Prakarana 12
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा से जिज्ञासा’ की सीढ़ी। बालकाण्ड मन के भीतर भक्ति का प्रथम अंकुर है—जहाँ साधक प्रश्न करता है, संशय को स्वीकार कर गुरु-वाणी के आगे रखता है, और निर्गुण–सगुण के झगड़े से ऊपर उठकर ‘राम’ को सत्य-चेतन-आनन्द रूप में धारण करता है। यहाँ कथा-रस का लक्ष्य केवल इतिहास नहीं, ‘मोह-भ्रम’ का निवारण है; इसलिए यह खण्ड साधक को नाम, रूप, लीला, और तत्त्व—चारों की एकता में स्थापित करता है।
នៅទីនេះ អារតីរបស់ឧមា គឺភាពចល័តខាងវិញ្ញាណរបស់នាង កើតឡើងជាសំណួរ សុំឲ្យពណ៌នាឱ្យពេញលេញ៖ ការយាងចុះមករបស់រាមា អាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ព្រះអង្គ ការគង់នៅក្នុងព្រៃ ការសម្លាប់រាវណៈ លីលាស្តេច និងចុងក្រោយការត្រឡប់ទៅស្ថានកើត។ មុននឹងចាប់ផ្តើមរឿង ព្រះសិវៈបង្កើតសិទ្ធន្តៈ គឺគ្មានភាពខុសគ្នារវាងនិរ្គុណៈនិងសគុណៈ ឯកភាពដែលមើលមិនឃើញ កើតមិនដែល ក្លាយជាមានរូប ទាញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ភក្តី។ ការរចនារសៈ លាយបញ្ចូលគ្នានូវសាន្តៈនិងអទ្ភូតៈជាមួយសេចក្តីអាណិតចង់ដឹង៖ ភាពក្រអាមដូចបំរើស្រីរបស់ឧមា ភាពរីករាយនិងរំភើបបរិសុទ្ធរបស់ព្រះសិវៈ និងខ្សែស្រឡាយនៃរូបភាពដូចជា ព្រះអាទិត្យដែលបណ្តេញភាពងងឹតនៃមោហៈ។ ផ្នែកនេះជាទ្វារចូលទៅក្នុងមនសៈ៖ ដំបូង គុណសម្បត្តិរបស់ភក្តីដែលមានទុក្ខ បន្ទាប់មកការសួរដោយក្តីអន់ចិត្ត បន្ទាប់មកការបដិសេធពាក្យសំដីដែលបញ្ឆោតចង្អៀតដោយមោហៈ និងចុងក្រោយការបង្កើតទីពឹងក្នុងនាម។ ដូច្នេះពាលកាណ្ឌនៅទីនេះមិនមែនជាត្រឹមតែការចាប់ផ្តើមនៃរឿងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការចាប់ផ្តើមនៃការយល់ដឹងក្នុងអ្នកស្វែងរក រឿងគឺជាកប៉ាល់សង្គ្រោះ សង្សារគឺជាបក្សី និងនាមគឺជាកាំបិតដែលកាត់ស្លាបរបស់វា។
Verses
ចៅបៃ 110.1-4
जदपि जोषिता नहिं अधिकारी।दासी मन क्रम बचन तुम्हारी।।
गूढ़उ तत्व न साधु दुरावहिं।आरत अधिकारी जहँ पावहिं।।
अति आरति पूछउँ सुरराया।रघुपति कथा कहहु करि दाया।।
प्रथम सो कारन कहहु बिचारी।निर्गुन ब्रह्म सगुन बपु धारी।।
पुनि प्रभु कहहु राम अवतारा।बालचरित पुनि कहहु उदारा।।
कहहु जथा जानकी बिबाहीं।राज तजा सो दूषन काहीं।।
बन बसि कीन्हे चरित अपारा।कहहु नाथ जिमि रावन मारा।।
राज बैठि कीन्हीं बहु लीला।सकल कहहु संकर सुखलीला।।
jadapi joṣitā nahiṁ adhikārī |dāsī mana krama bacana tumhārī ||
gūṛhaü tatva na sādhu durāvahiṁ |ārata adhikārī jahaṁ pāvahiṁ ||
ati ārati pūchüṁ surarāyā |raghupati kathā kahahu kari dāyā ||
prathama so kārana kahahu bicārī |nirguṇa brahma saguṇa bapu dhārī ||
puni prabhu kahahu rāma avatārā |bālacarita puni kahahu udārā ||
kahahu jathā jānakī bibāhīṁ |rāja tajā so dūṣana kāhīṁ ||
bana basi kīnhē carita apārā |kahahu nātha jimi rāvana mārā ||
rāja baiṭhi kīnhīṁ bahu līlā |sakala kahahu saṅkara sukhalīlā ||
ទោះបីជាស្ត្រីមិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានសមត្ថកិច្ចធម្មតាក៏ដោយ ខ្ញុំជាទាសីរបស់ព្រះអង្គក្នុងចិត្ត កិរិយា និងពាក្យសំដី។ ពួកសាធុមិនលាក់បាំងគោលការណ៍ជ្រៅទេ នៅទីណាដែលពួកគេរកឃើញអ្នកដែលកំពុងទុក្ខវេទនា ពួកគេប្រទានសិទ្ធិសួរ។ ដោយទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំងខ្ញុំសួរ នៃព្រះអង្គនៃទេវៈទាំងឡាយ ដោយមេត្តាករុណា សូមនិទានរឿងរបស់ព្រះរឃុបតី។ ដំបូងសូមពិចារណា និងនិយាយពីហេតុ តើព្រះព្រហ្មគ្មានគុណលក្ខណៈបានទទួលរូបដែលមានគុណលក្ខណៈដោយរបៀបណា។ បន្ទាប់មក នៃព្រះអង្គ សូមនិទានពីការយាងចុះមករបស់ព្រះរាមា ហើយបន្ទាប់មកទៀតសូមនិទានពីកិរិយាដ៏ឧត្តមក្នុងវ័យកុមាររបស់ព្រះអង្គ។ សូមនិទានពីរបៀបដែលព្រះនាងជានកីបានរៀបអភិសោធន៍ តើដោយកំហុសអ្វីព្រះអង្គបានលាចាករាជ្យ? ដោយគង់នៅក្នុងព្រៃព្រះអង្គបានធ្វើកិរិយាមិនអស់កម្លាំង សូមនិទាន នៃព្រះម្ចាស់ ពីរបៀបដែលព្រះអង្គបានសម្លាប់រាវណៈ។ ដោយគង់លើបល្ល័ង្កព្រះអង្គបានធ្វើលីលាជាច្រើន សូមនិទានទាំងអស់ នៃព្រះសង្ករ នៃការលេងដែលប្រទានសុខនេះ។
