Sarga 3

Verse 1

श्रुत्वा वस्तु समग्रं तद्धर्मात्मा धर्मसंहितम् ।व्यक्तमन्वेषते भूयो यद्वृत्तं तस्य धीमत: ।।।।

ក្រោយបានស្តាប់ពីអ្នកប្រាជ្ញនូវរឿងរ៉ាវទាំងមូល—ដែលត្បាញរួមជាមួយធម៌—ព្រះវាល្មីគី អ្នកមានចិត្តធម៌ បានស្វែងរកដឹងឲ្យច្បាស់ជាងមុនអំពីលំដាប់ព្រឹត្តិការណ៍លម្អិតនៃជីវិតព្រះរាម។

Verse 2

उपस्पृश्योदकं सम्यग्मुनिस्स्थित्वा कृताञ्जलि: ।प्राचीनाग्रेषु दर्भेषु धर्मेणान्वेषते गतिम् ।।।।

ក្រោយពេលធ្វើអាចមនៈដោយទឹកឲ្យបានត្រឹមត្រូវដើម្បីសុទ្ធសាធ មុនីបានអង្គុយលើស្មៅកុសៈដែលចុងបែរទៅទិសកើត ហើយប្រណម្យអញ្ជលី ស្វែងរក—ដោយធម៌ដែលកើតពីតបៈ—នូវផ្លូវពិតនៃរឿងរ៉ាវបុរាណរបស់ព្រះរាម។

Verse 3

रामलक्ष्मणसीताभी राज्ञा दशरथेन च ।सभार्येण सराष्ट्रेण यत्प्राप्तं तत्र तत्त्वत: ।।।।हसितं भाषितं चैव गतिर्या यच्च चेष्टितम् ।तत्सर्वं धर्मवीर्येण यथावत्सम्प्रपश्यति ।।।।

ដោយអานุភាពនៃធម៌ និងតបៈ មហាឥសីបានឃើញយ៉ាងច្បាស់ត្រឹមត្រូវតាមពិត៖ ព្រះរាម ព្រះលក្ខមណ៍ និងព្រះសីតា; ព្រះបាទទសរថជាមួយព្រះមហេសី និងរាជ្យទាំងមូល; ហើយអ្វីៗទាំងអស់ដែលបានកើតឡើងនៅទីនោះ—ដំណើររឿង ការខិតខំប្រឹងប្រែង រហូតដល់សំណើច និងពាក្យសម្តី—ទាំងអស់ដោយគ្រប់គ្រាន់។

Verse 4

रामलक्ष्मणसीताभी राज्ञा दशरथेन च । सभार्येण सराष्ट्रेण यत्प्राप्तं तत्र तत्त्वत: ।।1.3.3।। हसितं भाषितं चैव गतिर्या यच्च चेष्टितम् । तत्सर्वं धर्मवीर्येण यथावत्सम्प्रपश्यति ।।1.3.4।।

ដោយអานุភាពកើតពីធម៌ និងតបៈ ព្រះឥសីបានឃើញយ៉ាងច្បាស់ត្រឹមត្រូវតាមសភាពពិត—ទាំងសំណើច ពាក្យសម្តី ដំណើរព្រឹត្តិការណ៍ និងសកម្មភាពគ្រប់យ៉ាង។

Verse 5

स्त्रीतृतीयेन च तदा यत्प्राप्तं चरता वने ।सत्यसन्धेन रामेण तत्सर्वं चान्ववेक्षितम् ।।।।

ហើយទ្រង់ក៏បានឃើញទាំងអស់នូវអ្វីដែលនៅពេលនោះ ព្រះរាមៈអ្នកស្ថិតមាំក្នុងសច្ចៈ បានប្រទះឃើញក្នុងព្រៃ ខណៈដើរទៅដោយមានព្រះមហេសីជាសហដំណើរទីបី។

Verse 6

तत: पश्यति धर्मात्मा तत्सर्वं योगमास्थित: ।पुरा यत्तत्र निर्वृत्तं पाणावामलकं यथा ।।।।

