोलता है।
នៅក្នុងខណៈពីរោទ៍ទី៣០០, ៣០៩ នេះ មានការពណ៌នាយ៉ាងទូលំទូលាយអំពីការចាកចេញនៃជំនូនអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងពិធីបុណ្យក្នុងទីក្រុង។ រសជាតិនៃអត្ថបទនេះមិនមែនជាស្នេហ៍ឬភាពរីករាយធម្មតាទេ ប៉ុន្តែជារសជាតិមង្គល ដែលធ្វើឲ្យសំស្ការនៃភាពជ្រះថ្កាប់កាន់តែមាំមួន។ សំឡេងខាងក្រៅដូចជា ក្រពើឆ្កែ ទង់ជ័យ សំឡេងរទេះ ស្គរ និងនាគរាជ ទាំងនេះរៀបចំអនាហតៈខាងក្នុង៖ ចិត្តប្រមូលផ្ចង់ និងស្មារតីសហគមន៍ក្នុងរូបភាពនៃសត្សង្គកាន់តែខ្លាំង។ ទីនេះ តុលសីទាសបង្រៀនថា វិបុលភាពនៃជីវិតប្រជាជនគឺជា «ឥស្សរប្រសាទ»។ និមិត្តល្អដូចជា បក្សី សត្វ ខ្យល់បីយ៉ាង ទឹកដោះគោ និងត្រី និងលក្ខណៈសញ្ញាផ្សេងទៀត បង្ហាញថា រហូតដល់លំដាប់នៃលោកីយ៍ក៏ដើរក្រោមព្រះហស្ថនៃព្រះរាមដែរ។ ដូច្នេះ ជណ្ដើរនៃពាលកាណ្ឌនេះនាំអ្នកស្វែងរកពី «ភាពរីករាយ» ទៅកាន់ «ទីពឹង»៖ ប្រភពនៃភាពរីករាយគឺលីលា ហើយទីពឹងគឺនាមនៃព្រះរាម និងរូបនៃព្រះរាម។
Verses
ចៅបៃ 300.1-4
कलित करिबरन्हि परीं अँबारीं।कहि न जाहिं जेहि भाँति सँवारीं।।
चले मत्तगज घंट बिराजी।मनहुँ सुभग सावन घन राजी।।
बाहन अपर अनेक बिधाना।सिबिका सुभग सुखासन जाना।।
तिन्ह चढ़ि चले बिप्रबर बृन्दा।जनु तनु धरें सकल श्रुति छंदा।।
मागध सूत बंदि गुनगायक।चले जान चढ़ि जो जेहि लायक।।
बेसर ऊँट बृषभ बहु जाती।चले बस्तु भरि अगनित भाँती।।
कोटिन्ह काँवरि चले कहारा।बिबिध बस्तु को बरनै पारा।।
चले सकल सेवक समुदाई।निज निज साजु समाजु बनाई।।
kalita karibaranhi parīṁ ãbārīṁ |kahi na jāhiṁ jehi bhā̃ti sãvārīṁ ||
cale mattagaja ghaṁṭa birājī |manahũ subhaga sāvana ghana rājī ||
bāhana apara aneka bidhānā |sibikā subhaga sukhāsana jānā ||
tinha caṛhi cale biprabara bṛndā |janu tanu dhareṁ sakala śruti chaṁdā ||
māgadha sūta baṁdi gunagāyaka |cale jāna caṛhi jo jehi lāyaka ||
besara ū̃ṭa bṛṣabha bahu jātī |cale bastu bhari aganita bhā̃tī ||
koṭinha kā̃vari cale kahārā |bibidha bastu ko baranai pārā ||
cale sakala sevaka samudāī |nija nija sāju samāju banāī ||
បានដាក់បន្ទះជំហាន់ដ៏ស្អាតលើដំរីដ៏ប្រសើរ តុបតែងតាមរបៀបដែលមិនអាចពិពណ៌នាបាន ដំរីដែលមានក្លិនស្រវឹងដើរទៅមុខ ភ្លឺរលោងដោយកណ្តឹង ដូចជាជួរពពកដ៏ស្រស់ស្អាតនៅខែសាវ៉ាន មានយានជំនិះផ្សេងៗទៀតជាច្រើនប្រភេទ ដូចជាពល័រ្រដ៏ស្អាត និងអាសនៈដែលស្រួលស្រួល ពួកព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរឡើងជិះទៅ ដូចជាគាថានិងឆន្ទៈទាំងអស់នៃគម្ពីរវេទបានយកកាយ អ្នកចេះដឹងពង្សាវតារ អ្នកនិពន្ធនិទាន អ្នកសរសើរ និងអ្នកច្រៀងគ្រប់គ្នាចេញដំណើរទៅ ជិះយានដែលសមគ្រប់តាមឋានៈរៀងៗខ្លួន លាស្ងួន អូដ្ឋ និងគោពូជផ្សេងៗជាច្រើន ដើរទៅ ដោយផ្ទុកទំនិញគ្រប់ប្រភេទដែលមិនអាចរាប់បាន អ្នកដឹកជញ្ជូនរាប់លាននាក់ដើរទៅដោយស្ពាយទ្រពីស្មា នរណាអាចពិពណ៌នាទំនិញគ្រប់ប្រភេទដែលគេដឹកបាន អ្នកបម្រើទាំងអស់ដើរទៅជាមួយគ្នា ដោយរៀបចំគ្រឿងស្បៀងនិងក្រុមរៀងៗខ្លួន
ទោហា 300
सब कें उर निर्भर हरषु पूरित पुलक सरीर।कबहिं देखिबे नयन भरि रामु लखनू दोउ बीर।।300।।
saba keṁ ura nirbhara haraṣu pūrita pulaka sarīra |kabahiṁ dekhibe nayana bhari rāmu lakhanū dou bīra ||300||
ចិត្តរបស់គ្រប់គ្នាត្រូវបានបំពេញដោយភាពរីករាយ រាងកាយទាំងអស់រំភើបដោយភាពរីករាយ។ ពេលណានឹងមានភ្នែករបស់ពួកគេបានបំពេញដោយទិដ្ឋភាពនៃព្រះរាមនិងព្រះលក្ស្មណ៍ ព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរអង្គ? នៅពេលណាដែលពួកគេនឹងបានឃើញព្រះរាមនិងព្រះលក្ស្មណ៍ដោយភ្នែករបស់ពួកគេ?