ទោហា 110
बहुरि कहहु करुनायतन कीन्ह जो अचरज राम।प्रजा सहित रघुबंसमनि किमि गवने निज धाम।।110।।
bahuri kahahu karuṇāyatana kīnha jo acaraja rāma |prajā sahita raghubaṁsamani kimi gavane nija dhāma ||110||
សូមនិយាយតទៅទៀត ម្ចាស់ជាទីពឹងនៃការអាណិតអាសូរ ពីសិរីអាថ៌កម្មដែលព្រះរាមាបានធ្វើ ហើយរតនៈនៃវង្សរឃុបានយាងទៅកាន់លំនៅដើមរបស់ព្រះអង្គព្រមដោយប្រជារាស្ត្រយ៉ាងណា
ចៅបៃ 111.1-4
पुनि प्रभु कहहु सो तत्व बखानी।जेहिं बिग्यान मगन मुनि ग्यानी।।
भगति ग्यान बिग्यान बिरागा।पुनि सब बरनहु सहित बिभागा।।
औरउ राम रहस्य अनेका।कहहु नाथ अति बिमल बिबेका।।
जो प्रभु मैं पूछा नहि होई।सोउ दयाल राखहु जनि गोई।।
तुम्ह त्रिभुवन गुर बेद बखाना।आन जीव पाँवर का जाना।।
प्रस्न उमा कै सहज सुहाई।छल बिहीन सुनि सिव मन भाई।।
हर हियँ रामचरित सब आए।प्रेम पुलक लोचन जल छाए।।
श्रीरघुनाथ रूप उर आवा।परमानंद अमित सुख पावा।।
puni prabhu kahahu so tatva bakhānī |jehiṁ bigyāna magana muni gyānī ||
bhagati gyāna bigyāna birāgā |puni saba baranahu sahita bibhāgā ||
auru rāma rahasya anekā |kahahu nātha ati bimala bibekā ||
jo prabhu maiṁ pūchā nahi hoī |sou dayāla rākhahu jani goī ||
tumha tribhuvana gur beda bakhānā |āna jīva pā̃vara kā jānā ||
prasn umā kai sahaja suhāī |chala bihīna suni siva mana bhāī ||
hara hiyaṁ rāmacarita saba āe |prema pulaka locana jala chāe ||
śrīraghunātha rūpa ura āvā |paramānanda amita sukha pāvā ||
ម្តងទៀត ព្រះអង្គអើយ សូមពន្យល់នូវសច្ចធម៌សារៈសំខាន់នោះ ដែលតាបសទាំងឡាយ និងអ្នកប្រាជ្ញទាំងពួងបានជ្រាបចូលក្នុងប្រាជ្ញាដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។ សូមពណ៌នាអំពីភក្ដីភាព ចំណេះដឹង ប្រាជ្ញាដ៏ល្អឥតខ្ចោះ និងការមិនជាប់ជំពាក់ ហើយសូមដាក់វាចេញមកវិញ រួមទាំងការបែងចែកដ៏សមរម្យរបស់វាផង។ អាថ៌កំបាំងជាច្រើនរបស់ព្រះរាម សូមនិយាយវាទៅ អើយគ្រូ ដោយប្រាជ្ញាដ៏បរិសុទ្ធបំផុត។ ហើយអ្វីក៏ដោយ ព្រះអង្គអើយ ដែលខ្ញុំមិនទាន់បានសួរនៅឡើយ សូមកុំលាក់បាំងវាទៅ ដោយការអាណិតអាសូររបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គជាគ្រូនៃលោកទាំងបី ដែលព្រះវេទបានប្រកាសហើយ តើសត្វដទៃទៀតដែលទន់ខ្សោយអាចដឹងអ្វីបាន? សំណួររបស់ឧមាគឺស្រស់ស្អាតដោយធម្មជាតិ និងគួរឱ្យចូលចិត្ត ព្រះសិវៈបានឮហើយ ដោយគ្មានការបោកប្រាស់ ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គរីករាយ។ រឿងរាមទាំងអស់កើតឡើងក្នុងហឫទ័យរបស់ហរៈ ដោយស្នេហា ការរំភើបបានហូរកាត់ព្រះអង្គ ហើយភ្នែករបស់ព្រះអង្គត្រូវបានគ្របដោយទឹកភ្នែក។ រូបរាងរបស់ស្រីរឃុនាថបានចូលទៅក្នុងដើមទ្រូងរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គបានទទួលនូវសេចក្តីសុខដ៏ខ្ពស់បំផុត និងភាពរីករាយដែលមិនអាចវាស់បាន។
ទោហា 111
मगन ध्यानरस दंड जुग पुनि मन बाहेर कीन्ह।रघुपति चरित महेस तब हरषित बरनै लीन्ह।।111।।
magana dhyānarasa daṇḍa juga puni mana bāhera kīnha |raghupati carita mahesa taba haraṣita baranai līnha ||111||
មហេស្វរត្រូវបានជ្រាបចូលក្នុងភាពរីករាយនៃសមាធិរយៈពីរដង្ហៈ បន្ទាប់មកទ្រង់បាននាំចិត្តរបស់ទ្រង់ត្រឡប់ទៅកាន់ពិភពខាងក្រៅ ហើយដោយមានភាពរីករាយទ្រង់បានចាប់ផ្តើមរាប់រាប្រវត្តិរបស់ព្រះរាគុបតិ
ចៅបៃ 112.1-4
झूठेउ सत्य जाहि बिनु जानें।जिमि भुजंग बिनु रजु पहिचानें।।
जेहि जानें जग जाइ हेराई।जागें जथा सपन भ्रम जाई।।
बंदउँ बालरूप सोई रामू।सब सिधि सुलभ जपत जिसु नामू।।
