Sarga 38
सगरस्य पुत्रलाभः — Sagara’s Boons, Progeny, and the Rise of the Sixty Thousand
बालकाण्ड
បន្ទាប់ពីវិශ්וואַមិត្រ បញ្ចប់ការរៀបរាប់ព្រឹត្តិការណ៍មុនៗ លោកបន្តណែនាំអំពីព្រះមហាក្សត្របុរាណនៃអយោធ្យា គឺព្រះបាទ សគរា ដែលមានធម៌តែគ្មានព្រះរាជបុត្រា និងព្រះមហេសីពីរអង្គ៖ កេសិនី (ព្រះនាងជាព្រះរាជកុមារីនៃវិទರ್ಭ) និងសុមតី (ព្រះនាងជាព្រះរាជកុមារីរបស់ អរិଷ្ដនេមិ) ដែលល្បីដោយសោភ័ណភាព ហើយក៏ត្រូវបានភ្ជាប់ថាជាប្អូនស្រីរបស់ សុបរណ/គរុឌ ផងដែរ។ ព្រះបាទសគរា និងព្រះមហេសីទាំងពីរ បានធ្វើតបស្យាយូរយារ នៅលើភ្នំហិមវត ក្នុងទីកន្លែងភ្រឹគុប្រស្រវណៈ ដល់ពេលមហារិសិ ភ្រឹគុ ប្រទានពរ៖ ព្រះមហេសីមួយអង្គនឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រតែមួយ ដើម្បីបន្តរាជវង្ស ខណៈមួយអង្គទៀតនឹងមានព្រះរាជបុត្រា៦ម៉ឺនអង្គ។ ព្រះមហេសីទាំងពីរ សូមឲ្យបកស្រាយពរនោះ ហើយបានទទួលអនុញ្ញាតឲ្យជ្រើសរើស។ កេសិនី ទទួលពរព្រះរាជបុត្រតែមួយសម្រាប់ស្នងរាជវង្ស ខណៈសុមតី ជ្រើសរើសពរព្រះរាជបុត្រច្រើន។ ក្រោយមក កេសិនី ប្រសូត អសមញ្ចស ដែលល្បីដោយអំពើសាហាវ ដូចជាបោះកុមារចូលទន្លេសរាយូ ដោយហេតុនេះត្រូវបានបណ្តេញចេញព្រោះបង្កទុក្ខដល់ប្រជារាស្ត្រ; តែព្រះរាជបុត្ររបស់គាត់ អំសុមាន ត្រូវបានពិពណ៌នាថាក្លាហាន និងជាទីស្រឡាញ់របស់មនុស្សទាំងអស់។ សុមតី ប្រសូតគភ៌ដូចផ្លែល្ពៅ ដែលបែកចេញជាព្រះរាជបុត្រា៦ម៉ឺនអង្គ ហើយត្រូវបានចិញ្ចឹមក្នុងប៉ាន់ដែលពោរពេញដោយឃី (ប៊ឺសុទ្ធ) រហូតដល់វ័យយុវវ័យ។ ចុងសរគៈ ព្រះបាទសគរា សម្រេចចិត្តចាប់ផ្តើមយជ្ញៈ ដែលបើកចំហសង្វាក់ហេតុផលសម្រាប់ប្រវត្តិវង្ស និងពិធីបូជាបន្តទៅមុខ។
Shlokas
Verse 1
तां कथां कौशिको रामे निवेद्य कुशिकात्मज:।पुनरेवापरं वाक्यं काकुत्स्थ मिदमब्रवीत्।।।।
ក្រោយពេលបាននិទានរឿងនោះជូនព្រះរាមា កៅសិកៈ ជាវង្សកុសិកៈ ក៏បាននិយាយពាក្យផ្សេងទៀតម្តងទៀត ដល់ព្រះអង្គជាវង្សកាកុតស្ថៈ។
Verse 2
अयोध्याधिपति श्शूर: पूर्वमासीन्नराधिप:।सगरो नाम धर्मात्मा प्रजाकामस्स चाप्रज:।।।।
កាលពីបុរាណ មានព្រះមហាក្សត្រអធិបតីអយោធ្យា មហាវីរបុរស នាមថា សគរ ជាអ្នកមានធម៌; ទ្រង់ប្រាថ្នាចង់មានកូន ប៉ុន្តែទ្រង់នៅតែគ្មានបុត្រ។
Verse 3
वैदर्भदुहिता राम केशिनी नाम नामत:।ज्येष्ठा सगरपत्नी सा धर्मिष्ठा सत्यवादिनी।।।।
ឱ ព្រះរាម! ព្រះនាងកេសិនី ជាព្រះរាជកុមារីនៃព្រះមហាក្សត្រវិទರ್ಭៈ ជាមហេសីច្បងរបស់សគរៈ; ព្រះនាងស្ថិតមាំក្នុងធម៌ និងមានពាក្យសច្ចៈមិនរអាក់រអួល។
Verse 4
अरिष्टनेमेर्दुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि।द्वितीया सगरस्यासीत्पत्नी सुमतिसंज्ञिता ।।।।
ព្រះនាងសុមតិ ជាព្រះរាជកុមារីរបស់អរិଷ្ដនេមិ ជាមហេសីទីពីររបស់សគរៈ; ព្រះនាងមានសម្រស់លើសលប់ គ្មានអ្នកណាប្រៀបបានលើផែនដី។
