Opening the text

जनककुलवर्णनम् तथा सीतोर्मिलादानम् (Janaka’s Genealogy and the Bestowal of Sita and Urmila)
बालकाण्ड
សರ್ಗ ៧១ ជាការសន្ទនាផ្លូវការក្នុងរាជសភា។ បន្ទាប់ពីស្តាប់ពង្សាវតាររបស់អិក្ស្វាគុ រដ្ឋបាលជនក (Janaka) ឆ្លើយតបព្រះឥសីវសិષ્្ឋ (Vasiṣṭha) ហើយប្រកាសគោលការណ៍ «កញ្ញាប្រទាន» ថា នៅពេលប្រគល់កូនស្រីឲ្យរៀបការ គ្រួសារខ្ពង់ខ្ពស់គួរតែអានពង្សាវតាររបស់ខ្លួនឲ្យពេញលេញ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គរៀបរាប់ពង្សវិទេហៈ ចាប់ពីព្រះនិមិ (Nimi) ដ៏ល្បីល្បាញ បន្តទៅមិថិ (Mithi) អ្នកស្ថាបនាមិថិលា (Mithilā) និងជួរព្រះជនកជាច្រើន រហូតដល់ហ្រាស្វរោម (Hrasvaroma) ដែលមានព្រះរាជបុត្រពីរ—ជនក (អ្នកនិយាយ) និងព្រះអនុជកុសធ្វជ (Kuśadhvaja)។ ព្រះជនកពន្យល់អំពីការឡើងសោយរាជ្យ ការដកខ្លួនទៅព្រៃរបស់ព្រះបិតា និងការគ្រប់គ្រងដោយធម៌ ដោយថែរក្សាកុសធ្វជដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។ បន្ទាប់មកកើតវិបត្តិនយោបាយ៖ សុធន្វា (Sudhanvā) នៃសាងកាស្យ (Sāṅkāśya) ទាមទារធ្នូរបស់ព្រះសិវៈ និងនាងសីតា; ព្រះជនកបដិសេធ ហើយចេញសង្គ្រាមឈ្នះសម្លាប់គាត់ រួចតាំងកុសធ្វជឲ្យគ្រប់គ្រងសាងកាស្យ។ ចុងសರ್ಗ គឺការប្រកាសអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាសាធារណៈ៖ ព្រះជនកដោយព្រះហឫទ័យរីករាយ ប្រទាននាងសីតាដល់ព្រះរាម និងប្រទាននាងឧរមិលា (Ūrmilā) ដល់ព្រះលក្ខ្មណ (Lakṣmaṇa)។ ដើម្បីឲ្យពិធីមានសុពលភាពតាមច្បាប់និងព្រះវិធី ព្រះអង្គប្រកាសពាក្យប្រទានបីដង ហើយណែនាំព្រះទសរថ (Daśaratha) អំពីការធ្វើគោទាន និងពិធីបិត្រកម្ម ក៏កំណត់ពេលមង្គល—ពេលនក្ខត្រមឃៈ (Makha) រះ និងរៀបការនៅថ្ងៃទីបីក្រោមនក្ខត្រឧត្តរផល្គុនី (Uttara-Phalgunī)។
Verse 1
एवं ब्रुवाणं जनक: प्रत्युवाच कृताञ्जलि:।श्रोतुमर्हसि भद्रं ते कुलं न: परिकीर्तितम्।।।।
ព្រះជនកបានតបដោយប្រណម្យហត្ថថា៖ «សូមសេចក្តីសុខសាន្តមានដល់អ្នក។ ឥឡូវនេះ អ្នកគួរតែស្តាប់ពង្សាវតារនៃវង្សត្រកូលរបស់យើង ដូចដែលបានរៀបរាប់សืបសាន្តមក»។
Verse 2
प्रदाने हि मुनिश्रेष्ठ कुलं निरवशेषत:।वक्तव्यं कुलजातेन तन्निबोध महामुने।।।।
ឱ មុនីដ៏ប្រសើរ! នៅពេលប្រគល់កូនស្រីក្នុងពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ អ្នកកើតក្នុងវង្សត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ គួរត្រូវប្រកាសពូជពង្សវង្សត្រកូលឲ្យពេញលេញ; សូមព្រះមហាមុនី ស្តាប់ចុះ។
Verse 3
राजाऽभूत् त्रिषु लोकेषु विश्रुत स्स्वेन कर्मणा।निमि: परमधर्मात्मा सर्वसत्त्ववतां वर:।।।।
មានព្រះរាជាម្នាក់ព្រះនាម និមិ ដែលល្បីល្បាញក្នុងលោកទាំងបី ដោយសារកិច្ចការរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់; ព្រះអង្គមានចិត្តធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកមានកម្លាំងនិងគុណធម៌។