मंगल भवन अमंगल हारी।द्रवउ सो दसरथ अजिर बिहारी।।
करि प्रनाम रामहि त्रिपुरारी।हरषि सुधा सम गिरा उचारी।।
धन्य धन्य गिरिराजकुमारी।तुम्ह समान नहिं कोउ उपकारी।।
पूँछेहु रघुपति कथा प्रसंगा।सकल लोक जग पावनि गंगा।।
तुम्ह रघुबीर चरन अनुरागी।कीन्हहु प्रस्न जगत हित लागी।।
jhūṭheu satya jāhi binu jāneṁ |jimi bhujaṅga binu raju pahicāneṁ ||
jehi jāneṁ jag jāi herāī |jāgeṁ jathā sapana bhrama jāī ||
bandauṁ bālarūpa soī rāmū |saba sidhi sulabha japata jisu nāmū ||
maṅgala bhavana amaṅgala hārī |dravau so dasaratha ajira bihārī ||
kari pranāma rāmahi tripurārī |haraṣi sudhā sama girā ucārī ||
dhanya dhanya girirājakumārī |tumha samāna nahiṁ kou upakārī ||
pūṁchehu raghupati kathā prasaṅgā |sakala loka jaga pāvani gaṅgā ||
tumha raghubīra carana anurāgī |kīnhahu prasna jagata hita lāgī ||
ដោយមិនស្គាល់ព្រះអង្គ សូម្បីតែអ្វីដែលមិនពិតក៏ត្រូវបានគេយកមកជាការពិតដែរ ដូចជាក្នុងការមិនស្គាល់ខ្សែពួរ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាពស់។ នៅពេលដែលព្រះអង្គត្រូវបានស្គាល់ ការបង្ហាញរបស់លោកីយ៍ត្រូវបានមើលឃើញតាមរយៈ ដូចជានៅពេលភ្ញាក់ឡើង ការភាន់ច្រឡំនៃក្តីសុបិន្តក៏បាត់ទៅ។ ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះរាមនោះក្នុងរូបរាងកុមារ ដែលនាមរបស់ព្រះអង្គ នៅពេលសូត្រ ធ្វើឱ្យគ្រប់គ្រឿងសំគាល់ទាំងអស់ឈ្នះដោយងាយស្រួល។ ជាលំនៅនៃសេចក្តីល្អ ជាអ្នកដកចេញនូវសេចក្តីអាក្រក់ទាំងពួង សូមមេត្តាចំពោះព្រះរាម ដែលទ្រង់គង់លេងនៅក្នុងទីធ្លារបស់ទសរថ។ បានធ្វើការគោរពចំពោះព្រះរាមហើយ ត្រីបុរារី (ព្រះសិវៈ) បាននិយាយពាក្យដែលផ្អែមល្ហែមដូចទឹកឃ្មុំ ដោយភាពរីករាយលើសលប់៖ អ្នកមានបុណ្យ អ្នកមានបុណ្យ អើយកូនស្រីរបស់ស្តេចភ្នំ គ្មានអ្នកធ្វើប្រយោជន៍ណាស្មើនឹងអ្នកទេ។ អ្នកបានសួរអំពីឱកាសនៃរឿងរបស់រឃុបតី ដែលជាគង្គាដែលធ្វើឱ្យលោកទាំងមូលបរិសុទ្ធ។ អ្នកជាអ្នកភក្ដីចំពោះព្រះបាទរបស់វីរបុរសនៃវង្សរឃុ អ្នកបានលើកសំណួរនេះឡើងដើម្បីផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ចក្រវាឡ។
ទោហា 112
रामकृपा तें पारबति सपनेहुँ तव मन माहिं।सोक मोह संदेह भ्रम मम बिचार कछु नाहिं।।112।।
rāmakṛpā teṃ pārabati sapanehuṃ tava mana māhiṃ |śoka moha saṃdeha bhrama mama bicāra kachu nāhiṃ ||112||
ដោយព្រះគុណរបស់ស្រីរាម អើយបារវតី នៅក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់អ្នកនឹងកើតឡើង សូម្បីតែក្នុងក្តីសុបិន្តក៏ដោយ នូវទុក្ខ ការភាន់ច្រឡំ សេចក្តីសង្ស័យ ឬការវង្វេង៖ នេះគឺជាការជឿជាក់ដែលខ្ញុំបានតាំងចិត្ត។
ចៅបៃ 113.1-4
तदपि असंका कीन्हिहु सोई।कहत सुनत सब कर हित होई।।
जिन्ह हरि कथा सुनी नहिं काना।श्रवन रंध्र अहिभवन समाना।।
नयनन्हि संत दरस नहिं देखा।लोचन मोरपंख कर लेखा।।
ते सिर कटु तुंबरि समतूला।जे न नमत हरि गुर पद मूला।।
जिन्ह हरिभगति हृदयँ नहिं आनी।जीवत सव समान तेइ प्रानी।।
जो नहिं करइ राम गुन गाना।जीह सो दादुर जीह समाना।।
कुलिस कठोर निठुर सोइ छाती।सुनि हरिचरित न जो हरषाती।।
गिरिजा सुनहु राम कै लीला।सुर हित दनुज बिमोहनसीला।।
tadapi asaṅkā kīnhihu soī |kahata sunata saba kara hita hoī ||
jinha hari kathā sunī nahiṁ kānā |śravaṇa raṁdhra ahi-bhavana samānā ||
nayananhi saṁta darasa nahiṁ dekhā |locana mora-paṅkha kara lekhā ||
te sira kaṭu tuṁbarī sama tūlā |je na namata hari gura pada mūlā ||
jinha hari-bhagati hṛdayaṁ nahiṁ ānī |jīvata sava samāna tei prānī ||
jo nahiṁ karai rāma guna gānā |jīha so dādura jīha samānā ||
kulisa kaṭhora niṭhura soi chātī |suni hari-carita na jo haraṣātī ||