ចៅបៃ 301.1-4
गरजहिं गज घंटा धुनि घोरा।रथ रव बाजि हिंस चहु ओरा।।
निदरि घनहि घुर्म्मरहिं निसाना।निज पराइ कछु सुनिअ न काना।।
महा भीर भूपति के द्वारें।रज होइ जाइ पषान पबारें।।
चढ़ी अटारिन्ह देखहिं नारीं।लिंएँ आरती मंगल थारी।।
गावहिं गीत मनोहर नाना।अति आनंदु न जाइ बखाना।।
तब सुमंत्र दुइ स्पंदन साजी।जोते रबि हय निंदक बाजी।।
दोउ रथ रुचिर भूप पहिं आने।नहिं सारद पहिं जाहिं बखाने।।
राज समाजु एक रथ साजा।दूसर तेज पुंज अति भ्राजा।।
garajahiṁ gaja ghaṁṭā dhuni ghorā |ratha rava bāji hiṁsa cahu orā ||
nidari ghanahi ghurmmarahiṁ nisānā |nija parāi kachu sunia na kānā ||
mahā bhīra bhūpati ke dvāreṁ |raja hoi jāi paṣāna pabāreṁ ||
caṛhī aṭārinha dekhahiṁ nārīṁ |liṁẽ āratī maṁgala thārī ||
gāvahiṁ gīta manohara nānā |ati ānaṁdu na jāi bakhānā ||
taba sumaṁtra dui spaṁdana sājī |jote rabi haya niṁdaka bājī ||
dou ratha rucira bhūpa pahiṁ āne |nahiṁ sārada pahiṁ jāhiṁ bakhāne ||
rāja samāju eka ratha sājā |dūsara teja puṁja ati bhrājā ||
ដំរីទាំងឡាយស្រែកគំហក ក្បាលគោលលើងដំរីលាន់ឮកង្វល់ខ្លាច សូររទេះនិងសូរសេះលាន់លាន់ឡើងគ្រប់ទិសទី ស្គរធំលាន់ឮកង្វល់ធ្វើឱ្យសូរផ្គរលាន់ត្រូវខ្មាសអៀន ត្រចៀកនរណាក៏មិនអាចឮសូរអ្វីបានទាំងសូរខ្លួនឯងនិងសូរអ្នកដទៃ ប្រជារាស្ត្រជួបជុំគ្នាយ៉ាងច្រើននៅមុខទ្វាររបស់ព្រះរាជា បើចោលថ្មចូលទៅក៏នឹងត្រូវបែកជាធូលី ស្ត្រីទាំងឡាយឡើងទៅលើទីខ្ពស់ដើម្បីមើល កាន់ប្រទីបអារតីនិងថាសមង្គលានៅក្នុងដៃ ពួកនាងច្រៀងចម្រៀងដែលពិរោះពេញក្បាច់ជាច្រើនបែប ភាពរីករាយនោះខ្លាំងណាស់មិនអាចពណ៌នាបាន លុះត្រាណែងសុមន្ត្រៈបានត្រៀមរទេះពីរកង និងចងសេះដែលធ្វើឱ្យសេះរបស់ព្រះអាទិត្យត្រូវអៀនមើលងាយ លោកនាំរទេះដ៏ស្អាតស្អំទាំងពីរកងមកថ្វាយព្រះរាជា សូម្បីព្រះសរស្វតីក៏មិនអាចពណ៌នាបាន រទេះមួយកងបានត្រៀមដោយគ្រឿងស្ដេច មួយកងទៀតភ្លឺរុងរឿងខ្លាំងក្លាជាបណ្តាកាំភ្លើង
ទោហា 301
तेहिं रथ रुचिर बसिष्ठ कहुँ हरषि चढ़ाइ नरेसु।आपु चढ़ेउ स्पंदन सुमिरि हर गुर गौरि गनेसु।।301।।
tehiṁ ratha rucira basiṣṭha kahũ haraṣi caṛhāi naresu |āpu caṛheu spaṁdana sumiri hara gura gauri ganesu ||301||
ព្រះមហាក្សត្របានឲ្យព្រះវសិស្ដឡើងគង់លើរថដ៏ស្អាតនោះដោយភាពរីករាយ ហើយព្រះអង្គឯងក៏ឡើងគង់លើរថមួយទៀត ដោយរឭកដល់ព្រះសិវៈ ព្រះគ្រូ ព្រះគោរី និងព្រះគណេស
ចៅបៃ 302.1-4
सहित बसिष्ठ सोह नृप कैसें।सुर गुर संग पुरंदर जैसें।।
करि कुल रीति बेद बिधि राऊ।देखि सबहि सब भाँति बनाऊ।।
सुमिरि रामु गुर आयसु पाई।चले महीपति संख बजाई।।
हरषे बिबुध बिलोकि बराता।बरषहिं सुमन सुमंगल दाता।।
भयउ कोलाहल हय गय गाजे।ब्योम बरात बाजने बाजे।।
सुर नर नारि सुमंगल गाई।सरस राग बाजहिं सहनाई।।
घंट घंटि धुनि बरनि न जाहीं।सरव करहिं पाइक फहराहीं।।
करहिं बिदूषक कौतुक नाना।हास कुसल कल गान सुजाना।।
sahita basiṣṭha soha nṛpa kaiseṁ |sura gura saṁga puraṁdara jaiseṁ ||
kari kula rīti beda bidhi rāū |dekhi sabahi saba bhā̃ti banāū ||
sumiri rāmu gura āyasu pāī |cale mahīpati saṁkha bajāī ||
haraṣe bibudha biloki barātā |baraṣahiṁ sumana sumaṁgala dātā ||
bhayau kolāhala haya gaya gāje |byoma barāta bājane bāje ||
sura nara nāri sumaṁgala gāī |sarasa rāga bājahiṁ sahanāī ||