Verse 5
ताभ्यां सह महाराज: पत्नीभ्यां तप्तवांस्तप:।हिमवन्तं समासाद्य भृगुप्रस्रवणे गिरौ।।।।
ព្រះមហារាជ សគរា ដោយមានព្រះមហេសីទាំងពីររួមដំណើរ បានទៅដល់ហិមវន្ត (ហិមាល័យ) ហើយបានបំពេញតបៈយ៉ាងតឹងរឹង នៅលើកំពូលភ្នំដែលហៅថា ភ្រឹគុប្រស្រវណ។
Verse 6
अथ वर्षशते पूर्णे तपसाऽराधितो मुनि:।सगराय वरं प्रादाद्भृगुस्सत्यवतां वर:।।।।
លុះពេលគ្រប់មួយរយឆ្នាំ ព្រះមុនី ភ្រឹគុ—ដែលពេញចិត្តដោយតបៈនោះ និងជាអ្នកលើកលែងក្នុងចំណោមអ្នកសច្ចៈ—បានប្រទានពរមួយដល់ព្រះសគរា។
Verse 7
अपत्यलाभस्सुमहान् भविष्यति तवानघ।कीर्तिं चाप्रतिमां लोके प्राप्स्यसे पुरुषर्षभ।।।।
ឱ អ្នកគ្មានទោស! អ្នកនឹងទទួលបានកូនចៅយ៉ាងមហិមា; ហើយឱ បុរសប្រសើរបំផុត! អ្នកនឹងទទួលបានកិត្តិយសមិនមានអ្វីប្រៀបបានក្នុងលោកនេះ។
Verse 8
एका जनयिता तात पुत्रं वंशकरं तव।षष्ठिं पुत्रसहस्राणि अपरा जनयिष्यति।।।।
ឱ ព្រះអង្គជាទីស្រឡាញ់! ព្រះមហេសីមួយអង្គ នឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រតែមួយ ដែលជាអ្នកបន្តវង្សរបស់ព្រះអង្គ; មហេសីមួយទៀត នឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រចំនួនហុកសិបពាន់។
Verse 9
भाषमाणं महात्मानं राजपुत्र्यौ प्रसाद्य तम्।ऊचतु: परमप्रीते कृताञ्जलिपुटे तदा।।।।
នៅពេលព្រះមហាត្មមុនីកំពុងមានព្រះវាចាដូច្នោះ ព្រះរាជកុមារីទាំងពីរ បានគោរពបម្រើឲ្យព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យ; បន្ទាប់មក ដោយសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង និងដៃប្រណម បានទូលព្រះអង្គ។
Verse 10
एक: कस्यास्सुतो ब्रह्मन् का बहून् जनयिष्यति।श्रोतुमिच्छावहे ब्रह्मन् सत्यमस्तु वचस्तव।।।।
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍អ្នកដឹងព្រះព្រហ្ម! នរណានឹងមានកូនប្រុសតែមួយជាមរតក និងនរណានឹងបង្កើតកូនប្រុសជាច្រើន? ពួកយើងទាំងពីរចង់ស្តាប់ ឱ ព្រះព្រហ្មឫសី; សូមពាក្យរបស់លោកជាសច្ចៈ។
Verse 11
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा भृगु: परमधार्मिक:।उवाच परमां वाणीं स्वच्छन्दोऽत्र विधीयताम्।।।।
ពេលភ្រឹគុ អ្នកមានធម៌ខ្ពស់បំផុត បានស្តាប់ពាក្យស្នើរបស់ពួកគេទាំងពីរ ក៏បានឆ្លើយដោយវាចាដ៏ប្រសើរ៖ «ក្នុងរឿងនេះ សូមឲ្យជម្រើសតាមចិត្តរបស់អ្នកត្រូវបានអនុវត្ត»។
Verse 12
एको वंशकरो वाऽस्तु बहवो वा महाबला:।कीर्तिमन्तो महोत्साहा: का वा कं वरमिच्छति।।।।
លោកបានមានវាចាថា៖ «តើអ្នកចង់បានកូនប្រុសតែមួយ ដើម្បីបន្តវង្សត្រកូល ឬចង់បានកូនប្រុសជាច្រើន ដែលមានកម្លាំងធំ មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងមានសេចក្តីអង់អាចខ្ពស់? ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរ នរណាជ្រើសពរណា?»