girijā sunahu rāma kai līlā |sura hita danuja bimo hana-sīlā ||
ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ លោកបានលើកសេចក្តីសង្ស័យនោះឡើង ហើយការនិយាយនិងការស្តាប់រឿងនេះនឹងនាំផលប្រយោជន៍ដល់អ្នកទាំងអស់គ្នា។ ត្រចៀកដែលមិនដែលបានស្តាប់រឿងរបស់ព្រះហរិ រន្ធត្រចៀកទាំងនោះក៏ដូចជារន្ធពស់។ ភ្នែកដែលមិនដែលបានឃើញទិដ្ឋភាពនៃពួកសន្តៈ ក៏ត្រូវគណនាដូចជាភ្នែកលើស្លាបពងក្រពើ។ ក្បាលណាដែលមិនក្រាបថ្វាយបង្គំនៅព្រះបាទនៃព្រះហរិនិងគ្រូ ក៏ដូចជាផលម្រឹក។ អ្នកណាមិនបាននាំភក្ដីភាពចំពោះព្រះហរិចូលក្នុងបេះដូង ទោះរស់នៅក៏ដូចជាសាកសព។ អណ្តាតដែលមិនច្រៀងគុណធម៌នៃព្រះរាម អណ្តាតនោះក៏ដូចជាអណ្តាតរបស់កង្កែប។ រឹងដូចផ្គរលាន់និងគ្មានសេចក្តីអាណិត គឺដើមទ្រូងណាដែលបានស្តាប់កិរិយារបស់ព្រះហរិហើយមិនត្រេកអរ។ ស្តាប់ចុះ ព្រះគិរីជា អំពីលីលារបស់ព្រះរាម ដែលមានសភាពនាំប្រយោជន៍ដល់ពួកទេវតា និងធ្វើឱ្យពួកអសុរវង្វេង។
ទោហា 113
रामकथा सुरधेनु सम सेवत सब सुख दानि।सतसमाज सुरलोक सब को न सुनै अस जानि।।113।।
rāmakathā suradhenu sama sevata saba sukha dāni |satsamāja suraloka saba ko na sunai asa jāni ||113||
រឿងរាមាគឺដូចជាគោកាមធេនុ នៅពេលដែលបម្រើ វាផ្តល់នូវសេចក្តីសុខគ្រប់ប្រភេទ សភានៃពួកសន្តគឺជាស្ថានសួគ៌ទាំងអស់ ដឹងដូច្នេះហើយ នរណាម្នាក់នឹងមិនស្តាប់ទេ?
ចៅបៃ 114.1-4
रामकथा सुंदर कर तारी।संसय बिहग उडावनिहारी।।
रामकथा कलि बिटप कुठारी।सादर सुनु गिरिराजकुमारी।।
राम नाम गुन चरित सुहाए।जनम करम अगनित श्रुति गाए।।
जथा अनंत राम भगवाना।तथा कथा कीरति गुन नाना।।
तदपि जथा श्रुत जसि मति मोरी।कहिहउँ देखि प्रीति अति तोरी।।
उमा प्रस्न तव सहज सुहाई।सुखद संतसंमत मोहि भाई।।
एक बात नहि मोहि सोहानी।जदपि मोह बस कहेहु भवानी।।
तुम जो कहा राम कोउ आना।जेहि श्रुति गाव धरहिं मुनि ध्याना।।
rāmakathā sundara kara tārī |saṃsaya bihaga uḍāvani-hārī ||
rāmakathā kali biṭapa kuṭhārī |sādara sunu girirāja-kumārī ||
rāma nāma guna carita suhāe |janama karama aganita śruti gāe ||
jathā anaṃta rāma bhagavānā |tathā kathā kīrati guna nānā ||
tadapi jathā śruta jasī mati morī |kahihaũ dekhi prīti ati torī ||
umā prasna tava sahaja suhāī |sukhada saṃta-saṃmata mohi bhāī ||
eka bāta nahi mohi sohānī |jadapi moha-basa kahehu bhavānī ||
tuma jo kahā rāma kou ānā |jehi śruti gāva dharahĩ muni dhyānā ||
រឿងរបស់ព្រះរាមគឺស្រស់ស្អាត និងជួយសង្គ្រោះ វាធ្វើឱ្យបក្សីនៃសេចក្តីសង្ស័យហើរទៅ។ រឿងរបស់ព្រះរាមគឺជាក្រដាសមុខព្រះដែលកាត់នូវមែកឈើនៃអំពើអាក្រក់នៃកលី សូមស្តាប់វាដោយគោរពអើយកូនស្រីរបស់ស្តេចភ្នំ។ នាមរបស់ព្រះរាម គុណធម៌របស់ព្រះអង្គ និងកិច្ចការរបស់ព្រះអង្គគឺសមរម្យបំផុត ព្រះវេទទាំងឡាយច្រៀងអំពីកំណើត និងកិច្ចការដែលមិនអាចរាប់បានរបស់ព្រះអង្គ។ ដូចព្រះរាមជាព្រះដ៏អស់កណ្តាប់ ក៏រឿងរបស់ព្រះអង្គ សិរីល្អរបស់ព្រះអង្គ និងគុណធម៌ដ៏ច្រើនរបស់ព្រះអង្គដូច្នោះដែរ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំនឹងនិយាយតាមអ្វីដែលខ្ញុំបានឮ និងតាមការយល់ដឹងរបស់ខ្ញុំ ដោយមើលឃើញនូវសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ខ្លាំងក្លារបស់អ្នក។ អើយឧមា សំណួររបស់អ្នកគឺស្រស់ស្អាតដោយធម្មជាតិ វាផ្តល់នូវសេចក្តីសុខ និងត្រូវបានអនុម័តដោយធម៌ទាំងឡាយ ដូច្នេះវាធ្វើឱ្យខ្ញុំចូលចិត្ត។ ប៉ុន្តែមានរឿងមួយមិនធ្វើឱ្យខ្ញុំចូលចិត្តទេ ទោះបីជានៅក្នុងការភាន់ច្រឡំអ្នកបាននិយាយវាក៏ដោយអើយភវនី៖ ដែលអ្នកបាននិយាយថាព្រះរាមគឺជា 'អ្នកដទៃម្នាក់ទៀត' ព្រះអង្គដែលព្រះវេទទាំងឡាយសរសើរ និងដែលតាបសទាំងឡាយកាន់ក្នុងការធ្វើសមាធិ។
ទោហា 114
कहहि सुनहि अस अधम नर ग्रसे जे मोह पिसाच।पाषंडी हरि पद बिमुख जानहिं झूठ न साच।।114।।