Verse 4
तस्य पुत्रोमिथिर्नाम मिथिला येन निर्मिता।प्रथमो जनको नाम जनकादप्युदावसु:।।।।
ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គមាននាម មិថិ ដែលបានស្ថាបនាទីក្រុង មិថិលា។ ព្រះអង្គជាអង្គដំបូងដែលបានទទួលគោរមងារ ‘ជនក’; ហើយពីជនកនោះ បានកើត អុទាវសុ។
Verse 5
उदावसोस्तु धर्मात्मा जातो वै नन्दिवर्धन:।नन्दिवर्धनपुत्रस्तु सुकेतुर्नाम नामत:।।।।
ពី អុទាវសុ បានកើត នន្ទិវර්ធនៈ អ្នកមានចិត្តធម៌; ហើយព្រះរាជបុត្ររបស់ នន្ទិវර්ធនៈ មាននាមថា សុគេតុ តាមនាមនោះ។
Verse 6
सुकेतोरपि धर्मात्मा देवरातो महाबल:।देवरातस्य राजर्षेर्बृहद्रथ इति स्मृत:।।।।
ពី សុគេតុ ក៏បានកើត ទេវរាត អ្នកមានចិត្តធម៌ និងមានកម្លាំងមហិមា; ហើយព្រះរាជបុត្ររបស់ រាជឫសី ទេវរាត នោះ ត្រូវបានចងចាំថា ព្រឹហទ្រថ។
Verse 7
बृहद्रथस्य शूरोऽभून्महावीर: प्रतापवान्।महावीरस्य धृतिमान् सुधृतिस्सत्यविक्रम:।।।।
ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះព្រឹហទ្រថៈ គឺមហាវីរៈ វីរបុរសដ៏អស្ចារ្យ មានតេជៈរុងរឿងដោយអំណាចក្លាហាន។ ពីមហាវីរៈ បានប្រសូត្រសុធ្រឹតិ អ្នកមានចិត្តមាំមួន និងវីរភាពឈរជាប់ក្នុងសច្ចៈ។
Verse 8
सुधृतेरपि धर्मात्मा दृष्टकेतुस्सुधार्मिक:।दृष्टकेतोस्तु राजर्षेर्हर्यश्व इति विश्रुत:।।।।
ពីសុធ្រឹតិ ក៏បានប្រសូត្រដ្រឹෂ្ដកេតុ អ្នកមានព្រលឹងប្រកបដោយធម៌ និងឈរជាប់ក្នុងធម៌យ៉ាងមាំមួន។ ហើយពីរាជឥសី ដ្រឹෂ្ដកេតុ បានកើតហរិយស្វៈ ដែលល្បីល្បាញជាទីស្គាល់។
Verse 9
हर्यश्वस्य मरु: पुत्रो मरो: पुत्र: प्रतिन्धक:।प्रतिंधकस्य धर्मात्मा राजा कीर्तिरथस्सुत:।।।।
ព្រះរាជបុត្ររបស់ ហរិយស្វៈ គឺ មរុ; ព្រះរាជបុត្ររបស់ មរុ គឺ ប្រតិន្ធកៈ។ ហើយព្រះរាជបុត្ររបស់ ប្រតិន្ធកៈ គឺព្រះមហាក្សត្រ កីរតិរថៈ អ្នកមានធម៌។
Verse 10
पुत्र: कीर्तिरथस्यापि देवमीढ इति स्मृत:।देवमीढस्य विबुधो विबुधस्य महीध्रक:।।।।
ព្រះរាជបុត្ររបស់កីរតិរថ មាននាមល្បីថា ទេវមីឌ្ឍ; ព្រះរាជបុត្ររបស់ទេវមីឌ្ឍ គឺ វិបុធ; ហើយព្រះរាជបុត្ររបស់វិបុធ គឺ មហីធ្រក។
Verse 11
महीध्रकसुतो राजा कीर्तिरातो महाबल:।कीर्तिरातस्य राजर्षेर्महारोमा व्यजायत।।।।
ពីមហីធ្រកៈ បានប្រសូត្រព្រះរាជាដ៏មានកម្លាំងមហិមា នាម កីរតិរាតៈ; ហើយពីព្រះរាជឥសី កីរតិរាតៈ នោះ បានប្រសូត មហារោមា។
Verse 12
महारोम्णस्तु धर्मात्मा स्वर्णरोमा व्यजायत।स्वर्णरोम्णस्तु राजर्षेर्ह्रस्वरोमा व्यजायत।।।।
ពីមហារោមា បានប្រសូត ស្វರ್ಣរោមា អ្នកមានព្រះហឫទ័យស្ថិតក្នុងធម៌; ហើយពីស្វರ್ಣរោមា ព្រះរាជឥសីនោះ បានប្រសូត ហ្រ្ស្វរោមា។
Verse 13
तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे धर्मज्ञस्य महात्मन:।ज्येष्ठोऽहमनुजो भ्राता मम वीर: कुशध्वज:।।।।
