Sarga 88

Verses 1-2

तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरत स्सह मन्त्रिभिः ।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम् ॥१॥अब्रवीज्जननी स्सर्वा इह तेन महात्मना ।शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम् ॥२॥

ក្រោយស្តាប់អស់ទាំងអ្វីដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ព្រះភរតៈជាមួយមន្ត្រីទាំងឡាយបានមកដល់ជើងដើមឥង្គុទី។ ពេលទ្រង់ឃើញកន្លែងដេករបស់ព្រះរាម ទ្រង់បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះមាតាទាំងអស់ថា៖ «នៅទីនេះ មហាត្មានោះបានដេកលើដីពេញមួយរាត្រី នេះជាកម្រាលដេករបស់ព្រះអង្គដែលត្រូវបានសង្កត់រលាប»

Verse 3

महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता ।जातो दशरथेनोर्व्यां न रामस्स्वप्तु मर्हति ॥३॥

ព្រះរាម—ដែលបានប្រសូត្រលើផែនដីនេះ ពីព្រះទសរថ មហាក្សត្រដ៏មានប្រាជ្ញា មានមហាភាគ និងមានវង្សកុលខ្ពង់ខ្ពស់—មិនសមគួរឲ្យដេកលើដីទទេឡើយ។

Verse 4

अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये ।शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले ॥४॥

តើ “ខ្លាមនុស្ស” នោះ—ដែលមុននេះធ្លាប់ដេកលើគ្រែដ៏ល្អ ប្រកបដោយកម្រាលបំពាក់ដ៏ប្រសើរ និងបាំងលើដោយស្បែកក្តាន់—ឥឡូវនេះអាចដេកលើដីទទេបានដូចម្តេច?

Verses 5-9

प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा ।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु ॥५॥पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु ।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच ॥६॥प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु ।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु ॥७॥गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः ।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः ॥८॥वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः ।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः ॥९॥

ព្រះរាម អ្នកបង្ក្រាបសត្រូវ បានស្នាក់នៅជានិច្ចក្នុងជាន់លើ និងបន្ទប់ខ្ពស់នៃព្រះបរមរាជវាំងដ៏អស្ចារ្យ—លើកម្រាលដែលចាក់បញ្ចូលមាស និងប្រាក់ បំពាក់ដោយកម្រាលគ្របដ៏ល្អឥតខ្ចោះ តុបតែងដោយគំនរផ្កា និងក្រអូបដោយក្លិនចន្ទន៍ និងអការុ។ កំពូលវាំងទាំងនោះភ្លឺរលោងដូចពពកស សូម្បីតែមានសំឡេងច្រៀងរបស់ហ្វូងសត្វសេក; ត្រជាក់ស្រួល និងក្រអូប មានជញ្ជាំងប៉ាន់មាស ដ៏អធិកអធមដូចភ្នំមេរុ។ នៅទីនោះ ព្រះអង្គតែងតែត្រូវបានដាស់ឡើងដោយបទចម្រៀង និងសូរស័ព្ទឧបករណ៍តន្ត្រី ដោយសំឡេងក្រវ៉ាត់ស្រាលនៃគ្រឿងអលង្ការ និងដោយសូរកណ្ដឹងក្រមុំម្រទង្គដ៏ប្រសើរ; ហើយនៅពេលសមគួរ កវីរាជវាំង អ្នករៀបរាប់វង្សាវតារ និងអ្នកសរសើរជាច្រើន ក៏គោរពសរសើរព្រះអង្គដោយគាថា និងស្តុតិដ៏សមរម្យ។

Verse 10

अश्रद्धेयमिदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा ।मुह्यते खलु मे भाव स्स्वप्नोऽयमिति मे मतिः ॥१०॥

រឿងនេះនៅក្នុងលោកពិតជាពិបាកជឿ មិនហាក់ដូចជាការពិតចំពោះខ្ញុំឡើយ។ ចិត្តខ្ញុំច្របូកច្របល់យ៉ាងខ្លាំង—ខ្ញុំគិតថាវាដូចជាសុបិនមួយ។

Verse 11

न नूनं दैवतं किंचित्कालेन बलवत्तरम् ।यत्र दाशरथी रामो भूमावेव शयीत सः ॥११॥

ពិតប្រាកដណាស់ មិនមានអំណាចទេវតាណាមួយសូម្បីតែបន្តិចដែលខ្លាំងជាងកាលៈ (ពេលវេលា) ទេ ព្រោះសូម្បីព្រះរាម ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះទសរថ ក៏ត្រូវដេកលើដីទទេ។

Verse 12

विदेहराजस्य सुता सीता च प्रियदर्शना ।दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥१२॥