kahahi sunahi asa adhama nara grasē jē mōha pisāca |pāṣaṇḍī hari pada bimukha jānahĩ jhūṭha na sāca ||114||
បុរសអាក្រក់បែបនេះ ដែលត្រូវបានចាប់យកដោយភ្នំនៃការភាន់ច្រឡំ បន្តនិយាយ និងស្តាប់នូវការនិយាយបែបនោះ។ អ្នកបន្លំនិកាយ ដែលបែរឆ្វេងពីព្រះបាទរបស់ព្រះអម្ចាស់ មិនអាចញែកថាអ្វីជាការកុហក និងអ្វីជាការពិតបានទេ។
ចៅបៃ 115.1-4
अग्य अकोबिद अंध अभागी।काई बिषय मुकर मन लागी।।
लंपट कपटी कुटिल बिसेषी।सपनेहुँ संतसभा नहिं देखी।।
कहहिं ते बेद असंमत बानी।जिन्ह कें सूझ लाभु नहिं हानी।।
मुकर मलिन अरु नयन बिहीना।राम रूप देखहिं किमि दीना।।
जिन्ह कें अगुन न सगुन बिबेका।जल्पहिं कल्पित बचन अनेका।।
हरिमाया बस जगत भ्रमाहीं।तिन्हहि कहत कछु अघटित नाहीं।।
बातुल भूत बिबस मतवारे।ते नहिं बोलहिं बचन बिचारे।।
जिन्ह कृत महामोह मद पाना।तिन्ह कर कहा करिअ नहिं काना।।
agya akobida andha abhāgī |kāī biṣaya mukara mana lāgī ||
laṃpaṭa kapaṭī kuṭila biseṣī |sapanehũ santa-sabhā nahĩ dekhī ||
kahahĩ te beda asaṃmata bānī |jinha kẽ sūjha lābhu nahĩ hānī ||
mukara malina aru nayana bihīnā |rāma rūpa dekhahĩ kimi dīnā ||
jinha kẽ aguna na saguna bibekā |jalpahĩ kalpita bacana anekā ||
hari-māyā basa jagata bhramāhī̃ |tinhahi kahata kachu aghaṭita nāhī̃ ||
bātula bhūta bibasa matavāre |te nahĩ bolahĩ bacana bicāre ||
jinha kṛta mahāmoha mada pānā |tinha kara kahā kari-a nahĩ kānā ||
ពួកគេគឺជាអ្នកមិនដឹង មិនមានចំណេះ ឆ្វេង និងគ្មានវាសនា ភាពស្រអាបនៃវត្ថុលោកិយបានគ្របដណ្តប់កញ្ចក់នៃចិត្តរបស់ពួកគេ ពួកគេគឺជាអ្នកលោភលោល បោកប្រាស់ និងក្បត់ជាពិសេស មិនដែលបានឃើញសភានៃសិស្សសិទ្ធីទោះបីតែក្នុងក្តីស្នេហ៍ ពួកគេនិយាយពាក្យដែលគម្ពីរវេទមិនយល់ព្រម ព្រោះពួកគេមិនដឹងប្រយោជន៍ឬការខាតបង់ កញ្ចក់របស់ពួកគេប្រឡាក់ និងគ្មានភ្នែក អ្នកកំសត់បែបនេះនឹងមើលឃើញរូបរាមបានដូចម្តេច ពួកគេគ្មានបញ្ញាចាត់ថ្នាក់រវាងព្រះដែលគ្មានគុណធម៌និងព្រះដែលមានគុណធម៌ ហើយនិយាយពាក្យដែលបង្កើតឡើងច្រើន ក្រោមអំណាចមាយារបស់ហរិ ពួកគេរង្គាត់ស្រពន់ក្នុងពិភពលោក ការនិយាយអ្វីអំពីពួកគេមិនមានអ្វីមិនសមរម្យទេ អ្នកដែលគ្មានផ្លូវជួយដូចអ្នកដែលខ្យល់វិហង្សាចូលកាន់កាប់ឬខ្មាចូលកាន់កាប់ និងស្រវឹង មិននិយាយពាក្យបន្ទាប់ពីការពិចារណា អ្នកដែលបានផឹកថ្នាំនៃការភ្ញាក់ផ្អើលធំនិងការថ្លើមថ្លាគួរឱ្យមិនស្តាប់អ្វីដែលពួកគេនិយាយ
សោរឋា 115
अस निज हृदयँ बिचारि तजु संसय भजु राम पद।सुनु गिरिराज कुमारि भ्रम तम रबि कर बचन मम।।115।।
asa nija hṛdaya̐ bicāri taju saṃsaya bhaju rāma pada |sunu girirāja kumāri bhrama tama rabi kara bacana mama ||115||
ពិចារណានៅក្នុងចិត្តរបស់អ្នក ហើយបោះបង់ចោលនូវការសង្ស័យទាំងឡាយ; ថ្វាយបង្គំព្រះបាទទាំងពីររបស់ព្រះរាម។ ស្តាប់ខ្ញុំណាកូនស្រីរបស់ស្តេចភ្នំ: ពាក្យរបស់ខ្ញុំដូចជាកាំរស្មីនៃព្រះអាទិត្យ ដែលបណ្តេញចេញនូវភាពងងឹតនៃការភាន់ច្រឡំ។
ចៅបៃ 116.1-4
सगुनहि अगुनहि नहिं कछु भेदा।गावहिं मुनि पुरान बुध बेदा।।
अगुन अरुप अलख अज जोई।भगत प्रेम बस सगुन सो होई।।
जो गुन रहित सगुन सोइ कैसें।जलु हिम उपल बिलग नहिं जैसें।।
जासु नाम भ्रम तिमिर पतंगा।तेहि किमि कहिअ बिमोह प्रसंगा।।
राम सच्चिदानंद दिनेसा।नहिं तहँ मोह निसा लवलेसा।।
सहज प्रकासरुप भगवाना।नहिं तहँ पुनि बिग्यान बिहाना।।
हरष बिषाद ग्यान अग्याना।जीव धर्म अहमिति अभिमाना।।
राम ब्रह्म ब्यापक जग जाना।परमानन्द परेस पुराना।।
sagunahi agunahi nahiṁ kachu bhedā |gāvahiṁ muni purāna budha bedā ||
agun arūpa alakha aja joī |bhagata prema basa saguna so hoī ||
jo guna rahita saguna soi kaiseṁ |jalu hima upala bilaga nahiṁ jaiseṁ ||
jāsu nāma bhrama timira pataṅgā |tehi kimi kahia bimoha prasaṅgā ||