Verse 13
मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी रघुनन्दन।पुत्रं वंशकरं राम जग्राह नृपसन्निधौ।।।।
ឱ ព្រះរាមា ជាទីរីករាយនៃវង្សរាឃុ—ពេលនាងកេសិនីបានស្តាប់ព្រះវាចនៈរបស់មុនី នៅចំពោះព្រះមហាក្សត្រ នាងបានជ្រើសពរជ័យជាបុត្រា ដែលនឹងបន្តវង្សត្រកូលឲ្យរឹងមាំ។
Verse 14
षष्ठिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तदा।महोत्साहान् कीर्तिमतो जग्राह सुमति: सुतान्।।।।
បន្ទាប់មក នាងសុមតី ដែលជាប្អូនស្រីរបស់សុបណ៌ (គរុឌ) បានជ្រើសពរជ័យជាបុត្រាចំនួនហុកសិបពាន់—ល្បីល្បាញ និងមានសេចក្តីក្លាហានអង់អាចក្នុងការប្រឹងប្រែង។
Verse 15
प्रदक्षिणमृषिं कृत्वा शिरसाऽभिप्रणम्य च।जगाम स्वपुरं राजा सभार्यो रघुनन्दन ।।।।
ឱ រឃុនន្ទនៈ ព្រះមហាក្សត្រជាមួយព្រះមហេសីទាំងឡាយ បានធ្វើប្រទក្សិណជុំវិញមុនី ដោយឱនក្បាលគោរព ថ្វាយនមស្ការ ហើយបន្ទាប់មកបានត្រឡប់ទៅរាជធានីរបស់ព្រះអង្គវិញ។
Verse 16
अथ काले गते तस्मिन् ज्येष्ठा पुत्रं व्यजायत।असमञ्ज इति ख्यातं केशिनी सगरात्मजम्।।।।
ក្រោយពេលកន្លងទៅមួយរយៈ ព្រះមហេសីច្បង កេសិនី បានប្រសូតបុត្រារបស់សគរ ដែលល្បីឈ្មោះថា អសមញ្ជ។
Verse 17
सुमतिस्तु नरव्याघ्र गर्भतुम्बं व्यजायत।षष्ठि: पुत्रसहस्राणि तुम्बभेदाद्विनि:सृता:।।।।
តែសុមតី ឱ វីរបុរសដូចខ្លាធំ បានបង្កើតកូនក្នុងផ្ទៃដូចផ្លែទុំ (ល្ពៅ) មួយ; ហើយពេលផ្លែទុំនោះបែកចេញ បុត្រាចំនួនហុកសិបពាន់ក៏បានកើតចេញមក។
Verse 18
घृतपूर्णेषु कुम्भेषु धात्र्यस्तान् समवर्धयन्।कालेन महता सर्वे यौवनं प्रतिपेदिरे।।।।
ពួកអ្នកបំបៅបានចិញ្ចឹមពួកគេនៅក្នុងក្រឡាដែលពេញដោយឃី (ប៊ឺបំភ្លឺ) ហើយក្រោយកាលយូរណាស់ ពួកគេទាំងអស់ក៏បានឈានដល់វ័យយុវវ័យ។
Verse 19
अथ दीर्घेण कालेन रूपयौवनशालिन:।षष्टि: पुत्रसहस्राणि सगरस्याभवंस्तदा।।।।
បន្ទាប់ពីកាលយូរណាស់ កូនប្រុសរបស់ព្រះបាទសគរ ចំនួនហុកសិបពាន់នាក់ ក៏បានកើតមានឡើង ពោរពេញដោយសម្រស់ និងកម្លាំងយុវវ័យ។
Verse 20
स च ज्येष्ठो नरश्रेष्ठ सगरस्यात्मसम्भव:।बालान् गृहीत्वा तु जले सरय्वा रघुनन्दन।।।।प्रक्षिप्य प्रहसन्नित्यं मज्जतस्तान् समीक्ष्य वै।
ហើយបុត្រច្បងរបស់ព្រះបាទសគរ—ឱ បុរសដ៏ប្រសើរ ឱ រគុនន្ទន—បានចាប់ក្មេងៗ ហើយបោះចូលទៅក្នុងទឹកទន្លេសរាយូ; ពេលមើលឃើញពួកគេលង់ទឹក គេក៏សើចម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 21