ghaṁṭa ghaṁṭi dhuni barani na jāhīṁ |sarava karahiṁ pāika phaharāhīṁ ||
karahiṁ bidūṣaka kautuka nānā |hāsa kusala kala gāna sujānā ||
ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់រុងរឿងខណៈគង់ជិតព្រះវសិស្ត ដូចព្រះឥន្ទ្ររុងរឿងខណៈគង់ជិតព្រះព្រហ្មស្បតិ គ្រូនៃទេវតាដែរ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ប្រព្រឹត្តតាមប្រពៃណីត្រកូល និងពិធីតាមគម្ពីរវេទ ហើយទតឃើញថាអ្វីៗទាំងអស់បានរៀបចំល្អគ្រប់បែបយ៉ាងហើយក៏ទ្រង់ពេញព្រះទ័យ រំលឹកដល់ព្រះរាម និងបានទទួលព្រះបញ្ជាពីគ្រូហើយ អ្នកក្សត្រនៃផែនដីក៏ចេញដំណើរ ហើយស័ង្ខក៏ត្រូវបានផ្លុំឡើង ទេវតាត្រេកអរនៅពេលឃើញក្បួនមង្គលការ ហើយបានបង្អុរផ្កា ជាអ្នកប្រទានមង្គលទាំងពួង មានសំឡេងហឹងស្ទះកើតឡើង សេះស្រែក និងដំរីហ៊ោ ហើយនៅក្នុងអាកាស និងក្នុងក្បួនមង្គលការ គ្រឿងភ្លេងក៏លេងឡើង ទេវតា មនុស្ស និងស្ត្រីច្រៀងចម្រៀងមង្គល ហើយស្រឡៃលេងសំឡេងពីរោះរីករាយ សំឡេងក្លឹងធំ និងក្លឹងតូចមិនអាចពណ៌នាបាន ទាហានថ្មើរជើងស្រែកហ៊ោ និងបក់ទង់ អ្នកកំប្លែងលេងកំប្លែងផ្សេងៗ ឈ្លាសវៃក្នុងការបង្កសំណើច និងជំនាញក្នុងចម្រៀងពីរោះ
ទោហា 302
तुरग नचावहिं कुँअर बर अकनि मृदंग निसान।नागर नट चितवहिं चकित डगहिं न ताल बँधान।।302।।
turaga nacāvahiṁ kũara bara akani mṛdaṁga nisāna |nāgara naṭa citavahiṁ cakita ḍagahiṁ na tāla bãdhāna ||302||
ព្រះកុមារថ្លៃទ្រង់បង្ហាញ់សេះឱ្យរាំតាមចង្វាក់រនងគងនិងស្គរ នាស្សីនិងតារាភាពវិជ្ជាកម្មទាំងឡាយមើលដោយការភ្ញាក់ផ្អើល ដោយសេះមិនដែលវឹងពីចង្វាក់នៃភ្លេងឡើយ
ចៅបៃ 303.1-4
बनइ न बरनत बनी बराता।होहिं सगुन सुंदर सुभदाता।।
चारा चाषु बाम दिसि लेई।मनहुँ सकल मंगल कहि देई।।
दाहिन काग सुखेत सुहावा।नकुल दरसु सब काहूँ पावा।।
सानुकूल बह त्रिबिध बयारी।सघट सवाल आव बर नारी।।
लोवा फिरि फिरि दरसु देखावा।सुरभी सनमुख सिसुहि पिआवा।।
मृगमाला फिरि दाहिनि आई।मंगल गन जनु दीन्हि देखाई।।
छेमकरी कह छेम बिसेषी।स्यामा बाम सुतरु पर देखी।।
सनमुख आयउ दधि अरु मीना।कर पुस्तक दुइ बिप्र प्रबीना।।
banai na baranata banī barātā |hohiṁ saguna suṁdara subhadātā ||
cārā cāṣu bāma disi leī |manahũ sakala maṁgala kahi deī ||
dāhina kāga sukheta suhāvā |nakula darasu saba kāhū̃ pāvā ||
sānukūla baha tribidha bayārī |saghaṭa savāla āva bara nārī ||
lovā phiri phiri darasu dekhāvā |surabhī sanamukha sisuhi piāvā ||
mṛgamālā phiri dāhini āī |maṁgala gana janu dīnhi dekhāī ||
chemakarī kaha chema biseṣī |syāmā bāma sutaru para dekhī ||
sanamukha āyau dadhi aru mīnā |kara pustaka dui bipra prabīnā ||
រណភ័ណ្ឌអាពាហ៍ពិពាហ៍មិនអាចពណ៌នាបាន លក្ខណសញ្ញាដ៏ស្អាតស្អំបានបង្ហាញឡើង នាំនូវសិរីសួស្តីមកឲ្យ បក្សីពណ៌ខៀវចាប់ចំណីនៅទិសឆ្វេង ដូចជាកំពុងប្រកាសនូវមង្គលទាំងពួង នៅទិសស្ដាំ ក្នុងស្រែចំការដ៏ស្អាត ក្អែកបានបង្ហាញខ្លួនយ៉ាងពេញចិត្ត ហើយអ្នកទាំងអស់គ្នាបានឃើញសត្វណុកុល ខ្យល់បក់យ៉ាងអំណោយផល ត្រជាក់ ទន់ភ្លន់ និងក្លិនក្រអូប ស្ត្រីស្អាតម្នាក់បានដើរកាត់មកជាមួយក្អមទឹកពេញ និងកូនតូច សត្វចចក់បានបង្ហាញខ្លួនម្ដងហើយម្ដងទៀត ហើយគោឈរមុខទៅរកពួកគេ ហើយឲ្យកូនគោបៅទឹកនោម ហ្វូងសត្វក្ដាន់បានវិលមកទិសស្ដាំ ដូចជាកំពុងបង្ហាញនូវលក្ខណសញ្ញាមង្គលជាច្រើន សត្វស្នាបានហៅឡើងនូវសេចក្ដីសន្យាពិសេសអំពីសុខភាព ហើយសត្វស្យាមាបានបង្ហាញខ្លួននៅលើដើមឈើស្អាតនៅទិសឆ្វេង បុរសម្នាក់ដែលមានទឹកដោះគោស្រស់ និងត្រីបានមកជួប ហើយព្រាហ្មណ៍ដែលមានចំណេះដឹងពីររូបបានមកជាមួយសៀវភៅក្នុងដៃ