rāma saccidānanda dinesā |nahiṁ tahaṁ moha nisā lavalesā ||
sahaja prakāsarūpa bhagavānā |nahiṁ tahaṁ puni bigyāna bihānā ||
haraṣa biṣāda gyāna agyānā |jīva dharma ahamiti abhimānā ||
rāma brahma byāpaka jaga jānā |paramānanda pares purānā ||
រវាងព្រះដែលជានិរ្គុណ និងព្រះដែលជាសគុណ មិនមានភាពខុសគ្នាទេ ហើយពួកមុនី បុរាណ អ្នកប្រាជ្ញ និងវេទ ត្រូវបានគេច្រៀងថាដូច្នេះ ព្រះអង្គដែលគ្មានគុណលក្ខណៈ គ្មានរូប មើលមិនឃើញ និងមិនកើត ក្លាយជាមានគុណលក្ខណៈដោយសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ភក្ត ព្រះអង្គដែលគ្មានគុណលក្ខណៈ ដូចម្ដេចបានជាដូចគ្នានឹងព្រះអង្គដែលមានគុណលក្ខណៈ ដូចទឹក និងទឹកកក ឬទឹកករមិនខុសគ្នាយ៉ាងនោះ ព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គគឺជាព្រះអាទិត្យចំពោះភាពងងឹតនៃការភ្លាំងស្មារតី តើនឹងនិយាយពីការភ្លាំងស្មារតីចំពោះព្រះអង្គបានដូចម្ដេច ព្រះរាមគឺសច្ច ចិត្ត អានន្ទ ព្រះអាទិត្យនៃថ្ងៃ នៅក្នុងព្រះអង្គមិនមានដាននៃយប់នៃការភ្លាំងស្មារតីទេ ព្រះភគវ័នជារូបនៃពន្លឺដោយសភាព នៅក្នុងព្រះអង្គមិនមានការកើតឡើងនៃការយល់ដឹងទេ ភាពរីករាយ ភាពសោកសៅ ការដឹង ការមិនដឹង សត្វ ធម៌ និងការប្រកាន់ថា "ខ្ញុំ" គឺជាអភិមានទាំងនេះ ព្រះរាមគឺព្រះព្រហ្មដែលគ្រប់គ្រងគ្រប់ទីកន្លែង ដូចដែលពិភពលោកដឹង ជាបរមានន្ទ ព្រះអម្ចាស់ ព្រះដែលចាស់បុរាណ
ទោហា 116
पुरुष प्रसिद्ध प्रकास निधि प्रगट परावर नाथ।रघुकुलमनि मम स्वामि सोइ कहि सिवँ नायउ माथ।।116।।
puruṣa prasiddha prakāsa nidhi pragaṭa parāvara nātha |raghukulamāni mama svāmi soi kahi sivaṁ nāyu mātha ||116||
ព្រះអង្គគឺជាបុគ្គលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដ៏ល្បីល្បាញ ជាខ្លឹមសារនៃពន្លឺ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃច្រាំងនេះ និងច្រាំងខាងក្រៅ ឥឡូវនេះបានបង្ហាញច្បាស់។ ដោយនិយាយថា 'ព្រះអង្គនោះហើយគឺជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ ជាត្បូងនៃវង្សរឃុ' ព្រះសិវៈបានថ្វាយបង្គំព្រះសិរសារបស់ព្រះអង្គ។
ចៅបៃ 117.1-4
निज भ्रम नहिं समुझहिं अग्यानी।प्रभु पर मोह धरहिं जड़ प्रानी।।
जथा गगन घन पटल निहारी।झाँपेउ मानु कहहिं कुबिचारी।।
चितव जो लोचन अंगुलि लाएँ।प्रगट जुगल ससि तेहि के भाएँ।।
उमा राम बिषइक अस मोहा।नभ तम धूम धूरि जिमि सोहा।।
बिषय करन सुर जीव समेता।सकल एक तें एक सचेता।।
सब कर परम प्रकासक जोई।राम अनादि अवधपति सोई।।
जगत प्रकास्य प्रकासक रामू।मायाधीस ग्यान गुन धामू।।
जासु सत्यता तें जड माया।भास सत्य इव मोह सहाया।।
nija bhrama nahiṃ samujhahiṃ agyānī |prabhu para moha dharahiṃ jaṛa prānī ||
jathā gagana ghana paṭala nihārī |jhā̃peu mānu kahahiṃ kubicārī ||
citava jo locana aṅguli lāeṃ |pragaṭa jugala sasi tehi ke bhāeṃ ||
umā rāma biṣaika asa mohā |nabha tama dhūma dhūri jimi sohā ||
biṣaya karana sura jīva sametā |sakala eka teṃ eka sacetā ||
saba kara parama prakāsaka joī |rāma anādi avadhapati soī ||
jagata prakāsya prakāsaka rāmū |māyādhīsa gyāna guna dhāmū ||
jāsu satyatā teṃ jaṛa māyā |bhāsa satya iva moha sahāyā ||
អ្នកមិនដឹងមិនយល់នូវអវិជ្ជារបស់ខ្លួនឯង ហើយសត្វល្ងង់ទាំងឡាយក៏ដាក់បទល្មើសនៃការភ្លេចភ្នែកទៅលើព្រះអង្គ ដូចជាអ្នកដែលមានការយល់ខុសឃើញមេឃគ្របដណ្តប់ដោយស្រទាប់ពពក ក៏និយាយថាព្រះអាទិត្យត្រូវបានគ្របដណ្តប់ ហើយដូចជាអ្នកដែលមើលដោយចុចម្រាមដៃលើភ្នែក ឃើញព្រះច័ន្ទពីរ ក៏បានបង្ហាញដល់គាត់ដូច្នេះ ឧមា ការភ្លេចភ្នែកដែលប៉ះព្រះរាមាគឺដូច្នេះ ដូចជាងងឹត ផ្សែង ឬធូលី ដែលទំនងជាបិទបាំងមេឃ អារម្មណ៍ទាំងឡាយ ឥន្ទ្រីយ៍ទាំងឡាយ ទេវតាដែលគ្រប់គ្រង និងវិញ្ញាណរួមគ្នា រាល់តួមានស្មារតីច្រើនជាងមុន ព្រះអង្គដែលជាអ្នកបំភ្លឺបំពេញនៃគ្រប់ទាំងអស់គឺព្រះរាម ដែលគ្មានដើមកំណើត ព្រះអង្គនៃអយុធ្យា ពិភពលោកគឺអ្វីដែលត្រូវបំភ្លឺ ព្រះរាមគឺអ្នកបំភ្លឺ ព្រះអង្គគឺព្រះនៃមាយា ទីកន្លែងនៃប្រាជ្ញា និងគុណធម៌ ដោយសារភាពពិតរបស់ព្រះអង្គ មាយាដែលគ្មានស្មារតី ដោយមានការភ្លេចជួយ ក៏បង្ហាញដូចជាពិតប្រាកដ