បន្ទាប់មក ព្រះឥសីអ្នកមានចិត្តធម៌ ដែលបានតាំងខ្លួនក្នុងយោគៈ បានឃើញអ្វីៗទាំងអស់ដែលកាលពីបុរាណបានកើតឡើងនៅទីនោះ ដូចផ្លែអាមលកៈដែលដាក់លើបាតដៃឲ្យឃើញច្បាស់។

Verse 7

तत्सर्वं तत्त्वतो दृष्ट्वा धर्मेण स महाद्युति: ।अभिरामस्य रामस्य चरितं कर्तुमुद्यत: ।।।।कामार्थगुणसंयुक्तं धर्मार्थगुणविस्तरम् ।समुद्रमिव रत्नाढ्यं सर्वश्रुतिमनोहरम् ।।।।

ក្រោយបានឃើញសច្ចៈទាំងមូលដោយអំណាចធម៌ ព្រះឥសីអ្នកមានពន្លឺដ៏មហិមា បានត្រៀមចិត្តនិពន្ធប្រវត្តិចរិតនៃព្រះរាមៈដ៏គួររីករាយ—រួមបញ្ចូលគុណនៃកាមៈ និងអត្ថៈ ពង្រីកដោយគុណនៃធម៌ និងគោលបំណងជីវិត ដូចសមុទ្រដែលសម្បូរដោយរតនៈ ធ្វើឲ្យអ្នកស្តាប់ទាំងអស់រីករាយក្នុងចិត្ត។

Verse 8

तत्सर्वं तत्त्वतो दृष्ट्वा धर्मेण स महाद्युति: ।अभिरामस्य रामस्य चरितं कर्तुमुद्यत: ।।1.3.7।। कामार्थगुणसंयुक्तं धर्मार्थगुणविस्तरम् ।समुद्रमिव रत्नाढ्यं सर्वश्रुतिमनोहरम् ।।1.3.8।।

ក្រោយបានឃើញសច្ចៈទាំងមូលដោយធម៌ ព្រះឥសីអ្នកមានពន្លឺដ៏មហិមា បានចាប់ផ្តើមនិពន្ធជីវប្រវត្តិនៃព្រះរាមៈដ៏គួររីករាយ—ជាសមុទ្រគុណធម៌ដូចរតនៈ រួមបញ្ចូលអត្ថៈ និងកាមៈ ខណៈពេលបង្ហាញព្រះគុណនៃធម៌ និងគោលបំណងជីវិត ឲ្យអ្នកស្តាប់គ្រប់រូបរីករាយ។

Verse 9

स यथा कथितं पूर्वं नारदेन महर्षिणा ।रघुवंशस्य चरितं चकार भगवानृषिः ।।।।

ដូចដែលមហាឥសី នារទ បានប្រាប់មុនមកហើយ ដូច្នោះឯង ព្រះឥសីដ៏ទេវភាព បានតែងរៀបរាប់ប្រវត្តិដ៏បរិសុទ្ធនៃវង្សរាឃុ ដោយមានព្រះរាមជាចម្បង។

Verse 10

जन्म रामस्य सुमहद्वीर्यं सर्वानुकूलताम् ।लोकस्य प्रियतां क्षान्तिं सौम्यतां सत्यशीलताम् ।।।।

(ព្រះនារទ) បានពណ៌នាពីកំណើតព្រះរាម វីរភាពដ៏មហិមា ការមេត្តាករុណាចំពោះសព្វគ្នា ភាពជាទីស្រឡាញ់របស់លោក ការអត់ធ្មត់ ភាពទន់ភ្លន់សុភាព និងចរិតមាំមួនដែលឈរលើសច្ចៈ។

Verse 11

नानाचित्रकथाश्चान्या विश्वामित्रसमागमे ।जानक्याश्च विवाहं च धनुषश्च विभेदनम् ।।।।