ទោហា 303
मंगलमय कल्यानमय अभिमत फल दातार।जनु सब साचे होन हित भए सगुन एक बार।।303।।
maṁgalamaya kalyānamaya abhimata phala dātāra |janu saba sāce hona hita bhae saguna eka bāra ||303||
ពេញដោយសេចក្តីមង្គល ពេញដោយសេចក្តីព្រេងល្អ អ្នកប្រទានផលដែលប្រាថ្នា ដូចជានិមិត្តសញ្ញាទាំងអស់បានក្លាយជាការពិតក្នុងពេលតែមួយដើម្បីផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់គ្រប់គ្នា។
ចៅបៃ 304.1-4
मंगल सगुन सुगम सब ताकें।सगुन ब्रह्म सुंदर सुत जाकें।।
राम सरिस बरु दुलहिनि सीता।समधी दसरथु जनकु पुनीता।।
सुनि अस ब्याहु सगुन सब नाचे।अब कीन्हे बिरंचि हम साँचे।।
एहि बिधि कीन्ह बरात पयाना।हय गय गाजहिं हने निसाना।।
आवत जानि भानुकुल केतू।सरितन्हि जनक बँधाए सेतू।।
बीच बीच बर बास बनाए।सुरपुर सरिस संपदा छाए।।
असन सयन बर बसन सुहाए।पावहिं सब निज निज मन भाए।।
नित नूतन सुख लखि अनुकूले।सकल बरातिन्ह मंदिर भूले।।
maṁgala saguna sugama saba tākeṁ |saguna brahma suṁdara suta jākeṁ ||
rāma sarisa baru dulahini sītā |samadhī dasarathu janaku punītā ||
suni asa byāhu saguna saba nāce |aba kīnhe biraṁci hama sā̃ce ||
ehi bidhi kīnha barāta payānā |haya gaya gājahiṁ hane nisānā ||
āvata jāni bhānukula ketū |saritanhi janaka bãdhāe setū ||
bīca bīca bara bāsa banāe |surapura sarisa saṁpadā chāe ||
asana sayana bara basana suhāe |pāvahiṁ saba nija nija mana bhāe ||
nita nūtana sukha lakhi anukūle |sakala barātinha maṁdira bhūle ||
មង្គល និងលក្ខណៈសុភាពទាំងអស់បានមកដល់ដោយងាយ ចំពោះអ្នកដែលបុត្រដ៏ស្អាតស្អំគឺព្រះជាម្ចាស់ដែលមានគុណលក្ខណៈ ព្រះរាមគឺជាគូស្វាមី នាងសីតាគឺជាគូភរិយា ហើយឪពុកក្មេកទាំងពីរគឺទសរថ និងជនក ជាអ្នកបរិសុទ្ធ និងបរិសុទ្ធស័ក្តិសិទ្ធិ បន្ទាប់ពីបានឮអំពីការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍បែបនេះ លក្ខណៈសុភាពទាំងអស់ក៏រាំ ហើយនិយាយថា ឥឡូវនេះ ព្រះព្រហ្មបានធ្វើឱ្យយើងក្លាយជាការពិតហើយ ដោយវិធីនេះ ក្បួនដង្ហែអាពាហ៍ពិពាហ៍បានចេញដំណើរ សេះ និងដំរីបានស្រែកហ៊ោ ហើយគ្រឿងស្គរក៏ត្រូវបានវាយ ដោយដឹងថា ទង់ជាតិនៃរាជវង្សសូរ្យកំពុងមកដល់ ជនកក៏បានឱ្យសាងសង់ស្ពានឆ្លងកាត់ទន្លេ តាមចន្លោះនៃផ្លូវ ទ្រង់បានឱ្យសាងសង់ទីសំណាក់ដ៏ល្អ ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិប្រៀបប្រដូចនឹងទីក្រុងនៃព្រះ អាហារ ទីគេង និងសម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អ ទាំងអស់ដែលស្អាតស្អំ ត្រូវបានរៀបចំ ហើយអ្នកនីមួយៗបានទទួលនូវអ្វីដែលចិត្តខ្លួនពេញចិត្ត ដោយឃើញនូវភាពសុខស្រួលថ្មីៗរាល់ថ្ងៃ ដែលសមស្របនឹងខ្លួន សមាសភាគក្បួនដង្ហែទាំងអស់ក៏ភ្លេចផ្ទះរបស់ខ្លួន
ទោហា 304
आवत जानि बरात बर सुनि गहगहे निसान।सजि गज रथ पदचर तुरग लेन चले अगवान।।304।।
āvata jāni barāta bara suni gahagahe nisāna |saji gaja ratha padacara turaga lena cale agavāna ||304||
ដោយដឹងថាក្បួនមង្គលការដ៏ឧត្តមកំពុងជិតមកដល់ និងឮសំឡេងគង់លាន់ឮ ពួកគេបានតុបតែងដំរី រថ ទាហានថ្មើរជើង និងសេះ ហើយចេញទៅទទួលស្វាគមន៍ពួកគេ។