ចំពោះព្រះមហាក្សត្រមហាត្មា អ្នកដឹងធម៌នោះ បានមានព្រះរាជបុត្រពីរ៖ ខ្ញុំជាបងច្បង ហើយប្អូនប្រុសរបស់ខ្ញុំ គឺ កុសធ្វជៈ អ្នកក្លាហាន។
Verse 14
मां तु ज्येष्ठं पिता राज्ये सोऽभिषिच्य नराधिप:।कुशध्वजं समावेश्य भारं मयि वनं गत:।।।।
ព្រះបិតារបស់ខ្ញុំ ព្រះនរាធិប បានធ្វើពិធីអភិសេកតាំងខ្ញុំ—ជាបងច្បង—ឲ្យគ្រងរាជ្យ; ហើយបានប្រគល់កុសធ្វជៈ និងភារកិច្ចទាំងមូលឲ្យខ្ញុំ រួចព្រះអង្គសោយទិសទៅព្រៃ។
Verse 15
वृद्धे पितरि स्वर्याते धर्मेण धुरमावहम्।भ्रातरं देवसङ्काशं स्नेहात्पश्यन् कुशध्वजम्।।।।
កាលព្រះបិតាចាស់របស់ខ្ញុំបានសោយសួគ៌ទៅហើយ ខ្ញុំបានទទួលភារកិច្ចគ្រប់គ្រងដោយធម៌; ហើយដោយសេចក្តីស្នេហា ខ្ញុំបានថែរក្សាប្អូនប្រុស កុសធ្វជៈ ដែលភ្លឺរលោងដូចទេវតា។
Verse 16
कस्य चित्त्वथकालस्य साङ्काश्यादगमत्पुरात्।सुधन्वा वीर्यवान्राजा मिथिलामवरोधक:।।।।
ក្រោយពេលមួយរយៈ ព្រះរាជា សុធន្វា អ្នកមានអานุភាព បានចេញដំណើរពីក្រុង សាងកាស្យា ដោយមានបំណងឡោមព័ទ្ធ មិថិលា។
Verse 17
स च मे प्रेषयामास शैवं धनुरनुत्तमम्।सीता कन्या च पद्माक्षी मह्यं वै दीयतामिति।।।।
គាត់បានផ្ញើសារមកខ្ញុំថា៖ «សូមប្រគល់ធ្នូដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះសិវៈឲ្យខ្ញុំ ហើយសូមប្រគល់នាងសីតា កុមារីភ្នែកដូចផ្កាឈូកឲ្យខ្ញុំផង»។
Verse 18
तस्याप्रदानाद्ब्रह्मर्षे युद्धमासीन्मया सह।स हतोऽभिमुखो राजा सुधन्वा तु मया रणे।।।।
ឱ ព្រះឥសីព្រហ្ម! ព្រោះខ្ញុំមិនព្រមប្រគល់វា សង្គ្រាមបានកើតឡើងរវាងគាត់និងខ្ញុំ; ហើយក្នុងសមរភូមិ ពេលគាត់ប្រឈមមុខខ្ញុំ ព្រះរាជា សុធន្វា ត្រូវបានខ្ញុំសម្លាប់ដោយដៃខ្ញុំ។
Verse 19
निहत्य तं मुनिश्रेष्ठ सुधन्वानं नराधिपम्।साङ्काश्ये भ्रातरं वीरमभ्यषिञ्चं कुशध्वजम्।।।।
ឱ មុនីដ៏ប្រសើរ! បន្ទាប់ពីខ្ញុំបានសម្លាប់ព្រះរាជា សុធន្វា អធិរាជនៃមនុស្សនោះ ខ្ញុំបានធ្វើពិធីអភិសេកតាំងបងប្អូនប្រុសដ៏ក្លាហានរបស់ខ្ញុំ គុសធ្វជ ជាព្រះមហាក្សត្រនៅ សាងកាស្យា។
Verse 20
कनीयानेष मे भ्राता अहं ज्येष्ठो महामुने।ददामि परमप्रीतो वध्वौ ते मुनिपुङ्गव।।।।सीतां रामाय भद्रं ते ऊर्मिला लक्ष्मणाय च।
ឱ មហាមុនី! នេះជាប្អូនប្រុសក្មេងរបស់ខ្ញុំ ហើយខ្ញុំជាបងធំ។ ឱ មុនីដ៏ប្រសើរ ជាមួយនឹងសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ខ្ញុំសូមប្រគល់កូនក្រមុំទាំងពីរនេះ៖ សីតា ដល់ព្រះរាម—សូមសិរីមង្គលមានដល់លោក—ហើយ អ៊ូរមិឡា ដល់ព្រះលក្ខមណ៍ផងដែរ។
Verse 21
वीर्यशुल्कां मम सुतां सीतां सुरसुतोपमाम् ।।।।द्वितीयामूर्मिलां चैव त्रिर्ददामि न संशय:।
ជាវីរ្យ-សុលកៈ គឺថ្លៃកូនក្រមុំដែលឈ្នះដោយវីរភាព ខ្ញុំសូមប្រទានកូនស្រីរបស់ខ្ញុំ សីតា ដែលដូចកូនស្រីទេវតា។ ហើយកូនស្រីទីពីរ ឧរមិលា ផងដែរ; ខ្ញុំប្រកាសបីដង ដោយគ្មានសង្ស័យ។