គាត់បានរៀបរាប់អំពីការរួមដំណើររបស់ព្រះរាមជាមួយព្រះវិશ્વាមិត្រ រឿងរ៉ាវអស្ចារ្យចម្រុះជាច្រើន ការបំបែកធ្នូដ៏មហិមា និងអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ព្រះរាមជាមួយព្រះនាងជានគី។

Verse 12

रामरामविवादं च गुणान्दाशरथेस्तथा ।तथाऽभिषेकं रामस्य कैकेय्या दुष्टभावताम् ।।।।

ព្រះអង្គក៏បានពណ៌នាអំពីការជជែកវិវាទរវាងព្រះរាម និងព្រះបរាសុរាម ព្រមទាំងគុណធម៌ដ៏ឧត្តមរបស់ព្រះរាម ព្រះរាជបុត្រនៃព្រះទសរថ ការរៀបចំពិធីអភិសេក (ពិធីអភិសេករាជ្យ) របស់ព្រះរាម និងចេតនាអាក្រក់ដ៏ទុច្ចរិតរបស់នាងកៃកេយី។

Verse 13

विघातं चाभिषेकस्य राघवस्य विवासनम् ।राज्ञश्शोकविलापं च परलोकस्य चाश्रयम् ।।।।

ព្រះអង្គបានរៀបរាប់អំពីការរារាំងពិធីអភិសេករបស់ព្រះរាឃវៈ ការបញ្ជូនព្រះរាមទៅព្រៃជាអនាថា ការយំសោករបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងទុក្ខវេទនា និងការចាកចេញទៅកាន់បរលោករបស់ព្រះអង្គ។

Verse 14

प्रकृतीनां विषादं च प्रकृतीनां विसर्जनम् ।निषादाधिपसंवादं सूतोपावर्तनं तथा ।।।।

ព្រះអង្គបានពណ៌នាអំពីទុក្ខសោករបស់ប្រជាជនអយោធ្យា ការលាចាករបស់ព្រះរាមពីពួកគេ ការសន្ទនាជាមួយគុហៈ មេដឹកនាំនិសាទ និងការត្រឡប់មកវិញរបស់សុមន្ត្រា អ្នកបើករទេះ។

Verse 15

गङ्गायाश्चापि सन्तारं भरद्वाजस्य दर्शनम् ।भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच्चित्रकूटस्य दर्शनम् ।।।।

ព្រះអង្គបាននិទានអំពីការឆ្លងទន្លេគង្គា ការបានទទួលទស្សនៈ (ដರ್ಶನ) ព្រះឥសីភរទ្វាជ និងដោយការអនុញ្ញាតរបស់ព្រះឥសីភរទ្វាជ ពួកគេបានទៅទស្សនាចិត្រកូដ។

Verse 16

वास्तुकर्म निवेशं च भरतागमनं तथा ।प्रसादनं च रामस्य पितुश्च सलिलक्रियाम् ।।।।

ព្រះអង្គបានរៀបរាប់អំពីការសាងសង់ និងការតាំងទីលំនៅក្នុងទីព្រៃ ការមកដល់របស់ព្រះភរត ការខិតខំរបស់ព្រះភរតក្នុងការអង្វរឲ្យព្រះរាមត្រឡប់វិញ និងការដែលព្រះរាមបានប្រតិបត្តិពិធីទឹក (សលិលក្រីយា) សម្រាប់ព្រះបិតា។

Verse 17

पादुकाग्र्याभिषेकं च नन्दिग्रामनिवासनम् ।दण्डकारण्यगमनं विराधस्य वधं तथा ।।।।

ព្រះមហាមុនីបានពណ៌នាពិធីអភិសេកដ៏បរិសុទ្ធលើបាទុកា (ស្បែកជើង) របស់ព្រះរាម ការស្នាក់នៅរបស់ព្រះភរតនៅនន្ទិគ្រាម ការធ្វើដំណើររបស់ព្រះរាមទៅទណ្ឌការណ្យ និងការប្រហារវិរាធ។