សីតាក៏ដូចគ្នា—ព្រះនាងជាព្រះធิดារបស់ព្រះរាជាវិទេហៈ (ជនក) ងាយស្រឡាញ់ស្រស់ស្អាត ជាទីស្រឡាញ់ និងជាព្រះស្នូសារដ៏គាប់ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទសរថ—បានដេកលើដី។

Verse 13

इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम् ।स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रै र्विमृदितं तृणम् ॥१३॥

នេះជាកន្លែងដេករបស់បងប្រុសខ្ញុំ; នៅទីនេះព្រះអង្គពិតជាប្រែខ្លួនប្ដូរទី។ លើដីរឹងនេះ ស្មៅទាំងអស់ត្រូវបានអវយវៈរបស់ព្រះអង្គសង្កត់បំបាក់រលាប។

Verse 14

मन्ये साभरणा सुप्ता सीताऽस्मिञ्छयनोत्तमे ।तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनकबिन्दवः ॥१४॥

ខ្ញុំគិតថា ព្រះនាងសីតា បានដេកលើគ្រែដ៏ប្រណិតនេះ ដោយពាក់គ្រឿងអលង្ការ; ហេតុនេះហើយ ទីនេះទីនោះ ឃើញចំណុចមាសតូចៗជាប់នៅ។

Verse 15

उत्तरीयमिहाऽसक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा ।तथा ह्येते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेयतन्तवः ॥१५॥

សំពត់គ្របខាងលើរបស់ព្រះនាងសីតា បានជាប់នៅទីនេះយ៉ាងច្បាស់; ព្រោះសរសៃសូត្រទាំងនេះឃើញជាប់ព្រមទាំងភ្លឺរលោង។

Verse 16

मन्ये भर्तु स्सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी ।सुकुमारी सती दुःखं न हि विजानाति मैथिली ॥१६॥

ខ្ញុំគិតថា គ្រែរបស់ព្រះស្វាមីជាសុខសบายសម្រាប់នាង; ដូច្នេះ ព្រះនាងមೈថិលីដែលក្មេង ទន់ភ្លន់ និងស្មោះត្រង់ ទោះរស់ក្នុងតបស្យា ក៏ស្ទើរមិនយល់ថាជាទុក្ខឡើយ។

Verse 17

हा हन्ताऽस्मि नृशंसोऽहं यत्सभार्यः कृते मम ।ईदृशीं राघवश्शय्यामधिशेते ह्यनाथवत् ॥१७॥

អនិច្ចា ខ្ញុំជាមនុស្សឃោរឃៅណាស់; ព្រោះដោយខ្ញុំ រាឃវៈជាមួយព្រះភរិយា ត្រូវដេកលើគ្រែបែបនេះ ដូចជាមនុស្សគ្មានអ្នកអាស្រ័យ។

Verses 18-19

सार्वभौमकुले जात स्सर्वलोकस्य सम्मतः ।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तम् ॥१८॥कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः ।सुखभागी न दुःखार्ह श्शयितो भुवि राघवः ॥१९॥

រាឃវៈនឹងដេកលើដីបានដូចម្តេច—ព្រះអង្គកើតក្នុងវង្សសកលបូរណ៍ ជាទីគោរពរបស់លោកទាំងមូល ជាទីស្រឡាញ់របស់មនុស្សទាំងអស់; ព្រះអង្គបានបោះបង់រាជ្យ និងសុខស្រួលអស្ចារ្យ; មានពណ៌សម្បុរដូចផ្កាឈូកខៀវ ភ្នែកក្រហម ងាយស្រឡាញ់មើល—សមនឹងសុខ មិនសមនឹងទុក្ខឡើយ។

Verse 20

धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मण श्शुभलक्षणः ।भ्रातरं विषमे काले यो राममनुवर्तते ॥२०॥

ពិតប្រាកដណាស់ ព្រះលក្ខ្មណៈអ្នកមានភាគធំ មានលក្ខណៈជាមង្គល គឺជាអ្នកមានពុទ្ធិពរ—ព្រោះនៅពេលលំបាក ក៏នៅតែតាមដាន និងឈរជាប់ជាមួយបងប្រុសរបស់ព្រះองค์ គឺព្រះរាម។

Verse 21

सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं याऽनुगता वनम् ।वयं संशयिता स्सर्वे हीनास्तेन महात्मना ॥२१॥

ប្រាកដណាស់ ព្រះវៃទេហីបានសម្រេចគោលបំណងរបស់ព្រះនាងហើយ ព្រោះបានតាមព្រះស្វាមីចូលព្រៃ; តែពួកយើងទាំងអស់—ដោយខ្វះខាតមហាត្មា ព្រះរាម—នៅសល់តែការព្រួយបារម្ភ និងសង្ស័យ។

