Opening the text

मर्गनिर्माणम् (Roadworks and the Royal Route Prepared for Bharata)
अयोध्याकाण्ड
សರ್ಗ ៨០ ពិពណ៌នាអំពីការរៀបចំផ្លូវ និងទីតាំងស្នាក់នៅសម្រាប់ព្រះភរត ដោយមានរបៀបរៀបរយ។ មន្ត្រីដែលមានអំណាចបានបញ្ជូនក្រុមជំនាញជាច្រើនទៅមុន—អ្នកស្ទង់ដី និងអ្នកវាស់វែង អ្នកជីក អ្នកវិស្វករ ស្ថាបត្យករ ជាងឈើ កម្មករធ្វើផ្លូវ អ្នកកាប់ឈើ អ្នកជីកអណ្ដូង ជាងលាបស (ជាងលាបជ័រ/ស៊ីម៉ង់) ជាងធ្វើឫស្សី និងអ្នកត្រួតពិនិត្យ—ដើម្បីរៀបចំផ្លូវ និងជំរំឲ្យរួចរាល់។ ពួកគេកាប់ស្មៅព្រៃ និងយកថ្មធំៗចេញ បំបាត់ដីលំបាកឲ្យរាប សំពេញអណ្ដូង និងជ្រោះ សង់ស្ពានតាមកន្លែងចាំបាច់ បំបែកថ្មដែលរាំងស្ទះដើម្បីឲ្យទឹកហូរល្អ ហើយសាងសង់លូទឹក និងអាងស្តុកទឹកយ៉ាងរហ័ស។ នៅតំបន់ស្ងួត គេជីកអណ្ដូងទឹកផឹកដែលតុបតែងស្អាត មានទំនប់មូលជុំវិញ។ បន្ទាប់មក ផ្លូវត្រូវបានតុបតែងឲ្យសមនឹងផ្លូវដង្ហែព្រះរាជា—ប铺ថ្មជាលំនាំដូចម៉ូសៃក មានដើមឈើផ្ការីកជួរជ្រោយ សម្លេងបក្សី ច旗 និងបដា បាញ់ទឹកចន្ទន៍ និងរោយផ្កា។ ផ្លូវនោះត្រូវបានប្រៀបដូចផ្លូវទេវតា និងដូចមេឃយប់ដែលមានព្រះចន្ទ និងផ្កាយតុបតែង។ ទីស្នាក់ (និវេស) ត្រូវបានជ្រើសរើសនៅតំបន់សម្បូរបែប និងរីករាយ ហើយបង្កើតជំរំនៅពេលនក្ខត្រ និងមុហូរតាដែលជាមង្គល។ ជំរំមានលក្ខណៈការពារ—គំនរខ្សាច់ ខ្នងជ្រោះ កំពែង អគារដូចវិមាន និងកំពូលមានទង់—ធ្វើឲ្យវាហាក់ដូចទីក្រុងព្រះឥន្ទ្រ។ ចុងក្រោយ ក្រុមដំណើរទៅដល់ទន្លេជាហ្នវី (គង្គា) ដែលមានទឹកត្រជាក់ថ្លា ត្រីច្រើន និងច្រាំងព្រៃឈើ បង្ហាញភូមិសាស្ត្រពិសិដ្ឋយ៉ាងច្បាស់។
Verses 1-3
अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः ।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा ॥१॥कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः ।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः ॥२॥कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा ।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे ॥३॥
បន្ទាប់មក អ្នកស្គាល់ដែនដី និងអ្នកជំនាញការវាស់វែងដោយខ្សែ ព្រមទាំងអ្នកធ្វើការដោយស្មោះត្រង់ និងក្លាហាន—អ្នកជីក និងអ្នកចេះយន្ត្រា—សិប្បករ អ្នកស្ថាបត្យកម្ម និងអ្នកចេះម៉ាស៊ីន; ជាងឈើ អ្នកធ្វើផ្លូវ និងអ្នកកាប់ឈើ; អ្នកជីកអណ្ដូង ជាងលាបស៊ីម៉ង់/លាបស និងអ្នកធ្វើការងារឫស្សី រួមទាំងអ្នកត្រួតពិនិត្យដែលមានសមត្ថភាព—បានចេញដំណើរទៅមុខជាមុន។
Verse 4
स तु हर्षात्तमुद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान् ।अशोभत महावेगस्समुद्र इव पर्वणि ॥४॥
ហ្វូងមនុស្សដ៏មហាសាលនោះ ដើរទៅកាន់ទីកន្លែងដែលបានកំណត់ដោយសេចក្តីរីករាយ ហូរច្រេីនដោយល្បឿនខ្លាំង ឆើតឆាយដូចសមុទ្រដែលឡើងទឹកពេញព្រះចន្ទក្នុងថ្ងៃបុណ្យ។
Verse 5
ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्मणि कोविदाः ।करणैर्विविधोपेतैः पुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे ॥५॥
អ្នកជំនាញការងារធ្វើផ្លូវទាំងនោះ បានចូលកាន់តួនាទីតាមវេន និងតាមក្រុមរបស់ខ្លួន ហើយមានឧបករណ៍ជាច្រើនប្រភេទ ក៏ចេញដំណើរទៅមុខជាមុន។
Verse 6