ចៅបៃ 305.1-4
कनक कलस भरि कोपर थारा।भाजन ललित अनेक प्रकारा।।
भरे सुधासम सब पकवाने।नाना भाँति न जाहिं बखाने।।
फल अनेक बर बस्तु सुहाईं।हरषि भेंट हित भूप पठाईं।।
भूषन बसन महामनि नाना।खग मृग हय गय बहुबिधि जाना।।
मंगल सगुन सुगंध सुहाए।बहुत भाँति महिपाल पठाए।।
दधि चिउरा उपहार अपारा।भरि भरि काँवरि चले कहारा।।
अगवानन्ह जब दीखि बराता।उर आनंदु पुलक भर गाता।।
देखि बनाव सहित अगवाना।मुदित बरातिन्ह हने निसाना।।
kanaka kalasa bhari kopara thārā |bhājana lalita aneka prakārā ||
bhare sudhāsama saba pakavāne |nānā bhā̃ti na jāhiṁ bakhāne ||
phala aneka bara bastu suhāīṁ |haraṣi bheṁṭa hita bhūpa paṭhāīṁ ||
bhūṣana basana mahāmani nānā |khaga mṛga haya gaya bahubidhi jānā ||
maṁgala saguna sugaṁdha suhāe |bahuta bhā̃ti mahipāla paṭhāe ||
dadhi ciurā upahāra apārā |bhari bhari kā̃vari cale kahārā ||
agavānanha jaba dīkhi barātā |ura ānaṁdu pulaka bhara gātā ||
dekhi banāva sahita agavānā |mudita barātinha hane nisānā ||
នាំក្អារមាសដែលពេញ ព្រមដោយថាស ចាន និងភាជន៍ដ៏ល្អវិចិត្រនានា បំពេញដោយម្ហូបអាហារដ៏ផ្អែមដូចអមតៈ មានច្រើនប្រភេទណាស់មិនអាចពណ៌នាបាន ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់បញ្ជូនផ្លែឈើនានា និងវត្ថុដ៏ល្អឆើតឆាយជាច្រើនជាអំណោយត្រូនរ៉ាប់ដោយព្រះទ័យរីករាយ ទ្រង់បញ្ជូនគ្រឿងអលង្ការ សំលៀកបំពាក់ និងគ្រាប់កែវដ៏មានតម្លៃច្រើន បក្សី ក្ដាន់ សេះ ដំរី និងយានយន្តនានា ព្រះមហាក្សត្រនៃផែនដីទ្រង់បញ្ជូនវត្ថុមង្គល និមិត្តសុភមង្គល និងក្លិនក្រអូបដ៏ពេញចិត្តយ៉ាងច្រើន ដោយអំណោយដែលមិនអាចរាប់បាន ដូចជាទឹកដោះគោ និងអង្ករសំរូប អ្នកទ្រង់រ៉ាប់នានាបានចេញដំណើរ ទ្រង់រ៉ាប់ដោយរបស់ដែលពេញ ពេលក្រុមអ្នកត្រូនរ៉ាប់បានឃើញក្បួនដង្ហែអាពាហ៍ពិពាហ៍ ភាពរីករាយបានបំពេញក្នុងព្រះហឫទ័យ និងរាងកាយរង្គើដោយអារម្មណ៍ ពេលឃើញក្រុមអ្នកត្រូនរ៉ាប់ដែលមានការរៀបចំយ៉ាងស្អាតឆើត ភ្ញៀវក្នុងពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ទាំងឡាយរីករាយ និងវាយស្គរ
ទោហា 305
हरषि परसपर मिलन हित कछुक चले बगमेल।जनु आनंद समुद्र दुइ मिलत बिहाइ सुबेल।।305।।
haraṣi parasapara milana hita kachuka cale bagamela |janu ānaṁda samudra dui milata bihāi subela ||305||
ដោយភាពរីករាយ ពួកគេបានប្រញាប់ប្រញាល់ទៅមុខជាមួយគ្នា ខ្លះបានប្រណាំងទៅមុខដោយសេះដែលបន្ធូរប្រយោគ ដើម្បីជួបគ្នា ដូចជាសមុទ្រនៃភាពរីករាយពីរបានចាកចេញពីឆ្នេរ ហើយហូរមកជួបគ្នា
ចៅបៃ 306.1-4
बरषि सुमन सुर सुंदरि गावहिं।मुदित देव दुंदुभीं बजावहिं।।
बस्तु सकल राखीं नृप आगें।बिनय कीन्ह तिन्ह अति अनुरागें।।
प्रेम समेत रायँ सबु लीन्हा।भै बकसीस जाचकन्हि दीन्हा।।
करि पूजा मान्यता बड़ाई।जनवासे कहुँ चले लवाई।।
बसन बिचित्र पाँवड़े परहीं।देखि धनहु धन मदु परिहरहीं।।
अति सुंदर दीन्हेउ जनवासा।जहँ सब कहुँ सब भाँति सुपासा।।
जानी सियँ बरात पुर आई।कछु निज महिमा प्रगटि जनाई।।
हृदयँ सुमिरि सब सिद्धि बोलाई।भूप पहुनई करन पठाई।।
baraṣi sumana sura suṁdari gāvahiṁ |mudita deva duṁdubhīṁ bajāvahiṁ ||
bastu sakala rākhīṁ nṛpa āgeṁ |binaya kīnha tinha ati anurāgeṁ ||
prema sameta rāyã sabu līnhā |bhai bakasīsa jācakanhi dīnhā ||