एवं पापसमाचारस्सज्जनप्रतिबाधक:।।।।पौराणामहिते युक्त: पुत्रो निर्वासित: पुरात्।
ដូច្នេះ ដោយសារតែអាកប្បកិរិយាបាប ការរំខានដល់អ្នកល្អ និងការចង់បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ប្រជាជន បុត្រនោះត្រូវបាននិរទេសចេញពីទីក្រុង។
Verse 22
तस्य पुत्रोंऽशुमान्नाम असमञ्जस्य वीर्यवान्।।।।सम्मत स्सर्वलोकस्य सर्वस्यापि प्रियंवद:।
ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះองค์មាននាមថា អំសុមាន ជាវីរបុរសក្លាហាន ជាទីពេញចិត្តរបស់មនុស្សទាំងឡាយ និងមានពាក្យសម្តីផ្អែមល្ហែមជាទីស្រឡាញ់ចំពោះគ្រប់គ្នា។
Verse 23
तत: कालेन महता मतिस्समभिजायत।।।।सगरस्य नरश्रेष्ठ यजेयमिति निश्चिता।
បន្ទាប់ពីកាលយូរណាស់មកហើយ ឱ បុរសប្រសើរបំផុត ការសម្រេចចិត្តដ៏មាំមួនបានកើតឡើងក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់សគរៈថា «ខ្ញុំនឹងប្រតិបត្តិយជ្ញា (ពិធីបូជាសក្ការៈ)»។
Verse 24
स कृत्वा निश्चयं राम सोपाध्यायगणस्तदा।।।।यज्ञकर्मणि वेदज्ञो यष्टुं समुपचक्रमे।
ឱ ព្រះរាម! ព្រះសគរៈបានធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តដ៏មាំមួនដើម្បីប្រតិបត្តិយជ្ញា ហើយព្រះองค์ជាអ្នកជ្រាបវេទ ទ្រង់ជាមួយក្រុមអុបាធ្យាយ និងព្រះព្រហ្មណ៍អ្នកបំពេញពិធី បានចាប់ផ្តើមអនុវត្តកិច្ចការបឋមនៃយជ្ញកម្ម។
Frequently Asked Questions
Asamañjasa’s repeated cruelty—throwing children into the Sarayū and delighting in their distress—creates a public-harm crisis; rājadhrama requires Sagara to prioritize citizen welfare, leading to the son’s banishment from the capital.
The sarga juxtaposes ascetic merit and boon-granting with moral accountability: ritual success and noble birth do not override conduct; lineage is sustained not merely by progeny but by dharma-aligned behavior and protection of the vulnerable.
Himavat and the sacred peak Bhṛguprasravaṇa ground the austerity-and-boon motif; the Sarayū anchors Ayodhyā’s civic life and becomes the moral stage for Asamañjasa’s wrongdoing; ghee-filled kumbhas reflect a cultural-ritual imagination of extraordinary birth and fosterage.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.