Verse 18

दर्शनं शरभङ्गस्य सुतीक्ष्णेन समागमम् ।अनसूयासहास्यामप्यङ्गरागस्य चार्पणम् ।।।।

ព្រះមហាមុនីបានរៀបរាប់អំពីការទទួលទស្សន៍សរ​ភង្គ ការជួបសុទីក្សណ និងពេលដែលនាងសីតានៅជាមួយអនសូយា រួមទាំងការថ្វាយ និងការលាបអង្គរាគៈក្រអូបផងដែរ។

Verse 19

अगस्त्यदर्शनं चैव जटायोरभिसङ्गमम् ।पञ्चवट्याश्च गमनं शूर्पणख्याश्च दर्शनम् ।।।।

ព្រះមហាមុនីបានពណ៌នាអំពីការទទួលទស្សន៍អគស្ត្យ ការជួបជតាយុ ការធ្វើដំណើរទៅបញ្ចវដី និងការលេចមករបស់សូរបណខា។

Verse 20

शूर्पणख्याश्च संवादं विरूपकरणं तथा ।वधं खरत्रिशिरसोरुत्थानं रावणस्य च ।।।।

ព្រះមហាមុនីបានរៀបរាប់ទៀតអំពីសន្ទនារបស់ព្រះរាមជាមួយសូរបណខា ការធ្វើឲ្យនាងក្លាយជារូបអាក្រក់ ការប្រហារខរ និងត្រីសិរៈ ហើយបន្ទាប់មក រាវណៈបានកើនឡើងចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការសត្រូវប្រឆាំងព្រះរាម។

Verse 21

मारीचस्य वधं चैव वैदेह्या हरणं तथा ।राघवस्य विलापं च गृध्रराजनिबर्हणम् ।।।।

ព្រះអង្គក៏បានរៀបរាប់អំពីការប្រហារមារីចៈ ការចាប់ព្រះនាងវៃទេហី (សីតា) ការយំសោករបស់រាឃវៈក្នុងពេលព្រាត់ព្រំ និងការធ្លាក់ស្លាប់របស់ជតាយុ ព្រះរាជានៃសត្វអក្សរ។

Verse 22

कबन्धदर्शनं चापि पम्पायाश्चापि दर्शनम् ।शबर्या: दर्शनं चैव हनूमद्दर्शनं तथा ।।।।

ព្រះអង្គក៏បានរៀបរាប់អំពីការជួបកបន្ធៈ ការបានឃើញបឹងបម្បា ការជួបសបរី និងដូចគ្នានោះ ការជួបហនុមានជាលើកដំបូង។

Verse 23

ऋश्यमूकस्य गमनं सुग्रीवेण समागमम् ।प्रत्ययोत्पादनं सख्यं वालिसुग्रीवविग्रहम् ।।।।

ព្រះអង្គបានរៀបរាប់អំពីដំណើរទៅកាន់ភ្នំឫષ្យមូកៈ ការជួបសុគ្រីវៈ ការបង្កើតសេចក្តីជឿទុកចិត្ត និងចំណងមិត្តភាព ហើយក៏អំពីជម្លោះរវាងវាលី និងសុគ្រីវៈ។

Verse 24

वालिप्रमथनं चैव सुग्रीवप्रतिपादनम् ।ताराविलापं समयं वर्षरात्रनिवासनम् ।।।।

ព្រះអង្គបានរៀបរាប់អំពីការបំផ្លាញវាលី ការស្តារឡើងវិញ និងការតាំងសុគ្រីវៈឡើងជាព្រះមហាក្សត្រ ការយំសោករបស់តារា រយៈពេលរង់ចាំតាមពាក្យសន្យា និងការស្នាក់នៅក្នុងរដូវភ្លៀង។

Verse 25

कोपं राघवसिंहस्य बलानामुपसङ्ग्रहम् ।दिश: प्रस्थापनं चैव पृथिव्याश्च निवेदनम् ।।।।