kari pūjā mānyatā baṛāī |janavāse kahũ cale lavāī ||
basana bicitra pā̃vaṛe parahīṁ |dekhi dhanahu dhana madu pariharahīṁ ||
ati suṁdara dīnheu janavāsā |jahã saba kahũ saba bhā̃ti supāsā ||
jānī siyã barāta pura āī |kachu nija mahimā pragaṭi janāī ||
hṛdayã sumiri saba siddhi bolāī |bhūpa pahunaī karana paṭhāī ||
ទេវតាស្រីបក់ផ្កាច្រៀង និងព្រះទេវតាដែលពេញដោយអំណរបានវាយស្គរធំ ពួកទ្រង់បានដាក់របស់ទាំងអស់មុខព្រះរាជា និងបានធ្វើការបូជាដោយភាពជ្រះថ្លាជ្រាលជ្រំ ព្រះរាជាទ្រង់ទទួលយកអ្វីៗទាំងអស់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយទ្រង់ប្រគល់ជាទានដល់អ្នកសូកទាន បន្ទាប់ពីបូជាកិត្តិយស ការគោរព និងការសរសើរ ពួកទ្រង់បាននាំទ្រង់ទៅកាន់លំនៅដែលត្រូវបានត្រៀមសម្រាប់ក្រុមអភិសម្ព័ន្ធ ក្រណាត់ដ៏ស្រស់ស្អាតត្រូវបានបង្កបង្កើតសម្រាប់ដើរ ហើយពេលឃើញទៅ សូម្បីតែព្រះនៃទ្រព្យសម្បត្តិក៏បោះបង់ចោលមានភាពរួសរាយ ពួកទ្រង់បានផ្តល់លំនៅដ៏ស្អាតបំផុត ដែលគ្រប់គ្នាមានភាពស្រួលស្រាលគ្រប់បែបយ៉ាង នាងសីតាបានដឹងថាក្រុមអភិសម្ព័ន្ធបានមកដល់ទីក្រុង ហើយនាងបានបង្ហាញអំណាចរបស់ខ្លួនបន្តិចបន្តួច ដោយរំលឹកព្រះសិទ្ធិទាំងអស់ក្នុងព្រះហឫទ័យ នាងបានហៅពួកទ្រង់មក និងបញ្ជូនទៅផ្តល់ការទទួលអភិបាលដល់ព្រះរាជា
ទោហា 306
सिधि सब सिय आयसु अकनि गईं जहाँ जनवास।लिएँ संपदा सकल सुख सुरपुर भोग बिलास।।306।।
sidhi saba siya āyasu akani gaīṁ jahā̃ janavāsa |liẽ saṁpadā sakala sukha surapura bhoga bilāsa ||306||
លុះឮព្រះបញ្ជារបស់នាងសីតាហើយ ពួកសិទ្ធិទាំងអស់ក៏ចូលទៅកាន់ទីសំណាក់របស់គណៈមហាជន ដោយនាំយកទ្រព្យសម្បត្តិ សេចក្តីសុខគ្រប់បែប និងរសជាតិនៃការរីករាយទាំងប៉ុន្មាននៃទីក្រុងទេវបុរៈ
ចៅបៃ 307.1-4
निज निज बास बिलोकि बराती।सुर सुख सकल सुलभ सब भाँती।।
बिभव भेद कछु कोउ न जाना।सकल जनक कर करहिं बखाना।।
सिय महिमा रघुनायक जानी।हरषे हृदयँ हेतु पहिचानी।।
पितु आगमनु सुनत दोउ भाई।हृदयँ न अति आनंदु अमाई।।
सकुचन्ह कहि न सकत गुरु पाहीं।पितु दरसन लालचु मन माहीं।।
बिस्वामित्र बिनय बड़ि देखी।उपजा उर संतोषु बिसेषी।।
हरषि बंधु दोउ हृदयँ लगाए।पुलक अंग अंबक जल छाए।।
चले जहाँ दसरथु जनवासे।मनहुँ सरोबर तकेउ पिआसे।।
nija nija bāsa biloki barātī |sura sukha sakala sulabha saba bhā̃tī ||
bibhava bheda kachu kou na jānā |sakala janaka kara karahiṁ bakhānā ||
siya mahimā raghunāyaka jānī |haraṣe hṛdayã hetu pahicānī ||
pitu āgamanu sunata dou bhāī |hṛdayã na ati ānaṁdu amāī ||
sakucanha kahi na sakata guru pāhīṁ |pitu darasana lālacu mana māhīṁ ||
bisvāmitra binaya baṛi dekhī |upajā ura saṁtoṣu biseṣī ||
haraṣi baṁdhu dou hṛdayã lagāe |pulaka aṁga aṁbaka jala chāe ||
cale jahā̃ dasarathu janavāse |manahũ sarobara takeu piāse ||
ពេលភ្ញៀវមង្គលការបានឃើញទីសំណាក់របស់ខ្លួន ក៏បានឃើញសេចក្ដីសុខទាំងប៉ុន្មានរបស់ទេវតាមានដោយងាយគ្រប់បែបយ៉ាង គ្មាននរណាដឹងអាថ៌កំបាំងនៃការរុងរឿងនេះទាល់តែសោះ គ្រប់គ្នាតែងសរសើរជនកៈ ព្រះបរមក្សត្រនៃរាហូ ទ្រង់ជ្រាបថាជាមហិមារបស់នាងសីតា ទ្រង់ស្គាល់ហេតុហើយទ្រង់ត្រេកអរក្នុងព្រះហឫទ័យ ពេលព្រះអនុជទាំងពីរបានឮថាព្រះបិតាមកដល់ ព្រះហឫទ័យមិនអាចទ្រាំនូវសេចក្ដីអំណរសប្បាយដ៏ធំបាន ដោយការខ្មាសអៀនមិនអាចនិយាយទៅកាន់គ្រូបាន ប៉ុន្តែក្នុងចិត្តមានសេចក្ដីប្រាថ្នាចង់ឃើញព្រះបិតា ព្រះវិស្វាមិត្របានឃើញសេចក្ដីស្លូតប្រយ័ត្នដ៏ធំ សេចក្ដីពេញចិត្តពិសេសក៏កើតឡើងក្នុងព្រះហឫទ័យ ទ្រង់ត្រេកអរទ្រង់ឱបព្រះអនុជទាំងពីរជាប់នឹងព្រះហឫទ័យ ព្រះកាយពោរពោក ព្រះនេត្រពេញដោយទឹកភ្នែក ទ្រង់ចេញទៅកាន់ទីដែលទសរថគង់នៅ ដូចមនុស្សស្រេកទឹកបានឃើញស្រះទឹក