Verse 22
ददामि परमप्रीतो वध्वौ ते रघुनन्दन।।।।रामलक्ष्मणयो राजन् गोदानं कारयस्व ह।पितृकार्यं च भद्रं ते ततो वैवाहिकं कुरु।।।।
ដោយសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ឱ រគុនន្ទនៈ ខ្ញុំសូមប្រទានកូនក្រមុំទាំងពីរនេះដល់អ្នក សម្រាប់ព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណៈ។ ឱ ព្រះរាជា សូមរៀបចំពិធីគោទាន និងបំពេញកិច្ចបូជាបុព្វបុរសផង—សូមសិរីមង្គលមានដល់អ្នក។ បន្ទាប់មក សូមប្រព្រឹត្តពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍។
Verse 23
ददामि परमप्रीतो वध्वौ ते रघुनन्दन।।1.71.22।।रामलक्ष्मणयो राजन् गोदानं कारयस्व ह।पितृकार्यं च भद्रं ते ततो वैवाहिकं कुरु।।1.71.23।।
ពី អុទាវសុ បានកើត នន្ទិវර්ធនៈ អ្នកមានចិត្តធម៌; ហើយព្រះរាជបុត្ររបស់ នន្ទិវර්ធនៈ មាននាមថា សុគេតុ តាមនាមនោះ។
Verse 24
मखा ह्यद्य महाबाहो तृतीये दिवसे प्रभो।फल्गुन्यामुत्तरे राजंस्तस्मिन्वैवाहिकं कुरु।।।।रामलक्ष्मणयो राजन् दानं कार्यं सुखोदयम् ।।
ឱ មហាពាហុ ឱ ព្រះអម្ចាស់! ថ្ងៃនេះ នក្សត្រមឃា កំពុងឡើងឥទ្ធិពល។ ឱ ព្រះរាជា នៅថ្ងៃទីបីចាប់ពីឥឡូវ ក្រោមនក្សត្រ ឧត្តរផល្គុនី សូមប្រព្រឹត្តពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍។ ហើយឱ ព្រះរាជា សូមធ្វើទាន ដើម្បីសេចក្តីសុខរីកចម្រើនរបស់ព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណៈ។
Janaka faces an extortionate demand from King Sudhanvā—hand over the Śaiva bow and Sītā. Janaka refuses (protecting custodial dharma over sacred property and his daughter’s agency within lawful marriage), accepts the consequences of conflict, defeats Sudhanvā, and then restores political order by crowning Kuśadhvaja in Sāṅkāśya.
The chapter teaches that social acts like marriage are not private transactions but dhārmic institutions requiring transparency (genealogy), public certainty (thrice-proclaimed gift), and ritual completeness (go-dāna and pitṛ rites). It also models kingship as restraint: power is exercised to defend sacred trust and civic order, not to gratify coercive claims.
Mithilā is highlighted as the dynastic capital founded by Mithi and governed by Janaka’s line; Sāṅkāśya appears as Sudhanvā’s city and later Kuśadhvaja’s seat after coronation. Culturally, the Sarga emphasizes kanyā-pradāna customs, go-dāna, pitṛ rites, and nakṣatra-based election of an auspicious wedding time (Makha and Uttara-Phalgunī).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.