ព្រះអង្គបានពណ៌នាអំពីព្រះកំហឹងរបស់ព្រះរាម—សីហៈក្នុងវង្សរាឃុ—បន្ទាប់មកការប្រមូលកងទ័ពវានរ ការបញ្ជូនពួកគេទៅគ្រប់ទិស និងការនាំមកនូវរបាយការណ៍អំពីតំបន់នានានៃផែនដី។

Verse 26

अङ्गुलीयकदानं च ऋक्षस्य बिलदर्शनम् ।प्रायोपवेशनं चापि सम्पातेश्चापि दर्शनम् ।।।।

ព្រះអង្គបានរៀបរាប់អំពីការប្រគល់ចិញ្ចៀន ការរកឃើញរូងភ្នំឫក្សៈ ការប្តេជ្ញាអត់អាហាររហូតដល់ស្លាប់ (ប្រាយោបវេសនៈ) និងការបានជួបសម្បាតិផងដែរ។

Verse 27

पर्वतारोहणं चापि सागरस्यापि लङ्घनम् ।समुद्रवचनाच्चैव मैनाकस्य च दर्शनम् ।।।।

ព្រះអង្គបាននិយាយអំពីការឡើងភ្នំ ការលោតឆ្លងសមុទ្រ និងតាមពាក្យបញ្ជារបស់សមុទ្រ ការបង្ហាញខ្លួនរបស់ម៉ៃណាកៈ។

Verse 28

सिंहिकायाश्च निधनं लङ्कामलयदर्शनम् ।रात्रौ लङ्काप्रवेशं च एकस्याथ विचिन्तनम् ।।।।

ព្រះអង្គបានរៀបរាប់អំពីការសម្លាប់សിംហិកា ការមើលឃើញលង្កាពីកំពូលមលយៈ ការចូលទៅលង្កានៅពេលយប់ ហើយបន្ទាប់មក ការពិចារណាតែម្នាក់ឯងរបស់ហនុមាន។

Verse 29

दर्शनं रावणस्यापि पुष्पकस्य च दर्शनम् ।आपानभूमिगमनमवरोधस्य दर्शनम्।।।।

ព្រះអង្គបានពិពណ៌នាផងដែរអំពីការមើលឃើញរាវណៈ ការមើលឃើញរថអាកាសបុស្សបកៈ ការទៅកាន់សាលាផឹក (អាបានភូមិ) និងការមើលឃើញផ្នែកខាងក្នុងនៃទីលំនៅស្ត្រីក្នុងព្រះរាជវាំង។

Verse 30

अशोकवनिकायानं सीतायाश्चपि दर्शनम् ।अभिज्ञानप्रदानं च रावणस्य च दर्शनम् ।।।।

(គាត់ពណ៌នា) ការចូលទៅក្នុងសួនអសោករបស់ហនុមាន ការជួបព្រះនាងសីតា ការប្រគល់ចិញ្ចៀនជាសញ្ញាសម្គាល់ និងការបានឃើញរាវណផងដែរ។

Verse 31

राक्षसीतर्जनं चैव त्रिजटास्वप्नदर्शनम् ।मणिप्रदानं सीताया वृक्षभङ्गं तथैव च ।।।।

(គាត់ពណ៌នា) ការគំរាមកំហែងរបស់នារីរាក្សសីចំពោះព្រះនាងសីតា ទស្សននិមិត្តក្នុងសុបិនរបស់ត្រីជតា ការប្រគល់មណីរបស់ព្រះនាងសីតា និងការបំបាក់ដើមឈើផងដែរ។

Verse 32

राक्षसीविद्रवं चैव किङ्कराणां निबर्हणम् ।ग्रहणं वायुसूनोश्च लङ्कादाहाभिगर्जनम् ।।।।

(គាត់ពណ៌នា) ការរត់ភៀសខ្លួនរបស់នារីរាក្សសី ការបំផ្លាញកិង្គរាអ្នកបម្រើរាវណ ការចាប់ខ្លួនហនុមាន កូននៃព្រះវាយុ និងការដុតលង្កាព្រមទាំងសំឡេងគំហុកដ៏ខ្លាំងក្លា។