ទោហា 307
भूप बिलोके जबहिं मुनि आवत सुतन्ह समेत।उठे हरषि सुखसिंधु महुँ चले थाह सी लेत।।307।।
bhūpa biloke jabahiṁ muni āvata sutanha sameta |uṭhe haraṣi sukhasiṁdhu mahũ cale thāha sī leta ||307||
កាលព្រះរាជាបានឃើញព្រះមុនីកំពុងមកដល់ជាមួយនឹងព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយ ទ្រង់បានក្រោកឡើងដោយត្រេកអរ ហើយបានចេញទៅទទួល ដូចជាការលោតចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រនៃសេចក្តីសុខ។
ចៅបៃ 308.1-4
मुनिहि दंडवत कीन्ह महीसा।बार बार पद रज धरि सीसा।।
कौसिक राउ लिये उर लाई।कहि असीस पूछी कुसलाई।।
पुनि दंडवत करत दोउ भाई।देखि नृपति उर सुखु न समाई।।
सुत हियँ लाइ दुसह दुख मेटे।मृतक सरीर प्रान जनु भेंटे।।
पुनि बसिष्ठ पद सिर तिन्ह नाए।प्रेम मुदित मुनिबर उर लाए।।
बिप्र बृंद बंदे दुहुँ भाईं।मन भावती असीसें पाईं।।
भरत सहानुज कीन्ह प्रनामा।लिए उठाइ लाइ उर रामा।।
हरषे लखन देखि दोउ भ्राता।मिले प्रेम परिपूरित गाता।।
munihi daṁḍavata kīnha mahīsā |bāra bāra pada raja dhari sīsā ||
kausika rāu liye ura lāī |kahi asīsa pūchī kusalāī ||
puni daṁḍavata karata dou bhāī |dekhi nṛpati ura sukhu na samāī ||
suta hiyã lāi dusaha dukha meṭe |mṛtaka sarīra prāna janu bheṁṭe ||
puni basiṣṭha pada sira tinha nāe |prema mudita munibara ura lāe ||
bipra bṛṁda baṁde duhũ bhāīṁ |mana bhāvatī asīseṁ pāīṁ ||
bharata sahānuja kīnha pranāmā |lie uṭhāi lāi ura rāmā ||
haraṣe lakhana dekhi dou bhrātā |mile prema paripūrita gātā ||
ព្រះរាជាបានធ្វើការគោរពដល់ព្រះមុនី ដោយបង្អុរព្រះសិរសាឡើងវិញៗទៅនឹងធូលីនៃព្រះបាទ។ ទ្រង់បានឱបព្រះកៅសិកទៅក្នុងព្រះហឫទ័យ បានប្រទានពរ ហើយសួរពីសុខទុក្ខ។ បន្ទាប់មកព្រះអនុជទាំងពីរបានធ្វើការគោរព ដោយឃើញដូច្នេះ ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះរាជាមិនអាចទប់សេចក្តីសុខបានទេ។ ទ្រង់បានឱបព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយទៅក្នុងព្រះហឫទ័យ ហើយបានលុបចោលនូវទុក្ខដែលមិនអាចទ្រាំបាន ដូចជាជីវិតបានត្រឡប់មកកាន់សាកសពមួយ។ បន្ទាប់មកពួកទ្រង់បានបង្អុរព្រះសិរសានៅព្រះបាទរបស់ព្រះវសិស្ឋ ព្រះមុនីជាប្រធានបានឱបពួកទ្រង់ ដោយបំពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់និងត្រេកអរ។ ព្រះអនុជទាំងពីរបានគោរពដល់សភាព្រាហ្មណ៍ ហើយបានទទួលពរដែលធ្វើឲ្យព្រះហឫទ័យត្រេកអរ។ ព្រះភរតនិងព្រះសត្រុឃ្នបានធ្វើការគោរព ព្រះរាមបានលើកពួកទ្រង់ឡើងហើយឱបទៅក្នុងព្រះហឫទ័យ។ ព្រះលក្ស្មណ៍បានត្រេកអរដោយឃើញព្រះអនុជទាំងពីរ ព្រះកាយរបស់ពួកទ្រង់បានបំពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ពេញលេញ។
ទោហា 308
पुरजन परिजन जातिजन जाचक मंत्री मीत।मिले जथाबिधि सबहि प्रभु परम कृपाल बिनीत।।308।।
purajana parijana jātijana jācaka maṁtrī mīta |mile jathābidhi sabahi prabhu parama kṛpāla binīta ||308||