ទោហា 117
रजत सीप महुँ मास जिमि जथा भानु कर बारि।जदपि मृषा तिहुँ काल सोइ भ्रम न सकइ कोउ टारि।।117।।
rajata sīpa mahũ māsa jimi jathā bhānu kara bāri |jadapi mṛṣā tihũ kāla soi bhrama na sakai kou ṭāri ||117||
ដូចជាប្រាក់ហាក់ដូចជាបន្លឺនៅក្នុងសំបកខ្ចៅ ហើយទឹកហាក់ដូចជាបង្ហាញនៅក្នុងកាំរស្មីនៃព្រះអាទិត្យ ទោះបីជាវត្ថុទាំងនេះមិនពិតក្នុងគ្រប់ពេលវេលាក៏ដោយ ក៏ដូច្នោះដែរ នៅពេលដែលការភាន់ច្រឡំនោះបានកើតឡើង គ្មាននរណាអាចបណ្តេញវាចេញបានដោយងាយទេ។
ចៅបៃ 118.1-4
एहि बिधि जग हरि आश्रित रहई।जदपि असत्य देत दुख अहई।।
जौं सपनें सिर काटै कोई।बिनु जागें न दूरि दुख होई।।
जासु कृपाँ अस भ्रम मिटि जाई।गिरिजा सोइ कृपाल रघुराई।।
आदि अंत कोउ जासु न पावा।मति अनुमानि निगम अस गावा।।
बिनु पद चलइ सुनइ बिनु काना।कर बिनु करम करइ बिधि नाना।।
आनन रहित सकल रस भोगी।बिनु बानी बकता बड़ जोगी।।
तनु बिनु परस नयन बिनु देखा।ग्रहइ घ्रान बिनु बास असेषा।।
असि सब भाँति अलौकिक करनी।महिमा जासु जाइ नहिं बरनी।।
ehi bidhi jag hari āśrita rahaī |jadapi asatya deta dukha ahaī ||
jauṁ sapanẽ sir kāṭai koī |binu jāgẽ na dūri dukha hoī ||
jāsu kṛpā̃ asa bhrama miṭi jāī |girijā soi kṛpāla raghurāī ||
ādi anta kou jāsu na pāvā |mati anumāni nigama asa gāvā ||
binu pada calai sunai binu kānā |kara binu karama karai bidhi nānā ||
ānana rahita sakala rasa bhogī |binu bānī bakatā baṛa jogī ||
tanu binu parasa nayana binu dekhā |grahai ghrāna binu bāsa aśeṣā ||
asi saba bhā̃ti alaukika karanī |mahimā jāsu jāi nahiṁ baranī ||
ដូច្នេះពិភពលោកស្ថិតនៅ ដោយយកជម្រកនៅក្នុងព្រះអម្ចាស់ ទោះបីជាអ្វីដែលមិនពិតនៅតែផ្តល់នូវបទពិសោធន៍នៃទុក្ខព្រួយក៏ដោយ។ ប្រសិនបើក្នុងគំនូរនរណាម្នាក់ត្រូវបានកាត់ក្បាល ទុក្ខព្រួយមិនចេញទេបើគ្មានការភ្ញាក់។ ដោយសារព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គ ការភាន់ច្រឡំបែបនេះត្រូវបានលុបបំបាត់ចេញ នាងគិរីជា ព្រះអម្ចាស់ដែលមានព្រះហឫទ័យសប្បុរសនោះគឺព្រះរឃុរាយ។ គ្មាននរណារកឃើញនូវការចាប់ផ្តើម ឬទីបញ្ចប់របស់ព្រះអង្គទេ; គម្ពីរទាំងឡាយបានច្រៀងដូច្នេះ លើសពីការស្មានរបស់មនុស្សធម្មតា។ គ្មានជើងព្រះអង្គដើរ; គ្មានត្រចៀកព្រះអង្គលឺ; គ្មានដៃព្រះអង្គធ្វើការងារជាច្រើនប្រភេទ។ គ្មានមាត់ព្រះអង្គភ្ញាក់រសជាតិទាំងអស់; គ្មានសំឡេងព្រះអង្គជាគ្រូដ៏អស្ចារ្យ ជាយោគីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ គ្មានរាងកាយព្រះអង្គប៉ះ; គ្មានភ្នែកព្រះអង្គមើលឃើញ; គ្មានច្រមុះព្រះអង្គយល់ដឹងពីក្លិនទាំងអស់។ គ្រប់វិធីនៃការធ្វើរបស់ព្រះអង្គគឺអស្ចារ្យលើសពីពិភពលោក; សិរីល្អរបស់ព្រះអង្គមិនអាចបរិយាយបានដោយសមរម្យទេ។
ទោហា 118
जेहि इमि गावहि बेद बुध जाहि धरहिं मुनि ध्यान।सोइ दसरथ सुत भगत हित कोसलपति भगवान।।118।।
jehi imi gāvahi beda budha jāhi dharahĩ muni dhyāna |soi dasaratha suta bhagata hita kosalapati bhagavāna ||118||
ព្រះអង្គដែលគម្ពីរទាំងឡាយ និងអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយសរសើរតាមរបៀបជាច្រើន ហើយដែលអ្នកឃើញទាំងឡាយតែងតែកាន់ក្នុងការធ្វើសមាធិ ព្រះអង្គនោះ ជាអម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នោះហើយ បានបង្ហាញខ្លួនជាបុត្ររបស់ទសរថ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃកោសលៈ ដើម្បីផ្តល់សុខដល់ភក្តីទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គ។