लतावल्ली श्च गुल्मांश्च स्थाणूनश्मन एव च ।जनायांचक्रिरे मार्गं छिन्दन्तो विविधान्द्रुमान् ॥६॥
ដោយកាប់វល្លិ និងព្រៃស្មៅ ដកចេញទាំងគល់ឈើ សូម្បីតែដុំថ្មធំៗ ហើយកាប់ដើមឈើជាច្រើនប្រភេទ បុរសរបស់ព្រះមហាក្សត្រ បានធ្វើផ្លូវឲ្យស្អាតច្បាស់សម្រាប់ប្រជាជន។
Verse 7
अवृक्षेषु च देशेषु केचिद्वृक्षानरोपयन् ।केचित्कुठारैष्टङ्कैश्च दात्रैश्चिन्दन्क्वचित्क्वचित् ॥७॥
អ្នកខ្លះបានដាំកូនឈើនៅតំបន់ដែលគ្មានដើមឈើ ខណៈអ្នកខ្លះទៀត កាត់បំបាត់រុក្ខជាតិរាំងស្ទះនៅទីនេះទីនោះ ដោយប្រើពូថៅ ពូថៅតូច និងកណ្ដៀវ។
Verse 8
अपरे वीरणस्तम्भान्बलिनो बलवत्तराः ।विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस्ततः ॥८॥
អ្នកខ្លះទៀត—បុរសកម្លាំងខ្លាំង ហើយខ្លាំងជាងមុនទៀត—បានដកកញ្ចុំស្មៅវីរṇaដែលរឹងមាំចេញពីឫស ហើយធ្វើឲ្យដីលំបាកខ្ពស់ទាបនៅទីនេះទីនោះរាបស្មើ។
Verse 9
अपरेऽपूरयन्कूपान्पांसुभि श्श्वभ्रमायतम् ।निम्नभागान्स्ततः केचित्समान्श्चक्रु स्समन्ततः ॥९॥
អ្នកខ្លះបានយកដីរលុងទៅបំពេញអណ្ដូង និងជ្រោះធំៗ; បន្ទាប់មក អ្នកខ្លះទៀតបានធ្វើឲ្យផ្នែកទាបៗរាបស្មើ និងស្មើគ្នាទៅគ្រប់ទិស។
Verse 10
बबन्धुर्बन्धनीयांश्च क्षोद्यान्सञ्चुक्षुदुस्तदा ।बिभिदुर्भेदनीयांश्च तांस्तान्देशान्नरा स्तदा ॥१०॥
បន្ទាប់មក បុរសទាំងនោះបានសង់ស្ពាននៅកន្លែងដែលត្រូវសង់ បំផ្លាញកម្ទេចអ្វីដែលត្រូវកម្ទេច ហើយបំបែកអ្វីដែលត្រូវបំបែក—ដើម្បីសម្អាត និងបើកចំហផ្លូវតាមដងផ្លូវនោះ។
Verse 11
अचिरेणैव कालेन परिवाहान्बहूदकान् ।चक्रुर्बहुविधाकारान् सागरप्रतिमान्बहून् ॥११॥
ក្នុងពេលមិនយូរ ពួកគេបានធ្វើផ្លូវទឹក និងអាងស្តុកទឹកជាច្រើន មានរូបរាងនានា មានទឹកសម្បូរបែប និងមានសមត្ថភាពផ្ទុកធំទូលាយដូចសមុទ្រ។
Verse 12
निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान् ।उदपानान्बहुविधान्वेदिकापरिमण्डितान् ॥१२॥
ហើយនៅតំបន់ស្ងួតគ្មានទឹក ពួកគេបានឲ្យជីកអណ្ដូងដ៏ល្អឥតខ្ចោះ—អណ្ដូងទឹកផឹកជាច្រើនប្រភេទ—ដែលតុបតែងដោយវេទិកាលើកខ្ពស់ និងមានទំនប់ការពារព័ទ្ធជុំវិញ។
Verses 13-14
ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः ।मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः ॥१३॥चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः ।बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः ॥१४॥
ផ្លូវកងទ័ពស្រស់ស្អាតភ្លឺរលោង—បានប៉ាន់ប៉ោង និងលាបឲ្យរលូន មានដើមឈើរីកផ្កាអមសងខាង សូរស័ព្ទកងបក្សីច្រៀងក៏សប្បាយ; តុបតែងដោយទង់ជ័យ ប្រោះទឹកចន្ទន៍ និងរាយផ្កានានា—ដូចផ្លូវរបស់ទេវតា។
Verses 15-16
आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः ।रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च ॥१५॥यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः ।भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम् ॥१६॥
បន្ទាប់មក មន្ត្រីដែលមានសិទ្ធិអំណាច បានធ្វើការតាមការណែនាំយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ជ្រើសរើសតំបន់ស្រស់ស្អាតដែលមានផ្លែឈើផ្អែមសម្បូរ ជាទីសម្រាកសម្រាប់ព្រះបរតៈមហात्मា; ហើយពួកគេតុបតែងវាយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ ដល់ថ្នាក់វាហាក់ដូចជាគ្រឿងអលង្ការផ្ទាល់។