Verse 33

प्रतिप्लवनमेवाथ मधूनां हरणं तथा ।राघवाश्वासनं चापि मणिनिर्यातनं तथा ।।।।

បន្ទាប់មក (គាត់ពណ៌នា) ការលោតត្រឡប់មកវិញរបស់ហនុមាន ការយកសួនមធុ និងទឹកឃ្មុំរបស់វា ការលួងលោមព្រះរាឃវ (ព្រះរាម) និងការនាំមណីនោះមកប្រគល់។

Verse 34

सङ्गमं च समुद्रेण नलसेतोश्च बन्धनम् ।प्रतारं च समुद्रस्य रात्रौ लङ्कावरोधनम् ।।।।

(គាត់ពណ៌នា) ការជួបព្រះអធិការសមុទ្រ ការសង់ស្ពានរបស់នល ការឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រ និងការឡោមព័ទ្ធលង្កានៅពេលរាត្រី។

Verse 35

विभीषणेन संसर्गं वधोपायनिवेदनम् ।कुम्भकर्णस्य निधनं मेघनादनिबर्हणम् ।।।।

(ព្រះអង្គពណ៌នា:) ការចងសម្ព័ន្ធជាមួយវិភីṣណៈ ការបង្ហាញឧបាយដើម្បីបំផ្លាញ (រាវណៈ) មរណភាពកុម្ភករណៈ និងការប្រហារមេឃនាទឲ្យវិនាស

Verse 36

रावणस्य विनाशं च सीतावाप्तिमरे: पुरे ।विभीषणाभिषेकं च पुष्पकस्य च दर्शनम् ।।।।

(ព្រះអង្គពណ៌នា:) ការវិនាសនៃរាវណៈ ការទទួលសីតាវិញនៅក្នុងទីក្រុងសត្រូវ ពិធីអភិសេកតាំងវិភីṣណៈជាព្រះមហាក្សត្រ និងការឃើញពុṣបកវិមាន

Verse 37

अयोध्यायाश्च गमनं भरतेन समागमम् ।रामाभिषेकाभ्युदयं सर्वसैन्यविसर्जनम्।स्वराष्ट्ररञ्जनं चैव वैदेह्याश्च विसर्जनम्।।।।

(ព្រះអង្គពណ៌នា:) ដំណើរទៅអយោធ្យា ការជួបជុំជាមួយភរតៈ ពិធីអភិសេកដ៏អភិរម្យនៃព្រះរាម ការបញ្ជូនកងទ័ពទាំងមូលត្រឡប់ទៅ ការធ្វើឲ្យរាជ្យរបស់ព្រះអង្គរីករាយដោយការគ្រប់គ្រងតាមធម៌ និងការបញ្ជូនវៃទេហី (សីតា) ចាកចេញ។

Verse 38

अनागतं च यत्किञ्चिद्रामस्य वसुधातले ।तच्चकारोत्तरे काव्ये वाल्मीकिर्भगवानृषि: ।।।।

ហើយព្រឹត្តិការណ៍ទាំងឡាយអំពីព្រះរាម ដែលនៅមិនទាន់កើតឡើងលើផ្ទៃផែនដី នោះទាំងអស់ផងដែរ ព្រះឥសីវាល្មីគិដ៏គួរគោរព បានតែងសរសេរនៅក្នុងកាវ្យភាគក្រោយ គឺឧត្តរកណ្ឌ។

Verse 39

ព្រះអង្គបានឃើញកុមារទាំងពីរដែលមានប្រាជ្ញា និងតាំងមាំក្នុងព្រះវេទ ទើបព្រះអង្គដ៏មានសមត្ថភាពបានបង្រៀនមហាកាវ្យនេះដល់ពួកគេ ដើម្បីពង្រឹងន័យនៃព្រះវេទ។