Verse 22

आकर्णधारा पृथिवी नौः इव प्रतिभाति मा ।गते दशरथे स्वर्गं रामे चारण्यमाश्रिते ॥२२॥

ពេលព្រះទសរថបានទៅស្ថានសួគ៌ ហើយព្រះរាមបានយកព្រៃជាទីពឹងពាក់ នគរទាំងមូលនេះសម្រាប់ខ្ញុំហាក់ដូចជានាវាដែលគ្មានអ្នកកាន់ចង្កូត។

Verse 23

न च प्रार्थयते कच्चिन्मनसापि वसुन्धराम् ।वनेऽपि वसतस्तस्य बाहुवीर्याभिरक्षिताम् ॥२३॥

ទោះបីព្រះអង្គស្នាក់នៅក្នុងព្រៃក៏ដោយ ផែនដីនេះដែលត្រូវបានការពារដោយកម្លាំងព្រះពាហុរបស់ព្រះអង្គ មិនមានអ្នកណាម្នាក់សូម្បីតែក្នុងចិត្តក៏មិនប្រាថ្នាចង់បានឡើយ។

Verses 24-25

शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम् ।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम् ॥२४॥अप्रहृष्टबलां शून्यां विषमस्थामनावृताम् ।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान्विषकृतानिव ॥२५॥

ខគម្ពីរនេះបញ្ជាក់ឡើងវិញដូចមុន៖ អយោធ្យាមានទ្វារបើកចំហ ការពារខ្សោយ សេះនិងដំរីគ្មានការគ្រប់គ្រង កងទ័ពអស់កម្លាំងចិត្ត ហើយទីក្រុងបើកចំហងាយរងគ្រោះ ដល់ថ្នាក់សត្រូវក៏ជៀសវាង ដូចជាអាហារដែលមានពុល។

Verse 26

अद्यप्रभृति भूमौ तु शयिष्येऽहं तृणेषु वा ।फलमूलाशनो नित्यं जटाचीराणि धारयन् ॥२६॥

ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ ខ្ញុំក៏នឹងដេកលើដីឥតគ្រែ ឬលើស្មៅ រស់នៅជានិច្ចដោយផ្លែឈើនិងឫស ហើយពាក់សក់ជាចងជតា និងសម្លៀកបំពាក់ពីសំបកឈើ។

Verse 27

तस्यार्थमुत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने ।तं प्रतिश्रवमामुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति ॥२७॥

ដើម្បីព្រះអង្គនោះ ខ្ញុំនឹងស្នាក់នៅក្នុងព្រៃដោយសុខចិត្តចំពោះពេលដែលនៅសល់ ទទួលយកពាក្យសច្ចានោះលើខ្លួន ដើម្បីឲ្យព្រះវាចាដែលបានប្រទានមិនក្លាយជាមោឃៈ។

Verse 28

वसन्तं भ्रातुरर्थाय शत्रुघ्नो माऽनुवत्स्यति ।लक्ष्मणेन सहत्वार्यो ह्ययोध्यां पालयिष्यति ॥२८॥

ខ្ញុំនឹងស្នាក់នៅក្នុងព្រៃ ដើម្បីប្រយោជន៍របស់បងប្រុស; សត្រុឃ្នៈមិននឹងតាមខ្ញុំទៅស្នាក់នៅទីនោះទេ ហើយព្រះអង្គដ៏ថ្លៃថ្នូរ (ភរត) នឹងគ្រប់គ្រង និងអភិបាលអយោធ្យា រួមជាមួយព្រះលក្ខ្មណ៍។

Verse 29

अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थमयोध्यायां द्विजातयः ।अपि मे देवताः कुर्युरिमं सत्यं मनोरथम् ॥२९॥

នៅអយោធ្យា ពួកទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង) នឹងធ្វើពិធីអភិសេកដល់ព្រះរាជវង្សកាកុតស្ថៈ; សូមទេវតាទាំងឡាយ ប្រោសបំពេញបំណងដ៏ជាទីស្រឡាញ់នេះរបស់ខ្ញុំ ឲ្យក្លាយជាសច្ចៈពិតប្រាកដ។

Verse 30

प्रसाद्यमान श्शिरसा मया स्वयं बहुप्रकारं यदि नाभिपत्स्यते ।ततोऽनुवत्स्यामि चिराय राघवम् वनेचरन्नार्हति मामुपेक्षितुम् ॥३०॥

បើទោះបីខ្ញុំផ្ទាល់ឱនក្បាលសូមព្រះមេត្តា ដោយវិធីជាច្រើនយ៉ាង ក៏បើសំណូមពររបស់ខ្ញុំមិនត្រូវបានអនុគ្រោះទេ នោះខ្ញុំនឹងតាមព្រះរាឃវៈទៅ ហើយស្នាក់នៅក្នុងព្រៃរហូតដល់ពេលដែលចាំបាច់; ពេលខ្ញុំក្លាយជាអ្នករស់នៅព្រៃដែរ ព្រះองค์មិនគួរមើលរំលងខ្ញុំឡើយ។