ចៅបៃ 119.1-4
कासीं मरत जंतु अवलोकी।जासु नाम बल करउँ बिसोकी।।
सोइ प्रभु मोर चराचर स्वामी।रघुबर सब उर अंतरजामी।।
बिबसहुँ जासु नाम नर कहहीं।जनम अनेक रचित अघ दहहीं।।
सादर सुमिरन जे नर करहीं।भव बारिधि गोपद इव तरहीं।।
राम सो परमातमा भवानी।तहँ भ्रम अति अबिहित तव बानी।।
अस संसय आनत उर माहीं।ग्यान बिराग सकल गुन जाहीं।।
सुनि सिव के भ्रम भंजन बचना।मिटि गै सब कुतरक कै रचना।।
भइ रघुपति पद प्रीति प्रतीती।दारुन असंभावना बीती।।
kāsīṁ marata jantu avalokī |jāsu nāma bala karauṁ bisokī ||
soi prabhu mora carācara svāmī |raghubara saba ura antarajāmī ||
bibasahuṁ jāsu nāma nara kahaḥīṁ |janama aneka racita agha dahahīṁ ||
sādara sumirana je nara karahīṁ |bhava bāridhi gopada iva tarahīṁ ||
rāma so paramātamā bhavānī |tahaṁ bhrama ati abihita tava bānī ||
asa saṁsaya ānata ura māhīṁ |gyāna birāga sakala guna jāhīṁ ||
suni siva ke bhrama-bhañjana bacanā |miṭi gai saba kutaraka kai racanā ||
bhai raghupati pada prīti pratītī |dāruna asaṁbhāvanā bītī ||
ដោយឃើញសត្វស្លាប់នៅកាសី ដោយអានុភាពនៃព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គណាដែលខ្ញុំធ្វើឱ្យវាមិនមានទុក្ខព្រួយ ព្រះអម្ចាស់នោះហើយគឺជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំនៃអ្វីៗទាំងអស់ដែលកំពុងធ្វើចលនា និងឈរនឹង; ព្រះរឃុវរ ជាអ្នកដឹងគ្រប់បេះដូង។ ទោះបីជាមនុស្សម្នាក់និយាយព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គដោយគ្មានជំនាញក៏ដោយ វាបានដុតបំផ្លាញអំពើបាបដែលបានធ្វើតាមរយៈកំណើតជាច្រើន។ ហើយអ្នកដែលរំលឹកដល់ព្រះអង្គដោយការយកចិត្តទុកដាក់ដោយគោរព បានឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រនៃការកើតឡើងដូចជាវាគ្រាន់តែជាដានជើងរបស់គោ។ ព្រះរាមគឺជាខ្លួនដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នោះ នាងភវានី; ដូច្នេះពាក្យរបស់អ្នកនៅទីនេះគឺភាន់ច្រឡំយ៉ាងខ្លាំង និងមិនសមរម្យ។ នៅពេលដែលការសង្ស័យបែបនេះត្រូវបាននាំយកទៅក្នុងបេះដូង ចំណេះដឹង ការមិនចូលចិត្ត និងគុណធម៌ទាំងអស់ចាកចេញ។ ដោយបានឮពាក្យរបស់ព្រះសិវៈដែលបំបែកការភាន់ច្រឡំ ការរៀបចំទាំងអស់នៃហេតុផលមិនពិតត្រូវបានរំលាយ។ បន្ទាប់មកការស្រឡាញ់ និងជំនឿដ៏រឹងមាំបានកើតឡើងនៅព្រះបាទទាំងពីររបស់ព្រះរឃុបតី; អារម្មណ៍នៃការមិនអាចទៅរួចដ៏ភ័យខ្លាចបានបាត់បង់។
ទោហា 119
पुनि पुनि प्रभु पद कमल गहि जोरि पंकरुह पानि।बोली गिरिजा बचन बर मनहुँ प्रेम रस सानि।।119।।
puni puni prabhu pada kamala gahi jori paṅkaruha pāni |bolī girijā bacana bara manahũ prema rasa sāni ||119||
ម្តងហើយម្តងទៀត ដោយកាន់ព្រះបាទទាំងពីររបស់ព្រះអម្ចាស់ដូចជាផ្កាឈូករ័ត្ន ដោយដៃទាំងពីររបស់នាងដូចជាផ្កាឈូកបង្គួរបួនបានប្រកបក្នុងការអធិស្ឋាន នាងគិរីជាបាននិយាយ ពាក្យដ៏ប្រសើរបំផុត ដូចជាត្រូវបានជ្រលក់ និងរក្សាទុកដោយសារធាតុនៃការស្រឡាញ់។
Frequently Asked Questions
परम्परानुसार यह खण्ड ‘संशय-नाश’ और ‘नाम-निष्ठा’ का फल देता है: निर्गुण–सगुण विवाद, मोह-तम, और कुतर्क-रचना का क्षय; राम-नाम में दृढ़ प्रीति और ‘भव-बारिधि गोपद’ की अनुभूति। विशेषतः दोहा 113–118 की कथा-महिमा व नाम-महिमा श्रवण से सत्संग-रुचि और वैराग्य पुष्ट होता है।
सामान्य सत्संग-परम्परा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-सम्पुट) या ‘सियाराम’ का जप-सम्पुट जोड़ा जाता है; तत्त्व-निर्णय वाले पदों पर ‘राम सच्चिदानंद’/‘रघुपति कीन्हीं कृपा’ भाव से नाम-स्मरण को मुख्य माना जाता है।
Ask anything about Prakarana 12 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