Verse 17
नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः ।निवेशान् स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः ॥१७॥
អ្នកជំនាញខាងកាលមង្គល បានបង្កើតជំរំសម្រាកសម្រាប់ព្រះបរតៈមហात्मា នៅពេលនក្ខត្រដ៏ប្រសើរ និងមូហូរតៈដែលសមរម្យ ដើម្បីឲ្យដំណាក់កាលនៃការធ្វើដំណើរត្រូវតាមមង្គលនៃមេឃ។
Verses 18-20
बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः ।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः ॥१८॥प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः ।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः ॥१९॥विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः ।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः ॥२०॥
ជុំវិញដោយគូទឹក និងមានដីខ្សាច់គរជាកំពែង តុបតែងដោយផ្លូវធំទូលាយដែលមានវិមានខ្ពស់ដូចភ្នំឥន្ទ្រកីឡា និងជុំវិញដោយជញ្ជាំងនិងបន្ទាយ តុបតែងដោយទង់ជ័យ និងមានផ្លូវធំដែលសាងសង់យ៉ាងល្អ ទីកន្លែងទាំងនោះលេចឡើងខ្ពស់ដោយវិមានដែលមានកំពូលប៉មទៅដល់មេឃ ដូចជាទីក្រុងសួគ៌របស់ព្រះឥន្ទ្រ។
Verse 21
जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुमकाननाम् ।शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम् ॥२१॥
បន្ទាប់មក ពួកគេបានទៅដល់ជាហ្នវី (គង្គា) ដែលមានព្រៃដើមឈើនានាប្រភេទតាមមាត់ទន្លេ ទឹកត្រជាក់ថ្លាស្អាត និងសម្បូរទៅដោយត្រីធំៗជាច្រើន។
Verse 22
सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा नभः क्षपायाममलं विराजते ।नरेन्द्रमार्गस्स तथा व्यराजत क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः ॥२२॥
ដូចមេឃយប់ដ៏បរិសុទ្ធដែលភ្លឺរលោង តុបតែងដោយព្រះចន្ទ និងក្រុមផ្កាយជាច្រើនយ៉ាងណា ផ្លូវរបស់ព្រះមហាក្សត្រក៏រុងរឿងយ៉ាងនោះដែរ—ស្រស់ស្អាត ជាលំដាប់របៀប និងសាងសង់ដោយសិប្បករជំនាញ។
The chapter emphasizes a collective civic action rather than a debate: the state mobilizes skilled labor to ensure safe passage and dignified reception for Bharata, presenting governance as dharma expressed through public works, safety, and ordered planning.
Dharma is operational: legitimacy and virtue are supported by disciplined institutions—measurement, supervision, timely execution, and care for water and roads—showing that ethical kingship includes infrastructure, aesthetics, and ritual auspiciousness.
Key landmarks include the royal road (नरेन्द्रमार्ग) engineered and beautified for procession, the fortified encampments likened to Śakra’s city, and the river Jāhnavī (Gaṅgā), described as cool, clear, fish-rich, and bordered by diverse tree-groves.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.