ប្រជាជនក្នុងទីក្រុង អ្នកបម្រើក្នុងព្រះរាជវាំង ពួកញាតិកា អ្នកសូកសុំ ពួកមន្ត្រី និងពួកមិត្តភក្តិ: ព្រះអង្គដែលមានព្រះហឫទ័យមេត្តាករុណាខ្ពស់បំផុត និងដែលមានការធ្លាប់ធ្លោ បានជួបប្រទះគ្រប់រូប តាមវិធីដែលសមរម្យចំពោះមនុស្សម្នាក់ៗ
ចៅបៃ 309.1-4
रामहि देखि बरात जुड़ानी।प्रीति कि रीति न जाति बखानी।।
नृप समीप सोहहिं सुत चारी।जनु धन धरमादिक तनुधारी।।
सुतन्ह समेत दसरथहि देखी।मुदित नगर नर नारि बिसेषी।।
सुमन बरिसि सुर हनहिं निसाना।नाकनटीं नाचहिं करि गाना।।
सतानंद अरु बिप्र सचिव गन।मागध सूत बिदुष बंदीजन।।
सहित बरात राउ सनमाना।आयसु मागि फिरे अगवाना।।
प्रथम बरात लगन तें आई।तातें पुर प्रमोदु अधिकाई।।
ब्रह्मानंदु लोग सब लहहीं।बढ़हुँ दिवस निसि बिधि सन कहहीं।।
rāmahi dekhi barāta juṛānī |prīti ki rīti na jāti bakhānī ||
nṛpa samīpa sohahiṁ suta cārī |janu dhana dharamādika tanudhārī ||
sutanha sameta dasarathahi dekhī |mudita nagara nara nāri biseṣī ||
sumana barisi sura hanahiṁ nisānā |nākanaṭīṁ nācahiṁ kari gānā ||
satānaṁda aru bipra saciva gana |māgadha sūta biduṣa baṁdījana ||
sahita barāta rāu sanamānā |āyasu māgi phire agavānā ||
prathama barāta lagana teṁ āī |tāteṁ pura pramodu adhikāī ||
brahmānaṁdu loga saba lahahīṁ |baṛhahũ divasa nisi bidhi sana kahahīṁ ||
ពេលឃើញព្រះរាម ក្បួនអភិសេកក៏ស្ងប់ស្ងួន របៀបនៃសេចក្តីស្រឡាញ់មិនអាចពណ៌នាបាន ព្រះរាជបុត្រទាំងបួនទ្រង់ភ្លឺថ្លានៅជិតព្រះរាជា ដូចជាទ្រព្យ ធម៌ និងគោលបំណងនៃជីវិតផ្សេងៗ បានយកកាយជារូប ឃើញទសរថព្រមដោយព្រះរាជបុត្រ បុរសនិងស្ត្រីក្នុងនគរត្រេកអរជាពិសេស ទេវតាបង្អោរផ្កា និងវាយស្គរ នាងអប្សរារាំនិងច្រៀង សតានន្ទ ព្រាហ្មណ៍ ក្រុមមន្ត្រី អ្នកច្រៀងសរសើរ អ្នកប្រកាស បណ្ឌិត និងអ្នកភ្លេងតន្ត្រី ព្រះរាជាទ្រង់គោរពក្បួនអភិសេកព្រមដោយពួកគេ អ្នកដែលមកទទួលក៏សូមលាហើយត្រឡប់ទៅវិញ ក្បួនអភិសេកបានមកដល់មុនពេលកំណត់ ដូច្នេះការរីករាយក្នុងនគរក៏កាន់តែច្រើន ប្រជារាស្ត្រទាំងអស់បានទទួលសេចក្តីសុខដូចព្រះព្រហ្ម និងបួងសួងដល់ព្រះបរមសត្ថូបច្ឆាការីឱ្យថ្ងៃនិងយប់វែងជាងមុន
ទោហា 309
रामु सीय सोभा अवधि सुकृत अवधि दोउ राज।जहँ जहँ पुरजन कहहिं अस मिलि नर नारि समाज।।309।।
rāmu sīya sobhā avadhi sukṛta avadhi dou rāja |jahã jahã purajana kahahiṁ asa mili nara nāri samāja ||309||
រាម និងសីតា គឺជាទីបំផុតនៃសេចក្ដីស្អាតស្អំ ហើយស្ដេចទាំងពីរព្រះអង្គគឺជាទីបំផុតនៃគុណធម៌ កន្លែងណាដែលប្រជារាស្ត្រក្នុងទីក្រុងបានមកប្រជុំគ្នា ទាំងបុរសនិងស្ត្រីរួមគ្នា គេបាននិយាយដូច្នេះ
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में बरात-आगमन/मंगल-सगुन वर्णन का पाठ ‘मंगल-प्रवेश’ कराता है—गृह/यात्रा/विवाहादि शुभ-कर्मों में विघ्न-शमन, चित्त-प्रसन्नता, और ‘राम-दर्शन-लालसा’ (भक्ति-उत्कंठा) की वृद्धि। विशेषतः दोहा 300 (‘कबहिं देखिबे नयन भरि…’) का भाव-स्मरण दर्शन-प्रेम को स्थिर करता है।
लोक-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम) या ‘सियाराममय सब जग जानी’ जैसे नाम-स्मरण-सम्पुट जोड़े जाते हैं; कथा-गायन में ‘जय सियाराम’ ध्रुवक (refrain) भी प्रचलित है। (यह क्षेत्र/सम्प्रदाय के अनुसार बदलता है।)
Ask anything about Prakarana 31 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
